Prakseologia Nr 144/2004

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Prakseologia Nr 144/2004"

Transkrypt

1 Prakseologia Nr 144/2004 TREŚĆ NUMERU OD REDAKCJI 5 TEORETYCZNE ASPEKTY ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU Wojciech Gasparski JAN ZIELENIEWSKI ( ) A ZAGADNIENIE ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU 9 Waldemar Wołpiuk O KONSTYTUCYJNYM ZADANIU PAŃSTWA W ZAKRESIE OCHRONY ŚRODOWISKA ZGODNIE Z ZASADĄ ZRÓNOWAŻONEGO ROZWOJU 21 Anna Lewicka Strzałecka PROEKOLOGICZNE POSTAWY KONSUMENCKIE. DETERMINANTA ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU CZY OKAZJA DO ZIELONEGO BIZNESU? 33 Barbara Mazur ZNACZENIE CZYNNIKA KULTURY W ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONYJM 45 Helena Ciążela IDEA ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU A WSPÓŁCZESNA KONDYCJA MORALNA 53 Danuta Miller OBSZARY ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU 67 Regina Borowik POSTULAT SZERSZEJ WYKŁADNI W KONCEPCJI ZRÓWNOWAŻONEGO I TRWAŁEGO ROZWOJU 77 Jerzy J. Kolarzowski SPOŁECZNO EKONOMICZNE DETERMINANTY ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU. PROPOZYCJA ANALIZY DZIAŁAŃ 89 Piotr Rogala KONKRETYZACJA POJĘCIA ROZWÓJ ZRÓWNOWAŻONY NA PODSTAWIE DOŚWIADCZEŃ PAŃSTW UNII EUROPEJSKIEJ 95

2 PRAKTYCZNE ASPEKTY ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU Lech W. Zacher BIZNES A ZRÓWNOWAŻONY I TRWAŁY ROZWÓJ. PERSPEKTYWA UMIARKOWANIE SCEPTYCZNA 105 Leszek Karczewski PERSPEKTYWY ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO W POLSCE W ŚWIETLE BADAŃ FIRM WOJEWÓDZTWA OPOLSKIEGO 117 Jacek J. Sztaudynger WPŁYW PRZESTĘPCZOŚCI NA ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ 127 Janina Kubka EWOLUCJA ZARZĄDZANIA PROŚRODOWISKOWEGO A ZMIANA KULTUROWA 145 Maciej Waszczyk ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ ORGANIZACJI W OPARCIU O KONCEPCJĘ ZRÓWNOWAŻONEJ KARTY WYNIKÓW 159 Marta Strumińska ETYKA BIOCENTRYCZNA I ANTROPOCENTRYCZNA Z PERSPEKTYWY ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU 169 ROZPRAWY I STUDIA Tadeusz Pietrzkiewicz RACJONALNOŚĆ I ETYKA DECYZJI GOSPODARCZYCH 175 Julia Kobylarska, Piotr Marczuk, Marek Kosycarz ODPOWIEDZIALNOŚĆ SPOŁECZNA FIRMY JAKO NIEZBĘDNY ELEMENT STRATEGII BUDOWANIA WIARYGODNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA 185 Agnieszka Klarman ARGUMENTACJA PERSWAZYJNA JAKO TECHNIKA SPOŁECZNA 199 W POLITYCE PRAWA KRONIKA 221

3 CONTENTS EDITORIAL 5 SUSTAINABLE DEVELOPMENT: THEORETICAL ASPECTS Wojciech Gasparski JAN ZIELENIEWSKI ( ) AND THE ISSUE OF SUSTAINABILITY 9 Waldemar J. Wołpiuk ON CONSTITUTIONAL ROLE OF THE STATE IN ENVIRONMENTAL PROTECTION IN ACCORDANCE WITH THE PRINCIPLE OF SUSTAINABLE DEVELOPMENT 21 Anna Lewicka Strzałecka ECOLOGICAL ATTIDUDES OF CONSUMERS. A DETERMINANT OF SUSTAINABLE DEVELOPMENT OR AN OPPORTUNITY FOR GREEN BUSINESS 33 Barbara Mazur THE ROLE OF CULTURE IN SUSTAINABLE DEVELOPMENT 45 Helena Ciążela THE CONCEPT OF SUSTAINABLE DEVELOPMENT AND CONTEMPORARY MORAL STATE 53 Danuta Miller SUSTAINABLE DEVELOPMENT AREAS 67 Regina Borowik POSTULATE OF WIDER REFERENCE IN THE CONCEPT OF THE SUSTAINABLE DEVELOPMENT 77 Jerzy J. Kolarzowski SOCIO ECONOMIC DETERMINANTS OF SUSTAINABLE DEVELOPMENT. A PROPOSAL OF ACTION ANALYSIS 89 Piotr Rogala MATERIALISATION OF CONCEPT OF SUSTAINABLE DEVELOPMENT ON THE BASIS OF EXPERIENCES OF EU MEMBER COUNTRIES 95 SUSTAINABLE DEVELOPMENT: PRACTICAL ASPECTS Lech W. Zacher BUSINESS DRIVEN SUSTAINABILITY. A MODERATELY SKEPTICAL VIEW 105 Leszek Karczewski PERSPETIVES OF SUSTAINABLE DEVELOPMENT IN POLAND IN THE LIGHT OF OPOLEVOIVODENSHIP FINNS INQUIRY 117 Jacek J. Sztaudynger

4 INFLUENCE OF CRIMINAL ACTIVITIES ON SUSTAINABLE DEVELOPMENT 127 Janina Kubka ENVIRONMETAL MANAGERMENT AND CULTURAL CHANGE 145 Maciej Waszczyk BALANCED ORGANIZATIONNAL DEVELOPMENT ON THE BALANCED SCORECARD WAY 159 Marta Strumińska THE BIOCENTRIC AND ANTROPOCENTRIC ETHICS A SUSTAINNABLE DEVELOPMENT PERSPECTIVE 169 DISSERTATIONS AND STUDIES Tadeusz Pietrzkiewicz RATIONALITY AND ETHICS OF BUSINESSS FROM DECISIONS 175 Julia Kobylarska, Piotr Marczuk, Marek Kosycarz CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AS AN ESSENTIAL STRATEGY S ELEMENT OF BUILDING COMPANY S CREDIBILITY 185 Agnieszka Klarman PERSUASIVE ARGUMENTATION AS A SOCIAL TECHNIQUE IN THE LEGAL POLICY 199 THE CHRONICLE 221

5 Prakseologia nr 144/2004 Od Redakcji W dniu 20 listopada 2003 r. odbyło się seminarium naukowe pt. Pra kseologiczne i etyczne aspekty zrównoważonego rozwoju. Jest to już szóste, całodniowe seminarium organizowane w Pałacu Staszica w War szawie przez Towarzystwo Naukowe Prakseologii, Centrum Etyki Bizne su Instytutu Filozofii i Socjologii PAN oraz Wyższą Szkołę Przedsiębior czości i Zarządzania im. L. Koźmińskiego. Seminarium to sytuuje się w cyklu seminariów poświęconych wybranym problemom szeroko rozu mianej działalności gospodarczej ze szczególnym uwzględnieniem zaga dnień dotyczących etyki. Referaty przedstawione podczas seminarium, których teksty autorzy do starczyli do Redakcji, zamieszczone są w niniejszym tomie Prakseologii 1. Nawet po pobieżnym przejrzeniu zamieszczonych artykułów widać wy raźnie, że tematyka zrównoważonego rozwoju jest ważna dla dużej grupy zarówno naukowców jak i praktyków zajmujących się zagadnieniami sze roko rozumianymi zagadnieniami działalności biznesowej. Zrównoważony rozwój gospodarczy i społeczny, przy jednoczesnej ochronie środowiska to proces, którego celem jest umożliwienie optymalnego zaspakajania potrzeb nie tylko dnia dzisiejszego, ale także w dalszej przyszłości. Autorzy artykułów prezentują zagadnienia takiego rozwoju na różnych poziomach ogólności rozważań, przywołują nieco różniące się definicje i określenia. Rozwój postrzegają z perspektywy prakseologicznej, etycznej, 1 Referaty z poprzednich seminariów także zamieszczono w Prakseologii. A mianowi cie: Skuteczność a etyczność działania, Prakseologia 138, 1998; Prakseologiczne i etycz ne aspekty komunikowania się w biznesie Prakseologia 139, 1999; Prakseologiczne i etyczne aspekty konkurencji, Prakseologia 140, 2000; Prakseologiczne i etyczne aspek ty odpowiedzialności, Prakseologia 142, 2002; Prakseologiczne i etyczne aspekty zaufa nia w działalności gospodarczej, Prakseologia 143,

