Metoda oceny strategii rozwoju województwa małopolskiego pod kątem uznania ochrony środowiska za zasadę nadrzędną.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Metoda oceny strategii rozwoju województwa małopolskiego pod kątem uznania ochrony środowiska za zasadę nadrzędną."

Transkrypt

1 Metoda oceny strategii rozwoju województwa małopolskiego pod kątem uznania ochrony środowiska za zasadę nadrzędną Marek Zaborowski

2 Spis treści 1. Wstęp Definicja rozwoju zrównowaŝonego - ekorozwoju Metody oceny pod kątem rozwoju zrównowaŝonego Ocena wzrostu gospodarczego Ocena rozwoju społecznego Ocena stanu środowiska Wskaźniki rozwoju Wskaźniki ekorozwoju dla województwa małopolskiego Ochrona zasobów wodnych Ochrona powietrza Ochrona ziemi/odpady Ochrona przyrody Działalność człowieka Indeksy Lista kontrolna dla projektów/programów realizujących strategię rozwoju województwa małopolskiego Omówienie metod określania wybranych wskaźników rozwoju zrównowaŝonego Unii Europejskiej Lokalny wkład w globalne zmiany klimatyczne Lokalne moŝliwości przemieszczania się i transport pasaŝerski Dostępność lokalnych publicznych terenów otwartych i usług Jakość lokalnego powietrza Zarządzanie w organach administracji lokalnej i lokalnych podmiotach gospodarczych zgodne z zasadami zrównowaŝonego rozwoju UŜytkowanie gruntów zgodnie z zasadami zrównowaŝonego rozwoju Produkty promujące zrównowaŝony rozwój Przykład wskaźników stosowanych przez rząd Kanady Wskaźniki ekorozwoju zestawione przez prof. Tadeusza Borysa Bibliografia...Błąd! Nie zdefiniowano zakładki. 2

3 1. Wstęp Niniejsze opracowanie ma na celu przedstawienie koncepcji oceny realizacji strategii Województwa Małopolskiego pod kątem ochrony środowiska. ZałoŜenie, Ŝe strategia rozwoju uwzględnia interesy środowiska jest zbieŝne z koncepcją rozwoju zrównowaŝonego, godząca interesy środowiska i społeczeństwa z tradycyjnym pojęciem rozwoju. W części Metody oceny pod kątem rozwoju zrównowaŝonego zdefiniowano na uŝytek niniejszego opracowania pojęcie ekorozwoju/rozwoju zrównowaŝonego i określono jego podstawowe elementy składowe. ZałoŜono zatem, Ŝe strategia będzie mogła być oceniana w zakresie zgodności z zasadą nadrzędności potrzeb środowiska, ale w kontekście rozwoju zrównowaŝonego jako jednego z trzech głównych obszarów. Rozwój jest pojęciem dynamicznym, który zakłada zmiany stąd potrzeba ustalenia/wybrania miar, których uŝyje się do pomiaru postępu. Do pomiaru postępu uŝywa się wskaźników. Czym są wskaźniki? Wskaźniki powinny ułatwić odpowiedź na najwaŝniejsze pytania: Co się dzieje? Jaki to ma wpływ (na mnie i na otoczenie)? Co mogę zrobić? A zatem wskaźnikiem nie jest kaŝda informacja uzyskana z GUS, ale informacja przydatna do pomiaru postępu. Niestety nie wszystkie najprzydatniejsze informacje są dostępnie w GUS, niektóre muszą być przygotowane specjalnie w odniesieniu do konkretnej sytuacji. PoniewaŜ wskaźniki zwykle są po prostu danymi, zebranymi w odniesieniu do wyodrębnionego problemu/zjawiska, wygodnie jest wydzielić ich zbiór w odniesieniu do danego zjawiska i przedstawić je w formie zagregowanego indeksu. Przykładem takiego indeksu moŝe być indeks efektu cieplarnianego który uwzględnia wielkości emisji gazów cieplarnianych (przede wszystkim dwutlenek węgla i metan), oraz ich wpływ (Globar Warming Potential) emisja metanu jest kilkadziesiąt razy bardziej szkodliwa niŝ emisja dwutlenku węgla. Więcej informacji na ten temat moŝna uzyskać np. na stronie Amerykańskiego Departamentu Energii (http://www.eia.doe.gov/oiaf/1605/gwp.html). 3

4 2. Definicja rozwoju zrównowaŝonego - ekorozwoju Pojęcie ekorozwój lub "zrównowaŝony rozwój" - (Sustainable Development) - zostało po raz pierwszy zdefiniowane w raporcie "Nasza wspólna przyszłość" (1987 r.), opracowanym przez Światową Komisję Środowiska i Rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych. ZrównowaŜony rozwój został określony, jako proces mający na celu zaspokojenie aspiracji rozwojowych obecnego pokolenia w sposób umoŝliwiający realizację tych samych dąŝeń następnym pokoleniom. Pomiędzy rokiem 1987 a dniem dzisiejszym powstało kilkaset definicji pojęcia rozwój zrównowaŝony (na przykład lista przygotowana przez Susan Murcott z MIT, dostępna w Internecie pod adresem: Ze względów praktycznych, w sposób arbitralny i na uŝytek niniejszego opracowania, przyjęto następującą definicję rozwoju zrównowaŝonego: Rozwój zrównowaŝony to rozwój, który prowadzi do wzrostu dobrobytu i poprawy jakości Ŝycia z uwzględnieniem uwarunkowań środowiska Ze względu na wielość i róŝnorodność czynników, wpływających na poprawę poziomu Ŝycia, wyodrębniono trzy główne obszary na których naleŝy skoncentrować się przy planowaniu skutecznej strategii osiągnięcia zrównowaŝonego rozwoju: a) ochrona środowiska i racjonalna gospodarka zasobami naturalnymi (m. in. ograniczanie zanieczyszczenia środowiska, ochrona zagroŝonych wyginięciem gatunków zwierząt i roślin, promocja odnawialnych źródeł energii), b) wzrost gospodarczy i sprawiedliwy podział korzyści z niego wynikających (m. in. ułatwienie dostępu do rynków dla państw rozwijających się, finansowanie rozwoju, zmiana nieracjonalnych wzorców konsumpcji i produkcji) oraz c) rozwój społeczny (m. in. walka z ubóstwem, dostęp do edukacji, ochrony zdrowia). Te trzy obszary nazwać moŝna filarami rozwoju zrównowaŝonego. Rozwój zrównowaŝony jest definiowany jako rozwój, który równowaŝy rozwój gospodarczy i społeczny z ochroną środowiska, uwzględniając wagę kaŝdego z obszarów. A zatem kaŝde działanie moŝe być oceniane pod kątem ochrony środowiska, wzrostu gospodarczego i rozwoju społecznego. 4

5 3. Metody oceny pod kątem rozwoju zrównowaŝonego Ocena rozwoju zrównowaŝonego powinna składać się z trzech elementów: a) oceny rozwoju gospodarczego, b) oceny rozwoju społecznego, c) oceny w zakresie środowiska (najbardziej interesującej z punktu widzenia niniejszego opracowania) Ocena wzrostu gospodarczego PKB Rozwój gospodarczy tradycyjnie określany jest poprzez poprzez procentowy wzrost produktu krajowego brutto (PKB). Na jednej ze stron internetowych Narodowego Banku Polskiego wzrost gospodarczy opisany jest w następujący sposób: Jeśli w kolejnym roku w całej gospodarce uda się sprzedać więcej towarów i usług niŝ w roku poprzednim mamy do czynienia ze wzrostem gospodarczym. Gdy Pan Złociutki jest w stanie więcej zarobić, źródłem wzrostu jest on sam jego praca. Ale jeśli w tym samym czasie, gdy wzrosły zarobki Złociutkiego, o tyle samo podniosły się ceny towarów, które kupują Złociutcy, mieliśmy do czynienia tylko ze wzrostem nominalnym. Złociutcy nie mogą przecieŝ kupić więcej niŝ poprzednio. Dlatego cieszyć się moŝna tylko z wzrostu realnego, czyli po uwzględnieniu inflacji. (...) Przykładów wysokiego wzrostu gospodarczego jest wiele. Po drugiej wojnie światowej okres długotrwałego szybkiego wzrostu przeszły Niemcy. Tam najpierw odbudowywano kraj po zniszczeniach wojennych, ale później Niemcom udało się stać największą gospodarką w Europie. Warto zaznaczyć, Ŝe okres wyjątkowej koniunktury i wzrostu gospodarczego, po drugiej wojnie światowej, był w Niemczech okresem nasilonej degradacji środowiska. Wskaźnik PKB był wielokrotnie krytykowany ze względu na swoją jednowymiarowość, co zresztą w znacznym stopniu przyczyniło się do rozszerzenia pojęcia rozwoju i konsekwencji powstania pojęcia rozwój zrównowaŝony Strategia Lizbońska Polska podobnie jak pozostałe państwa Wspólnoty zobowiązała się do przygotowania i wdroŝenia Narodowego Programu Reform i unaradawiania Strategii Lizbońskiej tak, by moŝna było w nim uwzględnić specyficzne preferencje i uwarunkowania rozwojowe. Zwykle w kontekście realizacji strategii Lizbońskiej mówi się o wzroście konkurencyjności gospodarki, reformie finansów publicznych, zmniejszeniu fiskalizmu, etc. Ocena rozwoju 5

