Autorzy: Beata Płonka (kierownik badania) Jarema Piekutowski (autor raportu) Marta Bochniewicz Tomasz Klimczak Marek Migdal

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Autorzy: Beata Płonka (kierownik badania) Jarema Piekutowski (autor raportu) Marta Bochniewicz Tomasz Klimczak Marek Migdal"

Transkrypt

1 Raport końcowy Ocena efektów wdrażania projektów z zakresu turystyki, współfinansowanych ze środków publicznych, ze szczególnym uwzględnieniem osi 5 i 6 RPO WZ oraz określenie kierunków wsparcia turystyki w województwie zachodniopomorskim w latach Lipiec

2 Autorzy: Beata Płonka (kierownik badania) Jarema Piekutowski (autor raportu) Marta Bochniewicz Tomasz Klimczak Marek Migdal Badanie zostało sfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego na lata

3 Spis treści Słownik skrótów...7 Streszczenie raportu końcowego...9 Summary of the final report Sytuacja sektora turystycznego w województwie zachodniopomorskim Ogólne informacje o potencjale turystycznym województwa Walory regionu Baza noclegowa Gastronomia Organizacja turystyki Inne czynniki wpływające na potencjał turystyczny województwa Turyści odwiedzający województwo Zachodniopomorskie a inne regiony Ocena atrakcyjności turystycznej regionu wg respondentów badania Ocena stanu sektora turystycznego Oferta biur podróży dot. województwa zachodniopomorskiego Wnioski i podsumowanie cząstkowe System instytucjonalny wsparcia turystyki w województwie Stan instytucjonalny systemu, w tym ZROT i LOT Potencjał rozwojowy systemu i poszczególnych organizacji Współpraca między instytucjami w zakresie turystyki Turystyka w dokumentach strategicznych Wnioski i podsumowanie cząstkowe Turystyka a gospodarka Sytuacja finansowa firm sektora turystycznego - samoocena Wpływ turystyki na tworzenie nowych miejsc pracy, wzrost atrakcyjności inwestycyjnej oraz wzrost poziomu dochodów mieszkańców Wnioski i podsumowanie cząstkowe Rozwojowe dziedziny turystyki Potencjał prorozwojowy sektora turystycznego w kontekście rozwoju gospodarczego i społecznego Usługi turystyczne, które wykazują się największym trendem wzrostowym w województwie zachodniopomorskim Wprowadzenie Trendy rozwojowe w podmiotach

4 Popularność usług Ocena dynamiki rozwoju usług Produkty turystyczne o największym potencjale wzrostu Kierunki rozwoju sektora turystycznego, warunkujące wzrost ruchu turystycznego przyjazdowego krajowego i zagranicznego w województwie zachodniopomorskim Wnioski i podsumowanie cząstkowe Kadry sektora turystyki Stan kadr w sektorze turystyki (liczebność, poziom przygotowania) a aktualne i przyszłe potrzeby sektora Oferta kształcenia w zakresie turystyki i jej dostosowanie do potrzeb Oferta edukacyjna i szkoleniowa a aktualne i przewidywane potrzeby sektora turystyki w województwie Wnioski i podsumowanie cząstkowe Promocja turystyczna regionu Wprowadzenie Założenia promocji turystycznej w województwie Stosowane narzędzia Ocena efektywności narzędzi Wnioski i podsumowanie cząstkowe Wsparcie sektora turystycznego z funduszy zewnętrznych Źródła wsparcia w latach Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego INTERREG Polska Meklemburgia Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich Transport Wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw Wnioski i podsumowanie cząstkowe Źródła wsparcia w latach Program Operacyjny Kapitał Ludzki Program Rozwoju Obszarów Wiejskich Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich Programy Europejskiej Współpracy Terytorialnej Program INTERREG IVA Program Południowy Bałtyk Program Region Morza Bałtyckiego Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

5 Wnioski i podsumowanie cząstkowe Analiza zrealizowanych projektów RPO WZ Oś 5 RPO WZ Wprowadzenie opis Osi Zrealizowane projekty Poddziałanie Infrastruktura turystyki Poddziałanie Regionalny system informacji turystycznej oraz rozwój produktów turystycznych Oś 6 RPO Wprowadzenie opis osi Zrealizowane projekty Poddziałanie Infrastruktura turystyki na obszarze metropolitalnym Poddziałanie Regionalny system informacji turystycznej oraz rozwój produktów turystycznych na obszarze metropolitalnym Wsparcie dla podmiotów turystycznych w ramach poddziałań 1.1.1, oraz RPO WZ Wnioski i podsumowanie cząstkowe Trafność i skuteczność interwencji Skuteczność oraz efektywność wsparcia sektora turystycznego oraz promocji walorów turystycznych regionu ze środków zewnętrznych Poziom trafności interwencji finansowanych ze środków zewnętrznych Analiza przyczyn niewnioskowania o środki Wpływ interwencji ze środków krajowych oraz ze środków zagranicznych na rozwój sektora turystyki w województwie zachodniopomorskim Ocena efektu deadweight Wnioski i podsumowanie cząstkowe Zapotrzebowanie na wsparcie w kolejnym okresie programowania Potrzeby w zakresie infrastruktury Beneficjenci, przedsiębiorcy i JST Respondenci wywiadów indywidualnych Wnioski i podsumowanie cząstkowe Potrzeby w zakresie działań nieinwestycyjnych Obszary deficytowe dotyczące działań nieinwestycyjnych, mające wpływ na rozwój sektora turystyki oraz promocji walorów turystycznych regionu - potrzebny zakres wsparcia dotacyjnego w okresie Zakres i formy wsparcia potrzebne, aby zaspokoić zidentyfikowane deficyty dotyczące rozwoju kadr dla sektora turystyki Zakres i formy wsparcia potrzebne, aby w pełni wykorzystać potencjał regionalnego systemu wsparcia instytucjonalnego

6 Wnioski i podsumowanie cząstkowe Preferowane instrumenty i formy wsparcia Możliwości wykorzystania zwrotnych instrumentów wsparcia (np. Inicjatywa JESSICA) w procesie budowania potencjału turystycznego województwa Formy wsparcia z zakresu turystyki oraz promocji turystyki, które powinny być rozwijane w przyszłej perspektywie finansowej Wnioski i podsumowanie cząstkowe Analiza SWOT Planowane wsparcie w ramach RPO Najważniejsze wnioski z badania Rekomendacje Zał. 1. Studium przypadku Zachodniopomorski Szlak Żeglarski

7 Słownik skrótów EFS Europejski Fundusz Społeczny EFRR Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego IOB Instytucja/e Otoczenia Biznesu IW Instytucja Wdrażająca IZ Instytucja Zarządzająca JST jednostka samorządu terytorialnego LGD Lokalna Grupa Działania LGR Lokalna Grupa Rybacka LOT Lokalna Organizacja Turystyczna NGO organizacja pozarządowa (ang. non-governmental organization) PKB produkt krajowy brutto PO KL Program Operacyjny Kapitał Ludzki na lata PO RYBY Program Operacyjny Rybołówstwo i Przetwórstwo Ryb na lata POT Polska Organizacja Turystyczna PROW Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata ROT - Regionalna Organizacja Turystyczna RPO WZ, RPO Regionalny Program Operacyjny Województwa Zachodniopomorskiego SPO ROL Sektorowy Program Operacyjny Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich WUP Wojewódzki Urząd Pracy ZIT Zachodniopomorska Izba Turystyki ZPORR Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego na lata ZROT Zachodniopomorska Regionalna Organizacja Turystyczna 7

8 8

9 Streszczenie raportu końcowego Cele i metodologia badania Niniejszy raport ewaluacyjny opracowany został na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Zachodniopomorskiego przez zespół firmy PSDB sp. z o.o. we współpracy z Forum Turystyki Regionów. Celem głównym badania była ocena efektów wdrażania projektów z zakresu turystyki, współfinansowanych ze środków publicznych oraz określenie kierunków rozwoju turystyki w województwie zachodniopomorskim w latach Koncepcja badania opierała się na trzech modułach. Pierwszy z nich dotyczył oceny stanu i trendów rozwojowych sektora turystyki, drugi oceny dotychczasowego wsparcia, zaś trzeci identyfikacji potrzeb i form wsparcia w okresie programowania W badaniu uwzględniono także problematykę zasobów ludzkich w sektorze turystyki, jak również kwestie związane ze wsparciem instytucjonalnym dla sektora turystyki. Raport oparty jest na danych pozyskanych w ramach różnorodnych metod ilościowych i jakościowych, obejmujących: analizę danych zastanych (przede wszystkim: dokumenty strategiczne i programowe, dane monitoringowe i dokumenty sprawozdawcze dotyczące programów operacyjnych z okresu i , dokumentacja projektowa, dane statystyczne, oferty polskich i zagranicznych biur podróży); indywidualne wywiady pogłębione z przedstawicielami JST (w tym Urzędu Marszałkowskiego), organizacji pozarządowych działających w obszarze turystyki oraz przedsiębiorstw branży turystycznej); ankietę telefoniczną wspomaganą komputerowo (CATI) z przedstawicielami JST, przedsiębiorstw branży turystycznej oraz beneficjentami projektów; ankietę internetową (CAWI) z przedstawicielami organizacji pozarządowych i instytucji szkoleniowych; ankietę pocztową z przedstawicielami szkół średnich i wyższych; studium przypadku, dotyczące Zachodniopomorskiego Szlaku Żeglarskiego. Najważniejsze wyniki badania Potencjał turystyczny województwa Województwo zachodniopomorskie jest jednym z najatrakcyjniejszych regionów pod względem turystycznym, a sektor turystyki należy do najbardziej rozwojowych branż. Najważniejszymi walorami naturalnymi województwa są wybrzeże morskie, pas pojezierny oraz duże obszary leśne. Region charakteryzuje się walorami uzdrowiskowymi i potencjałem w zakresie turystyki wodnej (żeglarstwo, kajakarstwo itp.). Rozwój województwa w obszarze turystyki jest nierównomierny. Infrastruktura jest szczególnie rozbudowana w pasie nadmorskim, natomiast obszarem niedoinwestowanym jest część środkowopołudniowa województwa, w tym pas pojezierny. Zachodniopomorskie zajmuje pierwsze miejsce w kraju pod względem liczby miejsc noclegowych. Ich jakość można ocenić także wysoko, brakuje jedynie tańszych obiektów noclegowych niebędących kwaterami prywatnymi. Istnieje także duża liczba punktów gastronomicznych, jednakże ich oferta jest stosunkowo mało różnorodna, a ceny - wysokie. Dominuje podejście sezonowe i masowe. Brakuje w województwie jednoznacznie rozpoznawalnego produktu gastronomicznego. W ostatnich latach w województwie pojawiło się wiele produktów tradycyjnych i regionalnych (m.in. w ramach projektów PROW i PO RYBY), jednak ich potencjał nie jest wykorzystywany (np. potencjał produktów takich jak pasztecik, paprykarz czy produkty z ryb); produkty te mają charakter niszowy i nie są rozpoznawalne dla turystów spoza regionu. W województwie brakuje instytucji zajmujących się turystyką przyjazdową, sprowadzających turystów i organizujących ich pobyt w sposób kompleksowy. Jest to jeden z powodów, dla których 9

