Zarządzanie środowiskiem 311[24].Z2.02

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zarządzanie środowiskiem 311[24].Z2.02"

Transkrypt

1 MINISTERSTWO EDUKACJI i NAUKI Adam Kowalak Danuta Prądzyńska Zarządzanie środowiskiem 311[24].Z2.02 Poradnik dla ucznia Wydawca: Instytut Technologii Eksploatacji Państwowy Instytut Badawczy Radom 2005

2 Recenzenci: mgr inż. Barbara Korecka mgr inż. Marzena Baranowska Opracowanie redakcyjne: mgr inż. Katarzyna Maćkowska Konsultacja: dr hab. Barbara Baraniak Korekta: mgr inż. Teresa Sagan Poradnik stanowi obudowę dydaktyczną programu jednostki modułowej 311[24].Z2.02 Zarządzanie środowiskiem zawartego w programie nauczania dla zawodu technik ochrony środowiska. Wydawca Instytut Technologii Eksploatacji Państwowy Instytut Badawczy, Radom

3 SPIS TREŚCI 1. Wprowadzenie Wymagania wstępne Cele kształcenia Materiał nauczania Polityka zrównoważonego rozwoju Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów Podstawy zarządzania środowiskiem * Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów Instytucje związane z ochroną środowiska Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów Struktura organizacyjna systemu ochrony środowiska w Polsce oraz kompetencje administracji publicznej w zarządzaniu środowiskiem Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów Organizacje pozarządowe Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów Mechanizmy finansowania inwestycji ekologicznych Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów Sprawdzian osiągnięć Literatura

4 1. WPROWADZENIE Narastający w ostatnim czterdziestoleciu kryzys cywilizacji ludzkiej jest ściśle związany z postępującą degradacją środowiska przyrodniczego. Destrukcyjna działalność człowieka ujawniła się obecnie na niespotykaną dotąd skalę, zarówno w krajach najbogatszych, jak i najbiedniejszych, zagrażając dalszemu rozwojowi cywilizacyjnemu całej ludzkości. Nigdy dotąd w historii nie mieliśmy do czynienia z zagrożeniami globalnymi, wywołanymi przez nieprzemyślane działania gospodarcze. Ginęły całe cywilizacje państwa, ale były to katastrofy o charakterze lokalnym. Dziś stoimy przed zagrożeniami obejmującymi całą planetę Ziemię. Zagrożone jest nie tylko środowisko przyrodnicze, ale także psychika ludzka. Nadmierne zużywanie zasobów przyrody oraz kreowanie nadrzędnością procesów gospodarczych nad interesem środowiska przyrodniczego doprowadziło do poważnego zachwiania równowagi środowiska planety. Załamanie jego odporności jest tylko kwestią czasu. Rozpoczął się też niepokojący proces rozchwiania psychiki współczesnego człowieka poprzez narastanie światopoglądu nihilistycznego, charakteryzującego się poczuciem braku sensu we wszystkich wymiarach ludzkiego życia. Chcąc mówić o zmianie, prowadzącego do unicestwienia, kierunku rozwoju cywilizacji konieczna jest zmiana wzorców myślenia i całego systemu wartości. Rozwój powinien mieć charakter zrównoważony, trwały, samopodtrzymujący się. Pociąga to za sobą konieczność wprowadzenia ukierunkowanego na środowisko systemu zarządzania zarówno gospodarką, jak i społeczeństwem. W poradniku zamieszczono: wymagania wstępne, wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć już ukształtowane, abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika, cele kształcenia, wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem, materiał nauczania, pigułkę wiadomości teoretycznych niezbędnych do opanowania treści jednostki modułowej, zestaw pytań przydatny do sprawdzenia, czy już opanowałeś podane treści, ćwiczenia pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować umiejętności praktyczne, sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań i pytań. Pozytywny wynik sprawdzianu potwierdzi, że dobrze pracowałeś podczas lekcji i że opanowałeś wiedzę i umiejętności z zakresu tej jednostki modułowej, literaturę uzupełniającą. Gwiazdką oznaczono zagadnienia, pytania i ćwiczenia, których zakres stanowi poszerzenie programu nauczania. Ich zrozumienie czy też rozwiązanie może sprawić Ci trudności. W razie wątpliwości zwróć się o pomoc do nauczyciela. 3

5 2. WYMAGANIA WSTĘPNE Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć: wymieniać podstawowe akty prawne dotyczące ochrony środowiska, posługiwać się podstawowymi pojęciami z zakresu prawa ochrony środowiska, takimi jak ustawa, rozporządzenie, zarządzenie, dyrektywa, posługiwać się podstawowymi pojęciami z dziedziny ochrony środowiska (m.in. takie pojęcia, jak zanieczyszczenie środowiska, skażenie, degradacja, główne źródła zanieczyszczenia gleby, wody i powietrza), obsługiwać komputer na poziomie podstawowym, korzystać z różnych źródeł informacji. 4

6 3. CELE KSZTAŁCENIA W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć: określić strukturę organizacyjną instytucji związanych z ochroną środowiska, określić kompetencje organów administracji państwowej i samorządowej, określić rolę i kierunki działań organizacji pozarządowych, nawiązać współpracę z organizacjami pozarządowymi zajmującymi się ochroną środowiska, określić cele polityki ekologicznej w sferze racjonalnego użytkowania zasobów naturalnych, określić kierunki polityki ekologicznej w zakresie jakości środowiska, zastosować narzędzia i instrumenty polityki ekologicznej, określić kierunki oraz zakres działań polityki zrównoważonego rozwoju gospodarczego i społecznego, określić źródła finansowania lokalnych inwestycji proekologicznych. 5

7 4. MATERIAŁ NAUCZANIA 4.1. Polityka zrównoważonego rozwoju Materiał nauczania Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i nienaruszalności swojego terytorium, zapewnia wolność i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju. (Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Art. 5) Rozwój zrównoważony (ekorozwój) to planowany proces, wychodzący od analizy warunków życia i stopnia zaspokojenia potrzeb oraz aspiracji poszczególnych grup ludności, a także wzajemnych relacji człowieka i przyrody, zmierzający do stworzenia w pełni zhumanizowanych stosunków społecznych i warunków gospodarczych, umożliwiających coraz pełniejsze zaspokojenie potrzeb i aspiracji obecnych i przyszłych pokoleń przy równoczesnym zagwarantowaniu równowagi środowiska przyrodniczego. U podstaw idei zrównoważonego rozwoju leży chęć obudzenia poczucia odpowiedzialności każdego człowieka za losy cywilizacji ludzkiej w rozpoczynającym się XXI w. Pojęcie to pojawiło się po raz pierwszy w deklaracji Konferencji ONZ w Sztokholmie w 1972 roku. Ostatecznie zdefiniowano je dwa lata później, tj. w 1975 r. na II sesji Rady Zarządzającej UNEP (United Nations Environment Programme Program Środowiskowy Narodów Zjednoczonych). Przyjęto tam, że społeczeństwo realizujące ideę zrównoważonego rozwoju to społeczeństwo uznające nadrzędność wymogów ekologicznych, które nie mogą zostać zakłócone przez wzrost cywilizacji, oraz rozwój gospodarki, zdolne do sterowania własnym rozwojem w celu utrzymania równowagi i symbiozy z przyrodą, a więc realizujące racjonalne procesy produkcyjne, racjonalną konsumpcję oraz wykorzystywanie odpadów i dbające o przyszłościowe konsekwencje podejmowanych działań, a więc także o potrzeby i zdrowie przyszłych pokoleń. (UNEP 1975). Uproszczona definicja zrównoważonego rozwoju brzmi: Rozwój zrównoważony jest to proces gwarantujący zabezpieczenie aspiracji rozwojowych obecnej generacji bez ograniczania praw przyszłych pokoleń do zaspokojenia ich potrzeb rozwojowych. Konieczność wdrożenia w skali światowej zasad trwałego, zrównoważonego rozwoju podkreślono już w 1983 r., w raporcie powołanej przez ONZ Światowej Komisji ds. Środowiska i Rozwoju pt. Nasza wspólna przyszłość (raport ten nazywany jest często od nazwiska przewodniczącej Komisji premier Norwegii Raportem Brundtland ). W dokumencie tym uznano za główne elementy zrównoważonego rozwoju: zmianę jakości wzrostu gospodarczego, zapewnienie zatrudnienia, wyżywienia, zaopatrzenia w wodę i urządzenia sanitarne, utrzymanie odpowiedniego poziomu populacji ludzkiej, ochronę, a nawet zwiększenie ilości bogactw naturalnych, reorientację procesów technologicznych i sposobów zarządzania, integralne połączenie ekonomii z ekologią w procesie podejmowania decyzji gospodarczych. 6