6 w kontekście strategii lizbońskiej jest trudniejsza wszakŝe niezwykle trudno ocenić czynniki konkurencyjności Ocena rozwoju społecznego Rozwój społeczny oceniany jest przy pomocy tzw. Human Development Index (HDI) wskaźnika rozwoju społecznego. Jest to wskaźnik uŝywany przez ONZ, który określa poziom Ŝycia na podstawie takich mierników jak poziom ubóstwa, stopień analfabetyzmu czy jakość opieki zdrowotnej. Wskaźnik został opracowany w 1990 przez pakistańskiego ekonomistę Mahbuba ul Haqa. Od 1993 wykorzystuje go w swoich corocznych raportach oenzetowska agenda ds. rozwoju (UNDP). Rysunek 1: Rozwój społeczny określony przy pomocy HDI, UNDP Kolor zielony oznacza kraje wysoko rozwinięte, a czerwony słabo rozwinięte Ocena stanu środowiska W zakresie oceny stanu środowiska w zasadzie nie moŝna mówić o rozwoju (w przeciwieństwie do rozwoju gospodarki i społeczeństwa). Pojęcie stan środowiska nie jest pojęciem dynamicznym. Informacje o zmianach stanu środowiska mają charakter dynamiczny, pokrewny pojęciom rozwoju w obszarze gospodarki czy społeczeństwa. Podstawowym źródłem danych na temat stanu środowiska jest Państwowy Monitoring Środowisk (PMŚ). Według art. 25 ust. 2 ustawy Prawo Ochrony Środowiska PMŚ jest systemem: a)pomiarów, ocen i prognoz stanu środowiska, b)gromadzenia, przetwarzania i rozpowszechniania informacji o środowisku. Celem PMŚ, zgodnie z art. 25 ust. 3 ww. ustawy, jest wspomaganie działań na rzecz ochrony środowiska poprzez systematyczne informowanie organów administracji i społeczeństwa o: 1) jakości elementów przyrodniczych, dotrzymywaniu standardów jakości środowiska określonych przepisami oraz obszarach występowania przekroczeń tych standardów, 6

7 2) występujących zmianach jakości elementów przyrodniczych i przyczynach tych zmian, w tym powiązaniach przyczynowo skutkowych występujących pomiędzy emisjami i stanem elementów przyrodniczych. Informacje wytworzone w ramach PMŚ wykorzystywane są przez jednostki administracji rządowej i samorządowej dla potrzeb operacyjnego zarządzania środowiskiem za pomocą instrumentów prawnych, takich jak: postępowanie w sprawie ocen oddziaływania na środowisko, pozwolenia na wprowadzanie do środowiska substancji lub energii, programy i plany ochrony środowiska jako całości i jego poszczególnych elementów, plany zagospodarowania przestrzennego. Informacje wytworzone w ramach PMŚ wykorzystywane są takŝe do celów monitorowania skuteczności działań i strategicznego planowania w zakresie ochrony środowiska i zrównowaŝonego rozwoju na wszystkich poziomach zarządzania. PMŚ zapewnia takŝe dane podlegające udostępnianiu w myśl przepisów ustawy - Prawo ochrony środowiska, regulujących sprawy swobodnego dostępu do informacji. Cele PMŚ będą osiągane poprzez realizację następujących zadań cząstkowych: wykonywanie badań wskaźników charakteryzujących poszczególne elementy środowiska, prowadzenie obserwacji elementów przyrodniczych, gromadzenie i analizę wyników badań i obserwacji, ocenę stanu i trendów zmian jakości poszczególnych elementów środowiska w oparciu o ustalone kryteria, identyfikację obszarów przekroczeń standardów jakości środowiska, analizy przyczynowo-skutkowe, opracowywanie zestawień, raportów, komunikatów i ich udostępnianie w formie drukowanej lub zapisu elektronicznego, w tym za pomocą internetu Dane na temat stanu środowiska W ramach PMŚ wykonywane są badania w bloku, który obejmuje działania związane z pozyskiwaniem, gromadzeniem, analizą i upowszechnianiem informacji o poziomach substancji i innych wskaźnikach charakteryzujących stan poszczególnych elementów przyrodniczych. Na terenie województwa małopolskiego w bloku JAKOŚĆ ŚRODOWISKA przyjęto następującą strukturę podsystemów: 1. monitoring jakości powietrza 2. monitoring jakości śródlądowych wód powierzchniowych: rzek zbiorników zaporowych 3. monitoring jakości śródlądowych wód podziemnych 4. monitoring jakości gleby i ziemi 7

8 5. monitoring hałasu 6. monitoring pól elektromagnetycznych W ramach podsystemów wyróŝniono zadania posiadające specyficzne cele i odpowiednie dla tych celów programy pomiarowo-badawcze. Realizacja zadań w poszczególnych podsystemach prowadzona będzie w oparciu o sieci pomiarowe: - krajowe, - regionalne, - lokalne, o których mowa w art. 23 ust. 5-9 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska. Sieci krajowe i sieci wojewódzkie koordynowane są przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska zaś sieci lokalne przez wojewódzkich inspektorów ochrony środowiska. Nowy stan prawny wprowadził istotne zmiany w hierarchizacji sieci pomiarowych. Niektóre podsystemy (np. monitoring jakości gleby i ziemi) w dalszym ciągu będą realizowane w oparciu o sieci krajowe. W przypadku monitoringu jakości powietrza, wód powierzchniowych, hałasu, pól elektromagnetycznych podstawowym poziomem organizacji systemu jest województwo lub region wodny. NałoŜenie na PMŚ obowiązku identyfikowania obszarów przekroczeń standardów jakości środowiska będzie wymagało, poza wykonywaniem pomiarów w oparciu o stacjonarne sieci, stosowania innych metod, np. modelowania matematycznego, metod wskaźnikowych. Ponadto, w ślad za dyrektywami UE, stopniowo wprowadzany jest podział monitoringu na diagnostyczny (wstępny), operacyjny, badawczy, w zaleŝności od tego w jakiej fazie rozpoznania znajduje się stan danego elementu środowiska. 8

9 4. Wskaźniki rozwoju Dane pozyskiwane na temat środowiska są najbardziej podstawowymi informacjami, na ich podstawie mogą być tworzone wskaźniki. Mając do dyspozycji spory zestaw surowych danych często trudno wyrobić sobie opinię na temat stanu środowiska, przeprowadzić ocenę sytuacji. Do oceny realizacji strategii w zakresie ekorozwoju uŝywane są wskaźniki i indeksy. Wskaźniki i indeksy tworzone są w celach analitycznych oraz w celach komunikacyjnych, po to aby moŝna było określić i zakomunikować postęp w danym obszarze. Wskaźniki są tworzone na podstawie danych (np. pozyskane z GUS lub PMŚ), a zatem wskaźnik jest tym łatwiejszy do pozyskania, im łatwiejszy jest dostęp do wiarygodnych danych. Wskaźniki są podstawowym narzędziem analitycznym słuŝącym do obserwacji zmian i trendów. Wskaźniki powinny dostarczać decydentom i osobom zainteresowanym wiedzę potrzebną do podejmowania odpowiedzialnych decyzji w sposób bardziej komunikatywny niŝ surowe dane. Poprzez agregowanie kilku wskaźników otrzymuje się indeksy zagregowane. Wskaźniki i indeksy tworzone są w celach komunikacyjnych, a zatem nie naleŝy zakładać, Ŝe dostarczają pełnej wiedzy na temat danego zjawiska. Wskaźniki powinny być wykorzystywane w następujących celach: a) obserwacji dochodzenia do załoŝonych celów, b) informowania o kierunkach zmian, c) w celu spowodowania zmian poprzez komunikowanie problemu. Te trzy cele nie muszą się wzajemnie wykluczać i niektóre wskaźniki mogą realizować wszystkie cele jednocześnie. Przy ustalaniu wskaźników naleŝy odpowiedzieć sobie na podstawowe pytania: do kogo dane wskaźniki są adresowane, oraz w jakim celu. Przykład StęŜenie zanieczyszczeń w rzekach zaleŝy od dwóch czynników - jeden czynnik to zrzut zanieczyszczeń do wód, drugi to ilość opadów atmosferycznych, które te zanieczyszczenia rozcieńczają. Do określenia stanu środowiska rzek moŝna zatem uŝyć obu wskaźników, tworząc odpowiedni indeks. Z połączenia informacji o rosnącym zrzucie zanieczyszczeń i malejącej ilości opadów moŝna dopiero wysnuć wniosek na temat stanu środowiska w rzekach. Człowiek nie ma wpływu na ilość opadów, natomiast moŝe mieć wpływ na prędkość spływania deszczówki, poprzez naturalizację rzek, projekty małej retencji, szerokie wykorzystywanie wody deszczowej do celów gospodarczych. Indeks jakości środowiska rzek = Wsk. ilość zrzucanych zanieczyszczeń Wsk. retencji W obszarach górskich opady atmosferyczne z roku na rok są coraz mniejsze 9

