Kompozycja muzyczna w formach audiowizualnych. Krzysztof Knittel

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Kompozycja muzyczna w formach audiowizualnych. Krzysztof Knittel"

Transkrypt

1 Kompozycja muzyczna w formach audiowizualnych Krzysztof Knittel 2010

2 Między koncertem, operą a spektaklem multimedialnym Pojęcia formy audiowizualnej używamy do dzieł sztuki filmowej, do fabuł, dokumentów, eksperymentalnych filmów animowanych i rysunkowych dla dzieci, a także do współczesnej twórczości muzyczno-plastycznej, do dzieł video, instalacji dźwiękowych, do programów telewizyjnych i radiowych, reklam telewizyjnych, gier komputerowych, twórczości internetowej We współczesnej twórczości kompozytorskiej od kilkunastu powstają liczne dzieła audiowizualne, jak Multimedialne coś i następne spektakle Bogusława Schaeffera z udziałem improwizujących aktorów, muzyków, filmowców, instrumentów, ekranów, kamer, świateł, rekwizytów, jak monumentalne projekty Karlheinza Stockhausena (z operą Licht na czele) z udziałem audiowizualnej rozbudowanej aparatury elektronicznej, jak spektakle Georgesa Aperghisa (np. Machinations z 2000 roku na 4 głosy żeńskie, elektronikę i video) i Michaela van der Aa (jak opera One na sopran, video i soundtrack), Salt Itinerary Miguela Azguime z podtytułem opera multimedialna, Karkas Cornelisa de Bondta na orkiestrę i projekcję video i inne. Wszystkie te dzieła wykorzystują nowe media, nowe technologie elektroniczne, łączą muzykę, obrazy filmowe, video, pracę specjalistów z różnych dziedzin artystycznych. Jednak media elektroniczne pojawiły się w twórczości muzycznej już ponad pół wieku wcześniej - John Cage skomponował Imaginary Landscape No. 4 na 12 radioodbiorników w 1951 roku (utwór ten wraz z uczniami i absolwentami szkoły muzycznej im. Józefa Elsnera w 2006 roku graliśmy na Warszawskiej Jesieni). W 1970 Cage skomponował Song Books, w 1979 Roaratorio, An Irish Circus on Finnegans Wake, potem Musicircus for Children (1984) i Europeras I, II, III,IV ( ) włączając w swoje kompozycje i spektakle różne gatunki muzyki, preparowane brzmienia instrumentów akustycznych, zarejestrowane dźwięki techniki i przyrody, muzykę elektroniczną, obrazy filmowe, a także liczne przedmioty codziennego użytku. Te ostatnie zresztą stały się instrumentami jeszcze jednego z wczesnych utworów Cage a to Water Walk, którego zapis z 1960 roku z programu telewizyjnego I ve Got A Secret można obejrzeć na stronie internetowej - 1

3 Zajmijmy się więc na początku twórczością uprawianą przez kompozytorów, którzy wprowadzają elektronikę i media wizualne do swoich dzieł, a także szeroko pojętą współczesną twórczością w dziedzinie multimediów, uprawianą przez artystów wywodzących się z różnych środowisk artystycznych. Przykłady: Roaratorio Johna Cage a (CD) fragmenty omówienie zastosowanych technik kompozycyjnych i technologii zgrywania dzieła Salt Itinerary Miguela Azguime (DVD) fragmenty interaktywność, pomysły synestezjalne Warto zauważyć jak poważną rolę w poznaniu dzieł audiowizualnych odgrywają festiwale i konkursy poświęcone formom multimedialnym. Jednym z najbardziej prestiżowych w Europie jest austriackie forum nowych mediów Ars Electronica w Linzu, festiwal oraz istniejący od 1987 roku konkurs Prix Ars Electronica. Co roku wręczane są nagrody i honorowe wyróżnienia w sześciu kategoriach: animacja komputerowa (zapisana w formatach 2D i 3D, prezentowana na DVD), sztuka interaktywna (ta kategoria dotyczy zarówno instalacji, jak i sztuki performance), muzyka komputerowa i sztuka dźwiękowa (ta kategoria ma niezwykle szerokie spektrum wszystkie gatunki muzyki, jak techno, ambient, minimal, hiphop, jazz, noise, drum n bass, muzykę DJ-ów, muzykę video czy plądrofonię, etc. przedstawiane w postaci performance, rzeźb dźwiękowych, intermediów, video, filmów, instalacji, dzieł radiowych, net-music, etc., a także komputerowe kompozycje algorytmiczne, akusmatyczne i eksperymentalne). Trzy kolejne kategorie to: sztuka hybrydowa (dotycząca projektów interdyscyplinarnych), cyfrowe społeczeństwa (Digital Communities dotyczące wykorzystania w sztuce internetu, nowych programów cyfrowych wspierających różnorodność kulturalną i wolność artystycznej ekspresji) i wreszcie u19 freestyle computing Z polskich festiwali form audiowizualnych najstarszym i chyba ciągle najważniejszym jest WRO, który od swego powstania w roku 1989 poświęcony jest twórczości audiowizualnej w dziedzinie mediów elektronicznych. Tytuł festiwalu ma związek nie tylko z miastem Wrocław, gdzie się odbywa, ale jest też skrótem od słów Wizualne Realizacje Okołomuzyczne. Muzyka i twórczość video stanowiły podstawową treść festiwalowych prezentacji, podobnie jak wszelkiego typu istotne eksperymenty w dziedzinie mediów elektronicznych. Festiwalowi od początku towarzyszy konkurs powszechnie znany w świecie. Na WRO przez dwie dekady pojawiła się cała czołówka światowych twórców video i muzyki 2

4 określanej ogólnym mianem eksperymentalnej, jak Michel Waizvisz, kompozytor, twórca elektronicznych instrumentów, dyrektor od 1981 amsterdamskiego STEIM (Studio for Electro Instrumental Music), węgierski artysta mediów Tamas Waliczky, kompozytorzy wykorzystujący media wizualne, jak Tibor Szemző, Mesías Maiguashca, Phil Niblock, twórcy interaktywnych instalacji i sztucznych ekosystemów Christa Sommerer i Laurent Mignonneau, Jaron Lanier, autor pojęcia virtual reality i wielu innych. Jak pisze o swoim dziele dyrektor festiwalu Piotr Krajewski: Międzynarodowe Biennale Sztuki Mediów WRO jest głównym przeglądem sztuki nowych mediów w Polsce i Europie Centralnej. Od pierwszej edycji w grudniu 1989 roku WRO przedstawia sztukę tworzoną współczesnymi środkami kreacji i komunikacji. Prezentuje zarówno najważniejszych, jak i młodych, debiutujących artystów. Początkowo jako Festiwal Wizualnych Realizacji Okołomuzycznych, WRO poświęcone było głównie prezentacji dzieł audiowizualnych w sztuce wideo i komputerowej, w instalacjach, performances i działaniach multimedialnych. Następnie, od 1993 roku już jako biennale obok audiowizualności eksploruje nowe strategie i terytoria cyfrowej komunikacji artystycznej. Stawia to pytanie o postawę wobec wszechobecności technologii, technosfery, o rolę artysty w procesie przenikania się kultury wysokiej i popularnej, globalnej i lokalnej, komercyjnej i niezależnej. 1 Inne, młodsze, jak Plateau Festival z Toruniu i Bydgoszczy proponują współczesną sztukę audiowizualną w różnych formach, prezentując współpracę artystów wizualnych i muzyków oraz eksperymentalną twórczość elektroniczną we wszystkich odmianach od laptopowej poezji, przez hip-hop, jazz i współczesną muzyczną twórczość elektroniczną do instalacji multimedialnych oraz gier video. Najczęściej spotykamy się ze współpracą twórców audio i autorów obrazów video, ale wielu artystów realizuje zarówno swoją muzykę, jak i obrazy, np. nowojorski twórca Joshue Ott, który realizuje muzykę, często we współpracy ze znanymi kompozytorami instrumentalistami, jak np. flecista Robert Dick, a także tworzy obrazy do tej muzyki, instalacje video i gry komputerowe. 1 3

5 Kolejny, istniejący od 2007 roku festiwal Transvizualia czyli Międzynarodowy Festiwal Form Multimedialnych odbywa się w Trójmieście i łączy wiele dziedzin sztuki muzykę, film, video art, performance, warsztaty twórcze, działania w przestrzeni miejskiej. Wychodzenie poza obszar dany przez salę koncertową czy teatralną, od lat znane w działalności koncertowej czy teatralnej, jest nieobce również najnowszej sztuce operowej. Jednym z dzieł austriackiego kompozytora Petera Ablingera jest Landscape Opera Ulrichsberg w siedmiu aktach 2. Pierwszy z nich polegał na zasadzeniu drzew zgodnie z planem przestrzennym narysowanym przez Ablingera, a także zgodnie z kryteriami akustycznymi barwą oraz intensywnością szumu ich liści, drugi stanowiła mapa dźwiękowego spaceru, na której znalazło się 14 miejsc do słuchania, trzeci zaś, Melodia, był archiwum dźwiękowym zawierającym 24-godzine nagranie dźwięków z pól otaczających Ulrichsberg (górna Austria), ponad 300 pojedynczych nagrań, dostępnych także on-line. Zainteresowanego dalszymi aktami opery Ablingera czytelnika odsyłam do strony internetowej o adresie podanym w przypisie. Ale to kanadyjski kompozytor Raymond Murray Schafer jako pierwszy oparł jedną z części swojej opery Patria na czynności sadzenia roślin i zbierania plonów (Patria 10: The Spirit Garden) 3. A dźwięki naturalnego środowiska, wprowadził do tej opery już w prologu (The Princess of the Stars: The Prologue), zaprezentowanym po raz pierwszy nad małym jeziorem w okolicach Toronto w 1981 roku. Odgłosy słyszane w lesie i szum wody, śpiewy ptaków są dźwiękową rzeczywistością tej opery na równi z głosami śpiewaków operowych, którzy swoje partie wykonują na płynących po jeziorze łodziach. Twórczość video, działania interaktywne, instalacje dźwiękowe, performance interaktywny Przykłady: Instalacje dźwiękowe na berlińskiej wystawie klangkunst, sonnambiente festival für siehen und hören (1996) zdjęcia wraz z kilkunastoma przykładami dźwiękowymi następujących autorów: Llorenç Barber, Nicolas Collins, Felix Hess, Alvin Lucier, Benoît Maubrey, Robin Minard, Fátima Miranda, Nam June Paik, Charlemagne Palestine, Paul Panhuysen, Martin Riches, Paul Demarinis, Brian Eno, Matt Heckert, Laurie Anderson, David Moss, Gordon 2 Zob. (29 VII 2010), gdzie dostępne są zarówno zdjęcia, opisy poszczególnych aktów tej opery, jak i zbiory nagrań. 3 Zob. (29 VII 2010). 4

