Stefan Szydłowski O czasoprzestrzeni i interakcji. Twórczość Wojciecha Fangora w latach i dzisiaj.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Stefan Szydłowski O czasoprzestrzeni i interakcji. Twórczość Wojciecha Fangora w latach 1958-75 i dzisiaj."

Transkrypt

1 Stefan Szydłowski O czasoprzestrzeni i interakcji. Twórczość Wojciecha Fangora w latach i dzisiaj.

2 Przez otwarte okno wdziera się szum nieregularnie przejeżdżających samochodów, zakłócając co chwila utwór Gobbelsa, którego słucham półprzypadkiem (bo słucham Dwójki nocą, bo nie zmieniłem stacji, nie wyłączyłem radia). Na to nakłada się jeszcze, słuchany z odtwarzacza samochodowego czarnego BMW przez ogolonych na łyso mężczyzn, Zegarmistrz światła Tadeusza Woźniaka. Przenikające się melodie, dźwięki, szumy, teksty, znaki, symbole; to nie ten Goebbels, o którym, w pierwszym rzędzie, myśli się w Polsce, to Heiner; to nie ci słuchacze wydają się być odpowiedni do odbioru poetyckiego tekstu piosenki, wreszcie to nie pora, by o tym wszystkim myśleć, ale podskórnie czuję bliski związek tej codzienności z tym, co widzę, patrząc na otrzymaną od Wojciecha Fangora czarno-białą fotografię Studium Przestrzeni. Co to jest sztuka, co to jest rzeczywistość? Co to jest historia, co to jest społeczeństwo, co to jest czasoprzestrzeń? Na wszystkie te pytania znajdujemy różne odpowiedzi u filozofów, naukowców i artystów. Odpowiedź dobra dla nas - dla innych może być również dobrą, jeżeli będą gotowi zrozumieć tę różnorodność, która złożyła się na historię i sposób naszego myślenia i organizowania się. Dzieła Wojciecha Fangora powstałe po 1958 roku wniosły tu istotny wkład. Wojciech Fangor jest obecny w sztuce od sześćdziesięciu lat. Czas ten został przez niego obficie wypełniony dziełami sztuki. Ich wielość i jakość określa miejsce Fangora w historii sztuki, wpływa na zainteresowanie drogą twórczą artysty, jej zakrętami, wzlotami i nawrotami, tym wszystkim, co go na tej drodze spotkało. W przypadku artystów tak popularnych spontanicznie rodzą się pytania dotyczące ich dorobku - pytania o możliwość wartościowania, o to, co najważniejsze, co określiło profil artystyczny, co stanowi o charakterze twórczości, gdzie należy szukać klucza do zrozumienia specyfiki stylu, postawy artystycznej. Można zapytać o moment, od którego wiadomo było, że Wojciech Fangor zostanie wybitnym artystą malarzem albo o moment, w którym problematyka artystyczna jego dzieł nabrała wyrazu, o moment, kiedy jego dorobek utrwalił się w świadomości historycznej ludzi sztuki lub o to, co w mniemaniu samego artysty jest najważniejsze. Właśnie powiązanie dwóch ostatnich kwestii jest bardzo interesujące, społeczny odbiór i samowiedza artysty, wystawy, recenzje, zakupy oraz dzieła sztuki i myśli artysty. Fangor należy do rodziny artystów awangardowych, którzy wypowiadali się na temat aktualnych zadań sztuki i swojego udziału w ich podejmowaniu. Zatem, z uwagi na społeczny aspekt sztuki Wojciecha Fangora, na szczególne wyróżnienie zasługuje okres od 1958 do 1975 roku. Jest to czas spójny ideowo i malarsko, czas spektakularnych wystaw, sukcesów i żywego zainteresowania krytyki artystycznej jego dziełem. W okresie tym Wojciech Fangor miał słynną wystawę Studium Przestrzeni w salonie Nowej Kultury w 1958 roku i ważną wystawę indywidualną w The Solomon R. Guggenheim Museum w Nowym Jorku w 1970 roku. Jest to czas dużej aktywności malarskiej, wystawienniczej i teoretycznej artysty; jest to okres Pozytywnej Przestrzeni Iluzyjnej. W 1960 roku ukazuje się publikacja na temat Studium Przestrzeni, następnie teoria Pozytywnej Przestrzeni Iluzyjnej. Dzisiaj przeżywamy swoisty renesans zainteresowania tym okresem twórczości Wojciecha Fangora. Oto kolejną, już trzecią, wersję autorskiego odtworzenia Studium Przestrzeni możemy oglądać w Muzeum Sztuki w Łodzi, w salach ms2. Nie wszystkie z dwudziestu płócien prezentowanych wówczas dostępne są obecnie, część z nich autor zastąpił innymi, budując po swojemu, w nowym miejscu, nowe studium przestrzeni. Natomiast wystawa w Atlasie Sztuki zestawia w dwóch salach dwie perspektywy, w których rozwijała się i rozwija twórczość Wojciecha Fangora. To doborowa reprezentacja dwunastu dzieł wieńczących okres Pozytywnej Przestrzeni Iluzyjnej, powstały one w latach , spośród nich cztery wielkoformatowe prace były pokazane u Guggenheima (wszystkich było ich tam 37). Drugą częścią jest instalacja, kontynuująca refleksję nad społecznymi uwarunkowaniami 2

3 postrzegania, nad interpretacją życia i dzieła artysty; kolejne studium nad mnogością perspektyw, różnością odbioru wystaw, nad własnymi ideami i zmiennością ich rozumienia, ich odbiorem przez publiczność i krytykę artystyczną - studium czasoprzestrzeni. Warto, zanim zatrzymam się przy dziełach prezentowanych w Atlasie Sztuki, przypomnieć dzieła i idee, które do nich doprowadziły. Bezpośrednio po wystawie Studium Przestrzeni w rozmowie z Barbarą Majewską Fangor powiedział: Dzisiaj tajemnica (zaznaczenie - S. Sz.) znajduje się gdzie indziej niż w przeszłości. Nie istnieje dzisiaj przeciwstawienie człowieka jako zamkniętej skończonej osobowości wobec skończonej i zamkniętej konstrukcji obrazu. Tak pojęty człowiek i obraz nie mają sobie wiele do powiedzenia. Wydaje mi się, że dzisiaj bardziej niż kiedykolwiek jednostka odczuwa zależność od otoczenia i względność swego położenia. Interesuje mnie jak wobec tych zmian uprawiać sztukę 1. Wypowiedź zabrzmiała donośnie, słychać w niej nutę buntu, zerwania z dotychczasową formą myślenia i sposobem pracy malarskiej, jednocześnie była to diagnoza stanu rzeczy, sytuacji w jakiej znalazło się malarstwo, refleksja nad wyzwaniami i zadaniami, wobec których znalazł się malarz. Wojciech Fangor w tamtym czasie miał świadomość uczestnictwa w przełomie kulturowym. Miał świadomość, że nie malarstwo się kończy, ale kończy się jego dotychczasowa formuła. W takiej chwili trudno myśleć o kontynuacji, ciągłości, o tym, co należy i co można poprawić. Do języka przenika rewolucyjne słownictwo odpowiadające radykalizmowi zmian, zerwania. Chociaż ten przełom dojrzewał już dużo wcześniej i poza malarstwem - w plakacie i architekturze, w obserwacji przemian społecznych, odkryciach XX-wiecznej fizyki, matematyki i astronomii, w nowych technologiach i idących w ślad za nimi zmianach cywilizacyjnych - to właśnie rok 1958 stanowi datę artystycznego i teoretycznego ukonstytuowania nowej postawy twórcy. W wywiadzie udzielonym w 1989 roku Wojciech Fangor, opowiadając o procesie radykalnej zmiany swojego malarstwa w połowie lat pięćdziesiątych, podkreśla rolę zwątpienia w malarstwo instrumentalne i instrumentalnie wykorzystywane, malarstwo rezygnujące ze swojej i tak względnej autonomii, rezygnujące na zbyt długo. Ale na samym zwątpieniu prawdopodobnie można by zbudować tylko rozgoryczenie, natomiast, by mogło zaistnieć konstruktywne przeorientowanie na to, co wówczas było ważne i wyjść z narastającego impasu dotychczasowej formuły, potrzebne były nowe drogi rozwoju twórczego - pomocne w ich odnalezieniu okazały się właśnie architektura i plakat. Dzięki nim artysta nie musiał ani uporczywie tkwić w okopach spraw przegranych, ani z dnia na dzień zrzucać skóry. Aktywność w dziedzinach na pierwszy rzut oka odległych od malarstwa, odciągająca od prawdziwej twórczej pracy malarza, okazała się ważna dla jego dalszego rozwoju. W istocie to dzięki doświadczeniu uzyskanemu przy pracy nad plakatem i współpracy przy realizacjach architektonicznych artysta dotykał spraw dla sztuki drugiej połowy XX wieku najważniejszych. Zrozumiałem, że przestrzeń jest takim samym tworzywem jak płaszczyzna - mówił Fangor - że idee artystyczne można rozwijać zarówno na płaszczyźnie jak w przestrzeni, niezależnie od utylitarności - nie musi być to budynek ani pomnik - że przestrzeń rzeczywista może być tworzywem dzieła sztuki, jak obraz. I to był rodowód wystawy z 1958 roku 2. Pierwsza połowa lat pięćdziesiątych była czasem przewartościowań, rzeczywistość społeczna coraz bardziej oddalała się od jej wizerunku propagandowego. Dotychczasowe nastawienie Fangora, zrozumienie dla zorganizowanego wspólnego wysiłku na rzecz podźwignięcia kraju z przedwojennych zapóźnień i powojennych zgliszczy nie wyczerpało się, natomiast wyczerpało się poparcie dla realizowanej wówczas polityki, jej doraźnych celów i form. Coraz trudniej było 3