10 Lp. Stacja PołoŜenie stacji H Suma Data pomiarowa pomiarowej m dobowa 1. ŚNIEśKA szczyt ,7 31 VII ,2 125,5 1 VIII VII ,7 10 VIII ,7 18 VII JAKUSZYCE (lata ) dno doliny górnej Kamiennej, zachodni skraj Karkonoszy 3. PRZESIEKA północne zbocze Karkonoszy 4. KOWARY dolina Jedlicy, podnóŝe Karkonoszy ,2 154,1 118,8 116,8 107,2 105, ,0 108, ,8 120,0 110,0 109,3 105,0 100,0 8 VIII VII VIII VII VI VII VII VII VIII VII VII VII IX VII 1997 Rozwój zrównowaŝony moŝe być przedstawiony jako rozwój odbywający się w trzech kierunkach: gospodarka, społeczeństwo i środowisko. Tradycyjny rozwój gospodarki był jednowymiarowy, mierzony przede wszystkim przez wzrost PKB, wprowadzenie czynników społecznego i środowiskowego zdecydowanie komplikuje pomiar postępu, poniewaŝ trzeba uwzględnić nie jeden a wiele czynników, w dodatku czynniki te często są trudno mierzalne (np. jakość Ŝycia). KaŜde działanie podejmowane w ramach realizacji strategii powinno być oceniane pod kątem sensowności gospodarczej, ale równieŝ społecznej i środowiskowej. Nie chodzi tu jednak o czystą ocenę oddziaływania na środowisko, która ma zwykle na celu wskazanie głównych zagroŝeń 10

11 wynikających z realizacji jakiegoś działania. W przypadku, gdy projekty mają być oceniane pod kątem realizacji zasad zrównowaŝonego rozwoju, chodzi raczej o uwzględnienie/określenie potencjału rozwoju gospodarczego, przy jak najkorzystniejszym oddziaływaniu zarówno na środowisko jak i na rozwój społeczny. Na uŝytek opracowania środowisko zostało określone jako 4 obszary główne: ochrona zasobów wodnych, ochrona powietrza, ochrona gleby, ochrona przyrody oraz obszar dodatkowy działalność człowieka. Wskaźniki i indeksy powinny uwzględniać interakcje pomiędzy środowiskiem a człowiekiem. Wskaźniki powinny być kwantyfikowalne, oraz powinny mieć określone wartości docelowe Ŝeby było wiadomo do czego dąŝymy. Wtedy moŝna stosunkowo łatwo zilustrować proces dochodzenia do celu. Przykład Na jakość wody w rzekach mają wpływ dwa czynniki: zrzut zanieczyszczeń i opady. Wskaźnik zrzut zanieczyszczeń określa wpływ człowieka na środowisko, wskaźnik ilość opadów atmosferycznych określa wpływ środowiska na gospodarkę, wskaźnik zdolności retencji jest moŝliwy do zmiany przez gospodarczą działalność człowieka ale ma zupełnie inny charakter niŝ zrzut ilości zanieczyszczeń zakłada aktywność w zakresie poprawy, a nie ograniczenie negatywnego wpływu. 11

12 12

13 5. Wskaźniki ekorozwoju dla województwa małopolskiego W niniejszym opracowaniu dla poszczególnych obszarów (woda, powietrze, ziemia, przyroda, człowiek) zostały określone wskaźniki rozwoju zrównowaŝonego. Czcionką normalną oznaczono wskaźniki określone w strategii, natomiast kursywą oznaczone są wskaźniki zaproponowane jako wskaźniki uzupełniające. Lista wskaźników moŝe być oczywiście uzupełniona szerszą listę, opracowaną przez prof. Tadeusza Borysa przedstawiono w załączniku. Na potrzeby niniejszego opracowania zostały określone grupy docelowe, w odniesieniu do których określona została decyzyjność (arbitralnie) danej grupy w zakresie realizacji danego wskaźnika. Określenie decyzyjności jest waŝne, poniewaŝ od razu pokazuje dla kogo i w jakim kierunku powinny być programowane działania. Poprzez określenie decyzyjności moŝna uzyskać matryce wskaźników dla poszczególnych grup celowych. Na potrzeby niniejszego opracowania zostały określone następujące grupy celowe: Samorządy (gmina, powiat, województwo) Państwo (rząd, sejm i inne instytucje państwowe) Małe i Średnie przedsiębiorstwa Rolnictwo i leśnictwo DuŜe firmy Obywatele indywidualni. 13

14 5.1. Ochrona zasobów wodnych Instytucje publiczne Decyzyjność Sektor prywatny Samorządy Państwo MSP Rolnictwo i leśnictwo DuŜe firmy Obywatele indywidualnie Zmniejszenie udziału wód pozaklasowych w badanych wodach powierzchniowych (%) Wzrost udziału wód I klasy w badanych wodach podziemnych (%) 2 2 Zmniejszenie zuŝycia wody/mieszkańca Zwiększenie populacji objętej oczyszczaniem ścieków Zwiększenie powierzchni wód uŝywanych do celów rekreacyjnych Zmniejszenie ilości składników odŝywczych spływających do rzek, powstających w wyniku nawoŝenia 1 2 Wzrost wskaźnika retencji (%) Dyskusji wymagają następujące kwestie: zmniejszenie zuŝycia wody/mieszkańca będzie miało coraz większe znaczenie ze względu na pogłębiający się deficyt opadów, wskaźnik ten będzie miał szczególne znaczenie w przyszłości wzrost wskaźnika retencji w strategii wskaźnik ten został określony jako wzrost wskaźnika sztucznej retencji, jednak moŝna załoŝyć, Ŝe celowe działania mogą prowadzić do wzrostu retencji naturalnej (np. denaturalizacja rzek) 14

15 5.2. Ochrona powietrza Instytucje publiczne Decyzyjność Sektor prywatny Samorządy Państwo MSP Rolnictwo i leśnictwo DuŜe firmy Obywatele indywidualnie Wzrost udziału energii odnawialnej w produkcji energii elektrycznej (%) 2 2 Zmniejszenie poziomu maksymalnych notowanych stęŝeń podstawowych zanieczyszczeń powietrza (µg/m3) Ilość certyfikowanych energetycznie budynków uŝyteczności publicznej 2 1 Zmniejszenie emisji gazowych pochodzących z transportu Zmniejszenie udziału energii elektrycznej i cieplnej pochodzącej z paliw kopalnych Powierzchnia zainstalowanych kolektorów słonecznych Dyskusji wymagają następujące kwestie: Wymienione w tabeli wskaźniki w większości odnoszą się do dwutlenku węgla, natomiast nie odnoszą się do innych problemów związanych ochroną powietrza, np. z niską emisją. Wskaźnikiem odnoszącym się do wszystkich zanieczyszczeń jest wskaźnik dotyczący zmniejszenia poziomu maksymalnych notowanych stęŝeń podstawowych zanieczyszczeń. 15

16 5.3. Ochrona ziemi/odpady Instytucje publiczne Samorządy Państwo MSP Decyzyjność Sektor prywatny Rolnictwo i leśnictwo DuŜe firmy Obywatele indywidualnie Wzrost udziału segregowanych odpadów komunalnych (%) Ilość papieru z recylkingu wykorzystywanego przez administrację 2 2 Zwiększenie udziału odpadów niebezpiecznych wydzielonych ze strumienia odpadów komunalnych (%) Zwiększenie udziału odpadów wielkogabarytowych wydzielonych ze strumienia odpadów komunalnych 2 2 Zwiększenie udziału odpadów biodegradowalnych wydzielonych ze strumienia odpadów komunalnych Ilość dzikich wysypisk Powierzchnia dzikich wysypisk Dyskusji wymagają następujące kwestie: Problem gospodarki odpadami w Polsce oczywiście nie dotyczy jedynie problemów zajęcia i degradacji terenu, jednak w związku ze zobowiązaniami wynikającymi z traktatu akcesyjnego gospodarka odpadami zajmuje miejsce szczególne. Innymi, pokrewnymi wskaźnikami, które znalazły się w innej kategorii, są wskaźniki dotyczące rewitalizacji. 16

17 5.4. Ochrona przyrody Instytucje publiczne Samorządy Państwo MSP Decyzyjność Sektor prywatny Rolnictwo i leśnictwo DuŜe firmy Obywatele indywidualnie Wzrost liczby powołanych stref ochrony krajobrazu (parków kulturowych) Zmniejszanie powierzchni obszarów zdegradowanych Powierzchnia całkowita objęta projektami rewitalizacji Wzrost liczebności populacji duŝych drapieŝników Wzrost udziału obszarów prawnie chronionych w powierzchni województwa (%) 2 2 Wzrost wskaźnika lesistości (%) 2 2 Średni wiek drzew Powierzchnia upraw "organicznych" 1 2 Powierzchnia parków i terenów zielonych w miastach

18 5.5. Działalność człowieka Instytucje publiczne Samorządy Państwo MSP Decyzyjność Sektor prywatny Rolnictwo i leśnictwo Wzrost liczby opracowanych programów rewitalizacji 2 1 Ilość pozyskiwanego drewna Powierzchnia lasów posiadających FSC 2 2 Wzrost liczby obiektów wpisanych do rejestru zabytków 2 Powierzchnia budowlana objęta programami rewitalizacji DuŜe firmy Obywatele indywidualnie Ilość instytucji mających certyfikat w zakresie zarządzania środowiskiem Przeprowadzenie audytów "środowiskowych" dla firm i samorządów % zamówień uwzględnieniających kryteria ochrony środowiska przy zamawianiu towarów (certyfikaty etc) Wzrost udziału odpadów przemysłowych poddanych odzyskowi (%)