10 województwo zachodniopomorskie jest praktycznie nieobecne w ofertach biur podróży krajowych i zagranicznych. Ważny potencjał województwa stanowi infrastruktura lecznicza oraz rekreacyjna i sportowa, ta ostatnia jednak wymaga dalszego rozwoju (np. zapewnienie ciągłości ścieżek rowerowych). Województwo posiada też potencjał w zakresie turystyki historycznej (np. bunkry w Szczecinie, w Wicku, Wał Pomorski, fortyfikacje w Kołobrzegu itp.). W ostatnich latach w województwie powstało i rozwinęło się wiele dużych wydarzeń (Sunrise Festival, Festiwal Sztucznych Ogni, Tall Ships Races), jednakże ich zasięg jest niewystarczający w porównaniu z wydarzeniami organizowanymi w innych regionach. Brakuje renomowanego wydarzenia, które byłoby jednoznacznie rozpoznawalne w kraju i za granicą. Największy odsetek turystów pochodził z innych miejscowości województwa zachodniopomorskiego (turystyka wewnątrzregionalna). Kolejne regiony, z których turystów było najwięcej, to województwo wielkopolskie, mazowieckie, dolnośląskie i śląskie. Zagraniczni turyści przybywają natomiast najczęściej z Niemiec, Danii i Szwecji. Liczba turystów z Niemiec ciągle rośnie. Stan sektora turystycznego w województwie. Turystyka a gospodarka Sytuacja finansowa przedsiębiorstw oceniana jest słabo. Więcej przedsiębiorstw przewiduje spadek niż wzrost liczby klientów w kolejnych latach. Pogorszyła się ona w ciągu ostatnich 3 lat, jednak wiąże się to nie tylko z międzynarodowym kryzysem, wynika z coraz większej konkurencji na rynku (m.in. tania oferta krajów południowych), a także coraz wyższych kosztów utrzymania infrastruktury. Wielu respondentów badania twierdzi, iż nie należy liczyć na szybką poprawę tej sytuacji konieczne jest więc poszukiwanie nowych nisz rynkowych. Mimo problemów, zdecydowana większość badanych przedsiębiorstw nie planuje zmian w zakresie stałego zatrudnienia w ciągu najbliższego roku. Większa liczba pracodawców planuje zatrudnienie nowych pracowników, niż zwolnienia. Tworzone miejsca pracy związane są głównie z bezpośrednią obsługą turystów. W branży turystycznej województwa istotny jest udział szarej strefy. Mimo wysokiego potencjału turystycznego województwa, jedynie 40% badanych samorządowców przypisuje turystyce wysokie znaczenie dla swoich obszarów. Najniżej znaczenie turystyki oceniali samorządowcy ze środkowej części województwa, zwłaszcza z powiatów zgrupowanych przy Szczecinie i Koszalinie (powiat stargardzki, gryfiński, szczecinecki), a najwyżej JST z pasa nadmorskiego. Wpływ turystyki na gospodarkę respondenci badania oceniają jako bardzo duży (przede wszystkim na przyciąganie inwestorów). Niektóre gminy żyją tylko z turystyki (turystyka napędza koniunkturę). Największy wpływ daje się zaobserwować w pasie nadmorskim, nieco mniejszy w Szczecinie i w pasie pojeziernym, a stosunkowo najmniejszy poza tymi obszarami (np. powiaty goleniowski, pyrzycki, stargardzki). Rozwój turystyki może także oddziaływać pozytywnie na społeczność lokalną, jej aktywność społeczną, wiedzę i umiejętności poprzez wymianę doświadczeń między mieszkańcami a turystami i rozwój samych przedsiębiorstw. System instytucjonalny wspierania turystyki Potencjał organizacji pozarządowych związanych z turystyką w województwie zachodniopomorskim jest bardzo duży (przede wszystkim system obejmujący Zachodniopomorską Regionalną Organizację Turystyczną i 24 Lokalne Organizacje Turystyczne najwięcej w kraju). Bardzo prężnie działają w województwie Lokalne Grupy Działania i Lokalne Grupy Rybackie. Potencjał ten jednak jest niewykorzystany. System instytucjonalny praktycznie nie funkcjonuje, zwłaszcza w zakresie promocji i tworzenia produktów turystycznych. Niewielki odsetek JST współpracuje z LOT, a duża ich część nie jest świadoma istnienia i działania LOT na własnym obszarze. Kondycja działających NGO i instytucji okołobiznesowych (np. ZIT) jest bardzo słaba. Organizacje te nie są aktywne ze względu na brak środków na bieżącą działalność (składki członkowskie nie wystarczają na sfinansowanie tej działalności). Brakuje współpracy międzysektorowej, koordynacji działań i uznanego lidera, niewystarczający jest także przepływ informacji. Niewystarczający jest przepływ informacji między poszczególnymi organizacjami, zarówno w układzie wertykalnym, jak i horyzontalnym. Brakuje wspólnych przedsięwzięć, panuje wzajemna nieufność i niezrozumienie. Brak także współpracy między poszczególnymi samorządami. 10

11 Rozwojowe dziedziny turystyki, produkty i usługi turystyczne W województwie zachodniopomorskim następuje istotna przemiana modelu turystyki od modelu masowego i wypoczynkowego w kierunku turystyki zindywidualizowanej, opartej na potrzebach jednostkowych klientów; np. turystyka zdrowotna rozwija się w kierunku turystyki związanej z kultywowaniem zdrowego trybu życia i idei work-life balance. Dlatego ważnym kierunkiem rozwoju będzie indywidualizacja usług turystycznych. Do najbardziej rozwojowych dziedzin turystyki w województwie zachodniopomorskim zaliczyć można przede wszystkim turystykę wodną (żeglarstwo, kajakarstwo, pływanie, surfing), turystykę aktywną i specjalistyczną (rowerowa, piesza, golf, wędkarstwo, turystyka konna, ekoturystyka), turystykę zdrowotną, prozdrowotną i uzdrowiskową, a także miejską, kulturową i historyczną. W województwie zachodniopomorskim brakuje jednoznacznie identyfikowalnych produktów turystycznych. Najbardziej rozpoznawalny jest Zachodniopomorski Szlak Żeglarski, jednak jest on dopiero tworzony. Istnieje jednak możliwość rozwoju szeregu produktów turystycznych, takich jak np. centra edukacyjno-turystyczne oparte o naturalne atrakcje lokalne (np. w Karlinie), produkty związane z regionalnymi specjalnościami kulinarnymi (w tym potrawami z ryb), produkty oparte na historii militarnej, prozdrowotne, sportowe itp. Tworzenie takich produktów wymaga kreatywnych kadr, promujących i sprzedających tego typu produkty, a także wsparcia instytucjonalnego. Działania takie mogłyby wykonywać Lokalne Organizacje Turystyczne, jednakże, poza jednym wyjątkiem, nie mają charakteru produktowego. Kadry sektora turystyki Stan liczbowy kadr uznawany jest przez pracodawców za wystarczający, jednak wykwalifikowaną kadrę nie jest im łatwo pozyskać. Stan wiedzy i umiejętności kadr pozostawia natomiast wiele do życzenia, zwłaszcza pod względem umiejętności językowych (niemiecki, angielski), przygotowania praktycznego, umiejętności interpersonalnych, motywacji do pracy i kultury osobistej. Brak znajomości języków jest w dużej mierze problemem pracowników świadczących usługi okołoturystyczne (np. SPA/wellness fizjoterapeuci, masażyści, kosmetyczki itp.) dotyczy umiejętności językowych powiązanych z wykonywanymi czynnościami. W zdecydowanej większości pracownicy badanych przedsiębiorstw sektora turystycznego nie uczestniczą w kształceniu ustawicznym. Do przyczyn należy brak środków na tego typu działania oraz brak czasu, jednak dało się zaobserwować także brak świadomości korzyści z kształcenia ustawicznego. W szkołach średnich i wyższych istnieją kierunki związane z turystyką, jednakże kształcenie na nich oceniane jest jako niewystarczające, zwłaszcza jeżeli chodzi o przygotowanie praktyczne i dostosowanie kierunków kształcenia do potrzeb rynku pracy. Oferta instytucji edukacyjnych jest przez przedsiębiorców branży turystycznej bardzo rzadko oceniana pozytywnie. Kadra nauczająca starzeje się (przede wszystkim w szkołach średnich) i nastawiona jest zbyt teoretycznie. Brakuje stałego systemu doskonalenia kadr pracujących. Większość przedsiębiorstw nie współpracuje ze szkołami, brakuje świadomości korzyści z takiej współpracy. Promocja i informacja turystyczna regionu Województwo zachodniopomorskie i miasto Szczecin nie wykorzystują w pełni potencjału płynącego z promocji turystycznej, a działania promocyjne regionu zachodniopomorskiego są w dużej mierze nieefektywne i przestarzałe. Brakuje jednoznacznej polityki promocji regionu, wyeksponowania tego, co rzadko spotykane; brak narracji budującej wizerunek. Do najczęściej stosowanych instrumentów promocji należą strony internetowe, ulotki i foldery; w przypadku JST także prasa i promocja podczas udziału w wydarzeniach i w targach, zaś w przypadku przedsiębiorców premiowanie stałych klientów. JST rzadko korzystają z portali społecznościowych, mimo iż narzędzie to uznają za efektywne. Brakuje badań oceniających efektywność promocji: większość samorządów nie prowadzi bieżącej oceny efektywności narzędzi promocyjnych. 11