4 artyście uwierzyć, że dzieli te same ideały ze sprawującymi rządy w kraju. Artysta potrzebował czasu na refleksję, na znalezienie nowego umocowania i nowej formy dla swojego malarstwa. Sztuka tworzy nową formę - pisał Michaił Bachtin - jako wyraz nowego wartościotwórczego stosunku do czegoś, co wcześniej stało się rzeczywistością dla poznania i czynu: w sztuce wszystko rozpoznajemy i wszystko sobie przypominamy (w poznaniu, wbrew formule Platona, niczego nie rozpoznajemy i niczego nie wspominamy); właśnie dlatego takie znaczenie w sztuce ma moment nowości, oryginalności, niespodzianki, swobody, że istnieje w niej coś, na tle czego może być dostrzeżona nowość, oryginalność, swoboda: rozpoznawany i współprzeżywany świat poznania i czynu; to on właśnie na nowo ukazuje się w sztuce, w związku z nim działalność artysty odczuwa się jako swobodną. Poznanie i czyn są pierwotne, to znaczy, że tworzą one swój przedmiot od początku; to, co poznane, jest nie czymś rozpoznanym i przypominanym w nowym świetle, lecz czymś określonym po raz pierwszy; także czyn żyje tym tylko, czego jeszcze nie ma: wszystko jest tutaj od początku nowe, dlatego nie ma nowości, wszystko jest - ex origine, dlatego nie ma oryginalności 3. Artysta potrzebował czasu na wypracowanie nowego oglądu współczesnej mu rzeczywistości, na znalezienie przestrzeni dla prawdziwego rozwoju swojego malarskiego talentu. Na czas przemyśleń i poszukiwań świetnym schronieniem okazała się grafika, szczególnie plakat oraz wystawiennictwo, zwane niekiedy małą architekturą. Utylitarność obu dziedzin artystycznych dawała możliwość rozwoju warsztatowego bez brnięcia w ideowe meandry. Można było bezpośrednio sprawdzać jakość swoich działań, obserwując reakcję środowiska i publiczności. W tej sferze zawsze obowiązywała prostolinijność, szczerość i jakieś minimum rachunku ekonomicznego, dającego poczucie zależności od żywiołu, a nie tylko od przychylności osób reprezentujących władzę polityczną. Im większa użyteczność, tym mniej doraźnego, instrumentalnego politykowania i manipulowania ludźmi. Fangorowi wydawało się, że dotychczasowe środki malarstwa są zanadto ograniczone i za słabe, by skutecznie można było nimi prowadzić bezpośredni i natychmiastowy dialog z widzem, za dużo tu metaforyczności i obciążeń tradycją przedstawienia i interpretacji. Co innego grafika użytkowa, co innego plakat - tu wszystko zdawało się oczywiste i bezpośrednie, tu można było wprost powiedzieć, o co chodzi i oczywistym było zadanie znalezienia najprostszych środków wyrazu, by do celu iść jak najkrótszą drogą. Po latach artysta wspominał: (...) te formy wydawały mi się o wiele skuteczniejsze w użyciu plastyki jako propagandowego narzędzia. Poza tym grafika użytkowa była w tej szczęśliwej sytuacji, że była zjawiskiem młodym. Dla teoretyków socrealizmu była terytorium niemal dziewiczym... i nie bardzo wiedzieli, jak ingerować w jej estetyczną materię. (...)Tu była wyraźna tolerancja formalna. Ta dawała większą swobodę aniżeli przy malowaniu salonowych obrazów 4. Przestrzenność architektury, zależność plakatu od tematu i odbiorcy na nowo uzmysłowiły artyście wielowymiarowość i wielokierunkowość otaczającego nas świata, złożoność naszej w nim obecności. Praktyka w architekturze i plakacie stała się dobrym punktem do obserwacji i samokształcenia. Świat to nie tylko zbiór materiałów do przetworzenia, my także do tego świata należymy, a więc co jest wnętrzem, a co zewnętrzem? Co jest rezultatem naszej decyzji i aktualnej perspektywy, czy przy jej zmianie zewnętrze może stać się wnętrzem? To już nie słowna ekwilibrystyka z trudem zmierzająca w kierunku sofistycznych wzorców, ale dość powszechne spostrzeżenie, porażające swoją oczywistością. Idzie o to, by żyć i rozwijać się, nie dając się wykorzystywać i sobą manipulować. Ta odzwierciedlająca złożoność i względność naszych punktów widzenia i decyzji dialektyka zaprzątała myśli artysty. Pisząc w 1960 roku czym powinien być współczesny obraz, że powinien emanować swą powierzchnią na zewnątrz, miał 4

5 na myśli właśnie odkrywane przez siebie nowe malarstwo. Współczesny obraz przestał być dziurą w ramie do zaglądania w głąb, winien znaleźć odpowiednią, zupełnie nową formę, by włączyć czasoprzestrzeń do malarstwa. A więc trzeba pójść pod prąd, zrobić coś nowego wbrew temu, co dotychczas było najnowsze - postawić po swojemu zadanie awangardy, by wszystko zawrzeć w płaskości dwuwymiarowej przestrzeni obrazu, by sztukę przybliżyć życiu. Przypomnijmy jeszcze raz - eksperymentowanie z przestrzenią za pomocą obrazów doprowadziło artystę do odkrycia różnych wystaw, jakie można uzyskać przy pomocy tych samych prac. Zamiast korzystać z nie zawsze szczęśliwych przypadków - wspomina Wojciech Fangor - zaczęliśmy tworzyć nowe obrazy jako elementy do budowy dzieła zespołowego. Pierwszym zadaniem, jakie stanęło przed nami, było określenie warunków, jakie muszą spełniać te nowe obiekty. Ich odrębność od obrazów indywidualnych polegała na usunięciu cech kompozycji zamykających obraz w skończoną całość. Nazwaliśmy je wówczas»głodnymi«, ponieważ były zmuszone zaspokajać swoje potrzeby kompozycyjne łącząc się między sobą 5. Odkrycie to zaowocowało rozwojem twórczości Fangora w dwóch postaciach; jedna to realizacje struktur sprężonych, instalacji, druga zaś doprowadziła do kolejnego odkrycia, jakim była Pozytywna Przestrzeń Iluzyjna, realizowana konsekwentnie w obrazach malowanych do połowy lat siedemdziesiątych. Klasycznym przykładem dzieła stosującego w granicach jednego płótna odkrycie czasoprzestrzennych relacji są słynne koła. Są to obrazy niejednokrotnie opisane; dzięki miękko przechodzącym w siebie kolorowym kręgom malowanym sfumato, doznajemy wrażenia jakby odwróconej do nas perspektywy - w przeciwieństwie do tej pochodzenia renesansowego, która prowadziła nas w głąb obrazu. Zaskakujące wrażenie potęguje zwyczajność obrazu malowanego, jak przez stulecia, pędzlem i farbami olejnymi na płótnie. Był to przewrót w malarstwie. Fangor więcej osiągnął niż inni od czasu Kazimierza Malewicza, wykorzystując wszystko to, co przed nim przygotowało malarstwo. Wojciech Fangor przekroczył granicę dzieła zdefiniowanego wówczas jako obraz, nie naruszając w niczym jego materialności, fizycznej struktury, nie dewastując płótna ani ramy, nie rezygnując z żadnego z odwiecznych zagadnień malarstwa - ustawił je w nowym świetle. Ujawnił kulturową zależność obrazu nie tylko w diachronii, od tradycji, ale pokazał jego współczesną zależność od kultury, od nowych form ludzkiego życia. Powtórzmy za raz już przywoływanym Michaiłem Bachtinem: Zadanie artysty polega w pierwszym rzędzie na uzyskaniu rzeczywistego kontaktu z życiem - spoza niego samego. W ten sposób sztuka powołuje całkowicie nową wizję świata, obrazuje realność przemijania, której osiągnięcie jest niedostępne dla innych typów twórczości kulturowej. Owa uobecniana w sztuce i utrwalana w niej zewnętrzna rzeczywistość świata (a także na poły zewnętrzna i wewnętrzna) towarzyszy zawsze naszej emocjonalnej postawie wobec świata i życia 6. W działalności estetycznej rozproszone sensy świata integrują się i kondensują w skończony, samowystarczalny obraz. Sztuka daje temu, co śmiertelne (współczesne, minione, aktualnie obecne) emocjonalny ekwiwalent, będący dla niego schronieniem, wskazuje aksjologiczną perspektywę, w której nietrwały świat nabiera ciężaru wydarzenia-wartości, uzyskuje wieczną postać. Poprzez akt estetyczny byt ukazuje się w nowym wypełnionym wartościami wymiarze, kształtuje się nowy człowiek oraz nowy kontekst aksjologiczny - plan myślenia o ludzkim świecie 7. Sztuka więc nie dubluje świata, nie buduje rzeczywistości równoległej. Ona tworzy nową formę jako wyraz nowego, wartościotwórczego stosunku do czegoś, co wcześniej stało się rzeczywistością dla poznania i działania. Tu odnajdujemy współbrzmienie, niezależny ślad, lekcję mogącą nam wiele dać, przygotować do spotkania z Fangorem. Obraz jako reportaż ze sceny życia współczesnego, ograniczony do możliwości przedstawień 5