19 5.6. Indeksy W zakresie poszczególnych obszarów ochrony środowiska moŝna określić wskaźniki realizacji celów polityki regionalnej, oraz wskaźniki realizacji celów. Wskaźniki realizacji celów powinny wynikać z załoŝeń polityki rozwoju, zagroŝeń, oraz oczywiście zobowiązań akcesyjnych, czyli de facto polityki Wspólnoty Europejskiej. Stan wyjściowy Stan obecny Cel % osiągnięcia celu Wzrost udziału segregowanych odpadów komunalnych (%) 3% 4% 15% 8% Ilość papieru z recylkingu wykorzystywanego przez administrację 2% 5% 50% 6% Zmniejszenie udziału odpadów niebezpiecznych w strumieniu odpadów komunalnych 90% 89% 25% 2% Zmniejszenie udziału odpadów wielkogabarytowych w strumieniu odpadów komunalnych 90% 80% 25% 15% Zmniejszenie udziału odpadów biodegradowalnych w strumieniu odpadów komunalnych 91% 55% 25% 55% Wzrost udziału odpadów przemysłowych poddanych odzyskowi (%) 20% 23% 80% 5% Ilość dzikich wysypisk % Powierzchnia dzikich wysypisk % Przykład załoŝeń polityki regionalnej w zakresie gospodarki odpadami Osiągnięcie wszystkich celów nie jest jednakowo waŝne, a zatem moŝna ustalić hierarchię ich waŝności przyporządkowując celom wagi. Przyporządkowanie wag jest decyzją polityczną, podejmowaną ze świadomością hierarchii potrzeb. Waga Wzrost udziału segregowanych odpadów komunalnych (%) 3 Ilość papieru z recylkingu wykorzystywanego przez administrację 2 Zmniejszenie udziału odpadów niebezpiecznych w strumieniu odpadów komunalnych 2 Zmniejszenie udziału odpadów wielkogabarytowych w strumieniu odpadów komunalnych 4 Zmniejszenie udziału odpadów biodegradowalnych w strumieniu odpadów komunalnych 4 Wzrost udziału odpadów przemysłowych poddanych odzyskowi (%) 2 Ilość dzikich wysypisk 3 Powierzchnia dzikich wysypisk 2 W ten sposób moŝna zdefiniować indeks (w przykładzie w odniesieniu do gospodarki odpadami). PowyŜsze zestawienie moŝe być przedstawione w formie graficznej: 19

20 2500% 2000% Powierzchnia dzikich wysypisk Ilość dzikich wysypisk 1500% 1000% Wzrost udziału odpadów przemysłowych poddanych odzyskowi (%) Zmniejszenie udziału odpadów biodegradowalnych w strumieniu odpadów komunalnych Zmniejszenie udziału odpadów wielkogabarytowych w strumieniu odpadów komunalnych Zmniejszenie udziału odpadów niebezpiecznych w strumieniu odpadów komunalnych Ilość papieru z recylkingu wykorzystywanego przez administrację Wzrost udziału segregowanych odpadów komunalnych (%) 500% 0% Stan obecny Stan docelowy Proporcje wskazują na odległość wartości rzeczywistych od załoŝonych celów (im róŝnica mniejsza, tym cel bliŝszy osiągnięcia). Rozwój zrównowaŝony moŝna symbolicznie przedstawić w formie trójkątów. Strzałki przedstawiają indeksy rozwoju dla sfery środowiska, społeczeństwa i gospodarki. 20

21 Strzałki niebieskie odzwierciedlają przykładowe aktualne wartości indeksów, a strzałki czerwone przedstawiają wartości docelowe. 21

22 6. Lista kontrolna dla projektów/programów realizujących strategię rozwoju województwa małopolskiego KaŜdy z programów i projektów realizujących strategię rozwoju województwa powinien być oceniony pod w kontekście środowiska. Ocena powinna mieć charakter jakościowy (odpowiadać na pytanie czy wpływ isnieje), oraz ilościowy (odpowiadać na pytanie w jakim zakresie istnieje). Ochrona zasobów wodnych Zmniejszenie udziału wód pozaklasowych w badanych wodach powierzchniowych (%) Wzrost udziału wód I klasy w badanych wodach podziemnych (%) Zmniejszenie zuŝycia wody/mieszkańca Zwiększenie populacji objętej oczyszczaniem ścieków Zwiększenie powierzchni wód uŝywanych do celów rekreacyjnych Zmniejszenie ilości składników odŝywczych spływających do rzek, powstających w wyniku nawoŝenia Wzrost wskaźnika retencji (%) Ochrona powietrza Wzrost udziału energii odnawialnej w produkcji energii elektrycznej (%) Zmniejszenie poziomu maksymalnych notowanych stęŝeń podstawowych zanieczyszczeń powietrza (µg/m3) Ilość certyfikowanych energetycznie budynków uŝyteczności publicznej Zmniejszenie emisji gazowych pochodzących z transportu Zmniejszenie udziału energii elektrycznej i cieplnej pochodzącej z paliw kopalnych Powierzchnia zainstalowanych kolektorów słonecznych Ochrona ziemi Wzrost udziału segregowanych odpadów komunalnych (%) Ilość papieru z recylkingu wykorzystywanego przez administrację Zwiększenie udziału odpadów niebezpiecznych wydzielonych ze strumienia odpadów komunalnych (%) Zwiększenie udziału odpadów wielkogabarytowych wydzielonych ze strumienia odpadów komunalnych Zwiększenie udziału odpadów biodegradowalnych wydzielonych ze strumienia odpadów komunalnych Ilość dzikich wysypisk Powierzchnia dzikich wysypisk Ochrona przyrody Wzrost liczby powołanych stref ochrony krajobrazu (parków kulturowych) Zmniejszanie powierzchni obszarów zdegradowanych Powierzchnia całkowita objęta projektami rewitalizacji Wzrost liczebności populacji duŝych drapieŝników Wzrost udziału obszarów prawnie chronionych w powierzchni województwa (%) Wzrost wskaźnika lesistości (%) Średni wiek drzew Powierzchnia upraw "organicznych" Powierzchnia parków i terenów zielonych w miastach Wzrost liczby opracowanych programów rewitalizacji Ilość pozyskiwanego drewna Powierzchnia lasów posiadających FSC Działalność człowieka Wzrost liczby obiektów wpisanych do rejestru zabytków Powierzchnia budowlana objęta programami rewitalizacji Ilość instytucji mających certyfikat w zakresie zarządzania środowiskiem Przeprowadzenie audytów "środowiskowych" dla firm i samorządów % zamówień uwzględnieniających kryteria ochrony środowiska przy zamawianiu towarów (certyfikaty etc) Wzrost udziału odpadów przemysłowych poddanych odzyskowi (%) Wpływ projektu/pro gramu Wielkość wpływu 22

23 7. Omówienie metod określania wybranych wskaźników rozwoju zrównowaŝonego Unii Europejskiej Opracowanie europejskiego zestawu jednolitych wskaźników zrównowaŝonego rozwoju na poziomie lokalnym jest efektem wspólnej inicjatywy Komisji Europejskiej (Dyrekcji Generalnej ds. Środowiska), Europejskiej Agencji Ochrony Środowiska i Zespołu Ekspertów ds. Środowiska Miejskiego, utworzonego w roku 1991 przez Komisję Europejską. Inicjatywa ta ma na celu zachęcenie europejskich społeczności lokalnych do wykorzystywania jednolitych wskaźników do mierzenia postępu na drodze do zrównowaŝonego rozwoju na szczeblu lokalnym. Grupa robocza utworzona w czerwcu 1999 r. wykonała swą pracę. Bardzo dziękuję członkom tej grupy za poświęcony czas oraz wysiłek. Dyrekcja Generalna ds. Środowiska konsekwentnie dbała o koordynację prac i zarządzanie grupą. Ministerstwo Planowania Przestrzennego i Środowiska Republiki Francuskiej udzieliło grupie pomocy technicznej, niezbędnej do sporządzenia niniejszego raportu. Przedstawiony poniŝej zestaw wskaźników na poziomie lokalnym naleŝy traktować jako propozycję "pierwszej generacji". Mamy szczerą nadzieję, Ŝe europejskie władze lokalne przekaŝą nam swoje uwagi, uzupełnienia lub nowe propozycje, aby zapoczątkowany proces kontynuować i ulepszać. Przyjmuje się, Ŝe porównanie opiera się głównie na miarach względnych, tj. skupia się raczej na zakresie zmian, występujących po upływie pewnego czasu oraz określaniu tendencji i kierunków niŝ na miarach absolutnych. Przedmiotem porównania jest zatem raczej "dokonany postęp" niŝ "stan". ZałoŜenie jest takie, Ŝe kaŝda społeczność lokalna moŝe pracować na rzecz zrównowaŝonego rozwoju, niezaleŝnie od punktu wyjścia - a dystans, który musi pokonać jest w pewnym sensie nieistotna. Liczy się podejmowanie działań, które są właściwe w sensie "popychania" społeczności lokalnej we właściwym kierunku. A zatem nowa inicjatywa monitoringu ma mierzyć ruch w kierunku zrównowaŝonego rozwoju. A WSKAŹNIKI PODSTAWOWE (obowiązkowe) Nr zasady (patrz poniŝej) Nr Wskaźnik Zadowolenie obywateli ze wspólnoty lokalnej Ogólne zadowolenie obywateli z rozmaitych funkcji, występujących w mieście X x X X X 23

7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU. 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska

7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU. 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska 7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska Podstawową zasadą realizacji Programu Ochrony Środowiska dla Powiatu Pińczowskiego powinna być zasada wykonywania

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA O ŚRODOWISKU

INFORMACJA O ŚRODOWISKU INFORMACJA O ŚRODOWISKU Prawo ochrony środowiska dr Tomasz Poskrobko PAŃSTWOWY MONITORING ŚRODOWISKA PAŃSTWOWY MONITORING ŚRODOWISKA Podstawy prawne PMŚ tworzą: ustawa Prawo ochrony środowiska zawiera