12 Brakuje jednolitego systemu oznakowania turystycznego ofert i atrakcji turystycznych oraz spójnego systemu informacji turystycznej. Możemy mówić o funkcjonowaniu pojedynczych punktów IT, ale nie o systemie. Informacją turystyczną rzadko zajmują się LOT najczęściej punkty informacyjne prowadzą JST. Wsparcie dla turystyki w ramach Osi 5 i 6 RPO WZ Projekty zrealizowane w ramach Osi 5 i 6 RPO wzmocniły infrastrukturę turystyczną, jednak ich potencjał nie został w pełni wykorzystany. W dużej mierze odpowiedzialny za to jest brak świadomości i zainteresowania potencjalnych wnioskodawców oraz konieczność dysponowania wkładem własnym. Projekty RPO przeznaczone na turystykę wsparły przede wszystkim pas nadmorski. W zdecydowanej większości były realizowane przez JST. Najwięcej zrealizowanych projektów w ramach wsparcia infrastruktury turystycznej, zarówno w ramach poddziałania 5.1.1, jak i 6.1.1, dotyczyło publicznej infrastruktury turystycznej. Duża część z nich to projekty dotyczące rewitalizacji, modernizacji lub rozbudowy części miejscowości (budowa fontanny, placu, deptaku, przebudowa rynku itp.) ich efektywność w zakresie rozwoju turystyki może budzić wątpliwości. Zdaniem ewaluatorów, tego typu projekty powinny być realizowane poza poddziałaniem związanym ściśle z infrastrukturą turystyki. Dofinansowano także przedsięwzięcia związane z infrastrukturą turystyki wodnej i uzdrowiskowej oraz promocją. Nie zostały natomiast zrealizowane żadne projekty, których głównym celem była budowa oraz infrastruktury na potrzeby turystyki kongresowej, targowej i konferencyjnej. Nie został wykorzystany potencjał poddziałań i w zakresie kreowania produktów turystycznych, kulturowych i tradycyjnych, mimo iż w województwie istnieje duży deficyt w tym zakresie. Należy w przyszłym okresie programowania skierować zdecydowanie większy strumień finansowania na działania związane z ww. produktami. Ocena trafności i skuteczności wspierania sektora ze środków zewnętrznych Efektywność wsparcia i wpływ funduszy strukturalnych na rozwój turystyki beneficjenci wsparcia oceniają raczej wysoko. Rozwój ten dotyczył przede wszystkim infrastruktury transportowej, noclegowej i gastronomicznej, bardzo często wskazywano też na informatyzację i rozwój kadr dzięki projektom szkoleniowym w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. W przypadku większości badanych udzielone wsparcie odpowiadało w dużym lub bardzo dużym stopniu na istniejące potrzeby. Jedynie 13% badanych uznało, że ich projekt mógłby być zrealizowany także mimo braku dofinansowania. Jedynie ok. 1/5 badanych przedsiębiorców wnioskowała o środki zewnętrzne. U dużej części przedsiębiorców niewnioskujących o środki mamy do czynienia z barierą świadomościową lub mentalną, opisywaną jako brak zapotrzebowania oraz brak czasu ; pozostała część badanych wskazuje na przyczyny związane z samymi procedurami (biurokracja, brak środków na wkład własny). Zapotrzebowanie na wsparcie infrastrukturalne w kolejnym okresie programowania Do najważniejszych wskazanych przez osoby badane obszarów deficytowych w zakresie infrastruktury należą budowa/rozbudowa lub modernizacja (w tym prace remontowe) budynków - infrastruktury hotelowo-turystycznej i okołoturystycznej (np. budowa kąpieliska, hotelu, adaptacja terenów pod miejsca kempingowe i pola biwakowe, budowa pływalni lub basenu, budowa ścieżek rowerowych, smażalni ryb, przystani żeglarskich, obiektów sportowych, zagospodarowanie nabrzeży jezior i plaż, budowa lub modernizacja (w tym prace remontowe) infrastruktury komunikacyjnej (drogi, ścieżki, chodniki, miejsca parkingowe, ścieżki rowerowe w tym zapewnienie ich ciągłości), rozbudowa małej infrastruktury, w tym zaplecza sanitarnego, zwłaszcza w pasie pojeziernym, infrastruktura towarzysząca dla dzieci, zakup sprzętu do różnych rodzajów turystyki kwalifikowanej (w szczególności do turystyki rowerowej oraz kajakowej), wsparcie dla tworzenia taniej bazy noclegowej np. hosteli, oraz infrastruktura agroturystyki. 12

13 Potrzeby w zakresie działań nieinwestycyjnych Najważniejszymi deficytowymi obszarami w tym zakresie są działania promocyjne, tworzenie i rozwój usług i produktów oraz szkolenia, warsztaty i doradztwo. Jeżeli chodzi o tworzenie i rozwój usług, większość respondentów chce uzyskać dofinansowanie na poszerzenie swojej oferty o usługi, które dotychczas nie były oferowane klientom (np. plac zabaw dla dzieci, usługi transportowe, wypożyczalna sprzętu). Brakuje także badań dotyczących rynku turystycznego. Jeżeli chodzi o kadry, konieczne jest uzupełnienie teoretycznego wykształcenia potencjalnych pracowników, uczniów i studentów poprzez staże i praktyki. Duże zapotrzebowanie występuje w zakresie podnoszenia kwalifikacji językowych (szczególnie języki niemiecki i angielski). Istnieje potrzeba stworzenia specjalnego programu szkoleniowego dla kadry kreatywnej tworzącej produkty turystyczne oraz szkoleń z zakresu nowych trendów w turystyce. W obszarze systemu instytucjonalnego należy przeznaczyć środki na wsparcie działań wspólnych i sieciowych, budowanie zaufania i partnerstw między LOT, NGO-s, przedsiębiorcami i JST, wsparcie koordynacji działań, tworzenie spójnej oferty promocyjnej, wsparcie bieżącej działalności NGO-s, przede wszystkim w zakresie tworzenia produktów turystycznych oraz profesjonalizację LOT. Preferowane instrumenty i formy wsparcia Najbardziej pożądaną wśród potencjalnych beneficjentów formą wsparcia w kolejnym okresie programowania jest dotacja. Nieco mniejsze jest zainteresowanie pożyczkami, a dużo mniejsze poręczeniami oraz wejściami kapitałowymi. Pożyczkami stosunkowo najbardziej zainteresowani są przedsiębiorcy. Dlatego konieczne jest podjęcie działań mających na celu wzrost świadomości korzyści z narzędzi wsparcia innych niż dotacje. W przypadku przedsiębiorstw wsparcie dotacyjne powinno być ograniczone przede wszystkim do działań innowacyjnych, systemowych i niosących ze sobą duże ryzyko. 13

14 Summary of the final report Objectives and methodology of the study This evaluation report has been prepared at the request of the Marshall's Office of the Zachodniopomorskie voivodship by the team of the PSDB Ltd. in cooperation with Forum of The main objective of the study was to evaluate the effects of implementation of tourism projects co-financed by public funds and to identify directions for tourism development in the Zachodniopomorskie voivodship in the years The concept of the study was based on three modules. The first one concerned the assessment of the state of affairs and development trends of the tourism sector, the second one - the assessment of the current support, and the third one - identification of needs and forms of support in the programming period The issue of human resources in the tourism sector was also included in the study, as well as issues related to institutional support for the tourism sector. The report is based on data obtained with the help of various quantitative and qualitative methods, including: analysis of existing data (in particular: strategic documents and programming documents, monitoring data and reporting documents for the operational programs of the years and , project documentation, statistics, offers of Polish and foreign travel agencies); individual in-depth interviews with representatives of local government units - LGU - (including the Marshal's Office, non-governmental organizations working in the field of tourism and enterprises of tourist industry); computer-assisted telephone interview (CATI) with representatives of LGU, enterprises operating in the tourist industry and projects' beneficiaries; computer-assisted web interview (CAWI) with representatives of non-governmental organizations and training institutions; postal survey with representatives of secondary schools and universities; case study on the Westpomeranian Sailing Route. Key findings of the study The tourism potential of the voivodship The Westpomeranian (Zachodniopomorskie) voivodship is one of the most attractive regions in terms of tourism and the tourism sector is one of the most promising industries there. The most important natural advantages are the seacoast, the lake district, and large forest areas. The region has qualities of health resorts and potential in terms of water tourism (sailing, canoeing, etc.). Development of the voivodship in terms of tourism is uneven. Infrastructure is particularly developed in the coastal line, whereas the central-southern part of the region is underinvested, including the lake district. The Westpomerania ranks first in the country in the number of accommodation places. Their quality may also be assessed as high, there is only lack of affordable non-private accommodation. There is also a large number of dining options, but their offer is not relatively diverse, and prices - high. The seasonal and mass approach is predominant. No clearly recognizable gastronomic product is present in the voivodship. In recent years, in the voivodship there appeared many traditional and regional products (including those implemented under RADP and OP FISH projects), but their potential is not being used (e.g. potential of products such as pasty - "pasztecik", red peppers - "paprykarz" and fish products), the products are of a niche character and are not recognizable to visitors from outside the region. The region lacks institutions dealing with arrival tourism, importing tourists and organizing their stay in a comprehensive manner. This is one of the reasons why the Westpomeranian voivodship is practically absent in the offers of travel agencies both in Poland and abroad. 14