8 Zasady zrównoważonego rozwoju przyjęte zostały jako wytyczne dla państw europejskich na konferencji państw członków Europejskiej Komisji Ekonomicznej ONZ w Bergen w maju 1990 roku. Polska podpisując Deklarację Bergeńską zobowiązała się do stosowania tych zasad. Ostateczne sformułowano zasady trwałego i zrównoważonego rozwoju na konferencji ONZ w Rio de Janeiro w 1992 roku. Konferencja ta zwana też Szczytem Ziemi zgromadziła więcej szefów państw i rządów niż jakakolwiek inna w historii cywilizacji ludzkiej. Szczyt Ziemi miał być punktem zwrotnym w dziejach świata niestety już w trakcie jego trwania wiadomo było, że przełom w sposobie myślenia i działania w skali globalnej nie nastąpi. Punktem wyjścia był postulat poprawy stanu środowiska przyrodniczego i dążenia do zachowania go w dobrym stanie dla przyszłych pokoleń. Istotą zrównoważonego rozwoju jest jednak nie tylko jednostronne traktowana (bezwzględna, radykalna) ochrona środowiska. Zasada wiąże nierozerwalnie zachowanie zasobów przyrodniczych dla przyszłych pokoleń z równoczesnym dążeniem do wzrostu jakości życia, a więc rozwojem społecznym (intelektualnym, kulturowym) i gospodarczym. Idea zrównoważonego rozwoju rozwija się od dawna także w naszym kraju. W latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku jej propagatorami były liczne społeczne ruchy ekologiczne, na czele z Polskim Klubem Ekologicznym oraz środowiska naukowe. W 1980 roku uchwalona została pierwsza polska ustawa o ochronie środowiska. Wraz z początkiem wielkich przemian społeczno-gospodarczych działania w zakresie ochrony środowiska nabrały nowego wymiaru. Po 1989 roku opracowano pierwszą polską Politykę ekologiczną państwa. Dokument ten został zatwierdzony przez Sejm RP w 1991 r. i odegrał, jako narzędzie zarządzania, kluczową rolę w kształtowaniu naszego obecnego systemu ochrony środowiska, opartego na zasadach zrównoważonego rozwoju i gospodarki rynkowej. Warte podkreślenia jest, że wprowadzenie w nim zasady zrównoważonego rozwoju nastąpiło jeszcze przed pierwszym Szczytem Ziemi, po którym idea ta została szeroko rozpowszechniona. Teraz Polska, podobnie jak inne kraje, znajduje się na początku drogi do zrównoważonego rozwoju. Zasada ta ciągle jeszcze nie znajduje pełnego zrozumienia u znacznej części społeczeństwa, w tym także polityków i działaczy gospodarczych, dlatego wdrażana jest do systemu edukacyjnego. W 2000 roku rząd RP przyjął Długookresową strategię trwałego i zrównoważonego rozwoju Polska Dokument ten precyzuje cele polityki w zakresie wszystkich trzech podstawowych filarów zrównoważonego rozwoju: środowiskowego, społecznego i gospodarczego. Celem nadrzędnym tej strategii jest zapewnienie polskim rodzinom wzrostu dobrobytu, umocnienia ich samodzielności materialnej oraz poczucia bezpieczeństwa. W poszczególnych sektorach życia społecznego i gospodarczego określono bardziej lub mniej szczegółowe cele. Strategia jest realizowana przez włączanie tych celów do wieloletnich programów i dokumentów wytyczających założenia polityki sektorowej oraz regionalnej. Wdrożenie tej zasady musi skutkować rozbudową całego systemu zarządzania środowiskiem. Obecnie realizowana, przyjęta w 2002 roku przez Radę Ministrów Polityka ekologiczna państwa na lata z uwzględnieniem perspektywy na lata , jest aktualizacją i uszczegółowieniem II Polityki ekologicznej państwa na lata przyjętej przez sejm w 2001 r. Jest ona zgodna z założeniami VI Programu działań Unii Europejskiej. Przyjęta w 2002 r. Polityka ekologiczna składa się z 7 rozdziałów: 1) Cele i zadania o charakterze systemowym, 2) Ochrona dziedzictwa przyrodniczego i racjonalne użytkowanie zasobów przyrody, 3) Zrównoważone wykorzystanie surowców, materiałów, wody i energii, 4) Środowisko i zdrowie, dalsza poprawa jakości środowiska i bezpieczeństwa ekologicznego, 5) Przeciwdziałanie zmianom klimatu, 7

9 6) Ocena realizacji polityki ekologicznej, 7) Nakłady na realizację polityki ekologicznej państwa w latach i w perspektywie do 2010 r. Zadania związane z wprowadzaniem mechanizmów zarządzania środowiskiem uwzględniono w rozdziale 1 punkt 1.1. Włączenie aspektów ekologicznych do polityk sektorowych oraz punkt 1.2 Aktywizacja rynku do działań na rzecz środowiska. W punkcie 1.1, zapisano między innymi wśród metod realizacji polityki ekologicznej państwa w ramach polityk sektorowych priorytet będzie miało stosowanie tzw. dobrych praktyk gospodarowania i systemów zarządzania środowiskowego, które pozwolą kojarzyć efekty gospodarcze z efektami ekologicznymi.... Zapisy zawarte w punkcie 2.2, dotyczą wdrażania systemów zarządzania środowiskowego w przedsiębiorstwach Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 1) Jaki zapis dotyczący zrównoważonego rozwoju zawarty został w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej? 2) Co oznacza pojęcie zrównoważony rozwój? 3) Kiedy sformułowano pojęcie zrównoważonego rozwoju? 4) W którym roku Sejm RP przyjął pierwszą Politykę ekologiczną państwa? 5) Jaki jest główny cel Długookresowej strategii trwałego i zrównoważonego rozwoju Polska 2025? 6) Jaki był cel aktualizacji II Polityki ekologicznej państwa na lata ? * 7) Czy w Polityce ekologicznej państwa na lata z uwzględnieniem perspektywy na lata poruszono problemy dotyczące zarządzania środowiskiem? Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Opisz, na podstawie literatury, etapy kształtowania się idei zrównoważonego rozwoju począwszy od Konferencji ONZ w Sztokholmie. Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) poszukać literatury dotyczącej tematyki zrównoważonego rozwoju, 2) opisać etapy kształtowania się tej idei aż do chwili obecnej. Wyposażenie stanowiska pracy: literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia. Ćwiczenie 2 Zdefiniuj pojęcie rozwój zrównoważony. Dokonaj oceny realizacji założeń rozdziałów w Twojej miejscowości (gminie, regionie). tych 8

10 Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) zapoznać się pojęciem zrównoważonego rozwoju, 2) zapoznać się z drugim i czwartym rozdziałem Polityki ekologicznej państwa na lata z uwzględnieniem perspektywy na lata , 3) zapoznać się z programami ochrony środowiska dotyczącymi wybranej miejscowości (gminy, regionu), 4) przeanalizować realizację tych programów pod kątem realizacji Polityki ekologicznej państwa, 5) przedyskutować z kolegami w klasie swoje spostrzeżenia, 6) dokonać wspólnie z klasą oceny realizacji założeń analizowanego dokumentu, 7) wypisać wnioski na tablicy, 8) zastanowić się w jaki sposób można by skuteczniej realizować założenia Polityki ekologicznej w miejscowości, 9) opracować poster prezentujący możliwości skutecznej realizacji polityki w miejscowości (gminie, regionie). Wyposażenie stanowiska pracy: Polityka ekologiczna państwa na lata z uwzględnieniem perspektywy na lata , materiały dotyczące realizacji zadań z dziedziny ochrony środowiska w miejscowości (gminie, regionie), literatura zgodnie z punktem 6 poradnika dla ucznia. Ćwiczenie 3 Opracuj własną koncepcję lokalnej polityki ekologicznej dla wybranego regionu (gminy, powiatu). Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 1) zapoznać się z literaturą zamieszczoną na końcu poradnika dla ucznia, 2) zapoznać się z problemami ochrony środowiska i zarządzania ochroną środowiska w wybranym regionie, 3) napisać projekt lokalnej polityki ekologicznej, 4) przedyskutować projekt w klasie, 5) opracować wspólnie z klasą koncepcję polityki ekologicznej dla wybranego regionu. Wyposażenie stanowiska pracy: literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia, dane dotyczące ochrony środowiska w wybranym regionie. 9