Bardziej szczegółowo

Bibliografia. Akty prawne

Bibliografia. Akty prawne Bibliografia Akty prawne 1. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska Dz. U. Nr 62, poz. 627; 2. Ustawa z dnia 18 lipca 2001 roku Prawo wodne. Dz. U. Nr 115, poz. 1229; 3. Ustawa z dnia

Bardziej szczegółowo

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej Skierniewice, 18.02.2015 r. 1 Plan Gospodarki Niskoemisyjnej 2 Agenda spotkania 1. Czym jest Plan Gospodarki Niskoemisyjnej i w jakim celu się go tworzy? 2. Uwarunkowania krajowe i międzynarodowe 3. Szczególne

Bardziej szczegółowo

CO 2 w transporcie. Tomasz Chruszczow Dyrektor Departamentu Zmian Klimatu i Ochrony Atmosfery

CO 2 w transporcie. Tomasz Chruszczow Dyrektor Departamentu Zmian Klimatu i Ochrony Atmosfery CO 2 w transporcie Tomasz Chruszczow Dyrektor Departamentu Zmian Klimatu i Ochrony Atmosfery 1 Ochrona klimatu Ochrona klimatu jest od co najmniej 15 lat jednym z najwaŝniejszych globalnych zagadnień obejmujących

Bardziej szczegółowo

BYDGOSKI OBSZAR FUNKCJONALNY Inwestycje kluczowe do realizacji do roku 2020

BYDGOSKI OBSZAR FUNKCJONALNY Inwestycje kluczowe do realizacji do roku 2020 BYDGOSKI OBSZAR FUNKCJONALNY Inwestycje kluczowe do realizacji do roku 2020 Zespół nr III Gospodarka Komunalna i Ochrona Środowiska Grzegorz Boroń -Z-ca Dyrektora Wydziału Gospodarki Komunalnej i Ochrony

Bardziej szczegółowo

Eko-innowacje oraz technologie środowiskowe. Konferencja Inaugurująca projekt POWER w Małopolsce Kraków, 4 marca 2009 r.

Eko-innowacje oraz technologie środowiskowe. Konferencja Inaugurująca projekt POWER w Małopolsce Kraków, 4 marca 2009 r. Eko-innowacje oraz technologie środowiskowe Cel projektu Promocja rozwoju oraz wyboru technologii, które w małym zakresie obciąŝająśrodowisko naturalne w regionach partnerskich Technologie środowiskowe

Bardziej szczegółowo

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO Strategia Działania dotyczące energetyki są zgodne z załoŝeniami odnowionej Strategii Lizbońskiej UE i Narodowej Strategii Spójności

Bardziej szczegółowo

Czym jest rozwój zrównowaŝony

Czym jest rozwój zrównowaŝony Rozwój zrównowaŝony Millenimacje Projekt jest współfinansowany w ramach programu polskiej pomocy zagranicznej Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP w 2010 r. www.polskapomoc.gov.pl Czym jest rozwój zrównowaŝony

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA. Zagadnienia, problemy, wskazania

PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA. Zagadnienia, problemy, wskazania PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA Zagadnienia, problemy, wskazania Opracował: mgr inż. Jerzy Piszczek Katowice, grudzień 2009r. I. WPROWADZENIE Praktyczna realizacja zasad zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Analiza systemowa gospodarki energetycznej Polski

Analiza systemowa gospodarki energetycznej Polski Analiza systemowa gospodarki energetycznej Polski System (gr. σύστηµα systema rzecz złoŝona) - jakikolwiek obiekt fizyczny lub abstrakcyjny, w którym moŝna wyróŝnić jakieś wzajemnie powiązane dla obserwatora

Bardziej szczegółowo

POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016. uchwała Sejmu z dnia 22 maja 2009 roku (M.P. 2009.34.501.

POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016. uchwała Sejmu z dnia 22 maja 2009 roku (M.P. 2009.34.501. POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016 uchwała Sejmu z dnia 22 maja 2009 roku (M.P. 2009.34.501.) Proces transformacji ustrojowej Polski nie uwzględniał w swoim planie

Bardziej szczegółowo

VII. REALIZACJA PLANU GOSPODARKI ODPADAMI

VII. REALIZACJA PLANU GOSPODARKI ODPADAMI 7.1. Zarządzanie Planem Gospodarki Odpadami Warunkiem realizacji zadań nakreślonych w Planie Gospodarki Odpadami jest ustalenie systemu zarządzania Planem. Zarządzanie Planem odbywa się z uwzględnieniem

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r.

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Dokumenty strategiczne KOMUNIKAT KOMISJI EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Piotr Kukla. Katowice 28.08.2013r.

Piotr Kukla. Katowice 28.08.2013r. Omówienie zasad składania wniosku w zakresie ogłoszonego konkursu przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej konkursu w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura Środowisko 2007-2013,

Bardziej szczegółowo

04. Bilans potrzeb grzewczych

04. Bilans potrzeb grzewczych W-551.04 1 /7 04. Bilans potrzeb grzewczych W-551.04 2 /7 Spis treści: 4.1 Bilans potrzeb grzewczych i sposobu ich pokrycia... 3 4.2 Struktura paliwowa pokrycia potrzeb cieplnych... 4 4.3 Gęstość cieplna

Bardziej szczegółowo

Uwolnij energię z odpadów!

Uwolnij energię z odpadów! Uwolnij energię z odpadów! Energia-z-Odpadów: Co na wejściu? Co na wyjściu? Energia-z-Odpadów a legislacja europejska 26.11.2009 POLEKO, Poznań dr inŝ. Artur Salamon, ESWET 1 O nas: ESWET (European Suppliers

Bardziej szczegółowo

Idea Planu działań na rzecz

Idea Planu działań na rzecz Idea Planu działań na rzecz zrównowaŝonej energii Patrycja Hernik Asystent Projektów Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć Energie Cités 31-016 Kraków, ul. Sławkowska 17 tel./faks: +48 12 429 17 93 e-mail: biuro@pnec.org.pl

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA ODPADAMI. Dr Ewa Mańkowska Zastępca Prezesa

GOSPODARKA ODPADAMI. Dr Ewa Mańkowska Zastępca Prezesa GOSPODARKA ODPADAMI Dr Ewa Mańkowska Zastępca Prezesa WFOŚiGW we Wrocławiu Zasady gospodarowania odpadami Projektowane zmiany prawne w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach Badanie poziomu

Bardziej szczegółowo

Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej. Plan działań na rzecz zrównoważonej energii

Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej. Plan działań na rzecz zrównoważonej energii Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej oraz Plan działań na rzecz zrównoważonej energii jako elementy planowania energetycznego w gminie Łukasz Polakowski 1 SEAP Sustainable Energy Action

Bardziej szczegółowo

Program Ochrony Środowiska dla miasta Poznania na lata 2013-2016, z perspektywą 2020 roku

Program Ochrony Środowiska dla miasta Poznania na lata 2013-2016, z perspektywą 2020 roku Program Ochrony Środowiska dla miasta Poznania na lata 2013-2016, z perspektywą 2020 roku Podstawy do opracowania Programu Podstawa prawna: ustawa z dnia 27.04.2001 r. - Prawo ochrony środowiska: Prezydent

Bardziej szczegółowo

12.08.2014, Łódź. Szkolenie z zakresu krajowych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020

12.08.2014, Łódź. Szkolenie z zakresu krajowych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020 12.08.2014, Łódź Szkolenie z zakresu krajowych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020 Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 12.08.2014, Łódź PLAN PREZENTACJI 1. Opis Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII mgr Małgorzata GÓRALCZYK Polska Akademia Nauk, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Pracownia Badań Strategicznych, ul. Wybickiego

Bardziej szczegółowo

2. Struktura Państwowego Monitoringu Środowiska

2. Struktura Państwowego Monitoringu Środowiska 2. Struktura Państwowego Monitoringu Środowiska Działalność Państwowego Monitoringu Środowiska z mocy art. 24 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska ( Dz. U. z 2002 r. Nr 112, poz.

Bardziej szczegółowo

ENERGIA W PROGRAMACH OPERACYJNYCH 2007-2013

ENERGIA W PROGRAMACH OPERACYJNYCH 2007-2013 ENERGIA W PROGRAMACH OPERACYJNYCH 2007-2013 Jacek Woźniak Dyrektor Departamentu Polityki Regionalnej UMWM Kraków, 15 maja 2008 r. 2 Programy operacyjne Realizacja wspieranego projektu Poprawa efektywności

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015 Wykorzystanie elementów systemu EMAS w SZŚ według ISO 14001:2015 dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Agenda Elementy SZŚ według EMAS (Rozporządzenie UE 1221/2009) i odpowiadające im

Bardziej szczegółowo

PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA MYSŁOWICE. Spotkanie informacyjne Mysłowice, dn. 16 grudnia 2014 r.

PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA MYSŁOWICE. Spotkanie informacyjne Mysłowice, dn. 16 grudnia 2014 r. PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA MYSŁOWICE Spotkanie informacyjne Mysłowice, dn. 16 grudnia 2014 r. Gospodarka niskoemisyjna co to takiego? Gospodarka niskoemisyjna (ang. low emission economy)

Bardziej szczegółowo

MOŻLIWOŚCI SEKTORA LEŚNO-DRZEWNEGO W ROZWOJU REGIONALNYM

MOŻLIWOŚCI SEKTORA LEŚNO-DRZEWNEGO W ROZWOJU REGIONALNYM MOŻLIWOŚCI SEKTORA LEŚNO-DRZEWNEGO W ROZWOJU REGIONALNYM Dr inż. Anna Żornaczuk-Łuba Zastępca dyrektora Departamentu Leśnictwa i Ochrony Przyrody Ministerstwo Środowiska Polanica Zdrój 23 maja 2014 r.