15 The important potential of the voivodship are the therapeutic and recreational facilities as well as sports facilities; the latter, however, requires further development (e.g. ensuring the continuity of cycling paths). The voivodship also has potential for historical tourism (e.g. bunkers in Szczecin, in Wicko, Pomeranian Dike, fortifications in Kołobrzeg, etc.). In recent years, in the voivodship, a number of major events were founded and developed (Sunrise Festival, Fireworks Festival, Tall Ships' Races), but their coverage is insufficient in comparison with the events organized in other regions. There is no reputable event there that would be clearly recognizable in the country and abroad. The largest percentage of tourists come from other cities and towns of the Westpomeranian voivodship (intra-regional tourism). The subsequent regions from which the most of tourists are coming are Wielkopolskie voivodship, Mazowieckie voivodship as well as Lower Silesian and Silesian voivodships. When it comes to foreign tourists they arrive the most often from Germany, Denmark and Sweden. The number of tourists from Germany continues to grow. Status of the tourism sector in the region. Tourism and economy The financial situation of enterprises is estimated as poor. More enterprises expect the decline rather than growth in the number of clients in the coming years. It has worsened over the past three years, however, that is not only due to the international crisis, it is also due to the increasing competition in the market (including the low-cost offer of southern countries) and the ever-increasing costs of infrastructure s maintenance. Many respondents of the survey said that one should not expect a rapid improvement in terms of that situation - it is therefore necessary to search for new market niches. Despite the problems, the vast majority of the surveyed enterprises is not planning to make any changes in terms of permanent employment in the coming year. A larger number of employers plan rather to hire new employees than dismiss anybody. Jobs created are mainly related to the direct service of tourists. However in the tourism industry of the voivodship the informal economy has a significant share. Despite the high tourism potential of the region, only 40% of the surveyed local government representatives assign high importance to the tourism in their areas. The importance of tourism was evaluated the lowest by the local government representatives from the central part of the region, especially from poviats grouped near Szczecin and Koszalin (stargardzki, gryfiński, szczeciniecki poviats), and the highest by LGU situated along the coastal line. The impact of tourism on the economy is assessed by the respondents of the survey as very high (above all the impact on attracting investors). Some municipalities (gminas) live only from tourism (tourism drives the prosperity). The biggest impact can be observed in the coastal line, slightly lower - in Szczecin and the lake-district, and relatively smallest - outside those areas (e.g. goleniowski, pyrzycki, stargardzki poviats). Tourism development can also positively influence the local community, its social activities, knowledge and skills through the exchange of experiences between local residents and tourists, and the development of the enterprises themselves. The institutional system for tourism support The potential of non-governmental organizations dealing with tourism in West Pomerania is very high (above all, the system comprising the West Pomeranian Regional Tourist Organization and 24 Local Tourist Organizations - the highest number in the country). Local Action Groups and Local Fishing Groups are very active in the voivodship. However, this potential remains unexploited. The institutional system does not work in practice, especially in terms of promotion and development of tourist products. A small percentage of LGU cooperates with LOT, whereas a large proportion of them are not aware of the existence and operation of LOT in their own area. The condition of the operating NGO-s and business environment institutions (e.g. ZIT) is very poor. These organizations are not active due to the lack of funds for current operations (membership fees are not enough to finance this activity). There is no inter-sectoral cooperation happening, neither there is any co-ordination of activities or a recognized leader, the flow of information is also insufficient. The flow of information between different organizations, both in vertical and horizontal dimension, is not sufficient. There is a lack of joint ventures, as there is mutual distrust and misunderstanding. There is also lack of cooperation between various local governments. 15

16 Development areas in tourism, products and tourism-related services In the Zachodniopomorskie voivodship a major transformation of the tourism model is happening - from the model of mass and holiday tourism towards the individualized tourism, based on the needs of individual customers, such as health tourism which is developing in the direction of cultivating healthy lifestyle and the idea of work-life balance. Therefore, an important direction for development will be individualization of tourist services. The most promising areas of tourism in the Zachodniopomorskie voivodship include primarily water tourism (sailing, canoeing, swimming, surfing), active and specialist tourism (cycling, walking, golf, fishing, horse riding, eco-tourism), health tourism relating to health prevention and spa, as well as urban, cultural and history-related tourism. In the Zachodniopomorskie voivodship there are not clearly identifiable tourist products. The Westpomeranian Sailing Route is the most recognizable one but it is just being created. However, there is an opportunity to develop a number of tourist products, such as educational and tourist centres based on natural local attractions (e.g. in Karlino), products associated with regional culinary specialties (including fresh fish dishes), products based on military history, health education products, sports, etc. The development of such products requires creative personnel, promoting and selling such products, as well as the institutional support. Such actions could be performed by the Local Tourist Organizations, however, with one exception, they are not of product nature. Personnel of the tourism sector The number of staff is recognized by employers as sufficient, however, it is not easy for them to acquire the qualified staff. However the knowledge and skills of the staff leaves a lot to be desired, especially in terms of language skills (German, English), practical preparation, interpersonal skills, motivation for work and personal culture. Lack of foreign languages literacy is largely a problem of employees who provide tourism-related services (e.g. SPA/wellness - physical therapists, massage therapists, beauticians, etc.) - it applies to the language skills associated with performed actions. The vast majority of employees of the surveyed enterprises of the tourism sector do not participate in lifelong learning. The reasons include the lack of funding for that type of actions and lack of time, but there is also a lack of awareness of the benefits of lifelong learning. In secondary schools and universities, there are specializations related to tourism, but learning them is assessed as insufficient, especially when it comes to practical preparation and the adjustment of educational specializations to the labour market needs. The offer of educational institutions is rarely assessed positively by the entrepreneurs from the tourism industry. The teaching staff is ageing (especially at secondary schools), and their approach is too theoretical. There is no permanent training system for working personnel. Most of enterprises do not cooperate with schools, they lack awareness of the benefits of such cooperation. Promotion and tourist information of the region Westpomeranian voivodship and the city of Szczecin are not fully exploiting the potential stemming from the tourism promotion, and the promotion activities of the Westpomeranian region are largely ineffective and outdated. There is no clear policy on how to promote the region, exhibit what is rare, there is no narration that would build the image desired. The most commonly used promoting instruments are websites, leaflets and folders; in the case of the LGU - also press and promotion during the participation in the events and fairs, and in the case of business people - rewarding regular customers. LGU rarely use social networks, even though the tool is deemed effective by them. There is a lack of research evaluating the effectiveness of promotion: most local governments do not conduct ongoing assessments of the effectiveness of promotional tools. There is no uniform system of tourist marking for offers and tourist attractions, neither a coherent system of tourist information. One can talk about the functioning of single points of IT, but not about 16

17 the system. Tourist information is rarely dealt by LOT - most of information points are conducted by LGU. Support for tourism under the Axes 5 and 6 of the ROP of Zachodniopomorskie Voivodship Projects implemented under the Axes 5 and 6 of the ROP strengthened tourism infrastructure, but their potential has not been fully exploited yet. To a large extent the lack of awareness and interest of potential applicants is responsible for that, as well as the need to dispose of own contribution. The ROP projects earmarked for tourism supported primarily the coastal line. The vast majority of them were carried out by LGU. Most of projects realized under the support of tourism infrastructure, both within the submeasures 5.1.1, and the 6.1.1, concerned public tourism infrastructure. A large part of them are projects concerning revitalization, modernization or development of part of the area (building fountains, squares, pedestrian street, reconstruction of the market square, etc.) - their effectiveness in terms of tourism development may be questionable. According to the evaluators, such projects should be carried out outside the submeasure which is closely related to the infrastructure of tourism. Infrastructure projects related to water tourism and spa as well as to promotion were also co-financed. However there were not any projects realized whose main objective would be construction of gastronomic base and facilities for the needs of tourism related to congresses, exhibitions and conferences. The potential of submeasures and in terms of development of tourist, cultural and traditional products has not been well exploited, though in the region there is a large deficit in this area. In the next programming period much larger stream of funding should be directed for activities related to the above described products. Assessment of the accuracy and effectiveness of support for the sector from the external sources Beneficiaries rate rather high the effectiveness of the support and the impact of the Structural Funds on the development of tourism. This development was focused mainly on the transport infrastructure, accommodation and catering; computerization and development of human resources through training projects under the Human Capital Operational Programme were also pointed out very often. In case of the majority of respondents the support granted suited to a large or very large extent the existing needs. Only 13% of respondents felt that their project could be also realized in the absence of the subsidy. Only about one fifth of the surveyed entrepreneurs applied for external funding. In case of many of the non-applicant entrepreneurs there is a barrier of awareness or mental barrier described as a "lack of demand" and "lack of time", the rest of the respondents indicated the reasons associated with the procedures (bureaucracy, lack of funds for own contribution). Demand for infrastructural support in the next programming period The key deficit areas identified by the respondents in terms of infrastructure are construction/development or modernization (including renovations) of buildings - hotel and tourist infrastructure and tourist-related infrastructure (e.g. construction of swimming pools, hotels, adaptation of land for campsites and campings, construction of swimming pools, construction of cycling paths, fish bars, yachting marinas, sports facilities, design of the area of lakes and beaches, piers, construction or modernization (including renovations) of communication infrastructure (roads, driveways, sidewalks, parkings, cycling paths - including the provision of their continuity), expansion of small-scale infrastructure, including sanitary facilities, especially near the lake line, associated infrastructure for children, the purchase of equipment for different types of adventure tourism (especially for cycling and canoeing), support for the creation of accommodation such as cheap hostels, and agro-tourism infrastructure. 17