6 akceptowanych przez cenzurę państwową, środowiskową, koleżeńską i w końcu autocenzurę został przez Fangora zdezaktualizowany. Fangor wyprowadza nas na zewnątrz teatru i pokazuje jak dowiadywać się, co się z nami dzieje w tym naszym czasie. Teraz ważna jest nie płaszczyzna obrazu, ale realna przestrzeń, w której znajdujemy się wobec obrazu, który prowokuje do penetracji niepowtarzalnych relacji między formą, kolorem i światłem. Ten sam obiekt materialny staje się za każdym razem innym obrazem, gdyż nie sposób zbliżyć się do niego dwa razy tą samą drogą i w tym samym tempie. Ta właściwość obrazów Fangora - obrazów umownie nazywanych kołami, falami, obrazów ameboidalnych i amorficznych, gdzie rozproszone przejścia koloru w kolor wprawiają nas w zakłopotanie, ich otwartość i nieokreśloność, niejasność i niepewność, pozwala uzyskiwać rzeczywisty kontakt z życiem. Wojciech Fangor ożywił obraz, w kontakcie z widzem obraz żyje własnym życiem, które przez zaskoczonych krytyków zostało nazwane immanentną wibracją i kinetyką. Istotną cechą postawy Fangora jest uczulenie na dychotomię. Nieokreślonym smugom farby planował przeciwstawić określone formy plastyczne znaki w postaci twarzy, rąk, itp.... Tymczasem ukonstytuowała się zupełnie nowa dychotomia, wyprowadzająca nas poza płótno, między obrazem a otoczeniem, między tym, co miało być jedynie podmalówką, a obrazem jako historyczną formą przedstawiania. Problemem, który został tu postawiony, nie była iluzyjność malarstwa, nie chodziło o to, jak przekroczyć granicę iluzji, jak przybliżyć sztukę do rzeczywistości; został tu postawiony problem innej iluzji, problem, który swoim pojawieniem znosił program modernizmu i awangardy przekraczania granicy sztuki i życia. Fangor pokazał złudność i autodestrukcyjność tego programu. Sztuka nie może dążyć do rozpłynięcia się w życiu, ani życie nie może podporządkować sobie sztuki, jej zadaniem jest pokazywać życie, umożliwiać jego autentyczne doświadczanie przez wypracowane na gruncie sztuki nowe sposoby odpowiadające nowym warunkom życia. Dlatego właśnie Fangor nie był odebrany ani zrozumiany przez poawangardowych miłośników i strażników chwały awangardowych strategii; wartościowe idee traktujące o jak największym zaangażowaniu ludzi w twórcze podejście do życia, do kształcenia się i uczestnictwa w kształtowaniu warunków życia we wszystkich możliwych wymiarach mogą zachować sens jedynie przy świadomości ich ograniczeń historycznych; lekceważenie ich jest w istocie mieszczańskim uprawianiem salonowej awangardowości. Nie ma żadnych odkryć ani teorii, które dawałyby rozwiązania raz na zawsze, jedynym aksjomatem jest ten, który mówi o konieczności odrzucenia dogmatu i permanentnego poszukiwania aktualnych rozwiązań. Wojciech Fangor zniósł problem awangardy, pokazał, że sztuka ani nie jest zupełnie niezależna od społecznych uwarunkowań, ani nie jest uzależniona w sposób absolutny od polityki, religii, nauki. Jest względnie niezależna, autonomiczna i jako taka uczestniczy w kształtowaniu obrazu naszego życia. Obrazy, które spotkamy w Atlasie Sztuki, są nieuchwytne, jak nieuchwytne są przejścia między epokami historycznymi czy kulturowymi - ile romantyzmu jest w XX-wiecznej historii Polski, jak przenikają się przeszłość z teraźniejszością, ile form archaicznych znajdujemy w naszym życiu, w języku. Fangor, rezygnując z konturowości, niosącej ze sobą nieskazitelność i schematyzm, zwrócił się ku miękkim przejściom koloru w kolor, ku nieokreśloności prowokującej wysiłek penetracji i krytycyzmu. W postaci kół czy ameboidalnych kształtów kilka kolorów przechodzi w siebie, zacierając różnicę między jednym a drugim, przenikają się aktywne i pasywne, zimne i gorące. Jak przenikają się dobro i zło, prawda i fałsz, jak płynne i niewyraźne są przestrzenie tektoniki naszej pamięci. Nieokreśloność to przestrzeń dialogu (społecznego). Obrazy te są mapami pamięci spraw niepojętych. Tego, co nie da się przedstawić jasno i wyraźnie, jak nie da się zakończyć sporów o naszą historię. Dlatego ich poetyckość jest pełna melancholii. 6