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE Strategicznej oceny oddziaływania na środowisko aktualizacji Programu Ochrony Środowiska dla Gminy Ozimek

PODSUMOWANIE Strategicznej oceny oddziaływania na środowisko aktualizacji Programu Ochrony Środowiska dla Gminy Ozimek PODSUMOWANIE Strategicznej oceny oddziaływania na środowisko aktualizacji Programu Ochrony Środowiska dla Gminy Ozimek Kierownik Projektu: mgr inŝ. Ksenia Czachor Opracowanie: mgr Katarzyna Kędzierska

Bardziej szczegółowo

Główne problemy. Wysokie koszty importu ropy: 1 mld dziennie w 2011 Deficyt w bilansie handlowym: ~ 2.5 % of PKB 7% wydatków gospodarstw domowych

Główne problemy. Wysokie koszty importu ropy: 1 mld dziennie w 2011 Deficyt w bilansie handlowym: ~ 2.5 % of PKB 7% wydatków gospodarstw domowych Pakiet "Czysta Energia dla u" Europejska strategia dotycząca paliw alternatywnych i towarzyszącej im infrastruktury Warszawa, 15 kwietnia 2013 Katarzyna Drabicka, Policy Officer, European Commission, DG

Bardziej szczegółowo

Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków. z UE. Barbara Pędzich-Ciach. ekspertka: prowadząca: Dorota Kostowska

Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków. z UE. Barbara Pędzich-Ciach. ekspertka: prowadząca: Dorota Kostowska Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków ekspertka: z UE. Barbara Pędzich-Ciach prowadząca: Dorota Kostowska Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc

Bardziej szczegółowo

System handlu uprawnieniami CO 2 oraz system rozliczania emisji SO 2 i NO x do roku 2020 dla wytwórców energii elektrycznej i ciepła

System handlu uprawnieniami CO 2 oraz system rozliczania emisji SO 2 i NO x do roku 2020 dla wytwórców energii elektrycznej i ciepła Konferencja Przyszłość systemu handlu uprawnieniami CO 2 a poziom kosztów osieroconych Warszawa, 18 października 2011 System handlu uprawnieniami CO 2 oraz system rozliczania emisji SO 2 i NO x do roku

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki w zakresie wykorzystania odnawialnych i alternatywnych źródeł energii w Małopolsce. Prezes Zarządu: Lilianna Piwowarska-Solarz

Dobre praktyki w zakresie wykorzystania odnawialnych i alternatywnych źródeł energii w Małopolsce. Prezes Zarządu: Lilianna Piwowarska-Solarz Dobre praktyki w zakresie wykorzystania odnawialnych i alternatywnych źródeł energii w Małopolsce Prezes Zarządu: Lilianna Piwowarska-Solarz Małopolska Agencja Energii i Środowiska Jesteśmy pierwszą w

Bardziej szczegółowo

PODRÓśOWANIE W PRZESZŁOŚCI I DZISIAJ

PODRÓśOWANIE W PRZESZŁOŚCI I DZISIAJ PODRÓśOWANIE W PRZESZŁOŚCI I DZISIAJ Cele: Dzieci uświadamiają sobie róŝnice pomiędzy podróŝowaniem niegdyś i obecnie; róŝnice w środkach transportu i wpływie podróŝy na środowisko naturalne. Uczniowie

Bardziej szczegółowo

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko Raport środowiskowy

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko Raport środowiskowy Program Współpracy Międzyregionalnej w latach 2014-2020 w ramach Celu Europejska Współpraca Terytorialna (INTERREG EUROPA) Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko Raport środowiskowy STRESZCZENIE

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE STRATEGICZNEJ OCENY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA PROJEKTU PN. PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA GORZOWA WLKP.

PODSUMOWANIE STRATEGICZNEJ OCENY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA PROJEKTU PN. PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA GORZOWA WLKP. PODSUMOWANIE STRATEGICZNEJ OCENY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA PROJEKTU PN. PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA GORZOWA WLKP. SPIS TREŚCI 1. WSTĘP... 3 2. RAMOWY PRZEBIEG STRATEGICZNEJ OCENY ODDZIAŁYWANIA

Bardziej szczegółowo

Ewaluacja w strategiach rozwiązywania problemów

Ewaluacja w strategiach rozwiązywania problemów Ewaluacja w strategiach rozwiązywania problemów społecznych Beata Bujak Szwaczka Proregio Consulting Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Planowanie

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie energią. Norma ISO 50001:2011, korzyści wynikające z wdroŝenia systemu. Jacek Walski PREDA Szczecin,28.03.2014 r.

Zarządzanie energią. Norma ISO 50001:2011, korzyści wynikające z wdroŝenia systemu. Jacek Walski PREDA Szczecin,28.03.2014 r. Zarządzanie energią. Norma ISO 50001:2011, korzyści wynikające z wdroŝenia systemu Jacek Walski PREDA Szczecin,28.03.2014 r. Zarządzanie energią. Gospodarka energetyczna polegająca na niekontrolowanej

Bardziej szczegółowo

Znaczenie statystyki publicznej w procesie monitorowania zrównoważonego rozwoju na przykładzie SRWP 2020

Znaczenie statystyki publicznej w procesie monitorowania zrównoważonego rozwoju na przykładzie SRWP 2020 Znaczenie statystyki publicznej w procesie monitorowania zrównoważonego rozwoju na przykładzie SRWP 2020 Augustów, 3-4 września 2015 r. 1 mgr Małgorzata Fiedorczuk mgr Maciej Muczyński Urząd Marszałkowski

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

Redukcja emisji dwutlenku węgla a zwiększenie udziału kolei w rynku transportowym

Redukcja emisji dwutlenku węgla a zwiększenie udziału kolei w rynku transportowym Redukcja emisji dwutlenku węgla a zwiększenie udziału kolei w rynku transportowym Warszawa, 23 lutego 2010 r. 1 Transport kolejowy przyjazny środowisku i zasadzie zrównowaŝonego rozwoju Jednym z podstawowych

Bardziej szczegółowo

MEMORANDUM OF UNDERSTANDING

MEMORANDUM OF UNDERSTANDING MEMORANDUM OF UNDERSTANDING 1 Przewodniczący Rady Unii Europejskiej oraz Szwajcarska Rada Federalna, Uwzględniając bliskie stosunki między Unią Europejską a Szwajcarią, oparte na licznych umowach sektorowych,

Bardziej szczegółowo

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A.

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach Toruń, 22 kwietnia 2008 Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Zrównoważona polityka energetyczna Długotrwały rozwój przy utrzymaniu

Bardziej szczegółowo

TERMOMODERNIZACJA. Jak to zrobić? Co nam to da? Szczecin październik 2009

TERMOMODERNIZACJA. Jak to zrobić? Co nam to da? Szczecin październik 2009 Jak to zrobić? Co nam to da? Jak to zrobić? Co nam to da? Jak to zrobić? Co nam to da? Jak to zrobić? Co nam to da? Szczecin październik 2009 Nasze środowisko to budynki 80 % naszego Ŝycia spędzamy we

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych ZZAAŁŁO ŻŻEENNIIAA DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE MIIAASSTTAA ŻŻAAGAAŃŃ Rozdział 4 Bilans potrzeb grzewczych W-588.04

Bardziej szczegółowo

Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa

Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa 1 Mazowsze wobec wyzwań przyszłości Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa 2 Strategia Rozwoju Województwa Mazowieckiego

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI PROGRAM MONITORINGU ŚRODOWISKA NA ROK 2008

WOJEWÓDZKI PROGRAM MONITORINGU ŚRODOWISKA NA ROK 2008 WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA W ŁODZI 90-006 Łódź, ul. Piotrkowska 120 WOJEWÓDZKI PROGRAM MONITORINGU ŚRODOWISKA NA ROK 2008 Opracowali: Włodzimierz Andrzejczak Barbara Witaszczyk Monika Krajewska

Bardziej szczegółowo

Program Ochrony Środowiska dla Gminy Rybno

Program Ochrony Środowiska dla Gminy Rybno Bibliografia Akty prawne 1. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska Dz. U. Nr 62, poz. 627; 2. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody Dz. U. Nr 92, poz. 880; 3. Ustawa

Bardziej szczegółowo

Warunki I konkursu wniosków w ramach programu priorytetowego Edukacja ekologiczna w 2013 r.

Warunki I konkursu wniosków w ramach programu priorytetowego Edukacja ekologiczna w 2013 r. Warunki I konkursu wniosków w ramach programu priorytetowego Edukacja ekologiczna w 2013 r. 1. Termin naboru wniosków od 02.04.2013 r. do 06.05.2013 r. 1. Konkurs ogłoszony w ośmiu kategoriach. 2. Całkowita

Bardziej szczegółowo

L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W KIELCACH w 2016 ROKU

L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W KIELCACH w 2016 ROKU Załącznik do uchwały Nr 14/15 Rady Nadzorczej WFOŚiGW w Kielcach z dnia 29 czerwca 2015 r. L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Terytorium i mieszkańcy Jeżeli rozwój lokalny dotyczy zarówno jednostek, jak

Bardziej szczegółowo

Energia odnawialna a budownictwo wymagania prawne w Polsce i UE

Energia odnawialna a budownictwo wymagania prawne w Polsce i UE Energia odnawialna a budownictwo wymagania prawne w Polsce i UE dr inŝ. Krystian Kurowski Laboratorium Badawcze Kolektorów Słonecznych przy Instytucie Paliw i Energii Odnawialnej 1 zakłada zwiększenie

Bardziej szczegółowo

PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ

PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ Zrównoważony rozwój w strategii woj. wielkopolskiego wprowadzenie do części warsztatowej Patrycja Romaniuk, Związek Stowarzyszeń Polska Zielona Sieć Poznań, 04.03.2013 PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ

Bardziej szczegółowo

Departament Polityki Regionalnej, Wydział Zarządzania RPO, Biuro Ewaluacji RPO. Toruń, 4 październik 2011r.