6 Monahan, Rolf Julius, Mauricio Kagel, Max Neuhaus, Dieter Schnebel, Alvin Curran, Wolfgang Rihm. Twórczość prezentowana na festiwalach Audio-Art w Krakowie i Warszawie od 1990r.; rejestracje z festiwali Ad Libitum (CD, DVD) W dziełach artystów zajmujących się instalacjami podstawową rolę odgrywa proces tworzenia nowych źródeł dźwięku, budowa oryginalnych instrumentów dźwiękowomuzycznych, w których obok niezwykłych brzmień istotnym elementem artystycznym jest kształt obiektu, jego wizualna postać. Ważna jest też zasada low-tech, są to bowiem w przeważającej części urządzenia elektroniczne, obiekty, instrumenty/instalacje, które nie korzystają z rozwiniętej technologii cyfrowej i budowane są na bazie technologii mechanicznej w wypadku sztuki dźwiękowej (sound-art, audio-art, ton-art, Klangkunst, arte sonore) to rozróżnienie na technologie wysokiego i niskiego poziomu jest bardzo wyraźne. Przykłady z festiwali Audio-Art w Krakowie i Warszawie (od 1991 roku). Jednym z najwybitniejszych specjalistów w dziedzinie rzeczywistości wirtualnej i sztuki interaktywnej jest profesor Uniwersytetu Łódzkiego oraz łódzkiej Akademii Sztuk Pięknych Ryszard Kluszczyński, krytyk i kurator sztuki mediów, autor wydanej niedawno książki Sztuka interaktywna, w której opisuje m.in. dwie interaktywne instalacje The Golden Calf Jeffreya Shawa oraz Molecular Informatics morphogenic substance via eye tracking Seiko Mikami: Złoty Cielec, bo tak możemy przetłumaczyć tytuł instalacji Shawa, jawi się odbiorcy w postaci postumentu cokołu, na którym zamiast tytułowego bohatera znajduje się płaski ekran ciekłokrystaliczny połączony kablem z umieszczonym we wnętrzu cokołu komputerem. Ekran ten jest zaopatrzony w uchwyty, które pozwalają ująć go w ręce i swobodnie nim manipulować. Gdy to uczynimy, odkryjemy, że nieobecny na cokole Cielec odnajduje się na ekranie. [ ] Manipulując trzymanym w ręku ekranem, widz odkrywa, że to on(a) tym razem sprawuje kontrolę/władzę nad fizycznością ekranu, ale i nad jego ramą, że kontroluje perspektywę widzenia obrazu oraz przedstawionego obiektu 4. Ta interaktywna instalacja jak opisuje to Kluszczyński ma jeszcze jedną cechę konstytutywną: 4 R. Kluszczyński, Sztuka interaktywna; od dzieła-instrumentu do interaktywnego spektaklu, Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2010, s

7 Kiedy przyjrzymy się uważnie błyszczącej powierzchni Złotego Cielca zauważymy, że odbija się w niej otaczająca pracę rzeczywista przestrzeń. Instalacja Shawa The Golden Calf okazuje się w ten sposób specyficzną odmianą sztuki site specific. Specyfika ta polega na hybrydyczności, tym razem wskazywanego miejsca lokalizacji dzieła poszerzonej przestrzeni realno-wirtualnej. Z kolei instalacja zbudowana przez Mikami Molecular Informatics, ma wbudowaną kamerę śledzącą ruch oczu widza zaopatrzonego w okulary (head mounted display), co pozwala na wytwarzanie i sterowanie molekularnymi formami powstającymi w wirtualnej rzeczywistości. Widz jest zarazem twórcą, wykonawcą i interaktorem, a wszystkie te określenia dopiero wspólnie są w stanie adekwatnie opisać ów nowy status niegdysiejszego jedynie-odbiorcy. [ ] Publiczność znajdująca się w przestrzeni ekspozycji, a nieuczestnicząca aktualnie w procesie interakcji, obserwuje kształtowane obrazy w postaci projekcji. Taka była pierwsza wersja tego dzieła, pokazanego w Tokio w marcu 1996 roku. Wersja druga, przedstawiona we wrześniu tegoż roku w Rotterdamie na Dutch Electronic Art Festival umożliwiała jednoczesne działanie dwojga uczestników: spojrzenia skierowane w różnych kierunkach powodowały rozbieganie się wytwarzanych łańcuchów, podczas gdy spojrzenia krzyżujące się doprowadzały do rozpadu molekuł stykających się ze sobą. W ten sposób zarazem, między uczestnikami mogła zawiązać się wirtualna komunikacja. Japończyk Hidekazu Minami, zainspirowany teoriami Johna Cage a, zajął się z kolei pejzażami dźwiękowymi Nowego Jorku w internetowym projekcie Infrasonic Soundscape. Pisze o nim tak: Nie zwracamy uwagi na dźwięki otoczenia, jesteśmy bardziej skupieni na wizualnym, a nie dźwiękowym obrazie miasta. Wieżowiec Empire State Building wibruje jak stroik, ponieważ działa na niego wiatr. Mosty Brooklyn Bridge i Manhattan Bridge generują dźwięki jak instrumenty smyczkowe, ponieważ z powodu ruchu samochodów i powiewów wiatru wibrują liny, na których są zawieszone. Dźwięk wydają również kroki na 6

8 marmurowym chodniku na Grand Central Stadion, woda chlupocząca o przystań na Hudson River czy wibracje na pokładzie State Island Ferry 5. Dzięki odpowiedniemu interfejsowi i mapie powiązanej ze zbiorem nagranych pejzaży dźwiękowych, utworzona przez Minami mapa Nowego Jorku staje się instrumentem, na którym, otwierając odpowiednią stronę internetową, można samemu zagrać 6. Również z Nowym Jorkiem związana jest słynna instalacja amerykańskiego perkusisty i kompozytora Maxa Neuhausa Times Square 7 spokojna i diatoniczna elektroniczna struktura, nazywana przez autora rzeźbą dźwiękową, którą słychać pośrodku Times Square, spomiędzy żelaznej kratownicy wentylacji nowojorskiego metra (subway). Ten dźwięk staje się dobrze słyszalny wyłącznie późną nocą, bo w ciągu dnia i wieczorem w tym miejscu panuje ciągły ruch i hałas. Ale nawet w tym wielkomiejskim zgiełku dźwięk instalacji Neuhausa jest słyszalny, choć niektórym przypadkowym przechodniom może się wydawać dźwiękiem towarzyszącym pracy wentylatorów metra. Brzmienia skomponowane przez Neuhausa łączą się z dźwiękami nowojorskiej ulicy. Jego inna instalacja Radio Net 8 polegała na połączeniu szeregu amerykańskich stacji radiowych w rodzaj pętli dźwiękowej, której brzmienie zależało od słuchaczy dzwoniących do każdej z tych stacji, tworzących i zmieniających dwugodzinną kompozycję/audycję gwizdaniem do słuchawki telefonicznej. Jedna z nowszych realizacji Billa Fontany to Harmonic Bridge zaprezentowana przez Tate Modern i London Underground Platform for Art 9 w Londynie latem 2006 roku. Dźwięki zebrane z otoczenia mierzącego 320 metrów długości londyńskiego mostu Milenijnego łączącego katedrę św. Pawła z Muzeum Sztuki Współczesnej (Tate Museum), przede wszystkim dźwięki wydawane przez stalowe kable podtrzymujące konstrukcję mostu, a także odgłosy kroków przechodzących po nim ludzi, zbierane są przez umieszczone w różnych miejscach mostu mikrofony i transmitowane do kilku miejsc w Londynie m.in. największej sali Tate Museum i jednej ze stacji londyńskiego metra. Szereg dźwiękowych realizacji 5 J. Skolimowski, dz. cyt., s Zob. (29 VII 2010). 7 Times Square Neuhausa istnieje od 1977 roku do dziś (z przerwą w latach ) na skrzyżowaniu Broadwayu i Seventh Avenue, między 45 i 46 Street (zob. 30 VII 2010). 8 Radio Net autor pokazał w Chicago w 1977 roku (zob. 30 VII 2010). 9 Zob. (14 VIII 2010). 7

9 Fontany i wiele jego nagrań zostało wydanych na płytach, także Harmonic Bridge (Haunch of Venison Gallery, London 2006) 10. Warto także wspomnieć o innych ciekawych instalacjach dźwiękowych umieszczonych w otwartej przestrzeni ulicy czy parku, jak np. Sound Garden amerykańskiego kompozytora Dana Senna, który postawił w parku oryginalne instrumenty perkusyjne zbudowane z puszek po coca-coli, drewnianych pałek, drutów, sprężyn i zawieszonych blaszanych przedmiotów, części maszyn i samochodów dźwięki przez nie wydawane biorą się z poruszania tych przedmiotów przez wodę z potoku płynącego przez park czy przypadkowych podmuchów wiatru 11. Między pojęciem hałasu, barwą dźwięku, a sensem zawartym w twórczości muzycznej Wspomniany uprzednio Raymond Murray Schafer, urodzony w 1933 roku kompozytor, pisarz, naukowiec i pedagog znany jest najbardziej z przedsięwzięcia World Soundscape Project i wydanej w 1977 roku książki Tuning of the World. Mniej popularna jest jego niezwykle oryginalna twórczość kompozytorska, jak choćby wieloczęściowy projekt operowy Patria. Od szeregu lat Schafer zajmuje się skażeniem środowiska akustycznego hałasem i różnorakimi zakłóceniami. Posługuje się pojęciami technicznymi w rodzaju high-fi (high fidelity), stosowanymi przez inżynierów dźwięku do określenia wysokiej jakości nagrania i sprzętu używanego do nagrywania i odtwarzania dźwięku, o czym pisze: Mianem high-fi określamy system o korzystnym stosunku sygnału do zakłóceń. Zatem w obszarze dźwiękowym high-fi niski poziom otaczających zakłóceń pozwala wyraźnie słyszeć poszczególne dźwięki. Na ogół w obszarze dźwiękowym high-fi mieszczą się bardziej odgłosy wsi niż miasta, nocy bardziej niż dnia, czasów dawnych bardziej niż dzisiejszych. 10 Wśród innych są takie płyty, jak: Landscape Sculpture with Fog Horns (KQED-FM, 1982), Australian Sound Sculptures (Editions Block, 1988), Landscape Soundings (Państwowe Austriackie Radio (ORF) 1990), Satellite Sound Bridge Cologne-San Francisco (Wergo Mainz, 1994). 11 Water-driven Canopy Lyre in the Sound Garden Senna w Point Defiance w Tacomie (21 IV 1997) zob. (29 VII 2010). 8