18 Needs in terms of non-investment activities The most important deficit areas in this respect are the promotional activities, creating and development of products and services as well as trainings, workshops and advisory services. As regards the formation and the development of services, the majority of respondents want to get the funding to expand their portfolio with services that were not previously offered to customers (e.g. children's playground, transport services, hardware rental place). Research on the tourist market is also missing. With regard to human resources, it is necessary to supplement the theoretical education of potential employees and students through internships and apprenticeships. Strong demand occurs in terms of upgrading language skills (especially German and English languages). There is a need for creating a training program for creative staff who creates tourist products and training on new trends in tourism. In the area of institutional system, certain resources must be allocated in order to support joint activities and networking, building trust and partnerships between LOT, NGO-s, entrepreneurs and LGU, support for coordination of activities, creation of a coherent promotional support offer, support for current operations of NGO-s, especially in developing tourism products and the professionalization of LOT. Preferred instruments and forms of support The most desirable form of support among potential beneficiaries in the next programming period is a grant. Slightly smaller is the interest in loans, and much smaller - in guarantees and capital inputs. Entrepreneurs are the most interested in loans. Therefore, it is necessary to take measures to increase awareness of the benefits of the support tools other than grants. In the case of enterprises subsidy support should be limited primarily to actions that are innovative, systemic and carry a high risk. 18

19 1. Sytuacja sektora turystycznego w województwie zachodniopomorskim 1.1. Ogólne informacje o potencjale turystycznym województwa Walory regionu Turystyka w województwie zachodniopomorskim jest jednym z najbardziej konkurencyjnych gospodarczo obszarów rozwoju, który oddziałuje na kapitał inwestycyjny, wzrost zatrudnienia oraz wielkość PKB 1. Rozwój turystyki jest kluczowym obszarem dla rozwoju regionu i kraju 2, a ze względu na specyficzny charakter województwa zachodniopomorskiego, jest ono odpowiednim miejscem dla rozwoju oferty turystycznej. Województwo zachodniopomorskie położone w północno-zachodniej części Polski zajmuje powierzchnię blisko 23 tys. km 2, co stanowi ponad 7% obszaru kraju. Znajdują się tu dwa parki narodowe, liczne parki krajobrazowe oraz ścisłe rezerwaty, oraz setki pomników przyrody. Na atrakcyjność turystyczną wpływa bliskość morza, z licznymi, piaszczystymi plażami, latarniami morskimi i portami, lasy oraz jeziora. Województwo zachodniopomorskie, jak cały obszar Pomorza Zachodniego, dzięki specyficznym na tle kraju, warunkom naturalnym należy do najbardziej atrakcyjnych turystycznie regionów kraju. Wynika to nie tylko z walorów naturalnych czy kulturowych, ale również z liczby miejsc bazy noclegowej, ruchu turystycznego. Do walorów naturalnych regionu zaliczyć można 3 : kilometrowe wybrzeże morskie, - liczne pojezierza (Drawskie, Ińskie, Myśliborskie, pojezierze w okolicach Wałcza), które zajmują około 35% obszaru województwa, z 1260 jeziorami o powierzchni przekraczającej 1 ha oraz bogactwo innych wód śródlądowych, - rozlewiska doliny Odry, Zalew Szczeciński, skupisko 44 wysp (w tym Wolin i Uznam), - duże obszary leśne (w tym ciąg lasów zaczynający się od Kalisza Pomorskiego przez okolice Drawska i Mirosławca aż do Wałcza), puszcze (np. Bukowa, Goleniowska, Wkrzańska). Mocnym atutem województwa są walory lecznicze i uzdrowiskowe, które są podstawą działania uzdrowisk w miejscach takich jak Kołobrzeg, Kamień Pomorski, Połczyn-Zdrój, Dąbki, Świnoujście. Stale rozwija się rynek usług turystycznych typu SPA i wellness. Na terenie województwa występują wody geotermalne oraz pokłady borowiny i źródeł solankowych, które z uwagi na dużą skuteczność leczniczą wykorzystywane są w turystyce uzdrowiskowej i rehabilitacyjnej. Na rozwój turystyki uzdrowiskowo-wypoczynkowej duży nacisk położony jest w Kierunkach rozwoju turystyki do 2015 r., gdzie jednym z celów rozwoju turystyki mają być działania prowadzone na rzecz turystyki uzdrowiskowo-wypoczynkowej. Tam też zwrócono uwagę na potencjał regionu w tym zakresie 4. Walory wodne, tj. wybrzeże morskie, liczne pojezierza, rozlewiska doliny Odry, Zalew Szczeciński 1 Oszacowanie wpływu turystyki na zatrudnienie, tworzenie PKB województwa zachodniopomorskiego nie jest proste, ze względu na fakt, iż sektor turystyczny jest ściśle powiązany z innymi sektorami gospodarki województwa. Efekty pośrednie wpływu turystyki na gospodarkę wynikają z gałęzi nie związanych bezpośrednio z turystyką (tj. rolnictwo, budownictwo, transport kolejowy) i tej części udziału w PKB oraz zatrudnieniu, która nie istniałaby gdyby nie związek tych gałęzi z turystyką. 2 Ministerstwo Sportu i Turystyki w opublikowanym w lutym 2013 r. raporcie szacuje wartość udziału gospodarki turystycznej w PKB Polski w latach na 5-6%, Raport o stanie gospodarki turystycznej w latach , Ministerstwo Sportu i Turystyki, Warszawa 2013, s Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego, Szczecin 2010, s Kierunki rozwoju turystyki do roku 2015, Warszawa 2008, s

20 wraz z wodami śródlądowymi są podstawą do stworzenia oferty turystycznej w zakresie turystyki morskiej, żeglarstwa morskiego, żeglarstwa śródlądowego czy kajakarstwa. Jednak barierą jest tutaj niewystarczająco rozwinięta infrastruktura typu przystanie, mariny, ośrodki turystyki wodnej 5. Rozwój turystyki morskiej, został określony w Strategii Rozwoju Kraju 2020, jako dziedzina gospodarki warta wsparcia. Potencjał gospodarczy obszarów morskich ma opierać się na rozwoju portów morskich - w tym Strategia wspomina o Szczecinie i Świnoujściu w tym kontekście zdiagnozowano turystykę morską jako czynnik rozwoju kraju i województwa w obszarze morskim Baza noclegowa Województwo dysponuje szeroką bazą noclegową o bardzo dobrym standardzie. Na terenie regionu znajdują się liczne hotele, pensjonaty, ośrodki wczasowe, schroniska czy campingi świadczące usługi wysokiej jakości. Zachodniopomorskie zajmuje 1. miejsce w kraju pod względem liczby miejsc noclegowych. W województwie udzielono największej liczby noclegów (ogółem/ turystom polskim/ turystom zagranicznym). Łącznie na województwo zachodniopomorskie przypada 17,4% wszystkich noclegów udzielonych w Polsce w roku 2011, i odsetek ten rośnie 7. Tabela 1. Obiekty zakwaterowania zbiorowego w województwie zachodniopomorskim stan na koniec 2012 r. Obiekty Ośrodki wczasowe 319 Hotele 93 Inne obiekty hotelowe 83 Zespoły ogólnodostępnych domków turystycznych 50 Zakłady uzdrowiskowe 47 Ośrodki szkoleniowo-wypoczynkowe 45 Pola biwakowe 33 Ośrodki kolonijne 28 Kempingi 26 Pensjonaty 26 Schroniska, schroniska młodzieżowe 22 Motele 6 Hostele 3 Domy wycieczkowe 1 Domy pracy twórczej 1 Pozostałe obiekty 62 Suma 845 Źródło: opracowanie własne, na podstawie Rocznika Statystycznego Województwa Zachodniopomorskiego 2012, s Statystyki nie uwzględniają kwater prywatnych. Stan 5 Kierunki rozwoju turystyki do roku 2015, Warszawa 2008, s Średniookresowa strategia rozwoju kraju 2020, Warszawa 2011, s Na podstawie danych GUS: 20

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

Autorzy: Beata Płonka (kierownik badania) Jarema Piekutowski (autor raportu) Marta Bochniewicz Tomasz Klimczak Marek Migdal

Autorzy: Beata Płonka (kierownik badania) Jarema Piekutowski (autor raportu) Marta Bochniewicz Tomasz Klimczak Marek Migdal Raport końcowy Ocena efektów wdrażania projektów z zakresu turystyki, współfinansowanych ze środków publicznych, ze szczególnym uwzględnieniem osi 5 i 6 RPO WZ oraz określenie kierunków wsparcia turystyki

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Materiał na konferencję prasową w dniu 3 września 214 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Baza noclegowa według stanu w dniu

Bardziej szczegółowo

Baza noclegowa w I kwartale 2012 roku 1

Baza noclegowa w I kwartale 2012 roku 1 Materiał na konferencję prasową w dniu 31 maja 212 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Baza noclegowa w I kwartale 212 roku

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY w SZCZECINIE

URZĄD STATYSTYCZNY w SZCZECINIE URZĄD STATYSTYCZNY w SZCZECINIE Opracowania sygnalne Szczecin, czerwiec 2010 r. TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM W 2009 R. Na terenie województwa zachodniopomorskiego, według stanu na dzień

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 8.6.215 r. Notatka informacyjna Wykorzystanie turystycznych obiektów noclegowych 1 w I kwartale 215 roku W pierwszych trzech miesiącach roku 215, w porównaniu do I kwartału

Bardziej szczegółowo

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Projekt finansowany Fundusze Europejskie z budżetu państwa dla rozwoju oraz ze Polski środków Wschodniej Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie turystycznych obiektów noclegowych 1 w 2013 roku.