11 Sprawdzian postępów Czy potrafisz: Tak Nie 1) wyjaśnić pojęcie rozwój zrównoważony? 2) wymienić główne elementy zrównoważonego rozwoju, które zapisane zostały w raporcie Nasza wspólna przyszłość? 3) opisać, jaką rolę odegrało przyjęcie przez Sejm RP w 2001 roku Polityki ekologicznej państwa? 4) powiedzieć, na jakiej konferencji zasady zrównoważonego rozwoju przyjęte zostały jako wytyczne dla krajów europejskich? 5) omówić główne założenia Polityki ekologicznej państwa na lata z uwzględnieniem perspektywy na lata ? 10

12 4.2. Podstawy zarządzania środowiskiem* Materiał nauczania System zarządzania środowiskiem zaliczany jest do grupy systemów informacyjnych. Oznacza to, że jego funkcjonowanie w głównej mierze zależy od przepływu informacji (Poskrobko B. 1998). Termin informacja pochodzi od łacińskich słów informatio wyobrażenie, wizerunek i informare formować, informować, tworzyć wizerunek. Informacja jest pojęciem abstrakcyjnym odnoszącym się do odwzorowywania świata materialnego w świadomości ludzkiej. Istotą informacji w zarządzaniu jest zmniejszenie (bądź eliminacja) stopnia niewiedzy decydenta. Każda informacja ma określoną treść i określoną postać (nośnik), od której zależy wierność przekazu. Przez pojęcie jakości informacji rozumie się jej kompletność, wiarygodność, rzetelność oraz spójność i aktualność. Użyteczność informacji w procesie zarządzania uzależniona jest od jej powiązania z sytuacjami decyzyjnymi w środowisku, przedsiębiorstwie, gminie, regionie czy też całym państwie. Proces zarządzania środowiskiem wymaga uwzględnienia oczekiwań oraz wkładu (pozytywnego i negatywnego) wszystkich jego uczestników: społeczności lokalnej, przedsiębiorców, instytucji i urzędów rządowych i samorządowych oraz grup interesu (jednostkowego, społecznego, lokalnego i ponadlokalnego) (Podręcznik ICLEI 1997). Biorąc to pod uwagę należy podkreślić, że system zarządzania środowiskiem odbiega, a przynajmniej odbiegać powinien od tych, opisywanych w nauce o zarządzaniu, systemów, gdzie przywiązuje się znacznie większą wagę do systemu zarządzającego (decyzyjnego) odsuwając na plan dalszy obiekt zarządzania. W przypadku podejmowania decyzji środowiskowych obiekt zarządzania powinien zostać włączony w proces decyzyjny. System zarządzania środowiskiem obejmuje zarządzanie użytkowaniem, ochroną i kształtowaniem środowiska na obszarze państwa, województwa, powiatu, gminy oraz zarządzanie ochroną środowiska w przedsiębiorstwie. Jest on uzależniony od uwarunkowań politycznych, polityki ekologicznej państwa oraz narzędzi zarządzania (Poskrobko 1998). Narzędzia zarządzania to instytucje polityczne i prawne oraz środki instrumenty i procedury zarządzania, a więc wszystko to, co zapewnia organizację systemu, jego wewnętrzne funkcjonowanie i regulacyjne oddziaływanie na obiekt zarządzania. Środki zarządzania to takie narzędzia, które organizują system. Do środków zarządzania zalicza się regulacje prawne o charakterze szczegółowym organizujące system (ustawy, rozporządzenia, strategie, statuty), jednostki organizacyjne systemu (urzędy, agencje, organizacje, rady, komisje), podsystem informacji,dzięki któremu system zarządzania funkcjonuje oraz podsystem programowania i planowania, który ustala hierarchię celów, zapewniając realizację założeń polityki ekologicznej (Poskrobko 1997). Właściwie opracowany model zarządzania środowiskiem obejmować powinien trzy ściśle ze sobą powiązane czynniki: środowisko, społeczeństwo i gospodarka. Zależność między tymi czynnikami zilustrowano na rysunku 1. 11

13 Rys. 1. Trzy czynniki (systemy) wchodzące w skład zintegrowanego systemu zarządzania środowiskiem. Źródło: Opracowanie własne. Warto zwrócić uwagę na, nie zawsze dostrzeganą przez ekonomistów nadrzędność czynnika środowiskowego nad dwoma pozostałymi. Społeczeństwo i gospodarka nie mogą funkcjonować w oderwaniu od środowiska, natomiast środowisko świetnie sobie bez pozostałych dwóch czynników poradzi. Efektywne zarządzanie środowiskiem ma doprowadzić do stanu równowagi wzajemne oddziaływania (pozytywne i negatywne) wszystkich trzech czynników. Dlatego też model przedstawiający te trzy czynniki jako równoważne może w pewien sposób ułatwić zrozumienie konieczności zrównoważenia ich wpływów (rys. 2). 12

14 Rys. 2. Wzajemne sprzężenie systemów środowisko, społeczeństwo i gospodarka. Źródło: Poskrobko B.: Zarządzanie środowiskiem. Polskie Wyd. Ekonomiczne, Warszawa Zarządzanie środowiskiem wiązane jest na ogół z systemem zarządzania jakością oraz zarządzania ryzykiem. Początkowo ten rodzaj zarządzania jako narzędzie doskonalenia jakości, opracowany został dla przedsiębiorstw przemysłowych a następnie zaadaptowany na potrzeby samorządów lokalnych i innych instytucji i organizacji. Podstawę do jego wdrożenia stanowi wydane przez Parlament Europejski i Radę Europy w 1993 roku rozporządzenie w sprawie dobrowolnego uczestnictwa firm przemysłowych w systemie zarządzania środowiskowego oraz przeglądów ekologicznych EMAS (Environmental Menagement and Audit Scheme) znowelizowane rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 19 marca 2001 r. (Nr 761/2001/WE). Warto zapoznać się z tym rozporządzeniem. W rozporządzeniu określono zakres zarządzania, który obejmuje: okresowe przeglądy ekologiczne (audyty) i ciągłą kontrolę stopnia negatywnego oddziaływania organizacji na środowisko, obowiązek spełniania przez organizację wymagań prawnych i norm ochrony środowiska, opracowanie i wdrażanie strategii oraz polityki zmniejszania ekologicznej uciążliwości procesów produkcyjnych i wytwarzanych wyrobów, posiadanie przez organizację programu osiągania celów ochrony środowiska, edukację ekologiczną pracowników organizacji i ich ciągłe zaangażowanie na rzecz ochrony środowiska, stosowanie najlepszej z istniejących, proekologicznej i ekonomicznie racjonalnej technologii. 13

15 Wdrożenie i realizacja systemu EMAS wymaga wstępnej inspekcji, dokonanej przez akredytowaną instytucję, poddania publicznej ocenie podejmowanych działań (publikowanie programów środowiskowych i raportów z ich realizacji) oraz zastosowania najlepszej z dostępnych technologii. Certyfikat EMAS może być przyznawany obiektowi (zakładowi, wydziałowi) lub całej organizacji (przedsiębiorstwu, gminie). W oparciu o rozporządzenie Unii Europejskiej Sejm RP uchwalił ustawę z dnia 12 marca 2004 r. o krajowym systemie ekozarządzania i audytu EMAS (Dz. U r. Nr 70, poz. 631), która stanowi podstawę wdrożenia tego systemu w Polsce. W 1992 roku do prac nad ogólnoświatową procedurą zarządzania środowiskowego w przedsiębiorstwach przystąpiła również Międzynarodowa Organizacja Standaryzacji (ISO). Powołano strategiczną grupę ds. Środowiska i utworzono Komitet Techniczny odpowiedzialny za opracowanie, w kolejnych latach, następujących narzędzi zarządzania: system zarządzania środowiskowego (ISO 14001, ISO 14004), przeglądy ekologiczne (audyty) (ISO i 14015), etykietowanie (ISO ), ocena efektu zarządzania środowiskowego (ISO 14031), analiza cyklu życia produktu (ISO 14050), aspekty ekologiczne i normalizacja produktu (ISO14060). Skuteczne zarządzanie środowiskiem wymaga znajomości zarówno rozporządzenia EMAS jak i norm jakości ISO. W Polityce ekologicznej państwa na lata z uwzględnieniem perspektywy na lata (Rozdział 1 p. 1.2) zapisano m.in.: Duże nadzieje jeśli chodzi o kształtowanie świadomości ekologicznej i współodpowiedzialności za stan środowiska wśród przedsiębiorców, sprzyjające rozwiązywaniu problemów środowiskowych z wykorzystaniem partnerskiego dialogu i współdziałania instytucji publicznych ze sferą biznesu, były i nadal są wiązane z upowszechnieniem w przedsiębiorstwach, na zasadzie dobrowolności, systemów zarządzania środowiskowego, spełniających wymagania stosownych, międzynarodowych i krajowych norm lub uzgodnionych przez zainteresowane podmioty uregulowań o charakterze programowym (przede wszystkim normy PN-EN-ISO i norm związanych Rozporządzenia Rady 761/201/WE w sprawie możliwości dobrowolnego udziału organizacji w systemie zarządzania środowiskowego i przeglądów ekologicznych Wspólnoty EMAS, Programu Odpowiedzialność i Troska...) oraz Ruchu Czystszej Produkcji działającego zgodnie z Deklaracją Czystszej Produkcji przyjętą przez UNEP. Systemy zarządzania środowiskowego tworzone zgodnie z normą ISO i rozporządzeniem EMAS są najbardziej rozbudowane i towarzyszą im najbardziej rozwinięte procedury certyfikacji. Niektóre korzyści wynikające z zastosowania systemu zarządzania ochroną środowiska wg dyrektywy EMAS lub normy ISO 14001: poprawa wizerunku organizacji w mass mediach, poprawa kontaktów z klientami, uznanie społeczne, ruchów ekologicznych, urzędów i instytucji państwowych, spełnienie wymagań prawnych i normatywnych w zakresie bhp, poprawa stanu środowiska, zmniejszenie kosztów na usuwanie odpadów, zmniejszenie kosztów zużycia energii, poprawa klimatu pracy w przedsiębiorstwie. 14