10 Przeciwstawia temu dźwiękowemu, w pewnym sensie idealnemu pejzażowi, środowisko brzmienia low-fi: W zatłoczonym obszarze low-fi pojedyncze sygnały akustyczne są niewyraźne. Określony dźwięk krok na śniegu, gwizd dalekiego pociągu lub dzwon kościelny po drugiej stronie doliny przytłumiony jest szerokopasmowym szumem. Na skrzyżowaniu w centrum miasta nie ma już odległości pozostaje tylko obecność. Wszystkie dźwięki dochodzą z bliska. Głosy krzyżują się i aby usłyszeć najzwyczajniejsze dźwięki, trzeba je monstrualnie wzmocnić 12. Schafer uważa, że źródłem pejzażu dźwiękowego low-fi stała się rewolucja przemysłowa. Pisze on: Zasadniczy dźwięk współczesnej cywilizacji pochodzi obecnie od silnika spalinowego. Jest jej tonem podstawowym, tak jak odgłosy wody były nim dla cywilizacji morskiej, a odgłosy wiatru tonem stepów. Dzisiaj w miejskim pejzażu dźwiękowym dominuje nużący i hipnotyzujący zarazem szerokopasmowy szum 13. Mariusz Gradowski, omawiając w piśmie Glissando poglądy Schafera i ich wpływ na sposób podejścia do fonosfery w literaturze fachowej, stwierdza: Stworzył się w postrzeganiu tego twórcy pewien skrót myślowy: Schafer = ekologia dźwięku, muzyka środowiska, dźwięki przyrody. Dzieje się tak zapewne dlatego, że choć Schafer zajmuje się w równym stopniu fonosferą miasta jak i fonosferą dziewiczego krajobrazu, to jednak dźwiękowe działania człowieka jawią się u niego jako coś niebezpiecznego, niekontrolowanego, groźnego. Coś, co trzeba zawrócić ze złej drogi narastającego hałasu i przywrócić do utraconej równowagi dźwięku i ciszy. Mimo wszystko jednak refleksje Schafera zdają się żyć własnym życiem i nie pozwalają zamykać się w schematach sztywnych opozycji. Gradowski zauważa: Przede wszystkim musimy zmierzyć się z Schaferowskim terminem soundscape. Został wymyślony, jak łatwo się domyśleć, poprzez analogię ze słowem landscape i oznacza tyle, co pejzaż dźwiękowy. Owo leksykalno-semantyczne pokrewieństwo przenosi się 12 R.M. Schafer, Muzyka środowiska, tłum. D. Gwizdalanka, Res Facta 1982, nr 9, s Tamże, s

11 na wyższe poziomy znaczeniowe. Tak jak pejzaż nie jest naturą, a jedynie jej percypowanym przez człowieka fragmentem, tak samo soundscape nie jest fonosferą jest jedynie jej częścią postrzeganą przez odbiorcę. Percepcja ma tu kluczowe znaczenie. Zarysowuje przestrzeń, dzieli rzeczywistość na znaną i nieznaną, na ograniczoną ramami percepcji i na nieograniczoną, pozostającą na zewnątrz. To kluczowy moment myśli Schafera pejzaż dźwiękowy nie jest ontologiczną rzeczywistością istniejącą niezależnie od ludzkiej percepcji. Jest fonosferą jednocześnie odbieraną, postrzeganą, rozumianą (tłumaczoną w ten czy inny sposób) i kształtowaną przez słuchającego lub tylko słyszącego człowieka. Soundscape jest dynamicznym systemem wymiany informacji, którego uczestnik staje się twórcą i odbiorcą: jest więc przez człowieka tworzony. I dalej: Postawa, która pozwala człowiekowi na aktywne kształtowanie otaczającej rzeczywistości dźwiękowej jest punktem docelowym praktycznego postulatu Schafera, jakim ma być edukacja w zakresie ekologii dźwiękowej. Według tego teoretyka słuchanie jest postawą, którą należy z całą świadomością kształtować. Istnieje potrzeba nie tyle słyszenia określonych rzeczy, ile właśnie słuchania, otwierania się na bogactwo pejzażu dźwiękowego, błądzenia po nim, tak jak oko błądzi po krajobrazie. Idealny słuchacz to człowiek świadomie postrzegający system dźwięków i swoje w nim miejsce, człowiek wchodzący aktywnie w swój soundscape, rozważający i oceniający dochodzące do niego dźwięki, wreszcie poprawiający swoją percepcję, dbający o własne słyszenie, o otoczenie, w jakim przebywa 14. Schafer postulował szeroko zakrojone badania, które miałyby doprowadzić do stworzenia dźwiękowego odpowiednika wzornictwa przemysłowego. Jego celem byłoby kreowanie pejzaży dźwiękowych, mających przywrócić człowiekowi utraconą równowagę, by mógł znów zanurzyć się w dający kontakt z kosmosem pejzaż high-fi. Schafer tak opisuje tę idealną fonosferę: Najprzyjemniejsze dla człowieka są dźwięki natury. Zwłaszcza woda ma wspaniałą symbolikę. Deszcz, fontanna, rzeka, wodospad i morze wszystkie one wydają dźwięki niepowtarzalne, połączone z bogatą symboliką. Mówią o oczyszczeniu, uzdrowieniu, odświeżeniu i odnowie. 14 M. Gradowski, R. Murray Schafer: pan od przyrody?, Glissando 2004, nr 2, s

12 Naukowiec zajmujący się wzornictwem akustycznym, planowaniem przyszłego środowiska człowieka i oazami ciszy uważa, że pejzaż dźwiękowy nie stanie się ponownie ekologiczny i harmonijny dopóty, dopóki ponownie nie uznamy ciszy za stan pozytywny i szczęśliwy sam w sobie 15. Innym ciekawym pomysłem Schafera jest biblioteka dźwięków zapomnianych, a oto przykłady: odgłos skórzanej torby ocierającej się o siodło, stukot drewnianych kół na bruku, pykanie lampy naftowej. Wraz z odejściem w przeszłość przedmiotów i sytuacji, odchodzą ich dźwięki, kultura traci w ten sposób o wiele więcej niż nam się zdaje 16. Z bezkompromisową postawą Schafera polemizuje Gradowski: czy rzeczywiście pejzaż dźwiękowy współczesnego miasta jest tak niepożądany, jak sądzi Schafer? Hałas jest szkodliwy dla ucha to jasne. Niemniej jednak w kategoriach estetycznych, informacyjnych czy filozoficznych (na tych trzech poziomach Schafer przyznaje przewagę środowisku high-fi), pejzaż miejski low-fi jest tak naprawdę równie ważny, równie interesujący, równie naturalny. [ ] Puls świata w porannym szumie samochodów sunących Trasą Łazienkowską? 17. Jacek Skolimowski w artykule Nowy Jork Symfonia Wielkiego Miasta napisał o Schaferze: w ramach World Soundscape Project nagrywał i dokumentował obserwowany przez siebie pejzaż dźwiękowy miast. Skupiał się na związku między społecznościami ludzkimi i dźwiękowym środowiskiem. Według jego teorii, rewolucja przemysłowa zubożyła środowisko miejskie, które zostało zdominowane przez dźwięki o wykresie linii prostej. Z dźwięków maszyny wyróżnił dwa typy o małej wartość informacyjnej efekt Dopplera i drony. Pierwszy powstaje, kiedy źródło dźwięku jest w ruchu [ ]. Natomiast główną cechą dronu jest jego ciągłość (generator), może być ostry, posiadać metaliczne ziarenka (mechaniczna piła) albo punktowy, połączony w rytmicznym łańcuchu (maszyna tkacka i młócąca). Pojęcie dronu, tępego dźwięku pozbawionego informacji nie było wcześniej używane w kulturze Zachodu, gdyż uważano go za 15 R.M. Schafer, Muzyka, s Tamże, s M. Gradowski, dz. cyt., s

13 antyintelektualny narkotyk. Dopiero w latach 60. pojawił się w Stanach wraz z fascynacją Wschodem 18. Kompozytorka amerykańska Annie Gossfield przyznaje się do fascynacji najbardziej odpowiadającymi pojęciu dronu dźwiękami fabryk i maszyn, korzysta z nich w swoich kompozycjach zarówno za pośrednictwem nagrań, jak i przetwarzając ich rytm w brzmienia instrumentów akustycznych. Tak o tym opowiedziała: Podczas ostatniego pobytu w Norymberdze poświęciłam sześć tygodni na obserwację dźwięków i hałasów przemysłowych; zwiedzałam fabryki, przysłuchiwałam się różnym typom maszyn, nagrywałam odgłosy towarzyszące ich pracy. Szczególnie zafascynowała mnie różnorodność aury dźwiękowej w różnych miejscach fabryki: od szmeru neonowych lamp, przez jękliwe harmonie pił tarczowych, do rytmicznego łomotu wielkich metalowych pras. Rytmy maszyn fazowo nakładają się i mijają, dynamika zmienia się raptownie [ ]. Moja interpretacja tych zmiennych środowisk akustycznych obejmuje zarówno dosłowne transkrypcje rytmiczne nagrań dokonanych na miejscu, jak i symulacje, całkowicie wymyślone, inspirowane twórczością rosyjskich konstruktywistów 19. Przykłady: Flying Sparks and Heavy Machinery Annie Gossfield (CD) fragmenty Hörspiele (Jeux pour l oreille) Harald Brandt, Philippe Le Goff i inni (CD) - fragmenty Technologie rozwijają się często o wiele szybciej, niż zmieniają się teorie i poglądy estetyczne. Obecne możliwości iphone a czy ipad a pozwalają na użycie ich jako podręcznego studia komputerowego i do tego w żywym wykonaniu. Live performance z użyciem podręcznego sprzętu elektronicznego służącego jeszcze wczoraj przede wszystkim do komunikacji jest już codziennością w działaniach niektórych artystów i muzyków, a internetowym upowszechnianiem dzieł sztuki i areną ich wymiany stają się YouTube i Facebook. Warto tu przy okazji poruszyć jeszcze jeden temat związany z powszechnością internetowej wymiany dzieł artystycznych: przy ogromnej popularności Internetu i możliwości ściągania darmowych programów komputerowych, jednym z najpoważniejszych 18 J. Skolimowski, Nowy Jork Symfonia Wielkiego Miasta, Glissando 2004, nr 2, s A. Gossfield, [Omówienie utworu Flying Sparks and Heavy Machinery], tłum. B. Bolesławska, w: Książka programowa 45. Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Współczesnej Warszawska Jesień, red. B. Bolesławska, E. Szczepańska-Lange, ZKP, Warszawa 2002, s