6 kulturowej, społecznej, organizacyjnej, indywidualistycznej i ogólnoświa towej, rozpatrują znaczenie rozwoju w czasie obecnym i w przyszłości. Tak szeroki wachlarz perspektyw wskazuje wyraźnie jak ważne jest to pojęcie w wielu obszarach nauki i praktyki, a w związku tym jak wieloznaczne. Autorzy podkreślają specyficzne, ważne według nich, aspekty, cechy, po wiązania zrównoważonego rozwoju z licznymi obszarami działalności czło wieka. Niektórzy autorzy patrząc szeroko, z obawą spoglądają na dokona nia nowoczesnej nauki i techniki, uważając, że wkraczanie w obszary całej biosfery naszej planety, a nawet jeszcze dalej, może mieć dalekosiężne skutki, których dzisiaj nie można przewidzieć. Stawiają pytania do jakiego stopnia możemy podejmować ryzyko w działaniach gospodarczych, spo łecznych, ingerować w środowisko naturalne (jeszcze naturalne!). Zgodnie z porządkiem przyjętym podczas seminarium, także w Prakse ologii artykuły zgrupowano w działach merytorycznych. Dział pierwszy zatytułowany Teoretyczne aspekty zrównoważonego roz woju zawiera 9 artykułów, w których autorzy ujmują zagadnienia na pozio mie dużej ogólności. Pierwszy z nich poświęcono koncepcjom gospodar czym, społecznym, ekologicznym prezentowanym przez Jana Zieleniew skiego, którego trzydziesta rocznica śmierci przypadła w 2003 r. W dal szych artykułach znajdzie Czytelnik spojrzenie konstytucjonalisty na zada nia państwa w zakresie zrównoważonego rozwoju, prezentację proekolo gicznych postaw konsumenckich, powiązania rozwoju zrównoważonego z kulturą i kondycją moralną. Zaprezentowano także szerokie, ogólne spoj rzenie na zagadnienia zrównoważonego rozwoju, oraz próbę formalizacji tego pojęcia na podstawie doświadczeń państw Unii Europejskiej. W dziale drugim pt. Praktyczne aspekty zrównoważonego rozwoju zgro madzono 6 artykułów. Dział ten poświęcony jest przede wszystkim zaga dnieniom gospodarczym, biznesowym, organizacyjnym z wyraźnym uwzględnieniem praktyki życia społecznego w Polsce. Swoje rozważania autorzy prezentują powołując się na wyniki wielu, różnorodnych badań, np. na badania działalności firm w jednym z województw lub na badania prze stępczości. Przedstawiono także przydatność koncepcji Zrównoważonej Karty Wyników, a także zagadnienia etyki biocentrycznej i antropocen trycznej z perspektywy zrównoważonego rozwoju. W dziale trzecim, nazwanym Rozprawy i studia, zamieszczono dwa ar tykuły, których ujęcie ma charakter studialny. Pierwszy artykuł porusza za gadnienia etyczne w gospodarce, a drugi zajmuje się możliwościami stoso 6

7 wania argumentacji perswazyjnej. Artykuły te nie były prezentowane przez autorów podczas seminarium. Numer Prakseologii kończy dział Kronika. Z wielką przykrością trze ba napisać, że w tym dziale znalazły się aż cztery nekrologi naukowców związanych z szeroko rozumianą tematyką prakseologiczną.

8

9 Prakseologia nr 144/2004 Teoretyczne aspekty zrównoważonego rozwoju WOJCIECH GASPARSKI Instytut Filozofii i Socjologii PAN Warszawa Jan Zieleniewski ( ) a zagadnienie zrównoważonego rozwoju 1. Wstęp W artykule zarysowano sylwetkę, zmarłego przed trzema dekadami, współtwórcy prakseologicznej teorii organizacji Jana Zieleniewskiego oraz osiągnięcia, jakimi zaowocowała aktywność intelektualna i organizacyjna tego niepospolitego człowieka. W dalszej części artykułu przypomniano to, co pisał Jan Zieleniewski na temat harmonizacji działań, temat związany ściśle z problematyką zrówno ważonego rozwoju, tak jak zrównoważenie rozumiane było podówczas i co nie straciło swej aktualności do dziś. Artykuł zamyka refleksja dotycząca podobieństw polskiej i austriackiej szkół prakseologii, bo przecież trzy dekady temu zmarł również Ludwig von Mises, któremu szkoła austriacka zawdzięcza swe powstanie i owocny rozwój. 9

10 2. Jan Zieleniewski człowiek i dzieło W dniu 1 października 2003 roku minęło trzydzieści lat od śmierci pro fesora Jana Zieleniewskiego, twórcy prakseologicznej teorii organizacji, organizatora Zakładu Prakseologii PAN oraz założyciela i pierwszego re daktora naczelnego periodyku Prakseologia (wcześniej Materiały Prakseo logiczne). Dwa lata wcześniej, tj. w roku 1971, obchodził siedemdziesiąte urodziny ciesząc się szacunkiem i uznaniem nie tylko współpracowników i uczniów, ale także licznego grona uczonych i ludzi praktyki z różnych stron świata. Siedemdziesiąte urodziny autora Organizacji zespołów ludzkich, pierw szego wykładu teorii organizacji i kierowania proweniencji prakseologicz nej 1, uhonorowane zostały specjalnym tomem Prakseologii 2, na który zło żyły się 43 artykuły napisane specjalnie przez 46 autorów z 10 krajów. Je den z nich, Reginald W. Revans twórca action learning, który zmarł w ro ku 2003 napisał co następuje: Badania osiągnięć, anatomia działania, analiza tego jak rzeczy są czy nione, jest, lub powinna być, finalnym zadaniem uczonego i prakseo logii, teorii praktyki, która choć jest najogólniejszą ze wszystkich na 1 Położymy nacisk na zagadnieniach organizacji zespołów ludzkich nie zaś na organiza cji działań»jednopodmiotowych«[por. T. Kotarbiński, Traktat o dobrej robocie, wyd. II, Wrocław Warszawa 1958, Zakład Nar. im. Ossolińskich, s. 75]. Wynika to głównie z chęci zajęcia się zagadnieniami, które w naszej literaturze teoretyczno organizacyjnej (a więc utrzymanej na stosunkowo wysokim szczeblu uogólnień) były dotąd stosunkowo mało roz patrywane. Wprawdzie Traktat o dobrej robocie, na który wiele jeszcze razy wypadnie mi się powoływać, zawiera specjalny rozdział poświęcony»działaniu zbiorowemu«[ibid., s ], ale zgodnie z zasadą przechodzenia od zjawisk prostszych do bardziej złożo nych główny nacisk położono w nim na działania jednopodmiotowe. Sądzę, że nieprędko będziemy umieli dodać jakieś istotne elementy do analizy działania jednopodmiotowego zawartej w Traktacie. Czerpałem więc pełną dłonią z zasobu pojęć pra kseologicznych sprecyzowanych przez autora Traktatu i z zasobu jego twierdzeń. Główne novum, które pragnąłbym dać w tej książce, to próba rozwinięcia problematyki działania zbiorowego. Właśnie w związku z tym na centralne miejsce wysunęło się pojęcie organiza cji, wokół którego starałem się zgrupować pozostałe pojęcia i twierdzenia [J. Zieleniewski, Organizacja zespołów ludzkich: Wstęp do teorii organizacji i kierowania, PWN, Warszawa, s ]. 2 Prace zebrane dla uczczenia 70 lecia urodzin prof. dr. Jana Zieleniewskiego, Prakseo logia, 1971, nr 39/40. 10

11 uk, powinna równocześnie być najpłodniejsza. Wszelkie technologie, rzemiosła, są z wyjątkiem szczególnych przypadków, generalizacjami ludzkich działań i poddanymi tej samej królowej intelektu. Gdy bada się naturę dialogu toczonego między Człowiekiem i jego środowi skiem uważanym za postęp obfitujący w sukcesy, jasne staje się, że mistrzostwo Człowieka w opanowywaniu środowiska przerasta mi strzostwo panowania nad nim samym. Według przyjętej terminologii, tak tragiczna rozbieżność jest dowodem zamkniętości procesu uczenia się, fiksacji na poziomie etycznym respektującym weryfikację, ale nie zważającym na odpowiedzialność. Nie brak dowodów, że jest to po chodną historii oraz pewności, ze tendencje przeciwne zmierzają do uwolnienia młodszej generacji ze scientystycznego bandaża krępują cego ich rodziców i nauczycieli. Tę skromną nadzieje wyczytuję ze stronic pisarstwa mego przyjaciela Jana Zieleniewskiego 3. Jan Zieleniewski nie tylko swym pisarstwem, ale całym swym życiem potwierdzał postawę przełamywania skrępowań. Urodzony 8 lutego 1901 r. w Krakowie ukończył Gimnazjum Jana Sobieskiego oraz studia na wydzia le filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Walczył w oddziałach Woj ska Polskiego w roku 1920 oraz brał udział w III Powstaniu Śląskim, a na stępnie działał w Związku Powstańców Śląskich 4. Pracę zawodową rozpoczął w 1924 roku w Zjednoczonych Fabrykach Maszyn, Kotłów i Wagonów. W latach sprawował nadzór sądo wy nad Wspólnotą Interesów Górniczo Hutnicznych, Zakładami Hohenlo ego oraz innymi firmami. W 1939 roku bierze udział w kampanii wrześnio wej dostając się do niewoli. Z ostatniego z czterech oflagów, w jakich był więziony (Arnswald, Gross Born, Osterode, Doessel), w nocy z 19 na 20 września 1943 roku ucieka przez czterdziestometrowy podkop wraz z 43 oficerami i 4 szeregowcami, z których jedynie 37 udało się uniknąć ponow nego aresztowania. Po dotarciu do Warszawy działał w oddziałach Armii Krajowej uczestnicząc w Powstaniu Warszawskim. Po wojnie Jan Zieleniewski pracował w spółdzielczości kierując Wy działem Handlu Zagranicznego Społem ( ) oraz był dyrektorem naczelnym Polskiego Towarzystwa Handlu Zagranicznego Varimex. Nie akceptując stalinowskiej tezy o zaostrzaniu walki klasowej w miarę budo 3 R. W. Revens, Action, Creativity and Learning: Some Reflections upon the Nature of Achievement, Prakseologia, 1971, nr 39/40, s Wykorzystano informacje zawarte w: J. Pollack, Żołnierz, działacz, uczony: Ostatni rozdział sagi rodu Zieleniewskich, Express Kulisy, 1973, n