Wykorzystanie turystycznych obiektów noclegowych 1 w 2013 roku. Materiał na konferencję prasową w dniu 25 marca 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Uwaga: od 2012 r. zmiana zakresu prezentowanych danych

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych Materiał na konferencję prasową w dniu 25 października 2011 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Baza noclegowa 1 wg stanu w dniu 31 lipca oraz

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

w województwie zachodniopomorskim w 2011 r. TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM W 2011 r.

w województwie zachodniopomorskim w 2011 r. TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM W 2011 r. Urząd Statystyczny w Szczecinie Turystyka w województwie zachodniopomorskim w 2011 r. OPRACOWANIA SYGNALNE Szczecin, maj 2012 TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM W 2011 r. Notatka prezentuje wyniki

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

Turystyka w województwie zachodniopomorskim w 2012 r.

Turystyka w województwie zachodniopomorskim w 2012 r. Urząd Statystyczny w Szczecinie OPRACOWANIA SYGNALNE Szczecin, maj 2013 Notatka prezentuje wyniki badania prowadzonego z częstotliwością miesięczną na formularzu o symbolu KT-1 (sprawozdanie o wykorzystaniu

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

No matter how much you have, it matters how much you need

No matter how much you have, it matters how much you need CSR STRATEGY KANCELARIA FINANSOWA TRITUM GROUP SP. Z O.O. No matter how much you have, it matters how much you need Kancelaria Finansowa Tritum Group Sp. z o.o. was established in 2007 we build trust among

Bardziej szczegółowo

pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach

pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach WPROWADZENIE DO PROBLEMATYKI FUNKCJONOWANIA RYNKU USŁUG TURYSTYCZNYCH (W TYM PRAWNE ASPEKTY OBSŁUGI RUCHU TURYSTYCZNEGO,

Bardziej szczegółowo

Wspieranie przedsięwzięć z zakresu turystyki w ramach programów operacyjnych 2007-13

Wspieranie przedsięwzięć z zakresu turystyki w ramach programów operacyjnych 2007-13 Wspieranie przedsięwzięć z zakresu turystyki w ramach programów operacyjnych 2007-13 wsparcie dla samorządów i organizacji pozarządowych Warszawa, 8 maja 2008 r. Zarys prezentacji środki finansowe na wspieranie

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie turystycznych obiektów noclegowych 1 w 2014 roku.

Wykorzystanie turystycznych obiektów noclegowych 1 w 2014 roku. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Uwaga: od 212 r. zmiana zakresu prezentowanych danych przez włączenie informacji na temat pokoi gościnnych

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie turystycznych obiektów noclegowych 1 w 2012 roku

Wykorzystanie turystycznych obiektów noclegowych 1 w 2012 roku Materiał na konferencję prasową w dniu 22 marca 2013 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Wykorzystanie turystycznych obiektów

Bardziej szczegółowo

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ OBSZARÓW MIEJSKICH W KRAJACH CZŁONKOWSKICH UE W LATACH 2014-2020 29 września 1 października 2015 r. Sesja warsztatowa - Zintegrowane Strategie Miejskie tworzenie i realizacja Tworzenie

Bardziej szczegółowo

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia Katedra Rynku Transportowego Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia dr Marcin Wołek Department of Transportation Market University of Gdansk Warsaw,

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Materiał na konferencję prasową w dniu 25 września 2012 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Baza noclegowa 1 wg stanu w dniu

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych Notatka informacyjna Baza noclegowa i jej wykorzystanie w 2009 roku. Zgodnie ze stanem w dniu 31 lipca 2009 roku w Polsce było zarejestrowanych 6992

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE OPOLSKIM W 2011 R.

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE OPOLSKIM W 2011 R. URZĄD STATYSTYCZNY W OPOLU Informacja sygnalna Data opracowania maj 2012 tel. 77 423 01 10 11 77 423 01 20 21 e-mail: sekretariatusopl@stat.gov.pl Internet: www.stat.gov.pl TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE OPOLSKIM

Bardziej szczegółowo

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Time for changes! Vocational activisation young unemployed people aged 15 to 24 Projekt location Ząbkowice Śląskie project produced in cooperation with Poviat Labour Office

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland

Cracow University of Economics Poland Cracow University of Economics Poland Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Keynote Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit,

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W 2011 ROKU

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W 2011 ROKU TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W 2011 ROKU Źródłem danych o stanie i wykorzystaniu bazy noclegowej województwa świętokrzyskiego w 2011 roku jest stałe badanie Głównego Urzędu Statystycznego, prowadzone

Bardziej szczegółowo

Implementation of the JEREMIE initiative in Poland. Prague, 8 November 2011

Implementation of the JEREMIE initiative in Poland. Prague, 8 November 2011 Implementation of the JEREMIE initiative in Poland Prague, 8 November 2011 Poland - main beneficiary of EU structural funds - 20% of allocation within cohesion policy (EUR 67 bln) Over EUR 10 bln of NSRF

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008 Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO ElŜbieta Bieńkowska Minister Rozwoju Regionalnego Fundusze strukturalne jako instrument wsparcia rozwoju gospodarczego Opolszczyzny Opole,

Bardziej szczegółowo

Podstawowe dane Liczba obiektów noclegowych turystyki ogółem (stan w dniu 31 VI ) 296

Podstawowe dane Liczba obiektów noclegowych turystyki ogółem (stan w dniu 31 VI ) 296 Podstawowe dane Liczba obiektów noclegowych turystyki ogółem (stan w dniu 31 VII) 296 z ogółem: obiekty całoroczne 259 hotele, motele, pensjonaty i inne obiekty hotelowe 189 Liczba miejsc noclegowych w

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE 31-223 Kraków, ul. Kazimierza Wyki 3 e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 12 415 60 11 Internet: http://www.stat.gov.pl/krak Informacja sygnalna - Nr 4 Data opracowania

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce Sustainable Urban Mobility Planning Poland Wprowadzenie Introduction Wyzwania polityki UE w zakresie transportu miejskiego Zatłoczenie centrów miast

Bardziej szczegółowo

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Piąte spotkanie grupy partnerskiej w Katowicach (Polska) 19-20 maj 2015 Program Uczenie się przez całe życie Grundtvig Tytył projektu: Osoby 50+ na rynku

Bardziej szczegółowo

Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Łódzkiego na lata 2014-2020 Łódź, 27 maja 2015 r.

Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Łódzkiego na lata 2014-2020 Łódź, 27 maja 2015 r. Główne założenia i komplementarność Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Łódzkiego na lata 2014-2020 Łódź, 27 maja 2015 r. RPO WŁ na lata 2014-2020 Konstrukcja RPO WŁ 2014-2020: LP. WOJEWÓDZTWO

Bardziej szczegółowo

Kierunki realizacji polityki spójności w Polsce (stan na koniec czerwca 2006)

Kierunki realizacji polityki spójności w Polsce (stan na koniec czerwca 2006) Kierunki realizacji polityki spójności w Polsce (stan na koniec czerwca 2006) Monika Dołowiec Instytucja Zarządzająca Podstawami Wsparcia Wspólnoty Ministerstwo Rozwoju Regionalnego 19 września 2006 Informacje

Bardziej szczegółowo

The average number of people in a household receiving social benefits in relation to the average number of persons per household

The average number of people in a household receiving social benefits in relation to the average number of persons per household CENTRAL STATISTICAL OFFICE STATISTICAL OFFICE IN KATOWICE Sustainable Development Indicators. Regional module The average number of people in a household receiving social benefits in relation to the average

Bardziej szczegółowo

TURYSTYKA I WYPOCZYNEK W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W 2004 R.