14 zagadnień dla współczesnych radców prawnych, staje się dzisiaj prawo autorskie. Kilka lat temu odbyła się Międzynarodowa Konferencja Prawa Autorskiego zorganizowana przez Koło Naukowe Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, którego opiekunem był wówczas Andrzej Zoll. Zostaliśmy na nią zaproszeni razem z Markiem Chołoniewskim jako jedyni zresztą artyści wśród młodych prawników i ich gości z całej Polski, którzy wypełnili audytorium Collegium Novum. Podczas seminarium bezskutecznie próbowali przekonać nas do swoich sposobów obrony naszych artystycznych interesów, a my staraliśmy się chyba również bez rezultatu przekonać ich do zaakceptowania formy darmowego udostępniania dzieł muzycznych przez Internet oraz poszukiwania innych metod ochrony własności intelektualnej. Miałem wrażenie rozmawiania przez szybę. Minie zapewne sporo lat, zanim prawo autorskie dostosuje się do szybko rozwijających się technik cyfrowego przekazu informacji, jak również darmowego obiegu dzieł sztuki w przestrzeni wirtualnej. Przykładem takiego utworu korzystającego ze współczesnych możliwości technologicznych jest kompozycja GlobalMix Marka Chołoniewskiego, wykonana po raz pierwszy na festiwalu Audio-Art w Instytucie Goethego w Krakowie jesienią 1998 roku i udostępniona bezpłatnie wszystkim użytkownikom Internetu. Można by uznać ją za modelowy przykład procesów recyklingu w muzyce. GlobalMix (1998) zbiorowa kompozycja internetowa Zaproszenie Zapraszamy serdecznie do wzięcia udziału w projekcie zbiorowej kompozycji internetowej. Uczestnictwo polega na przesłaniu krótkiej kompozycji o czasie trwania od 1 sekundy do 3 minut. Można przesłać kilka utworów. Stają się one częścią zbiorowej kompozycji GlobalMix, wykonanej podczas wielu publicznych i internetowych wykonań i dostępnej cały czas na stronie internetowej projektu: Prawa autorskie Stosownie do podstawowej koncepcji GlobalMixu uczestnicy GlobalMixu zrzekają się praw autorskich do przesłanych kompozycji. Prawa autorskie przechodzą na wszystkich wykonawców i użytkowników GlobalMixu. Dostęp do GlobalMixu jest nieograniczony. W ten sposób GlobalMix staje się własnością ogółu. Nie mają do 13

15 niego zastosowania żadne inne prawa autorskie, z wyjątkiem prawa GlobalMixu. Deklaracja przystąpienia do GlobalMixu oznacza przyjęcie powyższych ustaleń. Wybór Wybór materiału muzycznego stającego się częścią GlobalMixu nie jest przypadkowy. Opiera się na specjalnie skomponowanych i dedykowanych GlobalMixowi utworach. Rozwój Projekt GlobalMix rozwija się bezustannie i bez ograniczeń. Jest więc w założeniu projektem utopijnym o znanym rodowodzie i nieznanej przyszłości. Ograniczenia, wykonania i publikacje Wszystkie przesłane materiały są dostępne na stronie domowej GlobalMixu dla wszystkich użytkowników Internetu i pozostałych osób. Będą mogli tworzyć swoje własne kompozycje miksy. GlobalMix to wyzwanie dla wszystkich autorów, którzy stają się częścią zbiorowej kreatywności, bez ograniczeń wynikających z powszechnie obowiązującego prawa autorskiego. Prawa wydawnicze w GlobalMixie są otwarte. Wszystkie materiały przesłane na stronę domową GlobalMixu mogą być wykorzystywane w całości lub w dowolnej części. Składowe GlobalMixu mogą być poddawane dowolnym przetworzeniom, przekształceniom i manipulacjom kompozytorskim, edytorskim, teoretycznym, analitycznym, muzykologicznym, naukowo-badawczym etc. i mogą być wykorzystywane w dowolny sposób do celów komercyjnych i niekomercyjnych. Wszystkie utwory skomponowane, wykonane i opublikowane na bazie materiału dostępnego na stronie domowej GlobalMix powinny zawierać informacje, że są częścią projektu GlobalMix z zaznaczeniem adresu strony domowej GlobalMix 20. Tematem dyskusji artystów i teoretyków zajmujących się twórczością multimedialną stają się problemy związane z funkcjonowaniem dzieł w internecie, ich obecnością w przestrzeni pozaartystycznej, zastanowienie nad tym, jak otoczenie wpływa na ich twórczość i w jakim stopniu przenoszą obraz i dźwięk otoczenia do wnętrza swoich dzieł. 20 Na podstawie materiałów otrzymanych od autora GlobalMix i jego strony internetowej (http://www.globalmix.studiomch.art.pl/, 29 VII 2010). 14

16 Przykłady: GlobalMix internet live Jasuto Pro działanie live na iphone i/lub ipad Ćwiczenia audiowizualne Zadania: - skomponować muzykę do pokazu video w YouTube na ścianach muzeum Guggenheima: - opracować muzycznie wybrany film animowany i/lub dokumentalny ze zbiorów Fonoteki Narodowej poprzez komputerową partyturę orkiestrową lub realizację muzyki elektronicznej na komputerze w wybranym przez siebie programie (Nuendo, ProTools, Max MSP, Samplitude), np. Juliana Józefa Antoniszyna, Waleriana Borowczyka, Piotra Dumały, Jana Lenicy, Daniela Szczechury, Andrzeja Czeczota; - zrealizować muzykę do filmów studentów Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie oraz muzykę do etiud fotograficzno-malarskich studentów Wydziału Edukacji Wizualnej Akademii Sztuk Pięknych w Łodzi; - zagrać muzykę improwizowaną według ustalonego planu (szkicu partyturowego) na żywo pod obraz filmowy wybrany wspólnie z pedagogiem; możliwe jest zapraszanie studentów instrumentalistów; - zagrać - traktując ekran jako partyturę muzykę na żywo do wybranych fragmentów filmów niemych polskich, niemieckich i amerykańskich twórców: Mojżesza Towbina (Pruska kultura, 1908), Robert Wiene (Gabinet doktora Caligari (Das Kabinett des Doktor Caligari), 1919), Edwarda Puchalskiego (Bartek Zwycięzca,1923), Arthura Robisona (Cienie (Schatten),1923), Friedricha Wilhelma Murnau'a (Faust, 1926), Davida Wark Griffitha (filmy zrealizowane w latach ) i in. Zestaw ćwiczeń do improwizacji swobodnej w grupie oddechów Powtórzyć 12 razy dowolny wokalny dźwięk; każdy dźwięk jak najdłuższy wydech, każda pauza jak najdłuższy wdech; 2. wielodźwięki, dźwięki szumowe, drony W grupie zagrać na dowolnych instrumentach lub zaśpiewać dowolne dźwięki o określonej wysokości w sposób ciągły, bez przerw, dynamika pp-mp; 15

17 zagrać lub zaśpiewać w podobny sposób dźwięki o niekreślonej wysokości, szumowe, w podobnej dynamice; zagrać dźwięki dronowe - również w sposób ciągły, bez przerw, z podobną dynamiką; Każda z tych struktur dźwiękowych powinna trwać nie więcej, niż 3 minuty; 3. każdy 3 dźwięki w całym utworze Każdy z wykonawców gra lub śpiewa tylko 3 pojedyncze dźwięki (o dowolnym czasie trwania) w czasie wspólnej kompozycji trwającej 3 minuty. 4. trzy po trzy Zespołowa improwizacja swobodna wykonawcy siedzą w kole, niezależnie od ilości uczestników, choć lepiej, aby nie było ich więcej niż osób; kółko oznacza zagranie lub zaśpiewanie improwizowanych dźwięków przez wszystkich uczestników improwizacji po kolei (1) 3 kółka w prawo każde od 3 do 5 szybkie tempo dynamika mp mf swobodna improwizacja zawsze gra tylko 1 osoba, ale łączymy na zakładkę czyli zaczynamy gdy poprzedni wykonawca jeszcze gra (lub śpiewa) (2) 3 kółka w prawo każde wejście co 5 do 7 wolne tempo pp mf a może technika dodekafoniczna? albo same dźwięki szumowe? zawsze grają 2 osoby gdy wchodzi trzecia pierwsza przerywa 16

18 (3) 3 kółka w lewo każde wejście co 5 do 7 szybkie tempo mf f swobodna improwizacja zawsze grają 3 osoby gdy wchodzi czwarta pierwsza przerywa 5. partytury graficzne 6. własne partytury graficzne 7. obraz video (Macieja Walczaka) jako partytura do improwizacji 8. improwizacja dyrygowana wg. systemu CONDUCTION Lawrence Butch Morrisa 9. wybrane teksty do grania Karlheinza Stockhausena ze zbioru Aus den sieben Tagen (1968) POŁĄCZENIE Graj wibrację w rytmie twego ciała Graj wibrację w rytmie twego serca Graj wibrację w rytmie twego oddechu Graj wibrację w rytmie twego myślenia Graj wibrację w rytmie twej intuicji Graj wibrację w rytmie oświecenia Graj wibrację w rytmie uniwersum Swobodnie mieszaj te wibracje Zostaw odpowiednią ciszę między nimi 17

19 WYSTAW ŻAGLE DO SŁOŃCA Graj jeden dźwięk tak długo aż usłyszysz jego poszczególne wibracje zatrzymaj go i wsłuchaj się w dźwięki innych - we wszystkie razem, nie w pojedyncze i wolno włącz się z Twoim dźwiękiem i całe brzmienie stanie się złotem czystym, spokojnie jaśniejącym ogniem TO Myśl o NICZYM Czekaj, aż będzie w Tobie absolutnie cicho Kiedy to osiągnąłeś Zacznij grać Jak tylko zaczniesz myśleć, przestań I spróbuj znów osiągnąć Stan myślenia o NICZYM Potem graj dalej Bibliografia: (tłumaczenie K. Knittel) Krzysztof Knittel, Między rzeczywistością a kreacją, Wydawnictwo UMFC, Warszawa 2010 Kultura dźwięku, teksty o muzyce nowoczesnej, wybór i redakcja Christoph Cox, Daniel Warner, Wydawnictwo słowo/ obraz terytoria, Gdańsk 2010 Ryszard Kluszczyński, Sztuka interaktywna, Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2010 Orfeo ed Elettrice Stowarzyszenie Publikacji i Inicjatyw Obywatelskich CHIAZM, Wrocław 2008 (Jan Topolski, Krótka historia szumu, Michał Libera, Noise shaped box, Monika Pasiecznik, O teatralnych implikacjach muzyki elektronicznej w LICHT Karlheinza Stockhausena) Włodzimierz Kotoński, Muzyka elektroniczna, PWM, Kraków

20 Bogusław Schaeffer, Mały informator muzyki XX wieku, PWM, Kraków 1986 Teksty o muzyce współczesnej RES FACTA, PWM (John Cage, Odczyt o niczym, RF nr1, 1967; Mauricio Kagel, Teatr instrumentalny, RF nr3, 1969; Iannis Xenakis, W stronę metamuzyki, RF nr4, 1970 Jerzy Toeplitz, Historia Sztuki filmowej, Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe, Warszawa (1969) Alicja Helman, Jacek Ostaszewski, Historia myśli filmowej. Podręcznik, Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, Gdańsk (2008) Dudley J. Andrew, Główne teorie filmu, PWSFTViT, Łódź (1995) Jerzy Płażewski, Język filmu, Książka i Wiedza, Warszawa (2008) André Bazin, Film i rzeczywistość, tłum. i oprac.: B. Michałek, WaiF, Warszawa

A. Prace indywidualne - dwie do wyboru z trzech: B. Prace indywidualne lub zespołowe - dwie do wyboru z trzech:

A. Prace indywidualne - dwie do wyboru z trzech: B. Prace indywidualne lub zespołowe - dwie do wyboru z trzech: Nazwa przedmiotu KREACJA DŹWIĘKU W FORMACH AUDIOWIZUALNYCH * Forma zajęć wykład grupy Zajęcia indywidualne godz. 120 liczba semestrów 4 rok I; II forma zaliczenia egzamin Cel nauczania Nabycie umiejętności

Bardziej szczegółowo

Miłosz Łuczyński. Miejsca Miłosza. instalacja immersive

Miłosz Łuczyński. Miejsca Miłosza. instalacja immersive Miłosz Łuczyński Miejsca Miłosza instalacja immersive Plac Szczepański Kraków, 9-25 maja 2011 Miejsca Miłosza to intermedialny projekt artystyczny łączący literaturę, sztuki wizualne, muzykę i nowe media.