7 W Atlasie Sztuki można zobaczyć dwanaście obrazów. Są to prace wielkoformatowe (największe, jakie artysta w swoim dotychczasowym życiu namalował) i między innymi z tego powodu rzadko pokazywane. W świetle dzisiaj dość popularnej optyki oceny sztuki przez pryzmat jej instytucjonalnej obecności w naszym życiu należałoby uznać prezentowane obrazy za szczytowe osiągnięcie Wojciecha Fangora. Obraz M 43 z 1969 roku (305 x 610 cm; nastałe w kolekcji Muzeum Sztuki Współczesnej w Radomiu) otwiera ekspozycję, jest klasyczny dla tego okresu, przejścia między kolorami są nieuchwytne, jednocześnie przyciągają i odpychają nasz wzrok - próbujemy odnaleźć granice między kolorami, granice, których nie ma, które rozpłynęły się w nieuchwytnym przenikaniu się ze sobą kolorów. W tym obrazie mamy jeszcze dodatkowo pewną zerwaną zapowiedź: zwykle w tym okresie w obrazach Fangora odnajdujemy w konstrukcji obrazu jedną z postaci symetrii - tutaj jej nie ma, choć można by domniemać, że uchwytna jest jej zapowiedź w nieznaczej powtarzalności kształtu, może jest gdzieś poza malowidłem, tak jakby tutaj, mimo skali, nie wszystko się zmieściło. Gdy pójdziemy dalej i zatrzymamy się przy obrazach na ścianach obok, odnajdziemy tę istotną cechę sprowadzającą się do otwartości obrazów które bez względu na format zdają się nam mówić, że jak każda mapa może być jedynie częścią mapy wszechświata, tak i one są na swój sposób tylko fragmentami. Nie mają ram ani materialnych, ani niematerialnych, są dziełami otwartymi. Choć starają się nam przekazać, że jest coś uchwytnego - pewna zasada, kolor, forma pozwalająca je rozpoznawać i uchwycić w pewnym porządku myślenia, do którego nawiązuje twórczość artysty w tamtym okresie. W obrazie M 18 z 1970 roku, podobnie jak w innych, odnajdziemy technikę sfumato praktykowaną i opisaną przez Leonarda da Vinci. W 1958 roku, w pracach ze Studium Przestrzeni, Fangor sięgnął po nią, by ze środka uczynić cel, z narzędzia sposób. Synonimem sfumato na gruncie twórczości Fangora jest penetracja i nieokreśloność. Dzięki zmiękczeniu przejść między kolorami, zamianie granicy/krawędzi między białym i czarnym na bezgraniczną szarość, zyskuje przestrzeń penetracji wzrokowej, najwyższą wartość. Nieokreśloność pokazana w obrazie, zyskuje najwyższą wartość, bo jest przestrzenią otwarcia, ruchu, życia nie dającego się zamknąć w jakiejkolwiek abstrakcyjnej formule. Obrazy z 1975 roku, SU 2 i 3, różnią się tu w sposób widoczny, ale nie tyle ze względu na odmienność ideową (problemową), co wizualną. Krawędzie i przejścia zostały zniwelowane innymi środkami, artysta posłużył się ponad to, co było użyte w innych obrazach, gąszczem kropek i kresek, zygzakami stwarzającymi iluzje wielu nawarstwiających się planów i przestrzeni, potęgując tym samym efekt trójwymiarowości obserwowanego obiektu. Obrazy MA 83 i 84 to autoironia, polegająca na zamykaniu i otwieraniu kompozycji obrazu, gra z samym sobą, coś w rodzaju solilokwiów. Oczywiście prezentacja byłaby niepełna bez obrazu przedstawiającego mieniące się kolorowe koło. Tu wyjątkowe, jedno z nielicznych na czarnym tle. Kolory czarny, czerwony, niebieski, biały mienią się, wzajemnie przenikają, wibrując jakby wychodzą do nas, widzów. Fangor praktykował na swoich obrazach bezkrawędziowość miękkiego zatracania się koloru aż do bólu oczu, ale nie dla niego samego, jak to miało miejsce opartowskich artystów (co też sami przyznawali), lecz by znaleźć nowe środki wyrazu, bardziej adekwatne dla nieokreśloności naszych czasów, których stawał się coraz bardziej świadomy. Wśród obrazów i wobec instalacji pokazanych w znakomitej łódzkiej galerii warto jeszcze podkreślić, że Wojciech Fangor poszedł drogą wyznaczoną ideą Pozytywnej Przestrzeni Iluzyjnej. To znaczy, że powstały głównie obrazy, w których dostrzeżono pokrewieństwo z dopiero co rodzącym się op-artem. Ich odmienność nie stała się przedmiotem pogłębionej analizy, natomiast stała się przyczynkiem do utworzenia dla nich kwalifikacji op-artu romantycznego. Chociaż nie poddano należytej analizie poszczególnych prac uczestniczących w Studium 7

8 Przestrzeni, dzisiaj widać, że antycypowały one sposoby malowania mające pojawić się dopiero w środku następnej dekady. Tak oto mamy tu obok dzieł opartowskich takie, które bez żadnego nadużywania terminu można pokazać jako przykłady minimal artu i takie, które są obrazami konceptualnymi. Fangor zniósł odświętność artysty, lecz zostawił jego profesjonalizm. Każdy sam musi przejść drogę między obrazami i znaleźć dla siebie tę najwłaściwszą, ale takim przygotowaniem terenu może się zająć jedynie fachowiec. Chciałoby się powiedzieć, że sztuka światowa potrzebowała prawie trzydziestu lat, licząc od 1958 roku do wystawy Les Immateriaux przygotowanej przez Lyotarda w Centre Pompidou w 1985 roku, by przybliżyć się do idei sztuki Wojciecha Fangora, wyważając drzwi już przed laty otwarte. (...) przedstawienia związane z pojęciem»materiału«, które wzmacniają bezpośrednie poczucie tożsamości Człowieka, ulegają osłabieniu. Chodzi tutaj o: doświadczenie, pamięć, pracę, autonomię (bądź wolność), czy nawet»tworzenie«, a mówiąc ogólniej, radykalną różnicę względem tego wszystkiego, co nie jest Człowiekiem. Wzmocniona zostaje natomiast idea ogólnej interakcji 8. Lyotard pisze o materiale i relacji podmiot - przedmiot, myśl i materia. Fangor rozważył to po swojemu na gruncie sztuki, pozbawił obrazy dotychczasowej określoności i w konsekwencji pozbawił artystów kapłańskich szat. Samo malowanie zostało postawione obok narówni z a- ranżacją przestrzeni, konstrukcjami służącymi ekspozycji, zastaną architekturą wnętrza, jego wyposażeniem. Do czasów Fangora oglądanie obrazów było związane z odnajdywaniem w nich jakiejś utrwalonej formy swojego odbicia, stąd panika pierwszych recenzentów. Nie odnaleźli w jego pracach swojego wyobrażenia o dziele sztuki i swoim świecie, odnaleźli natomiast coś zaskakującego, na co nie byli przygotowani i co ani do nich, ani do ich wyobrażonego świata nie pasowało, musiało więc być odrzucone, wyśmiane (Witz) lub uznane za niedopracowane (Stajuda). Bohaterem głównym stały się relacje a nie materialne obiekty - czasoprzestrzeń, jak powiedziałby Fangor. Dlatego dzieło Fangora nie ujawniło się w polu widzenia krytyki, nie mogła ona w nim odnaleźć swojej tożsamości, pojęć i definicji, w zamian odnalazła dla siebie sytuację nieokreśloną, zmuszającą do penetracji nieznanego (zamiast stabilnej substancji, niestabilne interakcje) 9. W przeciwieństwie do wielu artystów i myślicieli Fangor nie zachłysnął się nowymi technologiami, przyjął je do wiadomości, dowodząc jednocześnie swoją praktyką artystyczną, że nowe rewolucje technologiczne nie zastąpią historii. Technologia jest formą aktywności ludzkiej, która w dużym stopniu wpływa na naszą historię, ale nie stworzy jej za nas. Sztuka, dzieło Wojciecha Fangora, ma tę właściwość, że generuje nowe pojmowanie i interpretację, jest otwarta na zmienność czasu i perspektyw, w których jest doświadczana. Ona pomaga nam w oswojeniu, bo przecież nie zawsze zrozumieniu, naszego losu, który dzielimy z innymi we współczesnym świecie. Stefan Szydłowski, doktor filozofii, zajmuje się filozofią społeczną, teorią kultury, estetyką, krytyką artystyczną. Organizator wystaw, seminariów, sekretarz naukowy sympozjów i konferencji. Kurator wystaw najwybitniejszych twórców polskiej i obcej sztuki współczesnej. 8

9 1. Wojciech Fangor, katalog wystawy, CSW Zamek Ujazdowski, Warszawa 2003, s F. Kuduk, Początek rozmowy..., Sztuka 1989, 4/89, s M. Bachtin, Dialog, Język, Literatura, red. E. Czaplejewicz i E. Kasperski, Warszawa 1983, s F. Kuduk, Początek rozmowy..., op. cit. 5. Wojciech Fangor, katalog wystawy, op.cit., s Por. z poglądem H. Bergsona: Przeszłość ze swej istoty będąca czymś wirtualnym, może być przez nas ujmowana jako przeszłość tylko wówczas, jeśli przyswoimy sobie ruch, za pomocą którego rozwija się ona w aktualny obraz, wyłaniając się z ciemności na światło dzienne. H. Bergson, Pamięć i życie, wybór tekstów G. Deleuze, przeł. A. Szczepańska, Warszawa 1988, s M. Bachtin, Dialog, Język, Literatura, op. cit., s J. F. Lyotard, Les Immateriaux, [w:] Muzeum Sztuki, Antologia, Kraków 2005, s Warto przypomnieć wypowiedź W. Fangora z 1958 roku: Magia przestrzeni i jej odbiór w czasie nasuwa porównanie z muzyką. Elementy ułożone w rytmach i frazach, które przychodzą i odchodzą, mijają lecz trwają w naszej pamięci, możliwość budowania kompozycji wielowątkowej oraz wiele innych cech przypomina muzykę jako sztukę spełniającą się w czasie. Wydaje się zresztą, że badania nad stereofonią zapowiadają wprowadzenie do muzyki obok czasu również czynnika przestrzeni. Wojciech Fangor, katalog wystawy, op.cit., s Patrz: J. F. Lyotard, Les Immateriaux, op. cit., s

Manggha jest miejscem szczególnym dla Rafała Pytla, mało który polski artysta tak bardzo wpisuje się w tradycyjną estetyką japońską, gdzie nacisk położony jest bardziej na sugestię i nieokreśloność niż

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE Załącznik nr 5 Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Jednolite studia magisterskie trwają nie krócej niż 10 semestrów. Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE W SZKOŁACH PONADGIMNAZJALNYCH Autor: Małgorzata Marzec Podstawa programowa przedmiotu wiedza o kulturze CELE KSZTAŁCENIA - WYMAGANIA OGÓLNE I.