12 wy socjalizmu nie przystępuje do PZPR po połączeniu PPS (której był członkiem) z PPR, co spowodowało, że nie mógł kontynuować pracy w go spodarce. Postanawia zająć się działalnością naukową w WSE w Sopocie, gdzie wykładał ekonomię handlu zagranicznego pisząc znany podręcznik z tego zakresu. W 1956 roku został docentem, zaś w 1959 roku rozpoczął współpracę z Polską Akademią Nauk, którą kontynuował do końca swych dni. Podej muje się więc obowiązków związanych z kierowaniem Pracownią Ogól nych Problemów Organizacji Pracy placówki utworzonej przez Tadeusza Kotarbińskiego dla rozwijania prakseologii. Zaprasza do współpracy licz nych uczonych i jak byśmy dziś ich nazwali refleksyjnych praktyków. Organizuje seminaria: prakseologii prowadzone przez Kotarbińskiego, te orii organizacji które sam prowadzi, teorii administracji prowadzone przez prof. Stanisława Kowalewskiego, a potem naukoznawcze pod prze wodnictwem prof. Mariana Mazura, teorii decyzji kierowane przez Kle mensa Szaniawskiego oraz metodologii projektowania, któremu miał za szczyt przewodniczyć wyżej podpisany. Życie intelektualne, jakiego zaczy nem były debaty toczone w Sali Okrągłego Stołu, owocowało pracami pu blikowanymi na łamach Materiałów Prakseologicznych, przekształconych w periodyk Prakseologia. Ukazały się liczne książki, rozpoczęto jak prze widywał to Revans kształcenie młodej kadry. Pracownia przekształcona została w Zakład Prakseologii PAN, utworzono studium doktoranckie, na wiązano mimo trudności owego okresu współpracę z ośrodkami zagra nicznymi. A wszystko to stało się dzięki mądremu, niezwykle kompetent nemu i oddanemu sprawie kierownictwu profesora Jana Zieleniewskiego. Poza pracą w Polskiej Akademii Nauk Jan Zieleniewski współpracował z Uniwersytetem Łódzkim, gdzie kierował katedrą Teorii Organizacji oraz w reaktywowanym po Październiku 1956 r. Towarzystwie Naukowym Organizacji i Kierownictwa, którego był prezesem. Jan Zieleniewski zmarł jak działał. Był czynny do ostatniej minuty swe go życia. Życie zakończył podczas polsko amerykańskiego seminarium. Pozostawił po sobie nie tylko znaki w sercach i pamięci ludzi, z którymi współpracował, ale także książki i artykuły, z których uczyły się liczne po kolenia menedżerów. Są to przede wszystkim: Organizacja zespołów ludz kich: Wstęp do teorii organizacji i kierowania oraz Organizacja i zarządza nie. Bibliografia prac Profesora obejmuje 214 pozycji, z których pierwszą jest artykuł z 1927 roku pt. Na drodze do racjonalizacji naszego gospodar 12

13 stwa [Towarzystwo Ekonomiczne w Krakowie, t. XXII (odbitka z periody ku Przegląd Współczesny, 1927, nr 61)], ostatnią zaś wydana pośmiertnie (dzięki staraniom Witolda Kieżuna, ucznia Profesora) książka O organiza cji badań naukowych [PWE, Warszawa 1975]. Oto jakie przesłanie, współ bieżne z zacytowanymi wcześniej słowami Revansa, płynie z tej książki: Badacze przywiązują z reguły wielka wagę do swobody wyboru za gadnień badawczych. [...] Trzeba im więc zostawić jak najwięcej po czucia tej swobody. Jak już wspomniałem, osobiste doświadczenie nauczyło mnie, ze jeśli narzucony problem okaże się niebanalny i możliwy do rozwiązania, to z reguły wniknięcie weń pobudzi zain teresowanie badacza, dla którego wykonanie zadania staje się wtedy osobistym celem [s ]. 2. Koordynacja i integracja działań Taki właśnie tytuł nosi podrozdział [s ] dzieła Jana Zieleniew skiego Organizacja zespołów ludzkich prezentujący problematykę najbliższą zrównoważeniu, jakiemu poświęcona jest kolejna doroczna konferencja Towarzystwa Naukowego Prakseologii. Zieleniewski wskazuje oba powiąza ne zalecenia jako dyrektywy sprawnego działania: koordynowanie zaleca po wiązanie poszczególnych elementów działania pod względem ilościowym i czasowym [s. 320], zaś integracja stanowi postulat włączenia do»splotu działań«wszystkich i tylko tych elementów, które są niezbędne do jego po wodzenia, i do włączenia ich tak, aby elementy te (zgodnie z pojęciem orga nizacji) przyczyniały się do maksymalnego powodzenia całości, a więc włą czenia ich m.in. we właściwych ilościach i we właściwej chwili [s. 321]. Dyrektywa koordynacji wypływa z tzw. prawa harmonii sformułowane go przez Karola Adamieckiego 5, zaś dyrektywę integracji, będącą uogólnie niem tego prawa, sformułował Tadeusz Kotarbiński w Traktacie o dobrej robocie 6. Zieleniewski wskazuje na znaczenie koordynacji działań rozumiane w sposób uogólniony jako istotny czynnik chroniący organizacje przed 5 K. Adamiecki, Harmonizacja jako jedna z głównych podstaw pracy zbiorowej, Prze gląd Techniczny, 1924, nr 49, s. 52, T. Kotarbiński, Traktat o dobrej robocie, Ossolineum, Wrocław 2000, s. 137 i nast. 13

14 stratami, które grożą unicestwieniem potencjalnego efektu organizacyjne go [s. 321]. W związku z tym koordynacja jest koniecznym, choć niewy starczającym warunkiem wystąpienia tego efektu [ibid.]. Tym, co stanowi warunek konieczny, jest zdaniem Zieleniewskiego informacja wzajem na o tym, jak postępuje realizacja splecionych wzajemnie (...) funkcji [tego, co poddawane koordynacji, przyp. W. G.], wiążąca poszczególne części rze czy zorganizowanych (poszczególnych członków zespołu w instytucjach) za pomocą sprzężeń zwrotnych [ibid.]. Nie jest więc działanie człowieka, a tym bardziej funkcjonowanie orga nizacji czy zespołu organizacyj, aż po system gospodarczy czy to w skali mikro, mezo, makro, czy skali globalnej luźnym zbiorem poszczególnych, niezależnych od siebie czynów prostych, pisze Zieleniewski. Są to liczne sploty nieprzeliczonej ilości pasm. Od tego jak są one powiązane, zharmo nizowane, a zatem zrównoważone wewnątrz każdego z nich oraz wzaje mnie względem siebie, zarówno przestrzennie, jak i czasowo, zarówno ja kościowo, jak ilościowo, zależy sprawność w jej dwu prakseologicznych wymiarach: efektywności (skuteczności) oraz ekonomiczności. W zgranych zespołach o ustalonym toku działań (np. w gruntownie przez dyrygenta wyszkolonej orkiestrze wykonującej na podstawie nut dobrze sobie znany utwór) koordynacja takiego splotu działań może następować bez interwencji specjalnego organu koordynacyj nego. Warunkiem takiej samokoordynacji jest jednak albo cał kiem niezmienne powtarzanie cyklu działań przy bezwzględnej zgodności z planem znanym wszystkim członkom zespołu (nuty w orkiestrze), albo bardzo ścisła i szybka wzajemna informacja [s. 322]. Współcześnie, pomni prakseologicznej krytyki mitu planowania na co wskazywał Ludwig von Mises skłonni jesteśmy mówić o strategii działa nia, rezygnując z drobiazgowości na rzecz umiejętności dynamicznego do stosowywania się do zmian przy dbałości o uprzednio wyznaczony kieru nek, a nie drogę, po której się kroczy. Zarówno wówczas, gdy o koordynacji i integracji pisał Zieleniewski, jak i obecnie niekwestionowaną rolę spełnia koordynator, od którego współcze śnie w coraz większym stopniu wymaga się, by był przywódcą. 14 Rozważania nasze prowadzą do ogólnego wniosku, że przeważająca większość problemów tej części teorii organizacji stanowi dyskusję