Departament Polityki Regionalnej, Wydział Zarządzania RPO, Biuro Ewaluacji RPO. Toruń, 4 październik 2011r. Rekomendacje dotyczące akcji informacyjnej o komplementarności z badania ewaluacyjnego pt. Analiza efektów komplementarności wsparcia pomiędzy projektami dofinansowanymi w ramach programów z perspektywy

Bardziej szczegółowo

Opracowanie narzędzi informatycznych dla przetwarzania danych stanowiących bazę wyjściową dla tworzenia map akustycznych

Opracowanie narzędzi informatycznych dla przetwarzania danych stanowiących bazę wyjściową dla tworzenia map akustycznych Opracowanie zasad tworzenia programów ochrony przed hałasem mieszkańców terenów przygranicznych związanych z funkcjonowaniem duŝych przejść granicznych Opracowanie metody szacowania liczebności populacji

Bardziej szczegółowo

Turystyka na obszarach Natura 2000 Plusy i minusy

Turystyka na obszarach Natura 2000 Plusy i minusy NATURA 2000 MOTOREM ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU http://natura2000.org.pl Turystyka na obszarach Natura 2000 Plusy i minusy Zbigniew Witkowski przy współpracy Krystyny Krauz i Adama Mroczka Szkolenie regionalne

Bardziej szczegółowo

Tematyczna giełda współpracy: Ochrona środowiska na polsko-saksońskim pograniczu. www.sn-pl.eu

Tematyczna giełda współpracy: Ochrona środowiska na polsko-saksońskim pograniczu. www.sn-pl.eu Tematyczna giełda współpracy: Ochrona środowiska na polsko-saksońskim pograniczu www.sn-pl.eu Cele główne Ochrona i poprawa stanu środowiska, w tym: Poprawa ochrony przeciwpowodziowej Stworzenie ukierunkowanej

Bardziej szczegółowo

Gospodarka niskoemisyjna

Gospodarka niskoemisyjna Pracownia Badań Strategicznych, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Gospodarka niskoemisyjna dr hab. Joanna Kulczycka, prof. AGH, mgr Marcin Cholewa Kraków, 02.06.2015

Bardziej szczegółowo

Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r.

Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. Dokument określający strategię interwencji funduszy europejskich

Bardziej szczegółowo

2. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi - pismo z dnia 16 grudnia 2009 roku znak: PWIS-NS-OZNS-072/231/09.

2. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi - pismo z dnia 16 grudnia 2009 roku znak: PWIS-NS-OZNS-072/231/09. PODSUMOWANIE przebiegu strategicznej oceny oddziaływania na środowisko oraz zawierające uzasadnienie wyboru przyjętego Programu Ochrony Środowiska dla Gminy Stryków na lata 2009-2012 z perspektywą na lata

Bardziej szczegółowo

Posiedzenie Rady Strategii Rozwoju Chojnic Chojnice 08.05.2013. Strategia Rozwoju Miasta Chojnice na lata 2012-2020

Posiedzenie Rady Strategii Rozwoju Chojnic Chojnice 08.05.2013. Strategia Rozwoju Miasta Chojnice na lata 2012-2020 Posiedzenie Rady Strategii Rozwoju Chojnic Chojnice 08.05.2013 Strategia Rozwoju Miasta Chojnice na lata 2012-2020 Monitoring realizacji strategii to system systematycznego i sformalizowanego zbierania

Bardziej szczegółowo

Cele klimatyczne Warszawy\ kierunki rozwoju Miasta. Leszek Drogosz, Dyrektor Biura Infrastruktury, Urząd m.st. Warszawy

Cele klimatyczne Warszawy\ kierunki rozwoju Miasta. Leszek Drogosz, Dyrektor Biura Infrastruktury, Urząd m.st. Warszawy Cele klimatyczne Warszawy\ kierunki rozwoju Miasta Leszek Drogosz, Dyrektor Biura Infrastruktury, Urząd m.st. Warszawy Wyzwania Warszawy związane z polityką klimatyczną Dostosowanie gospodarki do zaostrzających

Bardziej szczegółowo

Rybnik 21-22 maj 2009r.

Rybnik 21-22 maj 2009r. Rybnik 21-22 maj 2009r. w 2007r. Związek Miast Polskich wraz ze Związkiem Powiatów Polskich oraz Związkiem Gmin Wiejskich RP przystąpił do realizacji czteroletniego szkoleniowo-doradczego projektu pt.

Bardziej szczegółowo

Prawo ochrony środowiska w planowaniu energetycznym

Prawo ochrony środowiska w planowaniu energetycznym Regionalny Program Operacyjny dla Województwa Pomorskiego na lata 2007-2013 UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO Prawo ochrony środowiska w planowaniu energetycznym Gdańsk, 08 lipca

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorstwa usług energetycznych. Biomasa Edukacja Architekci i inżynierowie Energia wiatrowa

Przedsiębiorstwa usług energetycznych. Biomasa Edukacja Architekci i inżynierowie Energia wiatrowa Portinho da Costa oczyszczalnia ścieków z systemem kogeneracji do produkcji elektryczności i ogrzewania SMAS - komunalny zakład oczyszczania wody i ścieków, Portugalia Streszczenie Oczyszczalnia ścieków

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów Panel W zgodzie z naturą i kulturą czyli jak skutecznie wspierać rozwój infrastruktury na wsi? Warszawa, 28 października 2010

Bardziej szczegółowo

Kryteria selekcji dobrych praktyk w ramach projektu Doświadczania wdraŝania Regionalnych Strategii Innowacji

Kryteria selekcji dobrych praktyk w ramach projektu Doświadczania wdraŝania Regionalnych Strategii Innowacji Kryteria selekcji dobrych praktyk w ramach projektu Doświadczania wdraŝania Regionalnych Strategii Innowacji Bogdan Piasecki Instytut Badań nad Przedsiębiorczością i Rozwojem Ekonomicznym (EEDRI) przy

Bardziej szczegółowo

Plany gospodarki niskoemisyjnej

Plany gospodarki niskoemisyjnej Plany gospodarki niskoemisyjnej Beneficjenci: gminy oraz ich grupy (związki, stowarzyszenia, porozumienia) Termin naboru: 02.09.2013 31.10.2013 Budżet konkursu: 10,0 mln PLN Dofinansowanie: dotacja w wysokości

Bardziej szczegółowo

Rb-WS roczne sprawozdanie o wydatkach strukturalnych poniesionych przez jednostki sektora finansów publicznych. w roku 2007

Rb-WS roczne sprawozdanie o wydatkach strukturalnych poniesionych przez jednostki sektora finansów publicznych. w roku 2007 MINISTERSTWO FINANSÓW, ul. Świętokrzyska 12, 00-916 Warszawa Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej Numer identyfikacyjny REGON 570790905 Typ jednostki ST w roku 2007 Symbol terytorialny jednostki samorządu

Bardziej szczegółowo

MoŜliwa do uzyskania liczba punktów w ocenie tego kryterium wynosi od 1 do 5. Punktujemy: 1) miejsce projektu: - obszary Natura 2000

MoŜliwa do uzyskania liczba punktów w ocenie tego kryterium wynosi od 1 do 5. Punktujemy: 1) miejsce projektu: - obszary Natura 2000 KARTA MERYTORYCZNEJ OCENY WNIOSKU O PRZYZNANIE DOFINANSOWANIA PROJEKTU ZE ŚRODKÓW EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU ROZWOJU REGIONALNEGO W RAMACH RPOWL KRYTERIA STRATEGICZNE Numer i nazwa Osi Priorytetowej: VI Środowisko

Bardziej szczegółowo

ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT

ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT Załącznik nr 5 do Regulaminu zamówień publicznych UMiG w Staszowie ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT dla zamówień o wartości nie przekraczającej wyrażonej w złotych równowartości kwoty 30 000 euro Gmina Staszów

Bardziej szczegółowo

Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie

Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie Współorganizator Warszawa, 28 maja 2012 Polityka klimatyczna a zrównoważony transport w miastach Andrzej Rajkiewicz, Edmund Wach Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie Podstawy

Bardziej szczegółowo

W drodze do efektywnego wykorzystania energii w budynkach użyteczności publicznej i przedsiębiorstwach

W drodze do efektywnego wykorzystania energii w budynkach użyteczności publicznej i przedsiębiorstwach 1 W drodze do efektywnego wykorzystania energii w budynkach użyteczności publicznej i przedsiębiorstwach dr Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Gospodarki Wrocław, 21 maja 2012 roku Regionalny Program

Bardziej szczegółowo

Lista przedsięwzięć priorytetowych WFOŚiGW we Wrocławiu planowanych do dofinansowania w 2013 r.