16 Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania sprawdzisz czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 1. Do jakich systemów zarządzania zaliczamy system zarządzania środowiskiem? 2. Jakie znaczenie ma informacja w zarządzaniu środowiskiem?* 3. Jakie trzy czynniki muszą być uwzględnione w procesie zarządzania środowiskiem?* 4. Co rozumiesz pod pojęciem EMAS?* 5. Czego dotyczy norma ISO 14001?* Ćwiczenia Ćwiczenie 1* Scharakteryzuj system zarządzania środowiskowego EMAS. Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) zapoznać się z rozporządzeniem Rady Europy z dnia 19 marca 2001 r. w sprawie dobrowolnego uczestnictwa organizacji w systemie zarządzania środowiskowego EMAS, 2) scharakteryzować system EMAS. Wyposażenie stanowiska pracy: komputer z dostępem do Internetu, literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia. Ćwiczenie 2* Opisz system zarządzania środowiskowego zgodnego z normą ISO na przykładzie wybranego zakładu pracy. Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) dowiedzieć się, który z okolicznych zakładów przemysłowych, bądź która z instytucji wdrożyła, bądź wdraża normę ISO, 2) zapoznać się z wymaganiami normy ISO i innymi normami jakości ISO, 3) zapoznać się z systemem zarządzania w tym zakładzie, 4) opisać ten system zarządzania. Wyposażenie stanowiska pracy: informacja o systemie zarządzania w wybranym zakładzie, wymagania norm ISO 14000, literatura zgodna z punktem 6 poradnika dla ucznia. 15

17 Sprawdzian postępów Czy potrafisz: Tak Nie 1) określić cechy jakości informacji? 2) opisać rolę informacji w zarządzaniu? 3) podać trzy czynniki, które należy uwzględnić w procesie zarządzania środowiskiem? 4) scharakteryzować zakres zarządzania zgodnie z EMAS? 5) podać, czego dotyczy norma ISO 14001? 6) podać definicję narzędzi zarządzania? 7) podać przykłady środków zarządzania? 16

18 4.3. Instytucje związane z ochroną środowiska Materiał nauczania Sejm RP jest najwyższym organem władzy ustawodawczej. Stanowi, przy współudziale Senatu, prawo krajowe oraz sprawuje kontrolę nad działalnością innych organów państwowych, ma udział w tworzeniu rządu, uchwala dla niego wotum nieufności i wotum zaufania, uchwala budżet państwa. Sejm ustanawia podstawy prawne ochrony środowiska w Polsce oraz akceptuje założenia polityki ekologicznej państwa. Problematyką ochrony środowiska oraz ochrony nieodnawialnych jego zasobów, gospodarki wodnej, dróg wodnych śródlądowych, meteorologii, hydrologii, geologii oraz leśnictwa i gospodarki leśnej zajmuje się sejmowa Komisja Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa. Rada Ministrów jest najwyższym organem władzy wykonawczej. Do Rady Ministrów należą sprawy polityki państwa nie zastrzeżone dla innych organów państwowych i samorządu terytorialnego. Prezes Rady Ministrów sprawuje kontrolę nad samorządem w granicach i formach określonych w konstytucji i ustawach. Za politykę Rządu w dziedzinie ochrony środowiska odpowiada Minister Środowiska. Minister Środowiska będąc członkiem Rady Ministrów uczestniczy w prowadzeniu polityki wewnętrznej i zagranicznej RP nie zastrzeżonej dla innych organów państwowych i samorządu terytorialnego, w szczególności przez: zapewnienie wykonywania ustaw, wydawanie rozporządzeń i zarządzeń, koordynowanie i kontrolę prac organów administracji rządowej, inicjowanie i opracowywanie, w zakresie działu którym kieruje polityki Rządu oraz przedstawiania w tym zakresie inicjatyw i odpowiednich projektów aktów normatywnych na posiedzeniu Rady Ministrów, realizację polityki ustalonej przez Radę Ministrów. [Konstytucja RP, art.146 i 147; Ustawa o Radzie Ministrów (Dz.U r. Nr 24, poz. 199, Nr 80, poz. 717), art. 7 ust. 2 4; Ustawa o działach administracji rządowej (Dz. U. 1997, Nr 141, poz. 943), art. 34]. Na temat szczegółowego zakresu kompetencji Ministra Środowiska piszemy w następnym podrozdziale. W celu zapewnienia możliwie najlepszej realizacji polityki ekologicznej Rządu Minister Środowiska powołuje organy doradcze i opiniotwórcze. Do organów tych zaliczamy: Komisję Dokumentacji Geologiczno-Inżynierskich, Komisję Dokumentacji Hydrogeologicznych, Komisję ds. Organizmów Genetycznie Zmodyfikowanych, Komisję Nagród przyznawanych za szczególne osiągnięcia naukowo-badawcze z zakresu ochrony, kształtowania i użytkowania środowiska oraz jego zasobów, Komisję Opracowań Kartograficznych, Komisję Zasobów Kopalin, Krajową Komisję ds. Ocen Oddziaływania na Środowisko, Krajową Radę Gospodarki Wodnej, Państwową Radę Ochrony Przyrody, Państwową Radę Ochrony Środowiska, Radę Geologiczną, Radę Leśnictwa. Warto zapoznać się z podstawami prawnymi oraz zakresem działania poszczególnych organów doradczych. 17

OCHRONA ŚRODOWISKA W POLSCE

OCHRONA ŚRODOWISKA W POLSCE Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz środków budżetu państwa przy wsparciu Euroregionu Nysa OCHRONA ŚRODOWISKA W POLSCE (aktualny

Bardziej szczegółowo

Bibliografia. Akty prawne

Bibliografia. Akty prawne Bibliografia Akty prawne 1. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska Dz. U. Nr 62, poz. 627; 2. Ustawa z dnia 18 lipca 2001 roku Prawo wodne. Dz. U. Nr 115, poz. 1229; 3. Ustawa z dnia

Bardziej szczegółowo

Tematyczna giełda współpracy: Ochrona środowiska na polsko-saksońskim pograniczu. www.sn-pl.eu

Tematyczna giełda współpracy: Ochrona środowiska na polsko-saksońskim pograniczu. www.sn-pl.eu Tematyczna giełda współpracy: Ochrona środowiska na polsko-saksońskim pograniczu www.sn-pl.eu Cele główne Ochrona i poprawa stanu środowiska, w tym: Poprawa ochrony przeciwpowodziowej Stworzenie ukierunkowanej

Bardziej szczegółowo

L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W KIELCACH w 2016 ROKU

L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W KIELCACH w 2016 ROKU Załącznik do uchwały Nr 14/15 Rady Nadzorczej WFOŚiGW w Kielcach z dnia 29 czerwca 2015 r. L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