15 wzajemnie ze sobą sprzecznych tendencji występujących w praktyce organizowania. Przezwyciężenie tych sprzeczności wymaga z reguły rachunku, w którym organizator, mniej lub bardziej intuicyjnie, dąży do maksymalizacji lub minimalizacji jakiejś funkcji często wielu zmiennych [ibid.]. Zieleniewski, jak wielu mu współczesnych, wiązał nadzieje z rozwojem ba dań operacyjnych oraz programowaniem. Nie było wówczas jeszcze kompu terów osobistych, Internetu, a więc sieci stwarzającej możliwości zinstrumen talizowanej koordynacji i integracji, ale ówczesne intuicje były trafne. Podob nie jak wskazywanie na równowagę dynamiczną jako pochodną jak obecnie mówimy spontanicznego ładu 7 w całościach o wysokim stopniu złożoności. Jakie tedy przesłanie w wymiarze szerszym płynie z naukowego pisar stwa Jana Zieleniewskiego dla dzisiejszych rozważań o zrównoważonym rozwoju dołączającym do prakseologicznego podwójnego E (efektyw ność, ekonomiczność) trzecie E, tj. etyczność. Oto co pisał na ten temat autor Organizacji i zarządzania: Niegodziwe środki do godziwych celów muszą być mniej sprawne od godziwych, powstaje bowiem u działającego konflikt wewnętrzny miedzy tym, co uważa za godziwe (celem), a środkami odczuwany mi jako niegodziwe. Podobnie też godziwe środki zastosowane do niegodziwych celów będą z tego samego powodu musiały funkcjono wać mniej sprawnie. Naturalnie, godziwe i niegodziwe znaczy w tym kontekście zgodne z systemem wartości etycznych człowie ka działającego. Gdybyśmy sobie wyobrazili człowieka, którego sy stem wartości nie odrzuca np. kradzieży to dla niego kradzież ani jako cel, ani jako środek nie będzie niczym niegodziwym. Ale z innych przyczyn, na których analizę nie tu miejsce mało prawdo podobne wydaje się, aby społeczne współżycie dało się pogodzić z takim systemem wartości. Sprawność funkcjonowania środków działania jest więc funkcją nie tylko ich sprawności niejako wewnętrznej, lecz także stopnia zgodności oceny etycznej środków i celów, do których się je stosuje 8. 7 M. Kuniński, Hayek s Theory of Spontaneous Order: Between Verstehen and Invisible Hand Explanation, w: J. L. Auspitz, W. W. Gasparski, M. K. Mlicki, K. Szaniawski, red., Pra xiology and the Philosophy of Economics, Transaction Publishers, New Brunswick (USA) Lon don (UK) 1992, s Por także: W. Banach, Spontaniczność a planowanie: Wokół filozo fii społecznej Friedriecha A. von Hayeka, Wydawnictwo Fundacji Humaniora, Poznań J. Zieleniewski, Organizacja i zarządzanie, PWN, Warszawa 1969, s

16 Sprawność środków godziwych i niegodziwych zastosowanych do ce lów godziwych i niegodziwych przedstawił Zieleniewski w postaci tabela rycznej. Zaprezentowane w niej stanowisko nasunęło się Zieleniewskiemu jak pisze pod wpływem dyskusji, jaka odbyła się na jednym z semina riów Pracowni Ogólnych Problemów Organizacji Pracy. Asumptem była na wpół żartobliwa uwaga wypowiedziana przez Tadeusza Kotarbińskiego, że jeśli można pytać, czy»święty«cel»uświęca«niegodziwe środki, to równie dobrze można zapytać, czy»świński«cel nie»uświńca«godziwych środków [ibid.]. Oto co powstało w wyniku przeprowadzonej przez Ziele niewskiego analizy: Tabela 1. Sprawność środków godziwych i niegodziwych zastosowanych do ce lów godziwych i niegodziwych [źródło: J. Zieleniewski, Organizacja i zarządzanie, op. cit., s. 187]. Godziwe Sprawne Cele Godziwe Niegodziwe Środki godziwe do celów Środki godziwe do celów godziwych bez konfliktu niegodziwych mimo, że wartości funkcjonujące z istoty swej sprawne, funk sprawnie cjonujące mniej sprawnie z powodu konfliktu wartości Środki Niesprawne Środki godziwe do celów godziwych bez konfliktu wartości lecz z istoty funkcjonujące niesprawnie Środki godziwe do celów niegodziwych z istoty swe niesprawne i z powodu konfliktu wartości funkcjo nujące tym mniej sprawnie. Niegodziwe Sprawne Niesprawne Środki niegodziwe do ce lów godziwych mimo że z istoty swej sprawne, ale z powodu konfliktu warto ści funkcjonujące mniej sprawnie. Środki niegodziwe do ce lów godziwych z istoty nie sprawne z powodu kon fliktu wartości funkcjonują ce tym mniej sprawnie. Środki niegodziwe do ce lów niegodziwych z istoty swej sprawne wobec bra ku konfliktu wartości funk cjonujące sprawnie. Środki niegodziwe do celów niegodziwych z istoty swej niesprawne, a więc mimo braku konfliktu wartości funkcjonujące niesprawnie. 16

17 3. Dwie szkoły, jeden wniosek W dziesięć dni po śmierci Jana Zieleniewskiego, tj. 10 października 1973 roku, zmarł Ludwig von Mises, urodzony we Lwowie 29 września 1881 r. twórca austriackiej szkoły prakseologicznej, autor fundamentalnego dzieła o prakseologicznych podstawach ekonomii Human Action: A Treati se on Economics 9. Mises zakończył życie w Stanach Zjednoczonych, gdzie osiadł po II wojnie światowej. Polskie środowisko prakseologiczne nie mo gło uczcić pamięci Misesa, gdyż jego krytyka gospodarki planowej i cen tralnie sterowanej powodowała, że ciążyła na nim anatema wroga syste mu realnego socjalizmu. Mises wskazywał wyraźnie, że: Podczas, gdy wielu ludzi oskarża ekonomię o neutralność względem sądów wartościujących, inni oskarżają ją o rzekome uleganie im. Niektórzy utrzymują, że ekonomia musi koniecznie wypowiadać są dy wartościujące i dlatego nie jest rzeczywiście naukowa, skoro obo jętność wobec wartości jest kryterium naukowości. Inni twierdzą, że dobra ekonomia powinna i może być bezstronna, a tylko źli ekono miści grzeszą przeciwko temu postulatowi. Semantyczne pomieszanie występujące w dyskusji powyższych problemów wynika z niedokładnego użycia terminów przez wielu eko nomistów. Ekonomista bada, czy środek a może dać rezultat p, dla osiągania którego jest zalecany, i stwierdza, że a nie prowadzi do p, lecz do skutku g, który nawet zwolennicy a uważają za niepożąda ny. [...] Z tego samego punktu widzenia prakseologia i ekonomia pa trzą na podstawową zasadę ludzkiego życia i rozwoju społecznego, która głosi, że współpraca w ramach społecznego podziału pracy jest bardziej wydajną formą działania niż autarkiczna izolacja jednostek. Prakseologia i ekonomia nie mówią, że ludzie powinni pokojowo współpracować w ramach więzi społecznych; mówią one jedynie, że ludzie muszą działać w ten sposób jeżeli chcą, aby ich działania były bardziej skuteczne niż w innych przypadkach. Dostosowania się do za sad moralnych, których wymaga ustanowienie, zachowanie i wzmac nianie współpracy społecznej, nie jest uważane za ofiarowanie się mi tycznemu bytowi, lecz za odwołanie się do najbardziej wydajnych me tod działania, za koszt uzyskania rezultatów wiele wyżej cenionych Fragmenty tego traktatu opublikowane zostały w przekładzie na język polski na łamach Prakseologii, 1995, nr 3 4 ( ). 10 L. von Mises, Ludzkie działanie: Traktat o ekonomii (fragmenty), Prakseologia, 1995, nr 3 4 ( ), s

18 W innym miejscu Traktatu (nietłumaczonym na język polski) Mises zwraca uwagę na to, że gdy ekonomista mówi o przedsiębiorcy, kapitaliście, posiadaczu ziemskim, pracowniku czy konsumencie, to mówi o typach ide alnych, a nie o konkretnych ludziach. Mówi zatem o funkcjach spełnianych w realiach życia czasem przez tego samego człowieka. Żyjący i działający człowiek łączy wiele funkcji. Nie jest on jedynie konsumentem. Jest on po nadto także albo przedsiębiorcą, albo posiadaczem ziemskim, lub kapitali stą czy pracownikiem, bądź osobą wspomaganą przez zatrudnionych takich właśnie ludzi 11. Skoro tak, to pamiętać należy, że czym innym jest analiza ekonomiczna rozpatrująca poszczególne funkcje z osobna, a czym innym synteza ekonomiczno społeczna splatająca rozmaite funkcje w jeden sy stem, sui generis inżynieria ekonomiczna. Z tego względu Mises upomina się o respektowanie prawa prakseologicznego jak je nazywa dotyczące go regularności zjawisk w stosunku do powiązania środków i celów [Mi ses Ludzkie działanie..., op. cit., s. 233]. Traktat swój kończy Mises przestrogą: Wyjaśnianie oraz kategorialne i formalne zbadanie tej trzeciej klasy praw wszechświata jest przedmiotem prakseologii i jej dotychczas najlepiej rozwiniętej gałęzi ekonomii. Wiedza ekonomiczna jest istotnym składnikiem struktury cywilizacji ludzkiej; jest ona funda mentem, na którym oparto współczesny industrializm oraz wszystkie moralne, intelektualne, techniczne i terapeutyczne osiągnięcia ostat nich stuleci. Pozostaje ona z ludźmi, niezależnie od tego, czy uczynią oni właściwy użytek ze skarbów, których dostarcza im ta wiedza, czy też pozostawią ją niewykorzystaną. Jeżeli jednak nie uczynią z niej najlepszego użytku i zlekceważą jej nauki oraz ostrzeżenia, to nie unicestwią ekonomii; zlikwidują społeczeństwo i rasę ludzką [ ]. Wprowadzenie pojęcia zrównoważonego rozwoju przypisywane jest byłej premier Norwegii Gro Harlem Bruntland, która, gdy w 1983 roku przewodniczyła Światowej Komisji Środowiska i Rozwoju ONZ, zawarła w raporcie Nasza wspólna przyszłość, termin sustainable development. Ter min ten w przekładzie na język polski utracił trwałość integralnie tkwią cą w angielskim sustainability, zachowując zrównoważenie. Pojęcie to L. von Mises, Human Action: A Treatise on Economics, wyd. 3, Contemporary Books Inc., Chicago 1963, s. 252.