Bardziej szczegółowo

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE Załącznik Nr 17 Standardy nauczania dla kierunku studiów: malarstwo STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku malarstwo trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo

Piotr Smolnicki. Grafika

Piotr Smolnicki. Grafika Piotr Smolnicki Grafika czerwiec-lipiec 2014 Przed za, przed po, przede mną za mną, przed chwilą za chwilę, przedtem potem. W pracach Piotra Smolnickiego jedną z najważniejszych kategorii jest czas, a

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ZESPÓŁ SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH ul. M.Curie-Skłodowskiej 2 58-400 Kamienna Góra tel.: (+48) 75-645-01-82 fax: (+48) 75-645-01-83 E-mail: zso@kamienna-gora.pl WWW: http://www.zso.kamienna-gora.pl PRZEDMIOTOWY

Bardziej szczegółowo

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE KLASA II GRUPA I I PÓŁROCZE Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną przedstawia - potrafi w praktyce zastosować

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu PRACOWNIA RYSUNKU I TECHNIK REKLAMY:

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu PRACOWNIA RYSUNKU I TECHNIK REKLAMY: Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu PRACOWNIA RYSUNKU I TECHNIK REKLAMY: Podstawowe kryteria oceny osiągnięć ucznia: 1. Opanowanie podstawowego warsztatu plastycznego. 2. Znajomość

Bardziej szczegółowo

TERAPIE, KTÓRE MOŻEMY POPROWADZIĆ SAMI

TERAPIE, KTÓRE MOŻEMY POPROWADZIĆ SAMI TERAPIE, KTÓRE MOŻEMY POPROWADZIĆ SAMI PROGRAM AKTYWNOŚCI KNILL ÓW RUCH ROZWIJAJĄCY W.SHERBORNE Opracowała: Joanna Dolna Marianna i Christopher Knill Metoda powstała w wyniku trudności, jakie napotykali

Bardziej szczegółowo

PLASTYKA. Plan dydaktyczny

PLASTYKA. Plan dydaktyczny PLASTYKA Plan dydaktyczny Temat lekcji Piękno sztuka i kultura. 1. Architektura czyli sztuka kształtowania przestrzeni. 2. Techniki w malarstwie na przestrzeni wieków. 3. Rysunek, grafika użytkowa, grafika

Bardziej szczegółowo

fale kolorów, mix i coś jeszcze

fale kolorów, mix i coś jeszcze Kuba Ryniewicz RGB fale kolorów, mix i coś jeszcze Czasami wybieramy zakład fotograficzny, gdzie wywołujemy negatywy, ze względu na jakość. Nie raz zderzyliśmy się ze stwierdzeniem - że dany lab robi lepsze,

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Z plastyką na TY. z zakresu plastyki i historii sztuki

Z plastyką na TY. z zakresu plastyki i historii sztuki Gimnazjum nr 1 im. Polskich Noblistów w Śremie Z plastyką na TY innowacja pedagogiczna w gimnazjum z zakresu plastyki i historii sztuki Opracowanie: mgr Jacek Krawczyk Śrem 2014 Wstęp Podstawowym zadaniem

Bardziej szczegółowo

Architekt, Jacek Lenart, 2012

Architekt, Jacek Lenart, 2012 PRZESTRZENIENIE tak Ryszard Wilk nazwał najnowszą prezentację swojej twórczości. Czy chce dać nam tym do zrozumienia, co winno być pogłębioną istotą naszej obserwacji? Powiedzieć nam, gdzie winniśmy poszukiwać

Bardziej szczegółowo

Smoczyński retrospektywnie.

Smoczyński retrospektywnie. Smoczyński retrospektywnie. Wywiad z Marcinem Lachowskim, kuratorem cyklu trzech wystaw poświęconych twórczości Mikołaja Smoczyńskiego. Rozmawia Ignacy Oboz Ignacy Oboz: Czy wystawy były swoistym dialogiem

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z plastyki w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarnowcu

Przedmiotowy system oceniania z plastyki w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarnowcu Przedmiotowy system oceniania z plastyki w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarnowcu Cele kształcenia I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla grup gimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla grup gimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014 Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski dla grup gimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014 Działania warsztatowe w CSW są nie tylko pretekstem do poznawania różnych dyscyplin

Bardziej szczegółowo

Inne / Others. Anna Brudzińska, Katarzyna Cupiał, Magdalena Kwapisz-Grabowska. 28 września 4 listopada 2013 r.

Inne / Others. Anna Brudzińska, Katarzyna Cupiał, Magdalena Kwapisz-Grabowska. 28 września 4 listopada 2013 r. Inne / Others Anna Brudzińska, Katarzyna Cupiał, Magdalena Kwapisz-Grabowska 28 września 4 listopada 2013 r. Inne / Others to prezentacja malarstwa trzech artystek. Artystki łączy miejsce urodzenia Gliwice

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny.

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny. EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU TABELA ODNIESIEŃ Studia stacjonarne II stopnia Profil ogólnoakademicki i praktyczny Obszar sztuki Dziedzina - sztuki plastyczne Dyscyplina -

Bardziej szczegółowo

Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy

Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy klasyfikacyjne: I5, 30, 45, 60godzin) W 1983 roku ukończyła

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA PLASTYKA. Wymagania edukacyjne

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA PLASTYKA. Wymagania edukacyjne PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA PLASTYKA Wymagania edukacyjne Klasa IV Ocena ucznia w zakresie przedmiotu plastyka jest osobliwie złożona i trudna. Nauczyciel plastyki oceniając osiągnięcia edukacyjne ucznia

Bardziej szczegółowo

PIWNICA ODOLAŃSKA 10 CHEŁCHOWSKI*WÓJCIK CHOJECKI*TURCZYŃSKI GREGOREK*SZPINDLER

PIWNICA ODOLAŃSKA 10 CHEŁCHOWSKI*WÓJCIK CHOJECKI*TURCZYŃSKI GREGOREK*SZPINDLER PIWNICA ODOLAŃSKA 10 CHEŁCHOWSKI*WÓJCIK CHOJECKI*TURCZYŃSKI GREGOREK*SZPINDLER Od góry: Bartek Gregorek Kuba Turczyński Staszek Wójcik Wojtek Chełchowski Michał Chojecki INFORMACJE O WYSTAWIE: Wystawa

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych. klasa II gimnazjum

Program zajęć artystycznych. klasa II gimnazjum Program zajęć artystycznych klasa II gimnazjum Moduł I. Zajęcia teatralne i literackie. Moduł II. Zajęcia muzyczno - ruchowe. Moduł III. Zajęcia plastyczne. Opracowała : Beata Sikora Sztuka jest wieczną

Bardziej szczegółowo

ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE DLA GIMNAZJUM SZKOLNA PRACOWNIA ARTYSTYCZNA -OBLICZA PLASTYKI PLAN WYNIKOWY

ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE DLA GIMNAZJUM SZKOLNA PRACOWNIA ARTYSTYCZNA -OBLICZA PLASTYKI PLAN WYNIKOWY ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE DLA GIMNAZJUM SZKOLNA PRACOWNIA ARTYSTYCZNA -OBLICZA PLASTYKI PLAN WYNIKOWY PODSTAWA PROGRAMOWA- ROZPORZADZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ Z DNIA 23 GRUDNIA 2008R. W SPRAWIE PODSTAWY

Bardziej szczegółowo

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA 1.Różne obrazy przyrody w literaturze. Omów sposoby ich kreowania w wybranych utworach 2.Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens. Omów problem,

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie aktywności twórczej i jej wpływ na wychowanie dziecka w wieku przedszkolnym.

Rozwijanie aktywności twórczej i jej wpływ na wychowanie dziecka w wieku przedszkolnym. Rozwijanie aktywności twórczej i jej wpływ na wychowanie dziecka w wieku przedszkolnym. Wielu psychologów twierdzi, Ŝe dzieci są twórcze z samej swej natury, a postawa twórcza jest wśród dzieci powszechna.