Program Ochrony Środowiska dla Gminy Rybno

Program Ochrony Środowiska dla Gminy Rybno Bibliografia Akty prawne 1. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska Dz. U. Nr 62, poz. 627; 2. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody Dz. U. Nr 92, poz. 880; 3. Ustawa

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA O ŚRODOWISKU

INFORMACJA O ŚRODOWISKU INFORMACJA O ŚRODOWISKU Prawo ochrony środowiska dr Tomasz Poskrobko PAŃSTWOWY MONITORING ŚRODOWISKA PAŃSTWOWY MONITORING ŚRODOWISKA Podstawy prawne PMŚ tworzą: ustawa Prawo ochrony środowiska zawiera

Bardziej szczegółowo

Tabela Nr 18. 2011 22 - Gospodarka wodna, a) dochody i wydatki, b) dotacje celowe, c) wynagrodzenia w państwowych jednostkach budżetowych,

Tabela Nr 18. 2011 22 - Gospodarka wodna, a) dochody i wydatki, b) dotacje celowe, c) wynagrodzenia w państwowych jednostkach budżetowych, Tabela Nr 18 WYKAZ CZĘŚCI BUDŻETOWYCH, PLANÓW FINANSOWYCH ORAZ ZAŁĄCZNIKÓW DO SPRAWOZDAŃ Z WYKONANIA BUDŻETU PAŃSTWA ROZPATRYWANYCH I OPINIOWANYCH PRZEZ KOMISJĘ ZGODNIE Z POSTANOWIENIEM MARSZAŁKA SEJMU

Bardziej szczegółowo

VI. Priorytety ekologiczne Powiatu Poznańskiego

VI. Priorytety ekologiczne Powiatu Poznańskiego VI. Priorytety ekologiczne Powiatu Poznańskiego Program ochrony środowiska dla Powiatu Poznańskiego, w myśl art. 17 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska opracowany został zgodnie z Polityką ekologiczną

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU LESKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2016

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU LESKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2016 - projekt PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU LESKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2016 SPIS TREŚCI Rozdział I Rozdział II Rozdział III

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA. z dnia 24 listopada 2015 r.

UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA. z dnia 24 listopada 2015 r. UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA z dnia 24 listopada 2015 r. w sprawie Rocznego Programu Współpracy Gminy Nowa Ruda z organizacjami pozarządowymi na rok 2016 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt. 15

Bardziej szczegółowo

LISTA PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH

LISTA PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH NA 2015 ROK I. Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach,

Bardziej szczegółowo

Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce

Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce Cel analizy: Uzyskanie odpowiedzi na pytania 1. Czy ogólne kształcenie

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego Strona 2 PLAN DZIAŁANIA KT 270 ds. Zarządzania Środowiskowego STRESZCZENIE Komitet Techniczny ds. Zarządzania Środowiskowego został powołany 27.02.1997 r. w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.

Bardziej szczegółowo

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński 2012 Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą dr Adam Jabłoński GENEZA POWSTANIA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO Konferencja w Rio de Janeiro 1992 r. 27 Zasad Zrównoważonego Rozwoju Karta Biznesu Zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 6 listopada 2015 r. Poz. 1829 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 8 października 2015 r. w sprawie szkolenia obronnego Na podstawie art. 6 ust.

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Zarządzanie środowiskiem Rok akademicki: 2013/2014 Kod: DIS-2-106-IK-s Punkty ECTS: 2 Wydział: Geodezji Górniczej i Inżynierii Środowiska Kierunek: Inżynieria Środowiska Specjalność: Inżynieria

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 4260/2014 Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 20 stycznia 2014 roku

Uchwała Nr 4260/2014 Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 20 stycznia 2014 roku Uchwała Nr 4260/2014 Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 20 stycznia 2014 roku zmieniająca uchwałę w sprawie ustalenia Regulaminu Organizacyjnego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Wielkopolskiego

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Aleksandra Wanat Konferencja Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Katowice 22 listopada

Bardziej szczegółowo

Inwestycje środowiskowe w perspektywie 2014-2020 wybór obszarów finansowania

Inwestycje środowiskowe w perspektywie 2014-2020 wybór obszarów finansowania Inwestycje środowiskowe w perspektywie 2014-2020 wybór obszarów finansowania Pytanie: Jak wykorzystać praktyczną wiedzę z zakresu wydawania decyzji środowiskowych w celu prawidłowej identyfikacji obszarów

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr /2013 Rady Powiatu Krapkowickiego z dnia 2013 r.

Uchwała Nr /2013 Rady Powiatu Krapkowickiego z dnia 2013 r. Uchwała Nr /2013 Rady Powiatu Krapkowickiego z dnia 2013 r. w sprawie: uchwalenia Rocznego Programu Współpracy Powiatu Krapkowickiego z Organizacjami Pozarządowymi oraz Podmiotami Prowadzącymi Działalność

Bardziej szczegółowo

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze.

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Jej prowadzenie służy realizacji celu publicznego, jakim jest ochrona

Bardziej szczegółowo

Zasady działania systemu zarządzania kryzysowego województwa podkarpackiego

Zasady działania systemu zarządzania kryzysowego województwa podkarpackiego Zasady działania systemu zarządzania kryzysowego województwa podkarpackiego w przypadku wystąpienia przekroczenia poziomu alarmowego, dopuszczalnego lub docelowego substancji w powietrzu. Rzeszów, 4 grudnia

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 16 MINISTRA INFRASTRUKTURY I ROZWOJU 1) z dnia 4 marca 2015 r.

ZARZĄDZENIE NR 16 MINISTRA INFRASTRUKTURY I ROZWOJU 1) z dnia 4 marca 2015 r. ZARZĄDZENIE NR 16 MINISTRA INFRASTRUKTURY I ROZWOJU 1) z dnia 4 marca 2015 r. w sprawie powołania Komitetu Monitorującego Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 Na podstawie art. 14 ust.

Bardziej szczegółowo

STATUT Europejskiego Regionalnego Centrum Ekohydrologii w Łodzi, w Polsce pod auspicjami UNESCO

STATUT Europejskiego Regionalnego Centrum Ekohydrologii w Łodzi, w Polsce pod auspicjami UNESCO STATUT Europejskiego Regionalnego Centrum Ekohydrologii w Łodzi, w Polsce pod auspicjami UNESCO Artykuł 1 Status prawny i siedziba Centrum 1. Europejskie Regionalne Centrum Ekohydrologii z siedziba w Łodzi,

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. Wstęp. Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Ilekroć w niniejszym programie jest mowa o:

PROJEKT. Wstęp. Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Ilekroć w niniejszym programie jest mowa o: PROJEKT Program Współpracy Gminy Gostynin z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na rok 2013 Wstęp

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ PROMOCJI, OCHRONY ZDROWIA I SPRAW SPOŁECZNYCH - PZS

WYDZIAŁ PROMOCJI, OCHRONY ZDROWIA I SPRAW SPOŁECZNYCH - PZS 36 WYDZIAŁ PROMOCJI, OCHRONY ZDROWIA I SPRAW SPOŁECZNYCH - PZS Opracowuje strategię rozwoju powiatu i koordynuje działania związane z jej realizacją, zajmuje się problematyką związaną z promowaniem powiatu

Bardziej szczegółowo

ISO 14000 w przedsiębiorstwie

ISO 14000 w przedsiębiorstwie ISO 14000 w przedsiębiorstwie Rodzina norm ISO 14000 TC 207 ZARZADZANIE ŚRODOWISKOWE SC1 System zarządzania środowiskowego SC2 Audity środowiskowe SC3 Ekoetykietowanie SC4 Ocena wyników ekologicznych SC5

Bardziej szczegółowo

PROGRAM EKOLOGICZNEJ ŚCIEŻKI EDUKACYJNEJ W KLASACH I-III GIMNAZJUM PUBLICZNEGO W GŁUSZYCY

PROGRAM EKOLOGICZNEJ ŚCIEŻKI EDUKACYJNEJ W KLASACH I-III GIMNAZJUM PUBLICZNEGO W GŁUSZYCY Danuta Rozmarynowska Gimnazjum Publiczne w Głuszycy PROGRAM EKOLOGICZNEJ ŚCIEŻKI EDUKACYJNEJ W KLASACH I-III GIMNAZJUM PUBLICZNEGO W GŁUSZYCY I. Wyjątki z rozporządzeń MENiS w sprawie programów nauczania.