19 nadaje nazwę koncepcji wcześniej sformułowanej na gruncie prakseologii, a więc koncepcji pochodnej dziedzictwu intelektualnemu Jana Zieleniew skiego, Reginalda Revansa i Ludwiga von Misesa. Przedstawiłem ją w re feracie A Designing Human Society: A Chance or a Utopia?, przygotowa nym na Design Policy Confererence zorganizowaną przez Design Rese arch Society (Londyn 1982) 12. Przedstawiona koncepcja obejmuje trzy ele menty: (a) odrzucenie ze wszystkimi konsekwencjami fałszywego paradyg matu o nieograniczoności zasobów, jakie ludzie mają do dyspozycji, (b) uznanie dalszego trwania ludzkości za nadrzędny cel postępowania wszyst kich żyjących współcześnie i w przyszłości ludzi, (c) uznanie rozwiązywa nia (w epistemologicznym znaczeniu tego słowa) problemów praktycznych za jedyną metodę postępowania człowieka. Podobnie jak obecnie wielu uważa koncepcję zrównoważonego rozwo ju za utopię, tak przed laty uprzedzając uwagi oponentów napisałem, że stan zagrożenia ludzkości jest współcześnie tak wielki, że poszukiwać trze ba sposobów jego minimalizacji nawet w świecie fantazji. A utopia, jeśli choć w części mieć będzie moc inspirującą, sprowadzona do realizowalnych wymiarów świata realnego, spełnić może pożyteczną rolę, wskazując kieru nek, w którym należy zmierzać 13 [s. 138]. Jaki to kierunek? W odróżnie niu od makroparadygmatów świata nauki i świata sztuki rządzących się właściwymi im zasadami istnieje świat trzeci będący światem życia, dla którego metody świata nauki i świata sztuki nie są adekwatne. Temu trze ciemu światu, światu praktyki, potrzebne są jego własne metody, jego wła sne instrumentarium i jego własny, prakseologiczny makroparadygmat 14. Ośmielam się wyrazić przypuszczenie, że gdyby w sprawie zrównowa żonego rozwoju głos aktualnie zabierał Jan Zieleniewski, to przedstawione powyżej kwestie poruszyłby w swym wystąpieniu wzbogacając je o liczne elementy zaczerpnięte z bogatego życia naukowego i gospodarczego, jakie było jego udziałem. 12 W: W. Gasparski, Understanding Design: The Praxiologtcal Systemic Perspective, In tersystems Publications, Seaside, CA, 1984, s ; przekład polski: W. Gasparski, Spo łeczeństwo projektujące: szansa czy utopia?, Prakseologia, 1984, nr 2 (90), s Ibid., s Ibid., s Por. także: D. A. Schön, The Crisis of Professional Knowledge and the Pursuit of an Epistemology of Practice, w: J. L. Auspitz, W. W. Gasparski, M. K. Mlicki, K. Szaniawski, red., Praxiology and the Philosophy of Economics, Transaction Publishers, New Brunswick (USA) London (UK) 1992, s

20 Wojciech Gasparski JAN ZIELENIEWSKI ( ) AND THE ISSUE OF SUSTAINABILITY Summary The paper commemorites 30 tieth anniversary of the date when Professor Jan Zieleniewski, Haed of the Praxiology Department Polish Academy of Sciences, died. His contribution to praxiological theory of organization was so reach that one may learn the mesage of his study in the context of contemporary issue of sustain ability. The paper covers some of relevant characteristics related to the issue.

Spis treści. Wstęp Rozdział III

Spis treści. Wstęp Rozdział III Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I Wiadomości ogólne o konstytucji jako najważniejszym w państwie akcie prawnym... 13 1. Pojęcie, geneza i funkcje konstytucji... 13 2. Konstytucja ustawą zasadniczą państwa...

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów bezpieczeństwo wewnętrzne należy do

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ ADMINISTRACJI I EKONOMII ADMINISTRACJA I STOPIEŃ PRAKTYCZNY

WYDZIAŁ ADMINISTRACJI I EKONOMII ADMINISTRACJA I STOPIEŃ PRAKTYCZNY Nazwa kierunku Poziom Profil Symbol efektów na kierunku WYDZIAŁ ADMINISTRACJI I EKONOMII ADMINISTRACJA I STOPIEŃ PRAKTYCZNY Efekty - opis słowny. Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku Administracja

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Bezpieczeństwo Wewnętrzne

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Bezpieczeństwo Wewnętrzne Efekty kształcenia dla kierunku studiów Bezpieczeństwo Wewnętrzne Jednostka prowadząca kierunek studiów: Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Kierunek studiów: Bezpieczeństwo wewnętrzne Poziom kształcenia:

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ ADMINISTRACJI I EKONOMII ADMINISTRACJA II STOPIEŃ OGÓLNOAKADEMICKI

WYDZIAŁ ADMINISTRACJI I EKONOMII ADMINISTRACJA II STOPIEŃ OGÓLNOAKADEMICKI Nazwa kierunku Poziom Profil Symbol efektów na kierunku WYDZIAŁ ADMINISTRACJI I EKONOMII ADMINISTRACJA II STOPIEŃ OGÓLNOAKADEMICKI Efekty - opis słowny. Po ukończeniu studiów drugiego stopnia na kierunku

Bardziej szczegółowo

Opis kierunkowych efektów kształcenia

Opis kierunkowych efektów kształcenia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów kształcenia do obszaru wiedzy Filozofia bezpieczeństwa (W, Ćw, S, B) Geografia bezpieczeństwa (W, Ćw, S, B) Historia

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Lp. K_W01 K_W02 Nazwa Wydziału: Wydział Filozoficzny Nazwa kierunku

Bardziej szczegółowo

Karta przedmiotu. Kod przedmiotu: Rok studiów: Semestr: Język:

Karta przedmiotu. Kod przedmiotu: Rok studiów: Semestr: Język: Karta przedmiotu Nazwa przedmiotu: Stopień studiów: Doktoranckie Zakres wyboru przedmiotu: Seminarium doktorskie Tryb studiów: stacjonarne Obowiązkowy Kod przedmiotu: Rok studiów: Semestr: Język: 1-4 2-8

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia na studiach I stopnia dla kierunku Finanse i Rachunkowość i ich odniesienie do efektów kształcenia w obszarze nauk społecznych

Efekty kształcenia na studiach I stopnia dla kierunku Finanse i Rachunkowość i ich odniesienie do efektów kształcenia w obszarze nauk społecznych Efekty na studiach I stopnia dla kierunku Finanse i Rachunkowość i ich odniesienie do efektów w obszarze nauk Objaśnienie oznaczeń w symbolach: S obszar w zakresie nauk 1 studia pierwszego stopnia A profil

Bardziej szczegółowo

Szczecin, dnia 01 grudnia 2011 r.

Szczecin, dnia 01 grudnia 2011 r. Szczecin, dnia 01 grudnia 2011 r. Szanowna Pani dr n. med. Agnieszka Ruchała-Tyszler Wiceprezes Okręgowej Rady Lekarskiej Okręgowa Izba Lekarska w Szczecinie w miejscu OPINIA PRAWNA wydana na zlecenie

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia

Kierunkowe efekty kształcenia Kierunkowe efekty kształcenia Kierunek: ekonomia Obszar kształcenia: nauki społeczne Poziom kształcenia: studia drugiego stopnia Profil kształcenia: ogólnoakademicki Uzyskane kwalifikacje: magister Symbol

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02)

Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02) Warszawa, dnia 16 grudnia 2002 r. Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02) Stosownie do zlecenia z dnia 18 listopada

Bardziej szczegółowo

Zrównoważony rozwój wybrane problemy w edukacji

Zrównoważony rozwój wybrane problemy w edukacji Zrównoważony rozwój wybrane problemy w edukacji Prof. UEK dr hab. Edward Molendowski, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych

Bardziej szczegółowo

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: kierunek administracja jest przypisany

Bardziej szczegółowo

Rodzaje prac naukowych

Rodzaje prac naukowych Wyższa Szkoła Bankowa Oddział Gdańsk Katedra Bezpieczeństwa Wewnętrznego Patryk Bieńkowski Nr indeksu: gd22175 Rodzaje prac naukowych Praca zaliczeniowa wykonana na zajęcia proseminarium pracy naukowej

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE WOS KLASA I

WYMAGANIA EDUKACYJNE WOS KLASA I WYMAGANIA EDUKACYJNE WOS KLASA I Dział: CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE nie potrafi sformułować jasnej na tematy poruszane na jego postawa na jest bierna, ale wykazuje chęć do współpracy wymienia rodzaje grup

Bardziej szczegółowo

Wolności i prawa jednostki w Konstytucji RP. Tom I. Idee i zasady przewodnie konstytucyjnej regulacji wolności i praw jednostki w RP

Wolności i prawa jednostki w Konstytucji RP. Tom I. Idee i zasady przewodnie konstytucyjnej regulacji wolności i praw jednostki w RP Wolności i prawa jednostki w. Tom I. Idee i zasady przewodnie konstytucyjnej regulacji wolności i praw jednostki w RP Red.: Mariusz Jabłoński Wprowadzenie Wykaz skrótów Część I. Koncepcja konstytucyjnego

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna z dnia 6.02.2012 r.