TURYSTYKA I WYPOCZYNEK W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W 2004 R. TURYSTYKA I WYPOCZYNEK W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W 2004 R. Informacje o stanie i wykorzystaniu bazy noclegowej turystyki pochodzą ze stałych badań statystycznych GUS. Dane dotyczące liczby obiektów

Bardziej szczegółowo

WNIOSKI I REKOMENDACJE

WNIOSKI I REKOMENDACJE Prowadzenie Centrum Wdrażania Projektów przy BPN Zadanie A działania analityczne WNIOSKI I REKOMENDACJE Białowieża, 26.06.2014 dr hab. Artur Bołtromiuk, prof. IRWiR PAN Institute of Rural and Agricultural

Bardziej szczegółowo

Przedmiot: Zagospodarowanie turystyczne i rekreacyjne. Temat zajęd: Zakwaterowanie i baza żywieniowa jako element materialnej bazy turystyki -

Przedmiot: Zagospodarowanie turystyczne i rekreacyjne. Temat zajęd: Zakwaterowanie i baza żywieniowa jako element materialnej bazy turystyki - ALMAMER WYŻSZA SZKOŁA EKONOMICZNA WYDZIAŁ TURYSTYKI I REKREACJI KATEDRA ZAGOSPODAROWANIA TURYSTYCNEGO I EKOTURYSTYKI Przedmiot: Zagospodarowanie turystyczne i rekreacyjne Temat zajęd: Zakwaterowanie i

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNE ZAŁOŻENIA PROGRAMU ROZWOJU TURYSTYKI

GŁÓWNE ZAŁOŻENIA PROGRAMU ROZWOJU TURYSTYKI KIERUNKI ROZWOJU TURYSTYKI W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM na podstawie Programu Rozwoju Turystyki i Zagospodarowania Turystycznego Województwa Podlaskiego w latach 2010-2015 GŁÓWNE ZAŁOŻENIA PROGRAMU ROZWOJU

Bardziej szczegółowo

Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International

Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International Edycja 5. kwiecień 2015 5 th Edition APRIL 2015 Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International The Most Desired Employers 2014 in the Opinion of Professionals

Bardziej szczegółowo

Iwona Nurzyńska. Fundusze Unii Europejskiej a system finansowania inwestycji ze środków publicznych w Polsce

Iwona Nurzyńska. Fundusze Unii Europejskiej a system finansowania inwestycji ze środków publicznych w Polsce Iwona Nurzyńska Fundusze Unii Europejskiej a system finansowania inwestycji ze środków publicznych w Polsce Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk Warszawa 2011 Iwona Nurzyńska European

Bardziej szczegółowo

Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a. Redaktor naukowy Teresa Kupczyk

Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a. Redaktor naukowy Teresa Kupczyk Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a w perspektywie roku 2020 Redaktor naukowy Teresa Kupczyk Wrocław 2010 Spis treści Wprowadzenie...7 1. Szanse i zagrożenia dla rozwoju Polski

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

Statystyki mogą być sexy czyli Gdańsk i Pomorze w świetle badań Polskiej Organizacji Turystycznej. dr Krzysztof Celuch

Statystyki mogą być sexy czyli Gdańsk i Pomorze w świetle badań Polskiej Organizacji Turystycznej. dr Krzysztof Celuch Statystyki mogą być sexy czyli Gdańsk i Pomorze w świetle badań Polskiej Organizacji Turystycznej dr Krzysztof Celuch JAKI JEST CEL ZBIERANIA DANYCH? CHCEMY SIĘ WYRÓŻNIAĆ! CHCEMY OBCINAĆ KOSZTY! CHCEMY

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich i w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego http://www.zporr.gov.pl/

Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego http://www.zporr.gov.pl/ Oficjalne serwisy poświęcone funduszom pomocowym Fundusze strukturalne http://www.funduszestrukturalne.gov.pl/ Fundusz Spójności http://www.funduszspojnosci.gov.pl/ Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Działania rozwojowe w zakresie infrastruktury turystycznej. Property Forum Polska Północna Gdańsk, 5 marca 2012 r.

Działania rozwojowe w zakresie infrastruktury turystycznej. Property Forum Polska Północna Gdańsk, 5 marca 2012 r. Działania rozwojowe w zakresie infrastruktury turystycznej Property Forum Polska Północna Gdańsk, 5 marca 2012 r. Informacje ogólne Liczba mieszkańców: około 40 tys. Wyspiarskie położenie. Przygraniczne

Bardziej szczegółowo

Ekspertyza Efektywne kierunki rozwoju Turystyki Medycznej w regionie stan prac nad dokumentem. Pracownia Badań i Ewaluacji Sp. z o.o.

Ekspertyza Efektywne kierunki rozwoju Turystyki Medycznej w regionie stan prac nad dokumentem. Pracownia Badań i Ewaluacji Sp. z o.o. Ekspertyza Efektywne kierunki rozwoju Turystyki Medycznej w regionie stan prac nad dokumentem Pracownia Badań i Ewaluacji Sp. z o.o. Podstawowe tezy dokumentu Turystyka medyczna w Europie jest rynkiem

Bardziej szczegółowo

Tytuł projektu: Osoby 50 + na rynku pracy Project title: People over 50 on the labour market

Tytuł projektu: Osoby 50 + na rynku pracy Project title: People over 50 on the labour market Dzień dobry Good morning Hyvää huomenta Buenos dĺas Projekt Partnerski Grundtviga Spotkanie w Katowicach 26-29 Listopad 2013 Grundtvig partnership project Kick off meeting in Katowice 26 29 November 2013

Bardziej szczegółowo

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Dlaczego powstało? - świat przeżywa dziś rewolucję w obszarze edukacji, - naszym celem jest promocja śląskiego jako regionu opartego na wiedzy, i najnowszych technologiach,

Bardziej szczegółowo

Podróże Polaków w 2013 roku 1. Podstawowe wyniki badań

Podróże Polaków w 2013 roku 1. Podstawowe wyniki badań Badania wykonane przez Activ Group. na zlecenie Ministerstwa Sportu i Turystyki w ramach Programu Badań Statystycznych Statystyki Publicznej na rok temat nr 1.30.06(099) Aktywność turystyczna Polaków.

Bardziej szczegółowo

Umowa o współpracy ponadnarodowej

Umowa o współpracy ponadnarodowej Wzór minimalnego zakresu umowy o współpracy ponadnarodowej w ramach PO KL Umowa o współpracy ponadnarodowej Nazwa Programu Operacyjnego w Polsce: : Numer i nazwa Priorytetu: Numer i nazwa Działania: Numer

Bardziej szczegółowo

Galeria Handlowa Starogard Gdański

Galeria Handlowa Starogard Gdański Galeria Handlowa Starogard Gdański Parkridge Retail Miasto Starogard Gdański leży w południowo-wschodniej części województwa pomorskiego, w pobliżu Borów Tucholskich, nad rzeką Wierzycą na Pojezierzu Starogardzkim.

Bardziej szczegółowo

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał roku W pierwszych sześciu miesiącach roku sądy gospodarcze ogłosiły upadłość 307 polskich przedsiębiorstw. Tym samym blisko 12 tys. Polaków straciło

Bardziej szczegółowo

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA KATEDRA EKONOMII 1. Agroturystyka jako forma aktywizacji obszarów wiejskich na przykładzie.. 2. Działalność agroturystyczna jako dodatkowe źródło dochodu na przykładzie 3. Wykorzystanie potencjału turystycznego

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA I OCENA SYSTEMU TRANSPORTU

CHARAKTERYSTYKA I OCENA SYSTEMU TRANSPORTU Rozdział 3. CHARAKTERYSTYKA I OCENA SYSTEMU TRANSPORTU PASAŻERSKIEGO W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPO- MORSKIM 3.1. Specyfika społeczno-gospodarcza województwa zachodniopomorskiego Podjęcie próby opracowania

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka krajowych i zagranicznych podróży mieszkańców Polski w I półroczu 2015 roku

Charakterystyka krajowych i zagranicznych podróży mieszkańców Polski w I półroczu 2015 roku Charakterystyka krajowych i zagranicznych podróży mieszkańców Polski w I półroczu 2015 roku W 2015 r. badania statystyczne w zakresie turystyki krajowej i zagranicznej turystyki wyjazdowej mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Brygida Beata Cupiał. Keywords: competitiveness, innovativeness, small and medium-sized enterprises, regional support policy

Brygida Beata Cupiał. Keywords: competitiveness, innovativeness, small and medium-sized enterprises, regional support policy Zarządzanie Publiczne, 2(18)/2012, s. 75-85 Kraków 2012 Published online September 10, 2012 doi: 10.4467/20843968ZP. 12.012.0536 Wsparcie konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw w województwie

Bardziej szczegółowo

Lower Silesia Region CLIMATE-KIC PARTNER

Lower Silesia Region CLIMATE-KIC PARTNER Samorządowa jednostka organizacyjna Lower Silesia Region CLIMATE-KIC PARTNER Institute for Territorial Development / Climate-Kic 1 PRZEMYSŁAW MALCZEWSKI LOWER SILESIA COORDINATOR OF REGIONAL ACTIVITY AFFILIATED

Bardziej szczegółowo

III Kongres Rozwoju Ruchu Rowerowego

III Kongres Rozwoju Ruchu Rowerowego III Kongres Rozwoju Ruchu Rowerowego Warszawa, 22-23 IX 2014 Projekt współfinansowany przez Szwajcarię w ramach SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ! www.miastadlarowerow.pl

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla osób w wieku 50+ w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Warszawa, 28 czerwca 2012 r.

Wsparcie dla osób w wieku 50+ w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Warszawa, 28 czerwca 2012 r. Wsparcie dla osób w wieku 50+ w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Warszawa, 28 czerwca 2012 r. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego - 2012-07-19 Wsparcie dla osób w wieku 50+ w ramach PO KL 1. Formy

Bardziej szczegółowo

ZróŜnicowanie polskich miast Urban Inequality in Poland

ZróŜnicowanie polskich miast Urban Inequality in Poland OECD Przegląd krajowej polityki miejskiej National Urban Policy Review of Poland 17-19 19 March 2010 ZróŜnicowanie polskich miast Urban Inequality in Poland Zygmunt Ziobrowski Instytut Rozwoju Miast The

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ: PSYCHOLOGIA KIERUNEK:

WYDZIAŁ: PSYCHOLOGIA KIERUNEK: Lp. I Introductory module 3 Academic skills Information Technology introduction Intellectual Property Mysterious Code of Science Online surveys Personal growth and social competences in the globalizedintercultural

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE STRUKTURALNE NA LATA 2007-2013 ŹRÓDŁEM DOFINANSOWANIA SAMORZĄDÓW I ICH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH

FUNDUSZE STRUKTURALNE NA LATA 2007-2013 ŹRÓDŁEM DOFINANSOWANIA SAMORZĄDÓW I ICH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH FUNDUSZE STRUKTURALNE NA LATA 2007-2013 ŹRÓDŁEM DOFINANSOWANIA SAMORZĄDÓW I ICH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH FUNDUSZE STRUKTURALNE NA LATA 2007-2013 ŹRÓDŁEM DOFINANSOWANIA SAMORZĄDÓW I ICH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH

Bardziej szczegółowo

Możliwości pozyskania dofinansowania z funduszy strukturalnych UE na wdrożenie systemów informatycznych w przedsiębiorstwach. Małgorzata Nejfeld

Możliwości pozyskania dofinansowania z funduszy strukturalnych UE na wdrożenie systemów informatycznych w przedsiębiorstwach. Małgorzata Nejfeld Możliwości pozyskania dofinansowania z funduszy strukturalnych UE na wdrożenie systemów informatycznych w przedsiębiorstwach Małgorzata Nejfeld KDG CIEŚLAK & KORDASIEWICZ ZAKRES DZIAŁALNOŚCI Główny przedmiot

Bardziej szczegółowo

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r.