Bardziej szczegółowo

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Do najbardziej znanych systemów zarządzania środowiskiem należą: europejski EMAS światowy ISO 14000 Normy ISO serii 14000 1991 rok -Mędzynarodowa

Bardziej szczegółowo

WEWNĄTRZSZKOLNE STANDARDY JAKOŚCI PRACY

WEWNĄTRZSZKOLNE STANDARDY JAKOŚCI PRACY WEWNĄTRZSZKOLNE STANDARDY JAKOŚCI PRACY (ustalone w oparciu o obszary i wymagania opisane w załączniku do rozporządzenia MEN w sprawie nadzoru pedagogicznego z 2009r. ) SZKOŁA PODSTAWOWA im. JANA PAWŁA

Bardziej szczegółowo

Program Współpracy Gminy Moszczenica z organizacjami pozarządowymi na 2015 rok.

Program Współpracy Gminy Moszczenica z organizacjami pozarządowymi na 2015 rok. Program Współpracy Gminy Moszczenica z organizacjami pozarządowymi na 2015 rok. Program współpracy w 2015 r. Gminy Moszczenica z organizacjami pozarządowymi, osobami prawnymi i jednostkami organizacyjnymi

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM

ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM Co jest istotą systemu zarządzania środowiskowego wg normy ISO 14001? System zarządzania środowiskowego stanowi część systemu zarządzania organizacji. Istota SZŚ wg normy ISO 14001

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr... Rady Gminy w Łącku z dnia.

UCHWAŁA Nr... Rady Gminy w Łącku z dnia. PROJEKT UCHWAŁA Nr... Rady Gminy w Łącku z dnia. w sprawie: uchwalenia "Programu współpracy Gminy Łącko z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności

Bardziej szczegółowo

Lista przedsięwzięć priorytetowych WFOŚiGW we Wrocławiu planowanych do dofinansowania w 2013 r.

Lista przedsięwzięć priorytetowych WFOŚiGW we Wrocławiu planowanych do dofinansowania w 2013 r. Lista przedsięwzięć priorytetowych Funduszu na rok 2013 została sporządzona w oparciu o hierarchię celów wynikającą z polityki ekologicznej państwa, Programu zrównoważonego rozwoju i ochrony środowiska

Bardziej szczegółowo

EKONOMIA SPOŁECZNA >2020

EKONOMIA SPOŁECZNA >2020 EKONOMIA SPOŁECZNA >2020 Umowa Partnerstwa Zwiększaniu szans na zatrudnienie grup defaworyzowanych służyć będzie wsparcie sektora ekonomii społecznej oraz zapewnienie jego skutecznego i efektywnego funkcjonowania.

Bardziej szczegółowo

U C H W A Ł A N R PROJEKT RADY MIEJSKIEJ W DĄBROWIE TARNOWSKIEJ

U C H W A Ł A N R PROJEKT RADY MIEJSKIEJ W DĄBROWIE TARNOWSKIEJ U C H W A Ł A N R. PROJEKT RADY MIEJSKIEJ W DĄBROWIE TARNOWSKIEJ Z DNIA.2014 R. w sprawie uchwalenia rocznego programu współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz z podmiotami prowadzącymi działalność

Bardziej szczegółowo

aktualny stan realizacji zadań ministra właściwego do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej wynikających z przepisów ustawy z

aktualny stan realizacji zadań ministra właściwego do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej wynikających z przepisów ustawy z aktualny stan realizacji zadań ministra właściwego do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej wynikających z przepisów ustawy z dnia 4 marca 2010 r. o infrastrukturze informacji przestrzennej

Bardziej szczegółowo

Formy nauczania lekcja zajęcia edukacyjne (zmiana roli nauczyciela z osoby przekazującej wiedzę w osobę wspomagającą uczenie się uczniów).

Formy nauczania lekcja zajęcia edukacyjne (zmiana roli nauczyciela z osoby przekazującej wiedzę w osobę wspomagającą uczenie się uczniów). 1 Hanna Będkowska Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej w Rogowie bedkowska.lzd@interia.pl Temat lekcji Poznaj polskie parki narodowe (etap edukacyjny: gimnazjum) Cele: Cele kształcenia Wiadomości. Uczeń:

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia.. 2012 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia.. 2012 r. Projekt z dnia 18 kwietnia 2012 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia.. 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie prowadzenia monitoringu obiektu unieszkodliwiania odpadów wydobywczych 2)

Bardziej szczegółowo

WSTĘP PROGRAM I ZASADY WSPÓŁPRACY

WSTĘP PROGRAM I ZASADY WSPÓŁPRACY ZAŁĄCZNIK do Uchwały Nr XVI/134/2011 Rady Miejskiej w Kozienicach z dnia 01 grudnia 2011r.. WSTĘP W demokratycznym społeczeństwie organizacje pozarządowe stanowią znakomitą bazę dla rozwoju lokalnych społeczności,

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr.. Rady Powiatu w Prudniku z dnia. 2014 r.

Uchwała Nr.. Rady Powiatu w Prudniku z dnia. 2014 r. PROJEKT Uchwała Nr.. Rady Powiatu w Prudniku z dnia. 2014 r. w sprawie uchwalenia programu współpracy Powiatu Prudnickiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr XXIV/285/12 Rady Miejskiej w Pabianicach z dnia 30 marca 2012 r.

Załącznik do Uchwały Nr XXIV/285/12 Rady Miejskiej w Pabianicach z dnia 30 marca 2012 r. Załącznik do Uchwały Nr XXIV/285/12 Rady Miejskiej w Pabianicach z dnia 30 marca 2012 r. PROGRAM WSPÓŁPRACY Miasta Pabianice z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust.

Bardziej szczegółowo

NOWA PERSPEKTYWA FINANSOWA

NOWA PERSPEKTYWA FINANSOWA NOWA PERSPEKTYWA FINANSOWA PO IiŚ 2014-2020 stan prac Joanna Miniewicz WFOŚiGW w Gdańsku Fundusze polityki spójności 2014-2020 Infrastruktura i Środowisko 27 513,90 Inteligentny Rozwój 8 614,10 Wiedza,

Bardziej szczegółowo

Krajowy system ekozarządzania i audytu. EMAS potrzeba czy konieczność?

Krajowy system ekozarządzania i audytu. EMAS potrzeba czy konieczność? Krajowy system ekozarządzania i audytu EMAS potrzeba czy konieczność? Agnieszka Zdanowska Departament Informacji o Środowisku Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska 25 listopada 2010 r., Poznań Międzynarodowe

Bardziej szczegółowo

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r.

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r. Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie Warszawa 8 maja 2013 r. Efektywne zarządzanie energią jest jednym z warunków krytycznych do osiągnięcia

Bardziej szczegółowo

Środowisko w polityce spójności Spotkanie plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju 8-9 grudnia 2011 r.

Środowisko w polityce spójności Spotkanie plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju 8-9 grudnia 2011 r. Środowisko w polityce spójności Spotkanie plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju 8-9 grudnia 2011 r. Agata Payne Dyrektoriat Środowisko Polityka spójności i ocen oddziaływania na

Bardziej szczegółowo

PROJEKT UCHWAŁY PROGRAM WSPÓŁPRACY Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI NA LATA 2016-2020

PROJEKT UCHWAŁY PROGRAM WSPÓŁPRACY Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI NA LATA 2016-2020 PROJEKT UCHWAŁY z dnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Programu współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami na lata 2016-2020. Na podstawie art. 5a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 kwietnia

Bardziej szczegółowo

Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów

Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów Monika Kos, radca ministra Departament Polityki Wydatkowej Warszawa, 13 stycznia 2015 r. Program prezentacji

Bardziej szczegółowo

I. WPROWADZENIE Podsumowanie okresu 2005-2010

I. WPROWADZENIE Podsumowanie okresu 2005-2010 I. WPROWADZENIE Podsumowanie okresu 2005-2010 W latach 2005-2010 w przedsięwzięciach organizacyjnych, kierowanych do osób potrzebujących pomocy, znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej oraz zaliczanych

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

1 Preambuła. 3. W zakresie przyjętych przez Gminę założeń podstawowymi korzyściami takiej współpracy są między innymi:

1 Preambuła. 3. W zakresie przyjętych przez Gminę założeń podstawowymi korzyściami takiej współpracy są między innymi: Załącznik nr 1 do zarządzenia nr 74/2013 Wójta Gminy Borów z dnia 16 września 2013r. Wieloletni program współpracy Gminy Borów z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność

Bardziej szczegółowo

Edukacja na rzecz ZRÓWNOWA WNOWAŻONEGO ONEGO ROZWOJU. Szymon Szewrański

Edukacja na rzecz ZRÓWNOWA WNOWAŻONEGO ONEGO ROZWOJU. Szymon Szewrański Szymon Szewrański Edukacja na rzecz ZRÓWNOWA WNOWAŻONEGO ONEGO ROZWOJU 1968 Raporty Klubu Rzymskiego 1969 Człowiek i jego środowisko raport U Thanta brak relacji technika a ochrona środowiska wyniszczenie

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11 SPIS TREŚCI WSTĘP (Wiesław Stawiński)........................ 9 ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)..................11 1.1. Problemy globalizacji........................