Opinia prawna z dnia 6.02.2012 r. Opinia prawna z dnia 6.02.2012 r. dla Okręgowej Izby Lekarskiej w Płocku w sprawie : czy w obecnym stanie prawnym tj. wobec wejścia w życie z dniem 01 lipca 2011 r. nowelizacji art. 53 ustawy z dnia 05

Bardziej szczegółowo

określenie stanu sprawy/postępowania, jaki ma być przedmiotem przepisu

określenie stanu sprawy/postępowania, jaki ma być przedmiotem przepisu Dobre praktyki legislacyjne 13 Przepisy przejściowe a zasada działania nowego prawa wprost Tezy: 1. W polskim porządku prawnym obowiązuje zasada działania nowego prawa wprost. Milczenie ustawodawcy co

Bardziej szczegółowo

ma uporządkowaną wiedzę o istocie i zakresie bezpieczeństwa społecznego

ma uporządkowaną wiedzę o istocie i zakresie bezpieczeństwa społecznego Efekty kształcenia dla kierunku Bezpieczeństwo wewnętrzne Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: kierunek należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych Profil kształcenia: praktyczny

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 7/VI/2012 Senatu Wyższej Szkoły Handlowej im. Bolesława Markowskiego w Kielcach z dnia 13 czerwca 2012 roku. Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO

1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO Załącznik nr 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO z dnia 1 września 2011 r. w sprawie kształcenia na studiach doktoranckich w uczelniach i jednostkach naukowych (Dz.U.2011.196.1169);

Bardziej szczegółowo

Pan. Donald Tusk. W związku z licznymi wątpliwościami jakie wywołała informacja o planowanym na

Pan. Donald Tusk. W związku z licznymi wątpliwościami jakie wywołała informacja o planowanym na Pan Donald Tusk Prezes Rady Ministrów Aleje Ujazdowskie 1/3 00-071 Warszawa W związku z licznymi wątpliwościami jakie wywołała informacja o planowanym na dzień 26 stycznia 2012 r. podpisaniu przez Polskę

Bardziej szczegółowo

ZAPROSZENIE. II Ogólnopolska Konferencja Naukowa PTE i EBEN Polska

ZAPROSZENIE. II Ogólnopolska Konferencja Naukowa PTE i EBEN Polska ZAPROSZENIE II Ogólnopolska Konferencja Naukowa PTE i EBEN Polska 27 października 2016 r. (czwartek) w siedzibie PTE (Dom Ekonomisty) w Warszawie, przy ul. Nowy Świat 49 Szanowni Państwo, wspólna konferencja

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe Zarządzanie bezpieczeństwem państwa

Studia Podyplomowe Zarządzanie bezpieczeństwem państwa Studia Podyplomowe Zarządzanie bezpieczeństwem państwa I. Informacje ogólne II. Rekrutacja III. Charakterystyka studiów kwalifikacyjnych IV. Treści programowe V. Efekty kształcenia I. Informacje ogólne

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Administracja. Wydział Prawa i Administracji Uczelni Łazarskiego

Efekty kształcenia dla kierunku Administracja. Wydział Prawa i Administracji Uczelni Łazarskiego Efekty kształcenia dla kierunku Administracja Wydział Prawa i Administracji Uczelni Łazarskiego II stopień Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów Administracja należy do obszaru

Bardziej szczegółowo

WYKŁADY Z ETYKI BIZNESU

WYKŁADY Z ETYKI BIZNESU WYKŁADY Z ETYKI BIZNESU NOWA EDYCJA UZUPEŁNIONA WOJCIECH GASPARSKI Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarza dzania im. Leona Koźmińskiego Warszawa 2007 SPIS TREŚCI Przedmowa..... 11 CZĘŚĆ I Wykłady pierwsze

Bardziej szczegółowo

PRAWO. SEMESTR ZIMOWY 2015/2016 mgr Anna Kuchciak

PRAWO. SEMESTR ZIMOWY 2015/2016 mgr Anna Kuchciak PRAWO KONSTYTUCYJNE SEMESTR ZIMOWY 2015/2016 mgr Anna Kuchciak USTRÓJ USTRÓJ PAŃSTWOWY ZASADY USTROJU Rozdział I Konstytucji RP RZECZPOSPOLITA!art. 235 Konstytucji RP! utrudniona zmiana KONWENCJONALNOŚĆ

Bardziej szczegółowo

posiada podstawową wiedzę o instytucjonalnych uwarunkowaniach polityki społecznej.

posiada podstawową wiedzę o instytucjonalnych uwarunkowaniach polityki społecznej. Efekty kształcenia dla kierunku POLITYKA SPOŁECZNA studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Forma studiów: stacjonarne i niestacjonarne Wydział Ekonomii Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu Umiejscowienie

Bardziej szczegółowo

ZBIÓR EFEKTÓW KSZTAŁCENIA NA STUDIACH I STOPNIA DLA KIERUNKU BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE

ZBIÓR EFEKTÓW KSZTAŁCENIA NA STUDIACH I STOPNIA DLA KIERUNKU BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE ZBIÓR EFEKTÓW KSZTAŁCENIA NA STUDIACH I STOPNIA DLA KIERUNKU BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE I. Efekty kształcenia 1. Ogólne efekty kształcenia - absolwent studiów pierwszego stopnia na kierunku Bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

Zasada demokratycznego państwa prawnego. Olga Hałub Katedra Prawa Konstytucyjnego

Zasada demokratycznego państwa prawnego. Olga Hałub Katedra Prawa Konstytucyjnego Zasada demokratycznego państwa prawnego Olga Hałub Katedra Prawa Konstytucyjnego Art. 2 Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej

Bardziej szczegółowo

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem naukowym prof. dr hab. Tomasz

Bardziej szczegółowo

BL-112-133-TK/13 Warszawa, 30 grudnia 2013 r.

BL-112-133-TK/13 Warszawa, 30 grudnia 2013 r. BL-112-133-TK/13 Warszawa, 30 grudnia 2013 r. INFORMACJA PRAWNA O WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z DNIA 24 WRZEŚNIA 2013 R. (SYGN. AKT K 35/12) DOTYCZĄCYM USTAWY O SYSTEMIE OŚWIATY I. METRYKA ORZECZENIA

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE Efekty kształcenia dla kierunku MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE - studia drugiego stopnia - profil ogólnoakademicki Forma Studiów: stacjonarne i niestacjonarne Wydział Gospodarki Międzynarodowej Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Druk nr 580 Warszawa, 12 maja 2006 r.

Druk nr 580 Warszawa, 12 maja 2006 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Druk nr 580 Warszawa, 12 maja 2006 r. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 235 ust.

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: Kierunek studiów bezpieczeństwo narodowe należy do obszarów

Bardziej szczegółowo

Książka została wydana dzięki dotacji Instytutu Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk w Warszawie

Książka została wydana dzięki dotacji Instytutu Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk w Warszawie Recenzja: prof. dr hab. Janina Godłów-Legiędź Projekt okładki: Katarzyna Juras Zdjęcie na okładce: Fotolia anyaberkut Redaktor prowadzący: Łukasz Żebrowski Redakcja i korekta: Claudia Snochowska-Gonzalez

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów... XI Wykaz podstawowej literatury... XV Przedmowa... XVII

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów... XI Wykaz podstawowej literatury... XV Przedmowa... XVII SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... XI Wykaz podstawowej literatury... XV Przedmowa... XVII CZĘŚĆ I. Prawo jako przedmiot nauk prawnych Rozdział I. Podstawowe koncepcje prawa... 3 1. Koncepcje prawnonaturalne...

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA SYSTEMOWE PRAWA OCHRONY ŚRODOWISKA. pod redakcją Piotra Korzeniowskiego

ZAGADNIENIA SYSTEMOWE PRAWA OCHRONY ŚRODOWISKA. pod redakcją Piotra Korzeniowskiego POLSKA AKADEMIA NAUK ODDZIAŁ W ŁODZI KOMISJA OCHRONY ŚRODOWISKA ZAGADNIENIA SYSTEMOWE PRAWA OCHRONY ŚRODOWISKA Zagadnienie systemowe prawa ochrony środowiska, którym została poświęcona książka, ma wielkie

Bardziej szczegółowo

W Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich zostały przeanalizowane obowiązujące. przepisy normujące zasady porozumiewania się podejrzanego i oskarżonego

W Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich zostały przeanalizowane obowiązujące. przepisy normujące zasady porozumiewania się podejrzanego i oskarżonego RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena LIPOWICZ RPO-662364-II-10/ST 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Krzysztof Kwiatkowski Minister Sprawiedliwości

Bardziej szczegółowo

Karta przedmiotu. Obowiązkowy. Kod przedmiotu: Rok studiów: Semestr: Język:

Karta przedmiotu. Obowiązkowy. Kod przedmiotu: Rok studiów: Semestr: Język: Karta przedmiotu Nazwa przedmiotu: Stopień studiów: Doktoranckie Seminarium doktorskie Marketing i jego rola we współczesnym biznesie Tryb studiów: niestacjonarne Obowiązkowy Kod przedmiotu: Rok studiów:

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja studia I stopnia.

Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja studia I stopnia. Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja studia I stopnia. Objaśnienie oznaczeń w symbolach: K kierunkowe efekty kształcenia W

Bardziej szczegółowo

Stanowisko. I. Podstawy ustrojowe

Stanowisko. I. Podstawy ustrojowe Stanowisko Obywatelskiego Forum Legislacji przy Fundacji im. S. Batorego w sprawie zasad i trybu przeprowadzania konsultacji publicznych projektów ustaw oraz ich założeń (tezy) I. Podstawy ustrojowe W

Bardziej szczegółowo

przedstawiam następujące stanowisko:

przedstawiam następujące stanowisko: RZECZPOSPOLITA POLSKA PROKURATOR GENERALNY Warszawa, dnia grudnia 2015 r. PG VIII TK 135/15 (K 36/15) TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY W związku z wnioskiem Rzecznika Praw Obywatelskich o stwierdzenie niezgodności

Bardziej szczegółowo

Zastępca Szefa. Kancelarii Sejmu RP

Zastępca Szefa. Kancelarii Sejmu RP Do druku nr 166 WICEPREZES NACZELNEJ RADY ADWOKACKIEJ Jacek Trela Warszawa, dnia 18 stycznia 2015 r. Pan Adam Podgórski Zastępca Szefa Kancelarii Sejmu RP Dot. GMS-WP-173-296115 NRA -12-SM -1.1.2016 W

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja II stopnia

Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja II stopnia Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja II stopnia Objaśnienie oznaczeń w symbolach: K kierunkowe efekty kształcenia W kategoria

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych Wzorem lat ubiegłych Wyższa Szkoła Gospodarki Euroregionalnej im. Alcide de Gasperi

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Objaśnienie oznaczeń: S1A obszar

Bardziej szczegółowo

Lekcja 2: Co może Prezydent?

Lekcja 2: Co może Prezydent? Lekcja 2: Co może Prezydent? Cele lekcji w języku ucznia/uczennicy i kryteria sukcesu CEL 1. Określę, czym jest system parlamentarnogabinetowy. 2. Wyjaśnię, jaką rolę sprawuje w polskim systemie politycznym

Bardziej szczegółowo

INWESTYCJE HYBRYDOWE - NOWE UJĘCIE OCENY EFEKTYWNOŚCI

INWESTYCJE HYBRYDOWE - NOWE UJĘCIE OCENY EFEKTYWNOŚCI INWESTYCJE HYBRYDOWE - NOWE UJĘCIE OCENY EFEKTYWNOŚCI Autor: Stanisław Kasiewicz, Waldemar Rogowski, Wstęp Po ukazaniu się książek Płaski świat Thomasa L. Friedmana i Wędrujący świat Grzegorza Kołodki

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Kazimierz Górka Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Dr Marcin Łuszczyk Politechnika Opolska KONTROWERSJE WOKÓŁ ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO

Prof. dr hab. Kazimierz Górka Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Dr Marcin Łuszczyk Politechnika Opolska KONTROWERSJE WOKÓŁ ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO Prof. dr hab. Kazimierz Górka Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Dr Marcin Łuszczyk Politechnika Opolska KONTROWERSJE WOKÓŁ ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO 1. Koncepcja zrównoważonego i trwałego rozwoju społeczno-gospodarczego

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 12 stycznia 2015 roku NRA Trybunał Konstytucyjny w Warszawie. dot. Sygn. akt: SK 25/14

Warszawa, 12 stycznia 2015 roku NRA Trybunał Konstytucyjny w Warszawie. dot. Sygn. akt: SK 25/14 Warszawa, 12 stycznia 2015 roku NRA.52-2.2.2014 Trybunał Konstytucyjny w Warszawie dot. Sygn. akt: SK 25/14 W imieniu Naczelnej Rady Adwokackiej, na podstawie 29 ust. 2 Regulaminu Trybunału Konstytucyjnego,

Bardziej szczegółowo

FORUM DEBATY PUBLICZNEJ SPRAWNE I SŁUŻEBNE PAŃSTWO VII SEMINARIUM EKSPERCKIE SYSTEM STANOWIENIA PRAWA SYSTEM ŹRÓDEŁ PRAWA

FORUM DEBATY PUBLICZNEJ SPRAWNE I SŁUŻEBNE PAŃSTWO VII SEMINARIUM EKSPERCKIE SYSTEM STANOWIENIA PRAWA SYSTEM ŹRÓDEŁ PRAWA FORUM DEBATY PUBLICZNEJ SPRAWNE I SŁUŻEBNE PAŃSTWO VII SEMINARIUM EKSPERCKIE SYSTEM STANOWIENIA PRAWA SYSTEM ŹRÓDEŁ PRAWA Prof. zw. dr hab. Piotr Winczorek Prof. UW dr hab. Tomasz Stawecki System źródeł

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

Historia ekonomii. Mgr Robert Mróz. Zajęcia wprowadzające

Historia ekonomii. Mgr Robert Mróz. Zajęcia wprowadzające Historia ekonomii Mgr Robert Mróz Zajęcia wprowadzające 04.10.2016 Plan Organizacja zajęć Warunki zaliczenia Co to jest historia ekonomii i po co nam ona? Organizacja zajęć robertmrozecon.wordpress.com

Bardziej szczegółowo

Unit 3-03/ Kompetencje Unii. Zasady strukturalne

Unit 3-03/ Kompetencje Unii. Zasady strukturalne Unit 3-03/09.11.2016 Kompetencje Unii. Zasady strukturalne Fragmenty z podręcznika: Zasady działania UE: pkt 73-74 Zasada przyznania kompetencji (kompetencje wyłączne i dzielone; kompetencje wyraźnie i

Bardziej szczegółowo

Ochrona konsumenta w obrocie profesjonalnym?

Ochrona konsumenta w obrocie profesjonalnym? Ochrona konsumenta w obrocie profesjonalnym? Granice swobody prowadzenia działalności gospodarczej przez przedsiębiorców Zakres swobody przy umowach jednostronnie a obustronnie profesjonalnych? Strategia

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów Zarządzanie reprezentuje dziedzinę

Bardziej szczegółowo

Literatura przykładowa

Literatura przykładowa Literatura przykładowa Samorząd terytorialny w RP Zbigniew Leoński Podręcznik "Samorząd terytorialny w RP" omawia formy organizacyjne lokalnego życia publicznego, tj. gminy, powiatu i województwa. Tok

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

mgr Jarosław Hermaszewski (koncepcja pracy-tezy)

mgr Jarosław Hermaszewski (koncepcja pracy-tezy) mgr Jarosław Hermaszewski Inwestycje samorządu terytorialnego i ich wpływ na funkcjonowanie i rozwój gminy Polkowice w latach dziewięćdziesiątych (koncepcja pracy-tezy) Prawne podstawy funkcjonowania organów

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent:

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent: Efekty kształcenia dla kierunku studiów ekonomia Studia pierwszego stopnia profil praktyczny 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze. Kierunek studiów ekonomia należy do dziedziny nauk ekonomicznych w ramach

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

nałożone na podstawie art. 96 ust. 7 pkt

nałożone na podstawie art. 96 ust. 7 pkt Granice obowiązków, które mogą zostać nałożone na podstawie art. 96 ust. 7 pkt 3Ustawy Prawo ochrony środowiska Prof. dr hab. Krzysztof Płeszka Dr Michał Araszkiewicz Katedra Teorii Prawa WPiA UJ Źródła

Bardziej szczegółowo

W prawie podatkowym brakuje norm, które w generalny sposób regulowałyby zakres stosowania analogii.

W prawie podatkowym brakuje norm, które w generalny sposób regulowałyby zakres stosowania analogii. W prawie podatkowym brakuje norm, które w generalny sposób regulowałyby zakres stosowania analogii. Wnioskowanie per analogiam i jego granice należą do kontrowersyjnych zagadnień prawa podatkowego. Analogia

Bardziej szczegółowo

Przedstawiciel branży OZE. Podstawy prawne OZE

Przedstawiciel branży OZE. Podstawy prawne OZE Przedstawiciel branży OZE Podstawy prawne OZE Co to jest energia odnawialna? odnawialne źródło energii - źródło wykorzystujące w procesie przetwarzania energię wiatru, promieniowania słonecznego, geotermalną,

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA Autor: Prof. PAWEŁ TYRAŁA Tytuł: TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA zarys teorii oraz metodyki wychowania Recenzja Prof. Igor Kominarec Liczba stron: 240 Rok wydania: 2012 Spis treści WSTĘP Rozdział I TEORIA

Bardziej szczegółowo

W toku analizy przepisów prawa dotyczących autonomii pacjentów w zakresie leczenia

W toku analizy przepisów prawa dotyczących autonomii pacjentów w zakresie leczenia RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-634333-X-09/ST 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53 Pani Ewa Kopacz Minister Zdrowia W toku analizy przepisów

Bardziej szczegółowo

Katedra Teorii Organizacji i Zarządzania Zakład Zarządzania Publicznego

Katedra Teorii Organizacji i Zarządzania Zakład Zarządzania Publicznego Prof. dr hab. Andrzej Piotr Wiatrak Katedra Teorii Organizacji i Zarządzania Zakład Zarządzania Publicznego Pokój B322, dyżur w piątki godz. 14.00-16.00 16.00 e-mail: apw@wz.uw.edu.pl 1 Przedmiot: Podstawy

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Petycji 27.05.2014 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW Przedmiot: Petycja 0436/2012, którą złożył Mark Walker (Wielka Brytania) w sprawie transgranicznego doradztwa prawnego 1.