Bardziej szczegółowo

Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie Wydział Sztuki Lalkarskiej w Białymstoku SYLABUS PRZEDMIOTU /MODUŁU KSZTAŁCENIA

Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie Wydział Sztuki Lalkarskiej w Białymstoku SYLABUS PRZEDMIOTU /MODUŁU KSZTAŁCENIA SYLABUS PRZEDMIOTU /MODUŁU KSZTAŁCENIA Elementy składowe sylabusu Opis Nazwa przedmiotu/modułu Animacje komputerowe Kod przedmiotu PPR56 Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Sztuki Lalkarskiej

Bardziej szczegółowo

19.05.2012 NOC MUZEÓW START 20:30 / ZACHĘTA

19.05.2012 NOC MUZEÓW START 20:30 / ZACHĘTA 19.05.2012 NOC MUZEÓW START 20:30 / ZACHĘTA WEF Laptop Orkiestra to rozwijany od czterech lat awangardowy projekt Fundacji Sztuka i Technologia, prezentujący horyzont współczesnej elektroniki. Orkiestra

Bardziej szczegółowo

ELEKTRONIKA WOBEC WYZWAŃ XXI WIEKU

ELEKTRONIKA WOBEC WYZWAŃ XXI WIEKU Związek Kompozytorów Polskich - Polskie Centrum Informacji Muzycznej ELEKTRONIKA WOBEC WYZWAŃ XXI WIEKU Realizacja projektu Fot. Kuba Kossak Włodzimierz Kossak Październik 2009 - Grudzień 2010 SPIS TREŚCI

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Pracownia Komunikacji Twórczej Wydział Malarstwa i Rzeźby, Katedra Mediacji Sztuki

Pracownia Komunikacji Twórczej Wydział Malarstwa i Rzeźby, Katedra Mediacji Sztuki ! Nazwa przedmiotu Jednostka prowadząca Pracownia Komunikacji Twórczej Wydział Malarstwa i Rzeźby, Katedra Mediacji Sztuki Jednostka dla której przedmiot jest przygotowany Rodzaj przedmiotu Rok studiów/

Bardziej szczegółowo

MISHOWA SEKCJA KULTURY

MISHOWA SEKCJA KULTURY Samorząd Studentów Kolegium MISH UW ul. Dobra 72, 00-312 Warszawa E-mail samomish@gmail.com Facebook https://www.facebook.com/mish.uw http://www.samorzad.mish.uw.edu.pl/ Kim jesteśmy? Sekcja Kultury powstała

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom Profil Forma studiów Tytuł

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia Profil kształcenia

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA ARTYSTYCZNO-MEDIALNA PROGRAM NAUCZANIA Przedmiotu uzupełniającego W XII LO im. C. Norwida w Krakowie

EDUKACJA ARTYSTYCZNO-MEDIALNA PROGRAM NAUCZANIA Przedmiotu uzupełniającego W XII LO im. C. Norwida w Krakowie EDUKACJA ARTYSTYCZNO-MEDIALNA PROGRAM NAUCZANIA Przedmiotu uzupełniającego W XII LO im. C. Norwida w Krakowie AUTORKI PROGRAMU: Jolanta Horosin-Klamra, Izabela Stańdo OGÓLNE ZAŁOZENIA PROGRAMU: Program

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSÓW 5. SE-MA-FOR FILM FESTIVAL

REGULAMIN KONKURSÓW 5. SE-MA-FOR FILM FESTIVAL REGULAMIN KONKURSÓW 5. SE-MA-FOR FILM FESTIVAL Se-ma-for Film Festival (międzynarodowy festiwal animowanych filmów lalkowych technik przestrzennych) jest drugim na świecie i pierwszym w Europie festiwalem

Bardziej szczegółowo

250 GOŚCI FILMTERACTIVE 2012 W LICZBACH 23 PRELEGENTÓW FILMTERACTIVE 2 WARSZTATY 40 UCZESTNIKÓW 3 PANELE DYSKUSYJNE WSZYSTKO ZALEŻY OD CIEBIE

250 GOŚCI FILMTERACTIVE 2012 W LICZBACH 23 PRELEGENTÓW FILMTERACTIVE 2 WARSZTATY 40 UCZESTNIKÓW 3 PANELE DYSKUSYJNE WSZYSTKO ZALEŻY OD CIEBIE FILMTERACTIVE 2013 Dwudniowe międzynarodowe wydarzenie poświęcone treściom audiowizualnym i cyfrowym, ze szczególnym uwzględnieniem projektów second screenowych, interaktywnych, crossmedialnych i branded

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne oraz przedmiotowe ocenianie z muzyki dla klas IV- VI w roku szkolnym 2015/2016

Wymagania edukacyjne oraz przedmiotowe ocenianie z muzyki dla klas IV- VI w roku szkolnym 2015/2016 Wymagania edukacyjne oraz przedmiotowe ocenianie z muzyki dla klas IV- VI w roku szkolnym 2015/2016 Muzyka jako przedmiot artystyczny wymaga specyficznego podejścia do sposobów sprawdzania i oceniania

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Instrumentalistyka Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia

Bardziej szczegółowo

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla szkół podstawowych na rok szkolny 2013/2014

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla szkół podstawowych na rok szkolny 2013/2014 Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski dla szkół podstawowych na rok szkolny 2013/2014 Działania warsztatowe w CSW są nie tylko pretekstem do poznawania różnych dyscyplin

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I. Wprowadzenie... 13. Biblioteka miejsce prezentacji i realizacji tekstu artystycznego... 19

Spis treści. Rozdział I. Wprowadzenie... 13. Biblioteka miejsce prezentacji i realizacji tekstu artystycznego... 19 Spis treści Wprowadzenie... 13 Rozdział I Biblioteka miejsce prezentacji i realizacji tekstu artystycznego... 19 1.1. Biblioteka jako audytorium... 22 1.1.1. Biblioteka publiczna... 23 1.1.1.1. Typy czytelników...

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z przedmiotu- muzyka w kl. I- II Ciesielka Jolanta

Kryteria oceniania z przedmiotu- muzyka w kl. I- II Ciesielka Jolanta Kryteria oceniania z przedmiotu- muzyka w kl. I- II Ciesielka Jolanta Wystawiając ocenę z muzyki trzeba pamiętać, że podstawowym celem tego przedmiotu jest: kształtowanie zainteresowań i zamiłowań muzycznych

Bardziej szczegółowo

Iv. Kreatywne. z mediów

Iv. Kreatywne. z mediów Iv. Kreatywne korzystanie z mediów Edukacja formalna dzieci Kreatywne korzystanie z mediów [ 45 ] Zagadnienia Wychowanie przedszkolne Szkoła podstawowa, klasy 1-3 Szkoła podstawowa, klasy 4-6 Tworzenie

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych. klasa II gimnazjum

Program zajęć artystycznych. klasa II gimnazjum Program zajęć artystycznych klasa II gimnazjum Moduł I. Zajęcia teatralne i literackie. Moduł II. Zajęcia muzyczno - ruchowe. Moduł III. Zajęcia plastyczne. Opracowała : Beata Sikora Sztuka jest wieczną

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN VI FESTIWALU PIOSENKI AKTORSKIEJ, FILMOWEJ I MUSICALOWEJ PIOSENKA W MELONIKU. Rzeszów, 16 lutego 2016 r.

REGULAMIN VI FESTIWALU PIOSENKI AKTORSKIEJ, FILMOWEJ I MUSICALOWEJ PIOSENKA W MELONIKU. Rzeszów, 16 lutego 2016 r. Drodzy wykonawcy, instruktorzy, pedagodzy! Zapraszamy Was do udziału w VI Festiwalu Piosenki Aktorskiej, Filmowej i Musicalowej Piosenka w Meloniku, który odbędzie się w Rzeszowie w dniu 16 lutego 2016

Bardziej szczegółowo

I Międzynarodowy Konkurs Muzyki Kameralnej im. Ludwiga van Beethovena

I Międzynarodowy Konkurs Muzyki Kameralnej im. Ludwiga van Beethovena 07. - 13. Września 2015 Europejskie Centrum Muzyki Krzysztofa Pendereckiego Lusławice Organizatorzy: Internationale Beethoven Gesellschaft z Berlina oraz Europejskie Centrum Muzyki Krzysztofa Pendereckiego

Bardziej szczegółowo

ZAPROSZENIE DO KONKURSU

ZAPROSZENIE DO KONKURSU ZAPROSZENIE DO KONKURSU The Baltic Goes Digital to otwarty konkurs na projekty artystyczne, które wykorzystują media lokacyjne, mobilne, bądź działające na platformie internetowej, w celu stworzenia wizji

Bardziej szczegółowo

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE Załącznik Nr 15 Standardy nauczania dla kierunku studiów: grafika STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku grafika trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z edukacji muzycznej dla klasy II szkoły podstawowej

Przedmiotowy system oceniania z edukacji muzycznej dla klasy II szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z edukacji muzycznej dla klasy II szkoły podstawowej Temat lekcji Zawsze razem. Zabawy ruchowe uwrażliwiające na elementy muzyczne i ich zmiany. Instrumenty perkusyjne. Improwizacje

Bardziej szczegółowo

II: USTAWIENIE PARAMETRÓW DŹWIĘKU SKRÓT ZAJĘĆ:

II: USTAWIENIE PARAMETRÓW DŹWIĘKU SKRÓT ZAJĘĆ: Spotkanie organizacyjne I: 1. Przedstawienie zagadnień dźwiękowych związanych z projektem. Zapoznanie się z definicją dźwięku, jak powstaje i jakie efekty mu towarzyszą. Dźwięki, które będą towarzyszyły

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA KULTURALNA NAJMŁODSZYCH ROK SZKOLNY 2014/2015 OBORNICKI OŚRODEK KULTURY

EDUKACJA KULTURALNA NAJMŁODSZYCH ROK SZKOLNY 2014/2015 OBORNICKI OŚRODEK KULTURY PROGRAMY EDUKACYJNE DLA GRUP ZORGANIZOWANYCH rok szkolny 2014/2015 KLASY : O DO - RE - MI TERMIN: X 2014r VI 2015 ; 6 spotkań w roku szkolnym x 45 minut Cykl 5 spotkań wprowadzających najmłodszych w świat