Lista przedsięwzięć priorytetowych WFOŚiGW we Wrocławiu planowanych do dofinansowania w 2013 r. Lista przedsięwzięć priorytetowych Funduszu na rok 2013 została sporządzona w oparciu o hierarchię celów wynikającą z polityki ekologicznej państwa, Programu zrównoważonego rozwoju i ochrony środowiska

Bardziej szczegółowo

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR)

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) To koncepcja, według, której firmy dobrowolnie prowadzą działalność uwzględniającą interesy społeczne i ochronę środowiska,

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany System Oceny Stanu i Zagrożeń Środowiska Województwa Zachodniopomorskiego. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Szczecinie

Zintegrowany System Oceny Stanu i Zagrożeń Środowiska Województwa Zachodniopomorskiego. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Szczecinie Zintegrowany System Oceny Stanu i Zagrożeń Środowiska Województwa Zachodniopomorskiego Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Szczecinie Historia W 1991 roku na mocy ustawy o Państwowej Inspekcji

Bardziej szczegółowo

Przejście od planów transportowych do Planów Zrównoważonej Mobilności Miejskiej

Przejście od planów transportowych do Planów Zrównoważonej Mobilności Miejskiej dr Katarzyna HEBEL Prof. dr hab. Olgierd WYSZOMIRSKI Conference Baltic Sea Region advancing towards Sustainable Urban Mobility Planning Gdynia 22-24th of October 2014 Przejście od planów transportowych

Bardziej szczegółowo

Autor: Wenanta Anna Rolka

Autor: Wenanta Anna Rolka Autor: Wenanta Anna Rolka Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007 2013 źródło dotacji gmin wiejskich Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 powstał z myślą o samorządach wiejskich i jest największym

Bardziej szczegółowo

ŚWIATOWY PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ZASOBÓW GENETYCZNYCH ZWIERZĄT oraz DEKLARACJA z INTERLAKEN

ŚWIATOWY PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ZASOBÓW GENETYCZNYCH ZWIERZĄT oraz DEKLARACJA z INTERLAKEN ŚWIATOWY PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ZASOBÓW GENETYCZNYCH ZWIERZĄT oraz DEKLARACJA z INTERLAKEN GLOBAL PLAN OF ACTION FOR ANIMAL GENETIC RESOURCES and the INTERLAKEN DECLARATION przyjęte przez Międzynarodową

Bardziej szczegółowo

Mazowiecka Agencja Energetyczna

Mazowiecka Agencja Energetyczna Mazowiecka Agencja Energetyczna Rola regionalnej agencji energii energetycznej a innowacyjne aspekty gospodarowania energią na Mazowszu 1 UMOCOWANIE PRAWNE Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

Wparcie społeczeństwa informacyjnego i e-biznesu

Wparcie społeczeństwa informacyjnego i e-biznesu Wparcie społeczeństwa informacyjnego i e-biznesu Wsparcie rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Tomasz Napiórkowski Departamentu Społeczeństwa Informacyjnego

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo, drodzy goście, Przedsiębiorcy i mieszkańcy Powiatu Wolsztyńskiego!

Szanowni Państwo, drodzy goście, Przedsiębiorcy i mieszkańcy Powiatu Wolsztyńskiego! Szanowni Państwo, drodzy goście, Przedsiębiorcy i mieszkańcy Powiatu Wolsztyńskiego! Chciałbym serdecznie przywitać obecnych w imieniu własnym i władz samorządowych Powiatu Wolsztyńskiego. Jest nam niezmiernie

Bardziej szczegółowo

Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko

Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko Departament Środowiska Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Program

Bardziej szczegółowo

Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego

Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego Nasza działalność skupia się na zagadnieniach z dziedziny energetyki, w szczególności efektywności energetycznej, zarządzania energią oraz ochrony środowiska.

Bardziej szczegółowo

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium. 1. Wnioskodawca przeprowadził inwentaryzację zasobów nauki objętych projektem.

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium. 1. Wnioskodawca przeprowadził inwentaryzację zasobów nauki objętych projektem. Kryteria merytoryczne wyboru projektów dla poddziałania 2.3.1 Cyfrowe udostępnianie informacji sektora publicznego (ISP) ze źródeł administracyjnych oraz zasobów nauki Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa

Bardziej szczegółowo

Optymalne Planowanie Energetyczne (OPE) jako. narzędzie realizacji lokalnych strategii rozwoju

Optymalne Planowanie Energetyczne (OPE) jako. narzędzie realizacji lokalnych strategii rozwoju Optymalne Planowanie Energetyczne (OPE) jako narzędzie realizacji lokalnych strategii rozwoju Konwent Burmistrzów w i WójtW jtów Śląskiego Związku Gmin i Powiatów, w, śarki, 19 października 2012 mgr Ewa

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego Strona 2 PLAN DZIAŁANIA KT 270 ds. Zarządzania Środowiskowego STRESZCZENIE Komitet Techniczny ds. Zarządzania Środowiskowego został powołany 27.02.1997 r. w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.

Bardziej szczegółowo

VI. Priorytety ekologiczne Powiatu Poznańskiego

VI. Priorytety ekologiczne Powiatu Poznańskiego VI. Priorytety ekologiczne Powiatu Poznańskiego Program ochrony środowiska dla Powiatu Poznańskiego, w myśl art. 17 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska opracowany został zgodnie z Polityką ekologiczną

Bardziej szczegółowo

Finansowanie planów gospodarki niskoemisyjnej w gminach

Finansowanie planów gospodarki niskoemisyjnej w gminach Finansowanie planów gospodarki niskoemisyjnej w gminach IX oś priorytetowa POIiŚ, Działanie 9.3 ANNA PEKAR Zastępca Dyrektora Departamentu Ochrony Klimatu NFOŚiGW Poznań, 17 września 2013 r. 2 Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

Projekt Prove It PL! o mierzeniu oddziaływania i kapitału społeczno-ekonomicznego w przedsiębiorczości społecznej

Projekt Prove It PL! o mierzeniu oddziaływania i kapitału społeczno-ekonomicznego w przedsiębiorczości społecznej Projekt Prove It PL! o mierzeniu oddziaływania i kapitału społeczno-ekonomicznego w przedsiębiorczości społecznej Pomiar wpływu społecznego i ekologicznego wspólna odpowiedzialność biznesu i NGO Warszawa,

Bardziej szczegółowo

More Baltic Biogas Bus Project 2013 2014. www.balticbiogasbus.eu 1

More Baltic Biogas Bus Project 2013 2014. www.balticbiogasbus.eu 1 More Baltic Biogas Bus Project 2013 2014 1 Autobusy napędzane biometanem i eco-driving dr inż. Wojciech Gis, ITS mgr Mikołaj Krupiński, ITS Jonas Forsberg, Biogas Öst dr inż. Jerzy Waśkiewicz, ITS dr inż.

Bardziej szczegółowo

Energia elektryczna. Karta produktu w ramach zielonych zamówień publicznych (GPP) 1 Zakres zastosowania

Energia elektryczna. Karta produktu w ramach zielonych zamówień publicznych (GPP) 1 Zakres zastosowania Energia elektryczna Karta produktu w ramach zielonych zamówień publicznych (GPP) Niniejsza karta produktu stanowi część zestawu narzędzi szkoleniowych Komisji Europejskiej w zakresie GPP, który można pobrać

Bardziej szczegółowo

Efektywność energetyczna w świetle nowych wytycznych dla budownictwa

Efektywność energetyczna w świetle nowych wytycznych dla budownictwa Efektywność energetyczna w świetle nowych wytycznych dla budownictwa Katarzyna Grecka Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. 13 października 2010, Gdańsk Dyrektywa 2006/32/WE Parlamentu Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Standardy ekologiczne i planistyczne w infrastrukturze kolejowej. Warszawa, 08 kwietnia 2009 r.

Standardy ekologiczne i planistyczne w infrastrukturze kolejowej. Warszawa, 08 kwietnia 2009 r. Standardy ekologiczne i planistyczne w infrastrukturze kolejowej Warszawa, 08 kwietnia 2009 r. TRANSPORT ZRÓWNOWA WNOWAśONY ONY Działania zmierzające do transportu zrównowaŝonego: 1) Wprowadzanie rozwiązań

Bardziej szczegółowo

Początki początków - maj br.

Początki początków - maj br. Dotychczasowe doświadczenia w zakresie egzekwowania i ujmowania zagadnień klimatycznych w składanych dokumentach na etapie ooś w województwie kujawsko - pomorskim Rdoś Bydgoszcz Początki początków - maj

Bardziej szczegółowo

Załącznik 2.1 Miejski Specjalista ds. Energii (SE) Miejska Jednostka ds. Zarządzania Energią (JZE)

Załącznik 2.1 Miejski Specjalista ds. Energii (SE) Miejska Jednostka ds. Zarządzania Energią (JZE) Wspólna Metodologia 1 Załącznik 2.1 Miejski Specjalista ds. Energii (SE) Miejska Jednostka ds. Zarządzania Energią (JZE) Przykładowy opis pracy Wprowadzenie Specjalista ds. energii jest kluczową postacią,

Bardziej szczegółowo

LISTA PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH

LISTA PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH NA 2015 ROK I. Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach,

Bardziej szczegółowo

OCHRONA ŚRODOWISKA W PROCESIE INWESTYCYJNYM W ŚWIETLE PRZEPISÓW

OCHRONA ŚRODOWISKA W PROCESIE INWESTYCYJNYM W ŚWIETLE PRZEPISÓW OCHRONA ŚRODOWISKA W PROCESIE INWESTYCYJNYM W ŚWIETLE PRZEPISÓW USTAWY Z DNIA 3 PAŹDZIERNIKA 2008 r. O UDOSTĘPNIANIU INFORMACJI O ŚRODOWISKU I JEGO OCHRONIE, UDZIALE SPOŁECZEŃSTWA W OCHRONIE ŚRODOWISKA

Bardziej szczegółowo