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: Sposób dokumentacji efektów kształcenia

Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: Sposób dokumentacji efektów kształcenia Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: Lp. K_W01 K_W02 K_W06 K_W08 K_W09 Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych zna terminologię używaną w pedagogice a w szczególności w oraz jej zastosowanie

Bardziej szczegółowo

I. Szczegółowe efekty kształcenia Administracja I o

I. Szczegółowe efekty kształcenia Administracja I o I. Szczegółowe efekty kształcenia Administracja I o Założenia ogólne 1. Nazwa kierunku studiów: Administracja 2. Nazwy specjalności kształcenia tworzonych w ramach kierunku: administracja publiczna i administracja

Bardziej szczegółowo

Rodzaje prac naukowych

Rodzaje prac naukowych Wyższa Szkoła Bankowa Oddział Gdańsk Katedra Bezpieczeństwa Wewnętrznego Patryk Bieńkowski Nr indeksu: gd22175 Rodzaje prac naukowych Praca zaliczeniowa wykonana na zajęcia proseminarium pracy naukowej

Bardziej szczegółowo

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz ze

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz ze Naczelny Sąd Administracyjny Izba Ogólnoadministracyjna Wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich Na podstawie art. 264 2 w związku z art. 15 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu

Bardziej szczegółowo

Przedmowa CZĘŚCI Wykłady pierwsze

Przedmowa CZĘŚCI Wykłady pierwsze Przedmowa... 11 CZĘŚCI Wykłady pierwsze 1. Czy etyka biznesu?... 23 2. Działalność gospodarcza z punktu widzenia filozofii: między prakseologią a etyką... 29 2.1. Wstęp... 29 2.2. Działalność gospodarcza

Bardziej szczegółowo

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015 Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki Karta przedmiotu Wydział Inżynierii Lądowej obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 201/2015 Kierunek studiów: Transport Forma sudiów:

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku EKONOMIA

Efekty kształcenia dla kierunku EKONOMIA Efekty kształcenia dla kierunku EKONOMIA studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Forma studiów: stacjonarne i niestacjonarne Wydział Ekonomii Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu Umiejscowienie

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna dotycząca rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty (druk nr 2075)

Opinia prawna dotycząca rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty (druk nr 2075) Warszawa, 31 stycznia 2014 r. Opinia prawna dotycząca rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty (druk nr 2075) 1. Tezy opinii 1. Propozycja zmiany ustawy o systemie oświaty wymaga ponownego

Bardziej szczegółowo

OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów: ADMINISTRACJA Poziom kształcenia: studia I stopnia profil kształcenia: praktyczny SYMBOLE EFEKTÓW DLA KIERUNKU ADMINISTR ACJA OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ODNIESIENIE EFEKTÓW

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów... 8 Przedmowa CZĘŚĆ I Wzajemne relacje między konstytucją państwa członkowskiego a prawem UE wybrane problemy

Wykaz skrótów... 8 Przedmowa CZĘŚĆ I Wzajemne relacje między konstytucją państwa członkowskiego a prawem UE wybrane problemy Spis treści Wykaz skrótów...................................................... 8 Przedmowa.......................................................... 9 CZĘŚĆ I Wzajemne relacje między konstytucją państwa

Bardziej szczegółowo

INFO NOWE PZP. Komentarz do art. 17 nowe Pzp. Autor komentarza: Józef Edmund Nowicki

INFO NOWE PZP. Komentarz do art. 17 nowe Pzp. Autor komentarza: Józef Edmund Nowicki INFO NOWE PZP Komentarz do art. 17 nowe Pzp Autor komentarza: Józef Edmund Nowicki Wyłączenie z postępowania osób wykonujących czynności w związku z prowadzeniem postępowania o udzielenie zamówienia publicznego

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 11/2013/II Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 21 marca 2013 r.

Uchwała Nr 11/2013/II Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 21 marca 2013 r. Uchwała Nr 11/2013/II Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 21 marca 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla menedżerskich studiów podyplomowych Master of Business Administration (MBA) prowadzonych

Bardziej szczegółowo

ćwiczenia 24 zaliczenie z oceną

ćwiczenia 24 zaliczenie z oceną Wydział: Prawo i Administracja Nazwa kierunku kształcenia: Prawo Rodzaj przedmiotu: podstawowy Opiekun: prof. dr hab. Stanisław Stadniczeńko Poziom studiów (I lub II stopnia): Jednolite magisterskie Tryb

Bardziej szczegółowo

OCENA KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

OCENA KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA OCENA KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Podstawowe informacje Kierunek studiów / Poziom kształcenia logistyka/studia pierwszego stopnia Profil kształcenia / Forma studiów praktyczny/ss i SN Obszar kształcenia

Bardziej szczegółowo

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 Spis treści Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 1.1. Wprowadzenie...11 1.2. System zarządzania jakością...11 1.3. Standardy jakości w projekcie

Bardziej szczegółowo

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA dla studiów I stopnia na kierunku Bezpieczeństwo Narodowe

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA dla studiów I stopnia na kierunku Bezpieczeństwo Narodowe KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA dla studiów I stopnia na kierunku Bezpieczeństwo Narodowe KIERUNEK: Bezpieczeństwo Narodowe OBSZARY KSZTAŁCENIA: nauki społeczne SYLWETKA ABSOLWETA: Absolwent ma WIEDZĘ: dotyczącą

Bardziej szczegółowo

Polityka państwa na pograniczu energetyki i ochrony środowiska. Najsilniejszy oręż

Polityka państwa na pograniczu energetyki i ochrony środowiska. Najsilniejszy oręż Polityka państwa na pograniczu energetyki i ochrony środowiska. Najsilniejszy oręż Autor: Leszek Karski (Nafta & Gaz Biznes kwiecień 2004) Najnowszy dokument planistyczny w sektorze środowiska Polityka

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Badań, Studiów i Legislacji

Ośrodek Badań, Studiów i Legislacji Lublin, dnia 21 stycznia 2013 r. OPINIA PRAWNA 1. Cel opinii: Celem opinii jest określenie charakteru prawnego oraz zasad udzielania i sposobu obliczania wymiaru płatnego urlopu, przysługującego pracownikowi

Bardziej szczegółowo

Pani Teresa Piotrowska. Minister Spraw Wewnętrznych

Pani Teresa Piotrowska. Minister Spraw Wewnętrznych RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH Irena Lipowicz Warszawa, 31 V.511.605.2014.TS Pani Teresa Piotrowska Minister Spraw Wewnętrznych Wpłynęło do mnie pismo obywatela, w którym kwestionuje konstytucyjność 8 ust.

Bardziej szczegółowo

Funkcje powiatowych programów zapobiegania przestępczości oraz ochrony bezpieczeństwa obywateli i porządku publicznego teoria i praktyka

Funkcje powiatowych programów zapobiegania przestępczości oraz ochrony bezpieczeństwa obywateli i porządku publicznego teoria i praktyka Funkcje powiatowych programów zapobiegania przestępczości oraz ochrony bezpieczeństwa obywateli i porządku publicznego teoria i praktyka mgr Ewa Radomska Międzynarodowa konferencja naukowa KOORDYNACJA

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Nazwa przedmiotu: Współczesne koncepcje raportowania finansowego spółek w warunkach rynku kapitałowego. Obowiązkowy

Nazwa przedmiotu: Współczesne koncepcje raportowania finansowego spółek w warunkach rynku kapitałowego. Obowiązkowy Karta przedmiotu Seminarium doktorskie Nazwa przedmiotu: Stopień studiów: Doktoranckie Współczesne koncepcje raportowania finansowego spółek w warunkach rynku kapitałowego Tryb studiów: stacjonarne Obowiązkowy

Bardziej szczegółowo

Decyzja ramowa Rady w sprawie zwalczania przestępczości zorganizowanej: Jak można wzmocnić unijne ustawodawstwo w tym zakresie?

Decyzja ramowa Rady w sprawie zwalczania przestępczości zorganizowanej: Jak można wzmocnić unijne ustawodawstwo w tym zakresie? DYREKCJA GENERALNA DS. POLITYKI WEWNĘTRZNEJ DEPARTAMENT TEMATYCZNY C: PRAWA OBYWATELSKIE I SPRAWY KONSTYTUCYJNE WOLNOŚCI OBYWATELSKIE, SPRAWIEDLIWOŚĆ I SPRAWY WEWNĘTRZNE Decyzja ramowa Rady w sprawie zwalczania

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Wzornictwo studia I stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku Wzornictwo studia I stopnia Efekty kształcenia dla kierunku Wzornictwo studia I stopnia Oznaczenia: KW kierunkowe efekty kształcenia dla Wzornictwa studia I stopnia W kategoria wiedzy w efektach kształcenia U kategoria umiejętności

Bardziej szczegółowo