Bardziej szczegółowo

PIWNICA ODOLAŃSKA 10 CHEŁCHOWSKI*WÓJCIK CHOJECKI*TURCZYŃSKI GREGOREK*SZPINDLER

PIWNICA ODOLAŃSKA 10 CHEŁCHOWSKI*WÓJCIK CHOJECKI*TURCZYŃSKI GREGOREK*SZPINDLER PIWNICA ODOLAŃSKA 10 CHEŁCHOWSKI*WÓJCIK CHOJECKI*TURCZYŃSKI GREGOREK*SZPINDLER Od góry: Bartek Gregorek Kuba Turczyński Staszek Wójcik Wojtek Chełchowski Michał Chojecki INFORMACJE O WYSTAWIE: Wystawa

Bardziej szczegółowo

Metody kontroli i oceny osiągnięć uczniów na lekcjach muzyki. Kryteria oceniania

Metody kontroli i oceny osiągnięć uczniów na lekcjach muzyki. Kryteria oceniania Metody kontroli i oceny osiągnięć uczniów na lekcjach muzyki Kontrola osiągnięć uczniów będzie odbywać się poprzez: test sprawdzający wiedzę i umiejętności uczniów po pierwszym etapie nauki oraz test na

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU ETIUD I ANIMACJI 4. FESTIWAL KRYTYKÓW SZTUKI FILMOWEJ KAMERA AKCJA

REGULAMIN KONKURSU ETIUD I ANIMACJI 4. FESTIWAL KRYTYKÓW SZTUKI FILMOWEJ KAMERA AKCJA REGULAMIN KONKURSU ETIUD I ANIMACJI 4. FESTIWAL KRYTYKÓW SZTUKI FILMOWEJ KAMERA AKCJA POSTANOWIENIA OGÓLNE Konkurs Etiud i Animacji odbywa się w ramach 4. Festiwalu Krytyków Sztuki Filmowej KAMERA AKCJA

Bardziej szczegółowo

PROJEKT refresz ODŚWIEŻ SWÓJ BLOK!

PROJEKT refresz ODŚWIEŻ SWÓJ BLOK! PROJEKT refresz ODŚWIEŻ SWÓJ BLOK! OFERTA WSPÓŁPRACY DLA ZARZĄDCÓW BLOKÓW I SPÓŁDZIELNI MIESZKANIOWYCH Miejsce: KRAKÓW Pragniemy zaprosić Państwa do udziału w konkursie realizowanym w ramach Grolsch ArtBoom

Bardziej szczegółowo

Akustyka muzyczna. Wykład 1 Wprowadzenie. O muzyce. Elementy muzyki. O dźwięku. dr inż. Przemysław Plaskota

Akustyka muzyczna. Wykład 1 Wprowadzenie. O muzyce. Elementy muzyki. O dźwięku. dr inż. Przemysław Plaskota Akustyka muzyczna Wykład 1 Wprowadzenie. O muzyce. Elementy muzyki. O dźwięku. dr inż. Przemysław Plaskota Informacje wstępne Przemysław Plaskota godziny konsultacji miejsce konsultacji p. 604 bud. C-5

Bardziej szczegółowo

Klaster Medialny. Strategia rozwoju Łodzi i regionu poprzez rozwój lokalnej branży medialnej. 2007 PWSFTViT im. L.Schillera

Klaster Medialny. Strategia rozwoju Łodzi i regionu poprzez rozwój lokalnej branży medialnej. 2007 PWSFTViT im. L.Schillera Klaster Medialny Strategia rozwoju Łodzi i regionu poprzez rozwój lokalnej branży medialnej Klaster Medialny Struktura Łódzkie firmy z branży filmowej, telewizyjnej i internetowej Uczelnie i ośrodki badawczo-rozwojowe

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z Muzyki Dla klas IV, V, VI. Zgodny z programem nauczania Muzyka /Małgorzata Rykowska/

Przedmiotowy System Oceniania z Muzyki Dla klas IV, V, VI. Zgodny z programem nauczania Muzyka /Małgorzata Rykowska/ Przedmiotowy System Oceniania z Muzyki Dla klas IV, V, VI. Zgodny z programem nauczania Muzyka /Małgorzata Rykowska/ Nauczyciel - uczeń 1. Każdy uczeń jest oceniany indywidualnie za zaangażowanie i stosunek

Bardziej szczegółowo

Przemysły kreatywne. Na podstawie raportu: Analiza potrzeb i rozwoju przemysłów kreatywnych wykonanego na zlecenie Ministerstwa Gospodarki

Przemysły kreatywne. Na podstawie raportu: Analiza potrzeb i rozwoju przemysłów kreatywnych wykonanego na zlecenie Ministerstwa Gospodarki Przemysły kreatywne Na podstawie raportu: Analiza potrzeb i rozwoju przemysłów kreatywnych wykonanego na zlecenie Ministerstwa Gospodarki Przemysły kreatywne Termin creative industriesw języku polskim

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny.

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny. EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU TABELA ODNIESIEŃ Studia stacjonarne II stopnia Profil ogólnoakademicki i praktyczny Obszar sztuki Dziedzina - sztuki plastyczne Dyscyplina -

Bardziej szczegółowo

XXII MIĘDZYNARODOWY FESTIWAL PRZYSTAŃ DLA TAŃCA 2 6 lipca GORZÓW 2015

XXII MIĘDZYNARODOWY FESTIWAL PRZYSTAŃ DLA TAŃCA 2 6 lipca GORZÓW 2015 Organizator Młodzieżowy Dom Kultury w Gorzowie Wlkp. oraz Stowarzyszenie Przyjaciół Zespołu Artystycznego Buziaki Stowarzyszenie Promocji Wychowania Przez Taniec Aluzja Współorganizator Centrum Edukacji

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom Profil Forma studiów Tytuł

Bardziej szczegółowo

Europejska Nagroda Młodzieżowa im. Karola Wielkiego

Europejska Nagroda Młodzieżowa im. Karola Wielkiego newsletter numer 23 Europejska Nagroda Młodzieżowa im. Karola Wielkiego Pięć tysięcy euro nagrody zainkasują zdobywcy Nagrody im. Karola Wielkiego na najlepszy projekt młodzieżowy w Europie. Największe

Bardziej szczegółowo

XI Międzynarodowy Festiwal Kina Autorskiego Quest Europe 2015 pod honorowym patronatem Jerzego Hoffmana

XI Międzynarodowy Festiwal Kina Autorskiego Quest Europe 2015 pod honorowym patronatem Jerzego Hoffmana XI Międzynarodowy Festiwal Kina Autorskiego Quest Europe 2015 pod honorowym patronatem Jerzego Hoffmana REGULAMIN KONKURSU FILMOWEGO 1 MFKA QUEST EUROPE jest imprezą przeznaczoną dla wszystkich filmowców

Bardziej szczegółowo

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE Załącznik Nr 17 Standardy nauczania dla kierunku studiów: malarstwo STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku malarstwo trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo

Scenariusz warsztatów z dźwięku, MediaLab Junior Warszawa 2013

Scenariusz warsztatów z dźwięku, MediaLab Junior Warszawa 2013 Scenariusz warsztatów z dźwięku, MediaLab Junior Warszawa 2013 CC - BY SA [Mateusz Telega, Paweł Sulewski, Fundacja Culture Shock] Uznanie autorstwa-na tych samych warunkach 3.0 Polska Czas trwania 6 spotkań

Bardziej szczegółowo

Projekt edukacyjny dla przedszkoli Przedszkole z kulturą Raport 2012

Projekt edukacyjny dla przedszkoli Przedszkole z kulturą Raport 2012 Projekt edukacyjny dla przedszkoli Przedszkole z kulturą Raport 2012 Cele projektu: edukacja artystyczna, włączająca do prac placówek przedszkolnych instytucje kultury z Bydgoszczy zachęcenie przedszkoli

Bardziej szczegółowo

CELE KONKURSU POŚWIĘCONEGO TWÓRCZOŚCI

CELE KONKURSU POŚWIĘCONEGO TWÓRCZOŚCI Szanowni Państwo! Już po raz siódmy poloniści Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Nysie organizują Powiatowy Konkurs Recytatorski. Dobierając jego tematykę, odwołujemy się zawsze do aktualnych rocznic związanych

Bardziej szczegółowo

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA 1.Różne obrazy przyrody w literaturze. Omów sposoby ich kreowania w wybranych utworach 2.Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens. Omów problem,

Bardziej szczegółowo

KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU

KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU ROMAN CIEPIELA WICEMARSZAŁEK WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKEIGO MOSKWA 18-19 WRZEŚNIA 2009 odzyskanie KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU NAJISTOTNIEJSZE

Bardziej szczegółowo

Interdyscyplinarny projekt edukacyjny w PSM I st. w Prudniku - Rok Chopinowski

Interdyscyplinarny projekt edukacyjny w PSM I st. w Prudniku - Rok Chopinowski Interdyscyplinarny projekt edukacyjny w PSM I st. w Prudniku - Rok Chopinowski Nasza inicjatywa to przykład szerokiego myślenia o edukacji artystycznej i perspektywicznego myślenia o szkole, jako społeczności

Bardziej szczegółowo

Festiwale muzyczne w Polsce

Festiwale muzyczne w Polsce Festiwale muzyczne w Polsce Opracowały: Aleksandra Olszar Magdalena Stec Katarzyna Kapusta 2015 1. Mapa myśli. Wypisz wyrazy, które kojarzą się z podanym słowem. - MUZYKA - 2. Zapoznaj się z tabelką. Informacje

Bardziej szczegółowo

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla grup gimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla grup gimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014 Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski dla grup gimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014 Działania warsztatowe w CSW są nie tylko pretekstem do poznawania różnych dyscyplin

Bardziej szczegółowo

Regulamin 34. Koszalińskiego Festiwalu Debiutów Filmowych "Młodzi i Film" Koszalin 22-27 czerwca 2015 r.