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR. / 2015 RADY MIEJSKIEJ W JASIENIU z dnia. 2015 r.

UCHWAŁA NR. / 2015 RADY MIEJSKIEJ W JASIENIU z dnia. 2015 r. UCHWAŁA NR. / 2015 RADY MIEJSKIEJ W JASIENIU z dnia. 2015 r. w sprawie przyjęcia Rocznego Programu Współpracy Gminy Jasień z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność

Bardziej szczegółowo

MOŻLIWOŚCI SEKTORA LEŚNO-DRZEWNEGO W ROZWOJU REGIONALNYM

MOŻLIWOŚCI SEKTORA LEŚNO-DRZEWNEGO W ROZWOJU REGIONALNYM MOŻLIWOŚCI SEKTORA LEŚNO-DRZEWNEGO W ROZWOJU REGIONALNYM Dr inż. Anna Żornaczuk-Łuba Zastępca dyrektora Departamentu Leśnictwa i Ochrony Przyrody Ministerstwo Środowiska Polanica Zdrój 23 maja 2014 r.

Bardziej szczegółowo

Budowanie świadomości ekologicznej społeczeństwa. w zakresie ochrony wód i gospodarki wodnej.

Budowanie świadomości ekologicznej społeczeństwa. w zakresie ochrony wód i gospodarki wodnej. Budowanie świadomości ekologicznej społeczeństwa w zakresie ochrony wód i gospodarki wodnej. Janina Kawałczewska Projekt Zostań przyjacielem wody współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki

Bardziej szczegółowo

STUDIA PODYPLOMOWE Leader szansą rozwoju polskiej wsi 1

STUDIA PODYPLOMOWE Leader szansą rozwoju polskiej wsi 1 Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie we współpracy z Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Krakowie organizują STUDIA PODYPLOMOWE Leader szansą rozwoju polskiej wsi 1. Informacja

Bardziej szczegółowo

Część IV. System realizacji Strategii.

Część IV. System realizacji Strategii. Część IV. System realizacji Strategii. Strategia jest dokumentem ponadkadencyjnym, określającym cele, kierunki i priorytety działań na kilka lat oraz wymagającym ciągłej pracy nad wprowadzaniem zmian i

Bardziej szczegółowo

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa A A 1. Wstęp Prawo ochrony środowiska tworzą akty prawne o różnej randze. Najwyższym z nich jest Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, uchwalona w 1997

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE 2. Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju.

SZKOLENIE 2. Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. SZKOLENIE 2 Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. FAMED Żywiec S.A. Dokumentacja Systemu Zarządzania zgodnego z PN-EN ISO

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania Spis treści Wprowadzenie... 9 1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami... 13 1.1. Rola środowiska w procesach społeczno-gospodarczych... 13 1.2. Uwarunkowania zasobowe.

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY

AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY YOUTH 4 EARTH MŁODZI DLA ŚWIATA Projekt współfinansowany z funduszy Unii Europejskiej i Miasta Częstochowy WARSZTATY OPEN BOOK AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY MIESZKANIEC domu, miejscowości, kraju, kontynentu,

Bardziej szczegółowo

Powiązanie z ustawodawstwem krajowym

Powiązanie z ustawodawstwem krajowym Powiązanie z ustawodawstwem krajowym Strona 2 z 8 Powiązanie z ustawodawstwem krajowym Opracowano w Instytucie Nafty i Gazu System KZR INiG-PIB/3 2 Powiązanie z ustawodawstwem krajowym Strona 3 z 8 Spis

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 PODSTAWY PRAWNE PROGRAMU

Rozdział 1 PODSTAWY PRAWNE PROGRAMU PROJEKT ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY JANÓW PODLASKI Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA 2016 ROK Rozdział 1 PODSTAWY PRAWNE PROGRAMU

Bardziej szczegółowo

Program Współpracy Gminy Siewierz z Organizacjami Pozarządowymi i innymi organizacjami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2015 rok

Program Współpracy Gminy Siewierz z Organizacjami Pozarządowymi i innymi organizacjami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2015 rok Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr.... /.. /14 Rady Miejskiej w Siewierzu z dnia... 2014 r. Program Współpracy Gminy Siewierz z Organizacjami Pozarządowymi i innymi organizacjami prowadzącymi działalność pożytku

Bardziej szczegółowo

Planowanie przestrzenne jako instrument ochrony środowiska. Aspekty prawne

Planowanie przestrzenne jako instrument ochrony środowiska. Aspekty prawne Planowanie przestrzenne jako instrument ochrony środowiska. Aspekty prawne Kraków 27 stycznia 2010 r. Źródła prawa Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (2003); Ustawa o ochronie przyrody

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 1996 Nr 106 poz. 498. USTAWA z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zmianie ustawy o terenowych organach rządowej administracji ogólnej

Dz.U. 1996 Nr 106 poz. 498. USTAWA z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zmianie ustawy o terenowych organach rządowej administracji ogólnej Kancelaria Sejmu s. 1/5 Dz.U. 1996 Nr 106 poz. 498 USTAWA z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zmianie ustawy o terenowych organach rządowej administracji ogólnej Art. 1. W ustawie z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. Załącznik do Uchwały Nr.. Rady Powiatu w Lipnie

PROJEKT. Załącznik do Uchwały Nr.. Rady Powiatu w Lipnie Załącznik do Uchwały Nr.. Rady Powiatu w Lipnie z dnia PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU LIPNOWSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI UPRAWNIONYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013

Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013 Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013 1 POWT Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013 CEL PROGRAMU 2 POWT Republika Czeska - Rzeczpospolita

Bardziej szczegółowo

I. Wstęp. II. Postanowienia ogólne.

I. Wstęp. II. Postanowienia ogólne. Program współpracy Gminy Dębica z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na 2015 r. I. Wstęp. Podstawowym aktem

Bardziej szczegółowo

Preambuła. Cel i zasady współpracy

Preambuła. Cel i zasady współpracy Załącznik nr 2 do uchwały Rady Miejskiej Nr XXVI/ 182 /2004 z dnia 30.06.2004r. Zasady współpracy samorządu gminy Węgorzewo z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3

Bardziej szczegółowo

7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU. 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska

7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU. 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska 7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska Podstawową zasadą realizacji Programu Ochrony Środowiska dla Powiatu Pińczowskiego powinna być zasada wykonywania

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Małgorzata Kłyś

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Małgorzata Kłyś KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Ochrona Środowiska I Protection of Environment Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Dr Małgorzata Kłyś Zespół dydaktyczny dr Anna Chrzan, dr Małgorzata Kłyś Opis kursu (cele

Bardziej szczegółowo

Kontrola gmin w zakresie realizacji zadań wynikających z Programu Ochrony Powietrza. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Krakowie

Kontrola gmin w zakresie realizacji zadań wynikających z Programu Ochrony Powietrza. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Krakowie Kontrola gmin w zakresie realizacji zadań wynikających z Programu Ochrony Powietrza Dział III Ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2013 r., poz. 1232 z póź. zm.) Polityka

Bardziej szczegółowo

Instytucje ochrony środowiska w Polsce. Stanowienie prawa i ustawy Polityka ekologiczna państwa Instytucje ochrony środowiska Organizacje pozarządowe

Instytucje ochrony środowiska w Polsce. Stanowienie prawa i ustawy Polityka ekologiczna państwa Instytucje ochrony środowiska Organizacje pozarządowe Instytucje ochrony środowiska w Polsce Stanowienie prawa i ustawy Polityka ekologiczna państwa Instytucje ochrony środowiska Organizacje pozarządowe Organizacje i instytucje związane z ochroną środowiska

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 2 grudnia 2015 r. Poz. 2012 OBWIESZCZENIE MARSZAŁKA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 26 listopada 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego

Bardziej szczegółowo

Polityka państwa na pograniczu energetyki i ochrony środowiska. Najsilniejszy oręż

Polityka państwa na pograniczu energetyki i ochrony środowiska. Najsilniejszy oręż Polityka państwa na pograniczu energetyki i ochrony środowiska. Najsilniejszy oręż Autor: Leszek Karski (Nafta & Gaz Biznes kwiecień 2004) Najnowszy dokument planistyczny w sektorze środowiska Polityka

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA SYLWETKA ABSOLWENTA

Kierunek studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA SYLWETKA ABSOLWENTA Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA Specjalność międzynarodowe stosunki ekonomiczne skierowana jest do osób, które pragną aktywnie działać na rynkach międzynarodowych,

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ II SIWZ OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

CZĘŚĆ II SIWZ OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA CZĘŚĆ II SIWZ OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Strona 1 z 5 Opis Przedmiotu Zamówienia Przedmiotem zamówienia jest organizacja i przeprowadzenie szkoleń z zakresu systemu zarządzania środowiskowego w PSE S.A.