Bardziej szczegółowo

Plastyka. Wymagania edukacyjne--kryteria oceniania

Plastyka. Wymagania edukacyjne--kryteria oceniania Plastyka Wymagania edukacyjne--kryteria oceniania ocena celująca - dysponuje wiedzą i umiejętnościami znacznie wykraczającymi poza wymagania edukacyjne sformułowane dla jego poziomu; - sprawnie, świadomie

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PLASTYKI KLASA I

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PLASTYKI KLASA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PLASTYKI KLASA I Stopień celujący otrzymuje uczeń, który: w odpowiednim porządku chronologicznym i w centrum kulturotwórczym, które miały zasadniczy wpływ dla ich powstania; we współczesnej

Bardziej szczegółowo

innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych

innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych Pan Tadeusz powstał w Paryżu w latach 1833-34, w czasie gdy Polska na ponad sto lat zniknęła

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia Załącznik nr 2 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia drugiego stopnia Profil

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LITERATURA 1. Przedstaw motyw kariery w wybranych utworach literackich różnych

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PLASTYKI Przedmiotowy system oceniania z plastyki jest zgodny z wewnątrzszkolnym systemem oceniania.

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PLASTYKI Przedmiotowy system oceniania z plastyki jest zgodny z wewnątrzszkolnym systemem oceniania. PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PLASTYKI Przedmiotowy system oceniania z plastyki jest zgodny z wewnątrzszkolnym systemem oceniania. Obszary podlegające ocenianiu na plastyce klasy IV- VI 1. Prace plastyczne

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PLASTYKI Kryteria oceny semestralnej i oceny rocznej podsumowującej pracę ucznia na lekcjach plastyki w kl.

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PLASTYKI Kryteria oceny semestralnej i oceny rocznej podsumowującej pracę ucznia na lekcjach plastyki w kl. WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PLASTYKI Kryteria oceny semestralnej i oceny rocznej podsumowującej pracę ucznia na lekcjach plastyki w kl.5 1)Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który: nie opanował zakresu wiadomości

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia Profil kształcenia

Bardziej szczegółowo

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE Załącznik Nr 15 Standardy nauczania dla kierunku studiów: grafika STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku grafika trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo

Rektor Politechniki Łódzkiej, Związek Nauczycielstwa Polskiego w PŁ Miejska Galeria Sztuki, Związek Polskich Artystów Plastyków w Łodzi

Rektor Politechniki Łódzkiej, Związek Nauczycielstwa Polskiego w PŁ Miejska Galeria Sztuki, Związek Polskich Artystów Plastyków w Łodzi Rektor Politechniki Łódzkiej, Związek Nauczycielstwa Polskiego w PŁ Miejska Galeria Sztuki, Związek Polskich Artystów Plastyków w Łodzi IZABELLA KLINGER GRAŻYNA MARGIEL MAŁGORZATA STOPCZYŃSKA TRÓJKAT `

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z PLASTYKI DLA KLAS IV - VI.

KRYTERIA OCENIANIA Z PLASTYKI DLA KLAS IV - VI. KRYTERIA OCENIANIA Z PLASTYKI DLA KLAS IV - VI. Ocenianie osiągnięć edukacyjnych uczniów z zakresu plastyki polega na rozpoznawaniu przez nauczyciela poziomu postępów w opanowaniu przez ucznia wiadomości

Bardziej szczegółowo

George Berkeley (1685-1753)

George Berkeley (1685-1753) George Berkeley (1685-1753) Biskup Dublina Bezkompromisowy naukowiec i eksperymentator Niekonwencjonalny teoretyk poznania Zwalczał ateizm Propagował idee wyższego szkolnictwa w Ameryce Podstawą badań

Bardziej szczegółowo

Zakład Historii Sztuki, Filozofii i Sportu Katedra Edukacji Artystycznej

Zakład Historii Sztuki, Filozofii i Sportu Katedra Edukacji Artystycznej Rok studiów/semestr; I, sem. 1 i 2 Cel zajęć 1. Wprowadzenie podstawowej terminologii z zakresu teorii sztuki Zapoznanie z literaturą ogólną przedmiotu 4. Zrozumienie znaczenia teorii sztuki w interpretacji

Bardziej szczegółowo

3. Poziom i kierunek studiów: studia niestacjonarne pierwszego stopnia, wzornictwo i architektura wnętrz

3. Poziom i kierunek studiów: studia niestacjonarne pierwszego stopnia, wzornictwo i architektura wnętrz SYLABUS PRZEDMIOTU I. Informacje ogólne 1. Nazwa przedmiotu: MALARSTWO 2. Rodzaj przedmiotu - obowiązkowy 3. Poziom i kierunek studiów: studia niestacjonarne pierwszego stopnia, wzornictwo i architektura

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych z edukacji teatralnej. realizowanych w klasach I a i I c w roku szkolnym 2011/2012

Program zajęć artystycznych z edukacji teatralnej. realizowanych w klasach I a i I c w roku szkolnym 2011/2012 Program zajęć artystycznych z edukacji teatralnej realizowanych w klasach I a i I c w roku szkolnym 2011/2012 "Teatr pojmowany jako dzieło sztuki teatralnej powinien rozszerzać horyzont umysłowy dziecka,

Bardziej szczegółowo

Stairway to heaven. Przemysław Nizio. 12-26.III.2011 r. Galeria ATTIS Ryszard Lachman ul. Starowiślna 14 Kraków www.attis.oprawa.

Stairway to heaven. Przemysław Nizio. 12-26.III.2011 r. Galeria ATTIS Ryszard Lachman ul. Starowiślna 14 Kraków www.attis.oprawa. Stairway to heaven Przemysław Nizio 12-26.III.2011 r. Galeria ATTIS Ryszard Lachman ul. Starowiślna 14 Kraków www.attis.oprawa.com biografia Przemysław Nizio urodził się 03.01.1980 r. w Szczebrzeszynie.

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Instrumentalistyka Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia

Bardziej szczegółowo

Andrzej L. Zachariasz. ISTNIENIE Jego momenty i absolut czyli w poszukiwaniu przedmiotu einanologii

Andrzej L. Zachariasz. ISTNIENIE Jego momenty i absolut czyli w poszukiwaniu przedmiotu einanologii Andrzej L. Zachariasz ISTNIENIE Jego momenty i absolut czyli w poszukiwaniu przedmiotu einanologii WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU RZESZOWSKIEGO RZESZÓW 2004 Opiniowali Prof. zw. dr hab. KAROL BAL Prof. dr hab.

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z plastyki w gimnazjum

Przedmiotowy system oceniania z plastyki w gimnazjum Przedmiotowy system oceniania z plastyki w gimnazjum Cele kształcenia I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi ekspresja poprzez sztukę.

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Historia, Wykład IX - Filozofia Kartezjusza

Filozofia, Historia, Wykład IX - Filozofia Kartezjusza Filozofia, Historia, Wykład IX - Filozofia Kartezjusza 2010-10-01 Plan wykładu 1 Krytyka nauk w Rozprawie o metodzie 2 Zasady metody Kryteria prawdziwości 3 Rola argumentów sceptycznych Argumenty sceptyczne

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna

Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna 2009-09-04 Plan wykładu 1 Jońska filozofia przyrody - wprowadzenie 2 3 Jońska filozofia przyrody - problematyka Centralna problematyka filozofii

Bardziej szczegółowo

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Poziom Rozumienie ze słuchu Rozumienie tekstu pisanego Wypowiedź pisemna Wypowiedź ustna A1 Rozumiem proste słowa i potoczne

Bardziej szczegółowo

TEATR BLIŻEJ DZIECKA

TEATR BLIŻEJ DZIECKA TEATR BLIŻEJ DZIECKA Wiemy nie od dziś, że dziecko uczy się kontaktu ze sztuką już od wczesnego dzieciństwa. Wrodzona wrażliwość pozwala mu żywo reagować na melodyjność głosu matki i śpiewane przez nią

Bardziej szczegółowo

Zajęcia rozwijające zainteresowania uczniów szczególnie uzdolnionych plastycznie

Zajęcia rozwijające zainteresowania uczniów szczególnie uzdolnionych plastycznie Program indywidualizacji nauczania i wychowania uczniów klas I III szkół podstawowych Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Program Operacyjny

Bardziej szczegółowo

Andrzej Siemi ń ski. malarstwo. 27 V 2011-24 VII 2011 - Galeria J

Andrzej Siemi ń ski. malarstwo. 27 V 2011-24 VII 2011 - Galeria J Andrzej Siemi ń ski malarstwo 90-408, ul. Próchnika 3 tel. +48 42 632 67 07 e-mail: galeria.j@interia.pl www.galeriaj.pl Organizacja wystawy: Anna Niedzielska Julia Sowińska-Heim 27 V 2011-24 VII 2011

Bardziej szczegółowo

Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu plastyka dla klasy 4 szkoły podstawowej

Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu plastyka dla klasy 4 szkoły podstawowej Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu plastyka dla klasy 4 szkoły podstawowej Temat Ocena dopuszczająca 1. Co to jest sztuka? wymienia miejsca, w których można zobaczyć dzieła wskazane ćwiczenie

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przedmiotu PLASTYKA w dla klasy 5 szkoły podstawowej Rok szkolny 2015/2016

Wymagania edukacyjne z przedmiotu PLASTYKA w dla klasy 5 szkoły podstawowej Rok szkolny 2015/2016 Wymagania edukacyjne z przedmiotu PLASTYKA w dla klasy 5 szkoły podstawowej Rok szkolny 2015/2016 Temat KLASA 5 1. Kontrast w plastyce 2. Barwy kontrastowe na urodzinowym stole wykonanie pracy plastycznej

Bardziej szczegółowo

Kuratorwystawy:RomualdMieczkowski(MCKiS) tel:25864219 e-mail:r.mieczkowski@mckis.waw.pl w.mckis.waw.pl Warszawa,GaleriaMazowiecka,kwiecień maj2012

Kuratorwystawy:RomualdMieczkowski(MCKiS) tel:25864219 e-mail:r.mieczkowski@mckis.waw.pl w.mckis.waw.pl Warszawa,GaleriaMazowiecka,kwiecień maj2012 Kuratorwystawy:RomualdMieczkowski(MCKiS) tel:25864219 e-mail:r.mieczkowski@mckis.waw.pl w.mckis.waw.pl Warszawa,GaleriaMazowiecka,kwiecień maj2012 ROMAN KIRILENKO Tytuł wystawy Ziarna i Żarna można odnieść

Bardziej szczegółowo

Jolanta Chowańska. Praca zaliczeniowa Przedmiot: Elementy historii fotografii i historii sztuki. Czym jest dla mnie piktorializm

Jolanta Chowańska. Praca zaliczeniowa Przedmiot: Elementy historii fotografii i historii sztuki. Czym jest dla mnie piktorializm Jolanta Chowańska Praca zaliczeniowa Przedmiot: Elementy historii fotografii i historii sztuki Czym jest dla mnie piktorializm Jeleniogórska Szkoła Fotografii 17 maja 2012 Rzeczywistość i wizja Fotografia

Bardziej szczegółowo

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wprowadzenie......5 Rozdział I: Rodzaje uzależnień...... 7 Uzależnienia od substancji......8 Uzależnienia od czynności i zachowań.... 12 Cechy wspólne uzależnień.... 26 Rozdział II: Przyczyny

Bardziej szczegółowo

Zasady oceniania na zajęciach plastycznych

Zasady oceniania na zajęciach plastycznych Zasady oceniania na zajęciach plastycznych Obszary aktywności oceniane na lekcjach plastyki: Aktywność na lekcjach: przygotowanie się do zajęć, praca i wypowiedzi na lekcji, zadania dodatkowe, konkursy,

Bardziej szczegółowo

OCENA CELUJĄCA. Słuchanie: Uczeń:

OCENA CELUJĄCA. Słuchanie: Uczeń: Wymagania na poszczególne oceny z języka angielskiego dla uczniów Technikum Zawodowego, Zasadniczej Szkoły Zawodowej i Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych, Regionalnego Centrum Edukacji Zawodowej w

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 1 w Miechowie

Szkoła Podstawowa nr 1 w Miechowie Wymagania edukacyjne na oceny w klasie 1 Szkoła Podstawowa nr 1 w Miechowie ZNAK GRAFICZNY OCENA WYRAŻONA PUNKTAMI KRYTERIA OCENIANIA Edukacja polonistyczna 6 p. - wypowiada myśli w formie wielozdaniowej,

Bardziej szczegółowo

swiat przestrzenny plastyka - zajęcia manualne piątek godz. 18.30-20.00 GRUPA WIEKOWA 7-12 CENA KURSU: 170,- Zajęcia manualne skupiają się na rozwijaniu percepcji wzrokowej i kontroli ręki a także na stymulowaniu

Bardziej szczegółowo

OCENA OPISOWA ŚRÓDROCZNA/ SEMESTRALNA KLASA 1. Klasa.. Rok szkolny.. Data EDUKACJA SPOŁECZNA

OCENA OPISOWA ŚRÓDROCZNA/ SEMESTRALNA KLASA 1. Klasa.. Rok szkolny.. Data EDUKACJA SPOŁECZNA OCENA OPISOWA ŚRÓDROCZNA/ SEMESTRALNA KLASA 1 Imię i nazwisko ucznia Klasa.. Rok szkolny.. Data EDUKACJA SPOŁECZNA Współdziałanie z rówieśnikami i osobami dorosłymi. Potrafi odróżnić co jest dobre, a co

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne plastyka, II etap edukacyjny

Wymagania edukacyjne plastyka, II etap edukacyjny Ocenie podlegają: przygotowanie do zajęć prace i ćwiczenia praktyczne, zaangażowanie w pracę twórczą aktywność na lekcji, wypowiedzi ustne, wyniki testów, kartkówek prace i ćwiczenia domowe, zeszyt przedmiotowy,

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Nr Literatura 1. Literackie wizje polskiego dworu. Omów temat w oparciu o wybrane utwory. 2. Polska, ale jaka? Przedstaw

Bardziej szczegółowo

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla szkół podstawowych na rok szkolny 2013/2014

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla szkół podstawowych na rok szkolny 2013/2014 Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski dla szkół podstawowych na rok szkolny 2013/2014 Działania warsztatowe w CSW są nie tylko pretekstem do poznawania różnych dyscyplin

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA PRZEDMIOTU ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE

PODSTAWA PROGRAMOWA PRZEDMIOTU ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE PODSTAWA PROGRAMOWA PRZEDMIOTU ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE III i IV etap edukacyjny [przedmiot uzupełniający] I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego klasy 4-6

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego klasy 4-6 klasy - Ocena Gramatyka i słownictwo uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie z łatwością buduje spójne zdania proste i złożone, poprawne pod względem gramatycznym i logicznym

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej

Efekty kształcenia dla kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej Załącznik nr 4 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom Profil Forma studiów Tytuł

Bardziej szczegółowo

Kurs Fotografii Od Podstaw

Kurs Fotografii Od Podstaw Portret cz.1 Rodzaje portretów: portret klasyczny portret psychologiczny autoportret grupowy (wieloosobowy) artystyczny plenerowy naturalny pozowany Portret klasyczny - ma jak najdokładniej pokazać nam

Bardziej szczegółowo

INNOWACJA PROGRAMOWO-ORGANIZACYJNA Z PLASTYKI W RAMACH GODZIN PRZEZNACZONYCH NA KÓŁKO ZAINTERESOWAŃ

INNOWACJA PROGRAMOWO-ORGANIZACYJNA Z PLASTYKI W RAMACH GODZIN PRZEZNACZONYCH NA KÓŁKO ZAINTERESOWAŃ INNOWACJA PROGRAMOWO-ORGANIZACYJNA Z PLASTYKI W RAMACH GODZIN PRZEZNACZONYCH NA KÓŁKO ZAINTERESOWAŃ Gimnazjum nr 7 im. Króla Jana III Sobieskiego w Rzeszowie przy Zespole Szkół Ogólnokształcących w Rzeszowie

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE. Tworzyć nowe w sobie i świecie

WPROWADZENIE. Tworzyć nowe w sobie i świecie WPROWADZENIE D zień dobry, Przyjaciele. Pragnę powitać tych wszystkich, któ rzy kroczą drogą dalszego energoinformacyjnego rozwoju oraz tych, którzy stawiają na niej dopiero pierwsze kroki. Czy gotowi

Bardziej szczegółowo

Nowa siedziba Cricoteki

Nowa siedziba Cricoteki Nowa siedziba Cricoteki Cricoteka rozpoczęła swą działalność w 1980 roku w Krakowie jako Ośrodek Teatru Cricot 2. Przez następne dziesięć lat Ośrodek tworzył instytucjonalne podstawy funkcjonowania Teatru

Bardziej szczegółowo

PLASTYKA KLASA 6 wymagania programowe na oceny semestralne i roczne

PLASTYKA KLASA 6 wymagania programowe na oceny semestralne i roczne PLASTYKA KLASA 6 wymagania programowe na oceny semestralne i roczne Niedostateczny Dopuszczający Dostateczny Dobry Bardzo dobry Celujący -nie opanował wiedzy o sztuce w zakresie wymaganym na ocenę dopuszczającą.