Regulamin 34. Koszalińskiego Festiwalu Debiutów Filmowych Młodzi i Film Koszalin 22-27 czerwca 2015 r. Regulamin 34. Koszalińskiego Festiwalu Debiutów Filmowych "Młodzi i Film" Koszalin 22-27 czerwca 2015 r. 1 1. 34. Koszaliński Festiwal Debiutów Filmowych "Młodzi i Film" jest konkursowym przeglądem polskich

Bardziej szczegółowo

R E G U L A M I N. Postanowienia ogólne

R E G U L A M I N. Postanowienia ogólne R E G U L A M I N przyjmowania w poczet członków Stowarzyszenia Autorów ZAiKS oraz przenoszenia członków nadzwyczajnych do kategorii członków zwyczajnych, uchwalony przez Zarząd Stowarzyszenia w dniu 5

Bardziej szczegółowo

I WILANOWSKI FESTIWAL PIOSENKI FILMOWEJ DLA MŁODZIEŻY FILMOSENKI 2016

I WILANOWSKI FESTIWAL PIOSENKI FILMOWEJ DLA MŁODZIEŻY FILMOSENKI 2016 I WILANOWSKI FESTIWAL PIOSENKI FILMOWEJ DLA MŁODZIEŻY FILMOSENKI 2016 Piosenka filmowa to wartościowy, odrębny i bardzo popularny gatunek muzyczny, funkcjonujący często poza filmem, nierzadko przewyższając

Bardziej szczegółowo

INNOWACJA PROGRAMOWO-ORGANIZACYJNA Z PLASTYKI W RAMACH GODZIN PRZEZNACZONYCH NA KÓŁKO ZAINTERESOWAŃ

INNOWACJA PROGRAMOWO-ORGANIZACYJNA Z PLASTYKI W RAMACH GODZIN PRZEZNACZONYCH NA KÓŁKO ZAINTERESOWAŃ INNOWACJA PROGRAMOWO-ORGANIZACYJNA Z PLASTYKI W RAMACH GODZIN PRZEZNACZONYCH NA KÓŁKO ZAINTERESOWAŃ Gimnazjum nr 7 im. Króla Jana III Sobieskiego w Rzeszowie przy Zespole Szkół Ogólnokształcących w Rzeszowie

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET ARTYSTYCZNY W POZNANIU 20 KWIETNIA 2016 *R Rezerwacja miejsc: pracowniawarsztatow@o2.pl Wydział Animacji PREZENTACJE SYSTEM MOTION CAPTURE W PROCESIE TWORZENIA FILMU ANIMOWANEGO I GIER KOMPUTEROWYCH

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wymagania stawiane uczniom na poszczególne oceny z muzyki w klasie IV

Szczegółowe wymagania stawiane uczniom na poszczególne oceny z muzyki w klasie IV Szczegółowe wymagania stawiane uczniom na poszczególne oceny z muzyki w klasie IV Ocena celująca Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który opanował umiejętności i wiadomości wymagane na ocenę bardzo dobrą.

Bardziej szczegółowo

Wokaliści Instrumentaliści Harcerska orkiestra dęta Kwartet gitarowy Zespół wokalno-instrumentalny CONSONANS Zespoły taneczne

Wokaliści Instrumentaliści Harcerska orkiestra dęta Kwartet gitarowy Zespół wokalno-instrumentalny CONSONANS Zespoły taneczne MŁODZIEŻOWY DOM KULTURY Ul. Kozia 10 a 25-514 Kielce tel/fax:(41)344 34 23 (41)343 64 20 mail: poczta@mdkkielce.pl OFERTA ARTYSTYCZNA Wokaliści Instrumentaliści Harcerska orkiestra dęta Kwartet gitarowy

Bardziej szczegółowo

STYPENDIALNY PROGRAM WSPARCIA OTWARTA FILHARMONIA AGRAFKI MUZYCZNEJ

STYPENDIALNY PROGRAM WSPARCIA OTWARTA FILHARMONIA AGRAFKI MUZYCZNEJ STYPENDIALNY PROGRAM WSPARCIA OTWARTA FILHARMONIA AGRAFKI MUZYCZNEJ 1 OTWARTA FILHARMONIA AGRAFKI MUZYCZNEJ ORGANIZATOR I FUNDATOR PROGRAMU: FUNDACJA J&S PRO BONO POLONIAE DZIAŁALNOŚC PROGRAMOWA W CZTERECH

Bardziej szczegółowo

KONKURS RECYTATORSKI I POEZJI ŚPIEWANEJ

KONKURS RECYTATORSKI I POEZJI ŚPIEWANEJ KONKURS RECYTATORSKI I POEZJI ŚPIEWANEJ Serdecznie zapraszamy do wzięcia udziału w Konkursie Recytatorskim i Poezji Śpiewanej, który w tym roku będzie miał nową formułę! 1. Cele: upowszechnienie twórczości

Bardziej szczegółowo

Autoprezentacja i wystąpienia publiczne - warsztaty z Maciejem Orłosiem

Autoprezentacja i wystąpienia publiczne - warsztaty z Maciejem Orłosiem Autoprezentacja i wystąpienia publiczne - warsztaty z Maciejem Orłosiem Opis Dwudniowe szkolenie prowadzone jest przez znakomitego eksperta, Pana Macieja Orłosia. Uczestnicząc w szkoleniu, mają Państwo

Bardziej szczegółowo

Sposoby wyszukiwania multimedialnych zasobów w Internecie

Sposoby wyszukiwania multimedialnych zasobów w Internecie Sposoby wyszukiwania multimedialnych zasobów w Internecie Lidia Derfert-Wolf Biblioteka Główna Uniwersytetu Technologiczno-Przyrodniczego w Bydgoszczy e-mail: lidka@utp.edu.pl III seminarium z cyklu INFOBROKER:

Bardziej szczegółowo

Tytuł: Rola głosu w narracji filmowej- niezbędnik młodego adepta sztuki filmowej. Prowadzący: Michał Swarlik

Tytuł: Rola głosu w narracji filmowej- niezbędnik młodego adepta sztuki filmowej. Prowadzący: Michał Swarlik Tytuł: Rola głosu w narracji filmowej- niezbędnik młodego adepta sztuki filmowej. Prowadzący: Michał Swarlik (Polski lektor młodego pokolenia. Najczęściej można usłyszeć go w reklamach telewizyjnych, radiowych,

Bardziej szczegółowo

ARTYSTA REZYDENT I EDYCJA WPROWADZENIE DO PROGRAMU

ARTYSTA REZYDENT I EDYCJA WPROWADZENIE DO PROGRAMU ARTYSTA REZYDENT I EDYCJA WPROWADZENIE DO PROGRAMU Idea i cele programu Program Artysta rezydent powstał, aby wspierać młodych polskich artystówwykonawców oraz zachęcić polskie zespoły oraz instytucje

Bardziej szczegółowo

Instytucja kultury z misją edukacji. www.amuz.edu.pl

Instytucja kultury z misją edukacji. www.amuz.edu.pl Instytucja kultury z misją edukacji www.amuz.edu.pl AKADEMIA MUZYCZNA W POZNANIU MA 95 LAT Jesteśmy jedną z dziewięciu uczelni muzycznych w Polsce, a jedyną w kraju, która prowadzi studia z zakresu lutnictwa.

Bardziej szczegółowo

Profil dyplomowania: Systemy multimedialne

Profil dyplomowania: Systemy multimedialne Profil dyplomowania: Systemy multimedialne Zespół Kierownik Katedry - prof. zw. dr hab. inż. Andrzej Czyżewski historia: 1968 początek historii budowy specjalności 1997 - Katedra Inżynierii Dźwięku 2000

Bardziej szczegółowo

Placówka Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w Warszawie. ŚLĄSKIE CENTRUM MUZYCZNE MUZYKA i RUCH z siedzibą w Rybniku

Placówka Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w Warszawie. ŚLĄSKIE CENTRUM MUZYCZNE MUZYKA i RUCH z siedzibą w Rybniku Placówka Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w Warszawie ŚLĄSKIE CENTRUM MUZYCZNE MUZYKA i RUCH z siedzibą w Rybniku zaprasza na: XVI RYBNICKI FESTIWAL MŁODYCH TALENTÓW im. Ireneusza Jeszki RYBNIK

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA WSTĘPNE: Zaliczenie podstaw grafiki warsztatowej i grafiki cyfrowej, podstawowa znajomość programów graficznych pakietu Adobe Suite

WYMAGANIA WSTĘPNE: Zaliczenie podstaw grafiki warsztatowej i grafiki cyfrowej, podstawowa znajomość programów graficznych pakietu Adobe Suite 1 P R A C O W N I A G R A F I K I W A R S Z T A T O W E J D R U K C Y F R O W Y, G R A F I K A P R Z E S T R Z E N N A Kod przedmiotu: 03.1-WA-GRAF-PGWA Typ przedmiotu: przedmiot do wyboru Język nauczania:

Bardziej szczegółowo

Kręcisz filmy uważaj na prawo autorskie!

Kręcisz filmy uważaj na prawo autorskie! Kręcisz filmy uważaj na prawo autorskie! Przygotowując własny materiał wideo, na pewno często zastanawiasz się, czy i na jakich zasadach wolno ci skorzystać z dzieł innych autorów - wykorzystać sample

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA PRZEDMIOTU ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE

PODSTAWA PROGRAMOWA PRZEDMIOTU ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE PODSTAWA PROGRAMOWA PRZEDMIOTU ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE III i IV etap edukacyjny [przedmiot uzupełniający] I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

1. Staże, stypendia, granty (dotyczy parametryzacji w ramach UJK ) L.p. Staże, stypendia, granty Liczba punktów

1. Staże, stypendia, granty (dotyczy parametryzacji w ramach UJK ) L.p. Staże, stypendia, granty Liczba punktów Załącznik nr Tabele punktacji stosowanej w parametryzacji działalności naukowej nauczycieli akademickich i uczestników studiów doktoranckich Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. Staże, stypendia,

Bardziej szczegółowo

Chopinowskie inspiracje w muzyce, plastyce i teatrze

Chopinowskie inspiracje w muzyce, plastyce i teatrze Wojewódzki Dom Kultury im. J. Piłsudskiego w Kielcach Zrealizowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Chopinowskie inspiracje w muzyce, plastyce i teatrze Wojewódzki Dom Kultury im.

Bardziej szczegółowo

Elektroniczna Gra Miejska Scenariusz gry

Elektroniczna Gra Miejska Scenariusz gry Elektroniczna Gra Miejska Scenariusz gry Wstęp Celem gry jest przybliżenie jej uczestnikom podstawowych zagadnień związanych z teorią muzyki oraz informacji na temat muzyki elektronicznej. Gra miejska

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z zajęć artystycznych (muzycznych) klasy II

Wymagania edukacyjne z zajęć artystycznych (muzycznych) klasy II Wymagania edukacyjne z artystycznych () klasy II Ocena z przedmiotu zajęcia artystyczne uwzględnia przede wszystkim stosunek ucznia do przedmiotu oraz wysiłek wkładany w realizację wymagań, które dostosowane

Bardziej szczegółowo

Godzina Impreza Moderator (organizator) Lokalizacja. 22 maja, czwartek. Prezentacja stoiska narodowego Federacji Rosyjskiej. Obiad à la fourchette.