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. 1. Postanowienia ogólne

PROJEKT. 1. Postanowienia ogólne Załącznik do ogłoszenia Burmistrza Prószkowa z dnia 08.10.2014r. w sprawie przeprowadzenia konsultacji projektu Programu Współpracy Gminy Prószków z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami określonymi

Bardziej szczegółowo

Materiały konferencyjno-szkoleniowe programu PCB-STOP. Zasady postępowania z PCB w świetle zmian i nowelizacji przepisów prawa polskiego

Materiały konferencyjno-szkoleniowe programu PCB-STOP. Zasady postępowania z PCB w świetle zmian i nowelizacji przepisów prawa polskiego Beata B. Kłopotek Ministerstwo Środowiska, Departament Ochrony Środowiska ul. Wawelska 52/54 00-922 Warszawa 1. Wstęp. Zasady postępowania z PCB w świetle zmian i nowelizacji przepisów prawa polskiego

Bardziej szczegółowo

Efekty wdrożenia systemu EMAS w Ministerstwie Środowiska

Efekty wdrożenia systemu EMAS w Ministerstwie Środowiska Efekty wdrożenia systemu EMAS w Ministerstwie Środowiska Monika Dziadkowiec Dyrektor Generalna Warszawa, 5.07.2012 r. Ministerstwo Środowiska, poprzez współtworzenie polityki państwa, troszczy się o środowisko

Bardziej szczegółowo

KARTA WSPÓŁPRACY GMINY SIEDLEC Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA LATA 2005 2010

KARTA WSPÓŁPRACY GMINY SIEDLEC Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA LATA 2005 2010 KARTA WSPÓŁPRACY GMINY SIEDLEC Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA LATA 2005 2010 Wrzesień 2005 ROZDZIAŁ I Definicje i określenia 1. Definicje: - działalność pożytku publicznego jest to działalność społecznie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR.. RADY GMINY KOBYLANKA z dnia.. 2013 r.

UCHWAŁA NR.. RADY GMINY KOBYLANKA z dnia.. 2013 r. UCHWAŁA NR.. RADY GMINY KOBYLANKA z dnia.. 2013 r. w sprawie zmiany uchwały XXXVIII/229/13 Rady Gminy Kobylanka w sprawie przyjęcia rocznego programu współpracy z organizacjami pozarządowymi Na podstawie

Bardziej szczegółowo

o współpracy rozwojowej 1) Rozdział 1 Przepisy ogólne

o współpracy rozwojowej 1) Rozdział 1 Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/8 USTAWA z dnia 16 września 2011 r. o współpracy rozwojowej 1) Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2011 r. Nr 234, poz. 1386, z 2013 r. poz. 1283. Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1.

Bardziej szczegółowo

Dolnośląska Polityka Rowerowa 2014-2020 (Polityka równoważenia systemu transportowego na Dolnym Śląsku- PODSYSTEM ROWEROWY 2014-2020)

Dolnośląska Polityka Rowerowa 2014-2020 (Polityka równoważenia systemu transportowego na Dolnym Śląsku- PODSYSTEM ROWEROWY 2014-2020) Samorządowa jednostka organizacyjna Dolnośląska Polityka Rowerowa 2014-2020 (Polityka równoważenia systemu transportowego na Dolnym Śląsku- PODSYSTEM ROWEROWY 2014-2020) ZAŁOŻENIA INSTYTUT ROZWOJU TERYTORIALNEGO

Bardziej szczegółowo

PROJEKT ROCZNEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY GMINY KRYNKI

PROJEKT ROCZNEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY GMINY KRYNKI Załącznik Nr 1 do zarządzenia Nr 68/2015 Burmistrza Krynek z dnia 1 września 2015 r. PROJEKT ROCZNEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY GMINY KRYNKI z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art.3

Bardziej szczegółowo

POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016. uchwała Sejmu z dnia 22 maja 2009 roku (M.P. 2009.34.501.

POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016. uchwała Sejmu z dnia 22 maja 2009 roku (M.P. 2009.34.501. POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016 uchwała Sejmu z dnia 22 maja 2009 roku (M.P. 2009.34.501.) Proces transformacji ustrojowej Polski nie uwzględniał w swoim planie

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr. Rady Gminy Choczewo

Uchwała Nr. Rady Gminy Choczewo Projekt Uchwała Nr Rady Gminy Choczewo z dnia r. w sprawie uchwalenia na 2015 rok Programu współpracy Gminy Choczewo z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Janusz Bronisław Berdowski EUROPEJSKA UCZELNIA INFORMATYCZNO-EKONOMICZNA W WARSZAWIE ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Od jakości nie ma odwrotu, gdyż na rynku globalnym nie walczy się tylko ceną

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR. RADY GMINY GÓRZYCA

UCHWAŁA NR. RADY GMINY GÓRZYCA UCHWAŁA NR. RADY GMINY GÓRZYCA z dnia.. 2015 r. w sprawie Programu współpracy Gminy Górzyca z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2016rok. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Porozumienie w sprawie Platformy współpracy w zakresie partnerstwa publicznoprywatnego

Porozumienie w sprawie Platformy współpracy w zakresie partnerstwa publicznoprywatnego Porozumienie w sprawie Platformy współpracy w zakresie partnerstwa publicznoprywatnego zawarte w dniu 26 stycznia 2011 roku pomiędzy Ministrem Rozwoju Regionalnego, a Ministrem Edukacji Narodowej, Ministrem

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 181 ds. Gospodarki Leśnej

PLAN DZIAŁANIA KT 181 ds. Gospodarki Leśnej Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 181 ds. Gospodarki Leśnej STRESZCZENIE Komitet Techniczny 181 ds. Gospodarki Leśnej został powołany przez Prezesa Polskiego Komitetu Normalizacyjnego 28 kwietnia 1994 r. Komitet

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Edukacja ekologiczna Rok akademicki: 2014/2015 Kod: GIS-1-111-s Punkty ECTS: 2 Wydział: Górnictwa i Geoinżynierii Kierunek: Inżynieria Środowiska Specjalność: - Poziom studiów: Studia I stopnia

Bardziej szczegółowo

OCHRONA PRZECIWPOWODZIOWA W WOJEWÓDZTWACH MAŁOPOLSKIM I ŚWIĘTOKRZYSKIM

OCHRONA PRZECIWPOWODZIOWA W WOJEWÓDZTWACH MAŁOPOLSKIM I ŚWIĘTOKRZYSKIM OCHRONA PRZECIWPOWODZIOWA W WOJEWÓDZTWACH MAŁOPOLSKIM I ŚWIĘTOKRZYSKIM Elementy zarządzania ryzykiem powodziowym 1. Zapobieganie 2. Ochrona 3. Gotowość 4. Postępowanie awaryjne 5. Wyciąganie wniosków Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Certyfikaty środowiskowe

Certyfikaty środowiskowe Certyfikaty środowiskowe jako praktyczna realizacja zasad zrównoważonego rozwoju Gdynia, 23.05.2013 Agenda 1. O Fundacji Partnerstwo dla Środowiska 2. Program Czysty Biznes 3. Zielone Biuro 4. Przyjazny

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Biologicznych

Wydział Nauk Biologicznych Wydział Nauk Biologicznych Interesujesz się... Biologia sp. biologia człowieka rozwojem biologicznym człowieka i jego ewolucją populacjami pradziejowymi biologicznymi i psychologicznymi uwarunkowaniami

Bardziej szczegółowo

Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Program jest instrumentem realizacji Strategii Województwa

Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Program jest instrumentem realizacji Strategii Województwa Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Szeroko rozumiana poprawa jakości życia na wsi, zaspokajanie potrzeb społeczno-kulturalnych mieszkańców a także zidentyfikowanie i promowanie

Bardziej szczegółowo