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020 Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Uwarunkowania programowe Unia Europejska Strategia Europa 2020 Pakiet legislacyjny dla Polityki

Bardziej szczegółowo

Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl

Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl październik 2011 Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Pomoc przedakcesyjna począwszy od roku 2000 przyznana

Bardziej szczegółowo

Angielski Biznes Ciekawie

Angielski Biznes Ciekawie Angielski Biznes Ciekawie Conditional sentences (type 2) 1. Discuss these two types of mindsets. 2. Decide how each type would act. 3. How would you act? Czy nauka gramatyki języka angielskiego jest trudna?

Bardziej szczegółowo

I webinarium 18.02.2015

I webinarium 18.02.2015 I webinarium 18.02.2015 Współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013.

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM W 2010 R.

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM W 2010 R. TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM W 2010 R. Informacje zawarte w niniejszym opracowaniu dotyczą stanu i wykorzystania turystycznych obiektów zbiorowego i indywidualnego zakwaterowania w 2010 r. Źródłem

Bardziej szczegółowo

KLASTER TURYSTYKI MEDYCZNEJ I UZDROWISKOWEJ PRZYKŁADEM DZIAŁAŃ INTELIGENTNEJ SPECJALIZACJI

KLASTER TURYSTYKI MEDYCZNEJ I UZDROWISKOWEJ PRZYKŁADEM DZIAŁAŃ INTELIGENTNEJ SPECJALIZACJI KLASTER TURYSTYKI MEDYCZNEJ I UZDROWISKOWEJ PRZYKŁADEM DZIAŁAŃ INTELIGENTNEJ SPECJALIZACJI Kujawsko-Pomorska Organizacja Pracodawców Lewiatan KLASTRY JAKO CZYNNIK ROZWOJU REGIONU Współpraca Większa innowacyjność

Bardziej szczegółowo

Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) www.viaregiaplus.eu

Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) www.viaregiaplus.eu Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) THE ANALYSIS CONCERNING THE DESIGNATION OF THE ROUTE THAT INTEGRATES THE SOUTH OF THE LOWER SILESIA PROVINCE TOGETHER WITH NORTH - SOUTHLINKS Analiza

Bardziej szczegółowo

Geografia miast i turystyki. Specjalność prowadzona przez: Zakład Geografii Miast i Organizacji Przestrzeni Zakład Geografii Turyzmu i Rekreacji

Geografia miast i turystyki. Specjalność prowadzona przez: Zakład Geografii Miast i Organizacji Przestrzeni Zakład Geografii Turyzmu i Rekreacji Specjalność prowadzona przez: Zakład Geografii Miast i Organizacji Przestrzeni Zakład Geografii Turyzmu i Rekreacji Polityka turystyczna w krajach UE Planowanie i zagospodarowanie turystyczno-rekreacyjne

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach

Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach Akademia Ekonomiczna w Poznaniu Wydział Zarządzania Specjalność: Inwestycje Kapitałowe i Strategie Finansowe Przedsiębiorstw Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach Michał Goc Praca

Bardziej szczegółowo

PROGRAM. Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie. Tytuł projektu: My dream will change the world

PROGRAM. Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie. Tytuł projektu: My dream will change the world PROGRAM Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie Tytuł projektu: My dream will change the world Państwa partnerskie: Hiszpania i Włochy Czas realizacji projektu:

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013

Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013 Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013 1 POWT Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013 CEL PROGRAMU 2 POWT Republika Czeska - Rzeczpospolita

Bardziej szczegółowo

KONTRAKT SAMORZĄDOWY STREFA CENTRUM. Powiat Łobeski Powiat Świdwiński Powiat Drawski

KONTRAKT SAMORZĄDOWY STREFA CENTRUM. Powiat Łobeski Powiat Świdwiński Powiat Drawski KONTRAKT SAMORZĄDOWY STREFA CENTRUM Powiat Łobeski Powiat Świdwiński Powiat Drawski Istota Kontraktu Samorządowego Założeniem Kontraktu Samorządowego (KS) jest urzeczywistnienie idei planowania i realizowania

Bardziej szczegółowo

Awareness campaign Safe rail-road level crossing "Stop and Live!"

Awareness campaign Safe rail-road level crossing Stop and Live! Awareness campaign Safe rail-road level crossing "Stop and Live!" www.plk-sa.pl Geneva, 12-13 May 2014 The key objective of the campaign is: What are our objectives? - to promote the correct patterns of

Bardziej szczegółowo

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Urząd d Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007 - Ostrowiec Świętokrzyski,

Bardziej szczegółowo

Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego Departament Infrastruktury Społecznej Wydział Projektu Własnego w Obszarze Turystyki

Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego Departament Infrastruktury Społecznej Wydział Projektu Własnego w Obszarze Turystyki Winnica Zabór - historia - 2010 Zabór Vineyard - history - 2010 (1) Spotkania spotkania spotkania Meetings Meetings Meetings Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego Urząd Gminy Zabór Municipal Office

Bardziej szczegółowo

Zachodniopomorskie wita 2015-10-05 10:35:56

Zachodniopomorskie wita 2015-10-05 10:35:56 Zachodniopomorskie wita 2015-10-05 10:35:56 2 Zachodniopomorskie leży w północno-zachodniej Polsce, na wybrzeżu Morza Bałtyckiego. Stolicą województwa jest Szczecin. Granica morska w Zachodniopomorskiem

Bardziej szczegółowo

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki.

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Efektem pierwszego etapu prac na Programem Rozwoju Miasta Łomża było powstanie analizy SWOT i

Bardziej szczegółowo

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy Definition: WHAT DOES THE SPECIAL ECONOMIC ZONE MEAN? THE SPECIAL ECONOMIC ZONE IS THE SEPERATED AREA WITH ATTRACTIVE TAX

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Małopolski i finansowanie jej wdrożenia w ramach programu regionalnego w latach 2014 2020 Małgorzata Potocka-Momot

Strategia Rozwoju Małopolski i finansowanie jej wdrożenia w ramach programu regionalnego w latach 2014 2020 Małgorzata Potocka-Momot Strategia Rozwoju Małopolski i finansowanie jej wdrożenia w ramach programu regionalnego w latach 2014 2020 Małgorzata Potocka-Momot Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Polityki Regionalnej

Bardziej szczegółowo

THE INVESTMENT AREAS - BYTOM, LEŚNA STREET TERENY INWESTYCYJNE - BYTOM, ULICA LEŚNA

THE INVESTMENT AREAS - BYTOM, LEŚNA STREET TERENY INWESTYCYJNE - BYTOM, ULICA LEŚNA TERENY INWESTYCYJNE - BYTOM, ULICA LEŚNA Atrakcyjne tereny inwestycyjne znajdują się przy ul. Leśnej w Bytomiu, w bezpośrednim sąsiedztwie Alei Jana Nowaka-Jeziorańskiego. Przeznaczona do sprzedaży uzbrojona

Bardziej szczegółowo

Osie priorytetowe Gospodarka Innowacje Technologie Rozwój społeczeństwa informacyjnego Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej

Osie priorytetowe Gospodarka Innowacje Technologie Rozwój społeczeństwa informacyjnego Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej RPO WZ 2014-2020 Osie priorytetowe 1. Gospodarka Innowacje Technologie 2. Rozwój społeczeństwa informacyjnego 3. Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej 4. Dostosowanie do zmian klimatu 5. Rozwój naturalnego

Bardziej szczegółowo

Description of learning outcomes for module

Description of learning outcomes for module Module name: Tourist Infrastructure Academic year: 2013/2014 Code: ZZP-2-201-ZT-s ECTS credits: 2 Faculty of: Management Field of study: Management Specialty: Management in Tourism Study level: Second-cycle

Bardziej szczegółowo

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates Call 2013 national eligibility criteria and funding rates POLAND a) National eligibility criteria Funding Organisation National Contact Point National Center for Research and Development (Narodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm

Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm Bydgoszcz, 14.05.2014 Pracodawcy Pomorza i Kujaw Związek Pracodawców Pracodawcy Pomorza i Kujaw to regionalny

Bardziej szczegółowo

ROLA UNIJNYCH PROJEKTÓW SZKOLENIOWYCH W ROZWOJU KWALIFIKACJI ZAWODOWYCH PRACOWNIKÓW PRZEDSIĘBIORSTW 1

ROLA UNIJNYCH PROJEKTÓW SZKOLENIOWYCH W ROZWOJU KWALIFIKACJI ZAWODOWYCH PRACOWNIKÓW PRZEDSIĘBIORSTW 1 Agnieszka Syrocka-Sijka Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu ROLA UNIJNYCH PROJEKTÓW SZKOLENIOWYCH W ROZWOJU KWALIFIKACJI ZAWODOWYCH PRACOWNIKÓW PRZEDSIĘBIORSTW 1 Wprowadzenie Strategicznym zasobem

Bardziej szczegółowo