Bardziej szczegółowo

Janusz Przybylski. Grafika i malarstwo

Janusz Przybylski. Grafika i malarstwo Janusz Przybylski Grafika i malarstwo wrzesień-październik 2014 W stałej ekspozycji jednej z najważniejszych galerii sztuki współczesnej na świecie, w Tate Gallery w Londynie, niewiele dzieł pochodzi z

Bardziej szczegółowo

Znam przepisy i jestem bezpieczny! - przygotowanie do sprawdzianu na kartę motorowerową.

Znam przepisy i jestem bezpieczny! - przygotowanie do sprawdzianu na kartę motorowerową. Znam przepisy i jestem bezpieczny! - przygotowanie do sprawdzianu na kartę motorowerową. poznanie budowy motoroweru i obowiązkowego jego wyposażenia, poznanie zasad pieszych, rowerzystów i motorowerzystów

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET ARTYSTYCZNY W POZNANIU 20 KWIETNIA 2016 *R Rezerwacja miejsc: pracowniawarsztatow@o2.pl Wydział Animacji PREZENTACJE SYSTEM MOTION CAPTURE W PROCESIE TWORZENIA FILMU ANIMOWANEGO I GIER KOMPUTEROWYCH

Bardziej szczegółowo

Holistyczny model kształcenia przyrodniczego humanistów

Holistyczny model kształcenia przyrodniczego humanistów Holistyczny model kształcenia przyrodniczego humanistów Marek Kaczmarzyk Pracownia Dydaktyki Biologii Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytet Śląski Przekaz pozagenetyczny - gatunkowa przypadłośd

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1 Spis treści Przedmowa 11 CZE ŚĆ I PODSTAWY EPISTEMOLOGICZNE, ONTOLOGICZNE I AKSJOLOGICZNE DYSCYPLINY ORAZ KATEGORIE POJE CIOWE PEDAGOGIKI

Bardziej szczegółowo

Klasa I. Wymagania na ocenę. ortograficznych czyta cicho ze zrozumieniem. bez ekspresji spółgłosek prozę z ekspresją. pisany i drukowany.

Klasa I. Wymagania na ocenę. ortograficznych czyta cicho ze zrozumieniem. bez ekspresji spółgłosek prozę z ekspresją. pisany i drukowany. Klasa I Edukacja POLONISTYCZNA Wymagania na ocenę A znakomicie B dobrze C popracuj D koniecznie popracuj Opowiada używając opowiada używając wypowiedzi są nie zna liter poprawnych form poprawnych form

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PLASTYKI DLA KLASY III GIMNAZJUM

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PLASTYKI DLA KLASY III GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PLASTYKI DLA KLASY III GIMNAZJUM KRYTERIA WYPOWIEDZI ARTYSTYCZNEJ 1. Dopuszczający nieprawidłowe wykonanie, odbiegające od głównego tematu, brak logiki, nieprawidłowy dobór kompozycji,

Bardziej szczegółowo

MUZEUM NARODOWE ZIEMI PRZEMYSKIEJ W PRZEMYŚLU Plac płk Berka Joselewicza 1

MUZEUM NARODOWE ZIEMI PRZEMYSKIEJ W PRZEMYŚLU Plac płk Berka Joselewicza 1 OTWARCIE 17 PAŹDZIERNIKA (PIĄTEK) 2014, GODZINA 17:00 * MUZEUM NARODOWE ZIEMI PRZEMYSKIEJ W PRZEMYŚLU Plac płk Berka Joselewicza 1 WPROWADZENIE DR GRAŻYNA STOJAK * wystawa czynna do 17 listopada 2014 Janusz

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie Załącznik nr 21 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE - ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE MALARSTWO I RZEŹBA

WYMAGANIA EDUKACYJNE - ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE MALARSTWO I RZEŹBA WYMAGANIA EDUKACYJNE - ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE MALARSTWO I RZEŹBA Temat lekcji Światło i cień. 1. Światłocień w malarstwie ćwiczenie rysunkowe. 2. Budowa bryły światłem i cieniem. Wymagania programowe podstawowe

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DLA NAUCZYCIELI

PRZEWODNIK DLA NAUCZYCIELI 6 PRZEWODNIK DLA NAUCZYCIELI Zabawki jako pomoce dydaktyczne Proponowane ćwiczenia Budowanie MATEMATYKA: podstawowe pojęcia matematyczne odkrywanie podstawowych cech przedmiotów kolor rozpoznawanie liczby

Bardziej szczegółowo

MOCNE STRONY OSOBOWE:

MOCNE STRONY OSOBOWE: MOCNE STRONY OSOBOWE: To ja Kreatywność / pomysłowość Znajduję różne rozwiązania problemów Łatwo wpadam na nowe pomysły Mam wizjonerskie pomysły Szukam nowych możliwości i wypróbowuję je Potrafię coś zaprojektować

Bardziej szczegółowo

6. Plan pracy dydaktycznej do klasy 4. wraz z przewidywanymi osiągnięciami ucznia

6. Plan pracy dydaktycznej do klasy 4. wraz z przewidywanymi osiągnięciami ucznia 6. wraz z przewidywanymi osiągnięciami ucznia Tre ci zosta y uj te zgodnie z Now podstaw programow w kolejno ci: 1. ucze odbiera wypowiedzi i wykorzystuje zawarte w nich informacje (percepcja), 2. ucze

Bardziej szczegółowo

Jakże wiele dostrzegł on w naszej ziemi, tej na przysłowiowe wyciągnięcie ręki. Ileż, dzięki temu, będziemy mogli sami sprawdzić, zainspirowani jego

Jakże wiele dostrzegł on w naszej ziemi, tej na przysłowiowe wyciągnięcie ręki. Ileż, dzięki temu, będziemy mogli sami sprawdzić, zainspirowani jego Wszelkiego rodzaju jubileusze mają w sobie pewien posmak finału. To znaczy: jubilat osiągnął godny uznania wiek, ma sumę osiągnięć, czas więc, by je podsumować. Trzydziestolecie pracy artystycznej fotografika

Bardziej szczegółowo

dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry celujący rozpoznaje budowle greckie

dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry celujący rozpoznaje budowle greckie WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY - PLASTYKA klasa III gimnazjum Sztuka starożytnej Grecji. dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry celujący rozpoznaje budowle greckie posługuje się formą kariatydy

Bardziej szczegółowo

Chopinowskie inspiracje w muzyce, plastyce i teatrze

Chopinowskie inspiracje w muzyce, plastyce i teatrze Wojewódzki Dom Kultury im. J. Piłsudskiego w Kielcach Zrealizowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Chopinowskie inspiracje w muzyce, plastyce i teatrze Wojewódzki Dom Kultury im.

Bardziej szczegółowo

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla klas ponadgimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla klas ponadgimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014 Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski dla klas ponadgimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014 Działania warsztatowe w CSW są nie tylko pretekstem do poznawania różnych dyscyplin

Bardziej szczegółowo

II. EFEKTY KSZTAŁCENIA

II. EFEKTY KSZTAŁCENIA II. EFEKTY KSZTAŁCENIA Objaśnienie oznaczeń w symbolach: K kierunkowe efekty kształcenia A - obszar kształcenia w zakresie sztuki 1 studia I stopnia 2 studia II stopnia Użyte symbole: W kategoria wiedzy

Bardziej szczegółowo

Zasady oceniania na zajęciach plastycznych

Zasady oceniania na zajęciach plastycznych Zasady oceniania na zajęciach plastycznych Obszary aktywności oceniane na lekcjach plastyki: Aktywność na lekcjach: przygotowanie się do zajęć, praca i wypowiedzi na lekcji, zadania dodatkowe, konkursy,

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS STOPIEŃ WOJEWÓDZKI GIMNAZJUM

WOJEWÓDZKI KONKURS STOPIEŃ WOJEWÓDZKI GIMNAZJUM WOJEWÓDZKI KONKURS Z PLASTYKI cz. I STOPIEŃ WOJEWÓDZKI GIMNAZJUM CZĘŚĆ I Rozpoznawanie dzieł prezentowanych na slajdach, prawidłowe umieszczenie odpowiedzi w przygotowanym teście. Część I max. 70 punktów

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PLASTYKI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PLASTYKI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PLASTYKI Kryteria oceniania Podczas ustalania oceny z plastyki szczególną uwagę należy zwrócić na wysiłek wkładany przez ucznia w wywiązywanie się z obowiązków wynikających

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 6. I okres roku szkolnego 2015/2016

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 6. I okres roku szkolnego 2015/2016 Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 6 Zakres materiału realizowany w danym okresie może ulec zmianie w zależności od tempa pracy uczniów i innych czynników niezależnych. O zmianach uczniowie będą

Bardziej szczegółowo