Godzina Impreza Moderator (organizator) Lokalizacja. 22 maja, czwartek. Prezentacja stoiska narodowego Federacji Rosyjskiej. Obiad à la fourchette. Program imprez stoiska narodowego Federacji Rosyjskiej w ramach 5 Warszawskich Targów Książki (22-25 maja 2014 roku) Lokalizacja: Stadion Narodowy w Warszawie Godzina Impreza Moderator (organizator) Lokalizacja

Bardziej szczegółowo

Ogrody i ogrody teatru. Polsko- Norweska wymiana rezydencjonalna teatrów

Ogrody i ogrody teatru. Polsko- Norweska wymiana rezydencjonalna teatrów Ośrodek Praktyk Teatralnych Gardzienice Ogrody i ogrody teatru. Polsko- Norweska wymiana rezydencjonalna teatrów Realizacja projektu Marzec - Grudzień 2009 Spis treści O Ośrodku 3 Opis projektu 4 Partnerzy

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. NARZĘDZIA I TECHNIKI ANALIZY Film i metafilm: niebezpośredniość tekstu filmowego Jacques Aumont Michel Marie

SPIS TREŚCI. NARZĘDZIA I TECHNIKI ANALIZY Film i metafilm: niebezpośredniość tekstu filmowego Jacques Aumont Michel Marie SPIS TREŚCI 5 WPROWADZENIE... 11 Rozdział 1 PRÓBA DEFINICJI ANALIZY FILMU... 17 1. Analiza i inne dyskursy o filmie... 19 1.1. Różne typy dyskursu o filmie... 19 1.2. Analiza i krytyka... 22 1.3. Analiza

Bardziej szczegółowo

Manggha jest miejscem szczególnym dla Rafała Pytla, mało który polski artysta tak bardzo wpisuje się w tradycyjną estetyką japońską, gdzie nacisk położony jest bardziej na sugestię i nieokreśloność niż

Bardziej szczegółowo

Przepis na przygotowanie / skomponowanie dzwonka do telefonu, czyli o tym, jak stworzyć krótką formę muzyczną

Przepis na przygotowanie / skomponowanie dzwonka do telefonu, czyli o tym, jak stworzyć krótką formę muzyczną Dzwonkownia Przepis na przygotowanie / skomponowanie dzwonka do telefonu, czyli o tym, jak stworzyć krótką formę muzyczną CO BĘDZIE NAM POTRZEBNE? 1. 2. 3. 4. Darmowy program do edycji dźwięków Audacity

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z PLASTYKI I ZAJĘĆ ARTYSTYCZNYCH (PLASTYCZNYCH)

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z PLASTYKI I ZAJĘĆ ARTYSTYCZNYCH (PLASTYCZNYCH) WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z PLASTYKI I ZAJĘĆ ARTYSTYCZNYCH (PLASTYCZNYCH) Ocena niedostateczna Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna nie zdobył podstawowych wiadomości i umiejętności;

Bardziej szczegółowo

METODY KONTROLI I OCENY OSIĄGNIĘĆ UCZNIÓW MUZYKA IV

METODY KONTROLI I OCENY OSIĄGNIĘĆ UCZNIÓW MUZYKA IV METODY KONTROLI I OCENY OSIĄGNIĘĆ UCZNIÓW MUZYKA IV Kontrola osiągnięć uczniów powinna się odbywać poprzez: realizację zadań praktycznych (śpiewanie, granie, ruch przy muzyce, taniec, improwizacja, tworzenie);

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania w Gimnazjum im. Papieża Jana Pawła II w Wysokiem. Przedmiot: Muzyka

Przedmiotowy System Oceniania w Gimnazjum im. Papieża Jana Pawła II w Wysokiem. Przedmiot: Muzyka Przedmiotowy System Oceniania w Gimnazjum im. Papieża Jana Pawła II w Wysokiem Przedmiot: Muzyka Wymagania edukacyjne opracowane zostały w oparciu o: program nauczania ogólnego muzyki w gimnazjum Świat

Bardziej szczegółowo

.PL kilkunastu osób jednocześnie. Daje to możliwość organizacji żywych sesji nagraniowych całych zespołów czy też prób.

.PL kilkunastu osób jednocześnie. Daje to możliwość organizacji żywych sesji nagraniowych całych zespołów czy też prób. OFERTA WSPÓŁPRACY Bezpresji świadczy usługi w zakresie produkcji oraz przetwarzania dźwięku. Obiekt dysponujący nowoczesnym sprzętem pracującym w klasie A, który poparty wiedzą i kreatywnymi pomysłami

Bardziej szczegółowo

Arteterapia. Prof. dr hab. Bronisława Woźniczka-Paruzel

Arteterapia. Prof. dr hab. Bronisława Woźniczka-Paruzel Arteterapia Prof. dr hab. Bronisława Woźniczka-Paruzel Formy terapii przez sztukę wspomagające biblioterapię W działaniach biblioterapeutycznych przydatne są również inne formy terapii, wykorzystujące

Bardziej szczegółowo

Konferencja NECS 2015 - PROGRAM

Konferencja NECS 2015 - PROGRAM Konferencja NECS 2015 - PROGRAM Konferencja NECS 2015 jest największą w Europie i najbardziej prestiżową cykliczną konferencją poświęconą mediom i kulturze audiowizualnej. Wydarzenie gromadzi około 450

Bardziej szczegółowo

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE W SZKOŁACH PONADGIMNAZJALNYCH Autor: Małgorzata Marzec Podstawa programowa przedmiotu wiedza o kulturze CELE KSZTAŁCENIA - WYMAGANIA OGÓLNE I.

Bardziej szczegółowo

METODY KONTROLI I OCENY OSIĄGNIĘĆ UCZNIÓW KRYTERIA OCENIANIA Z MUZYKI DLA KLASY VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 6 IM. KS. K.

METODY KONTROLI I OCENY OSIĄGNIĘĆ UCZNIÓW KRYTERIA OCENIANIA Z MUZYKI DLA KLASY VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 6 IM. KS. K. METODY KONTROLI I OCENY OSIĄGNIĘĆ UCZNIÓW KRYTERIA OCENIANIA Z MUZYKI DLA KLASY VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 6 IM. KS. K. PALICY W TYCHACH ROK SZKOLNY 2015/2016 Realizujący mgr Michał Brożek Szkoła Podstawowa

Bardziej szczegółowo

Program nauczania zajęcia artystyczne (muzyka) klasy II gimnazjum w Końskowoli

Program nauczania zajęcia artystyczne (muzyka) klasy II gimnazjum w Końskowoli Program nauczania zajęcia artystyczne (muzyka) klasy II gimnazjum w Końskowoli Paweł Pytlak Końskowola 2010 Spis treści; I Ogólna charakterystyka programu II Cel zajęć artystycznych Cele główne Cele szczegółowe

Bardziej szczegółowo

1 Maria Zduniak Ukończyła studia w zakresie teorii muzyki i gry na fortepianie w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej we Wrocławiu (1961), a także w zakresie historii sztuki na Uniwersytecie Wrocławskim

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Pedagogiczny obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012 Kierunek studiów: Pedagogika Profil: Ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

Karolina Szurek. Kraina muzyki Plan wynikowy zajęć artystycznych z muzyki w gimnazjum

Karolina Szurek. Kraina muzyki Plan wynikowy zajęć artystycznych z muzyki w gimnazjum Karolina Szurek Kraina muzyki Plan wynikowy zajęć artystycznych z muzyki w gimnazjum 1 2 SPIS TREŚCI 1. Muzyka i obraz...3 1. Świat dźwięków...11 3 1. MUZYKA I OBRAZ Nr Tematy lekcji i zakres zagadnień

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA MUZYKA kl IV

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA MUZYKA kl IV PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA MUZYKA kl IV STANDARDY WYMAGAŃ 1.Uczeń jest zobowiązany być obecnym na lekcji i aktywnie w niej uczestniczyć. 2.Uczeń ma obowiązek posiadać potrzebne do lekcji pomoce takie

Bardziej szczegółowo

Śpiewobajki Lutosławskiego

Śpiewobajki Lutosławskiego Mateusz Ryczek Śpiewobajki Lutosławskiego Grupa odbiorcza: klasy I-III gimnazjum i liceum (ok. 25 osób) Czas realizacji: 90 minut Cele: zapoznanie z informacjami na temat Witolda Lutosławskiego, wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

1 9. Gliwicki Offowy Festiwal Filmowy GOFFR 2012 zwany dalej Festiwalem odbędzie się w dniach 23 24 listopada 2012 roku w Gliwicach.

1 9. Gliwicki Offowy Festiwal Filmowy GOFFR 2012 zwany dalej Festiwalem odbędzie się w dniach 23 24 listopada 2012 roku w Gliwicach. I. Termin i miejsce: 1 9. Gliwicki Offowy Festiwal Filmowy GOFFR 2012 zwany dalej Festiwalem odbędzie się w dniach 23 24 listopada 2012 roku w Gliwicach. II. Misja Festiwalu: 2 Celem Festiwalu jest: -

Bardziej szczegółowo

X POLONIJNY FESTIWAL MULTIMEDIALNY "POLSKIE OJCZYZNY 2015

X POLONIJNY FESTIWAL MULTIMEDIALNY POLSKIE OJCZYZNY 2015 REGULAMIN X POLONIJNY FESTIWAL MULTIMEDIALNY "POLSKIE OJCZYZNY 2015 I. Termin festiwalu X Polonijny Festiwal Multimedialny Polskie Ojczyzny 2015 odbędzie się w Częstochowie. Pokazy konkursowe prac odbędą

Bardziej szczegółowo

Zajęcia prowadzone są zgodnie z harmonogramem zamieszczonym na stronie: http://www.zs7dg.tvtom.pl/grafika/11/zajdodat. Prowadząca: Elżbieta Wójcicka

Zajęcia prowadzone są zgodnie z harmonogramem zamieszczonym na stronie: http://www.zs7dg.tvtom.pl/grafika/11/zajdodat. Prowadząca: Elżbieta Wójcicka ZAPRASZA NA ZAJĘCIA sala 209A Zajęcia prowadzone są zgodnie z harmonogramem zamieszczonym na stronie: http://www.zs7dg.tvtom.pl/grafika/11/zajdodat. Prowadząca: Elżbieta Wójcicka Zespół Szkół nr 7 Gimnazjum

Bardziej szczegółowo

Teatr Wielkie Koło OFERTA

Teatr Wielkie Koło OFERTA Teatr Wielkie Koło OFERTA wielkie koło- teatr im. Jacka Łabacza Sznurkowe Skrzaty scen. i reż.: J. Łabacz muzyka: Paweł Wlazło, Paweł Pelczar czas trwania 60 min. Sznurkowe skrzaty - to gwarancja interaktywnej

Bardziej szczegółowo

1. Staże, stypendia, granty (dotyczy parametryzacji w ramach UJK ) L.p. Staże, stypendia, granty Liczba punktów

1. Staże, stypendia, granty (dotyczy parametryzacji w ramach UJK ) L.p. Staże, stypendia, granty Liczba punktów Załącznik nr Tabele punktacji stosowanej w parametryzacji działalności naukowej nauczycieli akademickich i uczestników studiów doktoranckich Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. Staże, stypendia,

Bardziej szczegółowo

interdyscyplinarne programy dla III etapu kształcenia z wykorzystaniem narzędzi informatycznych

interdyscyplinarne programy dla III etapu kształcenia z wykorzystaniem narzędzi informatycznych interdyscyplinarne programy dla III etapu kształcenia z wykorzystaniem narzędzi informatycznych to projekt, którego pomysłodawcą jest Społeczne Towarzystwo Oświatowe realizowany w ramach Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo