PODSTAWY INTERPRETACJI WIDM MASOWYCH. Copyright 2005 Witold Danikiewicz

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PODSTAWY INTERPRETACJI WIDM MASOWYCH. Copyright 2005 Witold Danikiewicz"

Transkrypt

1 PODSTAWY INTERPRETACJI WIDM MASOWYCH

2 1. Ustalanie masy cząsteczkowej Metody: widmo EI 7 ev i np. 12 ev; łagodne metody jonizacji (FAB, LSIMS, CI, ESI, APCI, MALDI, FI) w celu otrzymania jonu molekularnego.

3 TERMINOLOGIA Jon molekularny: jon o masie równej masie cząsteczkowej badanego związku (z dokładnością do masy elektronu) powstający w wyniku oderwania lub (znacznie rzadziej) przyłączenia elektronu przez cząsteczkę. Jon pseudomolekularny, quasimolekularny lub jon typu jonu molekularnego: jon powstający w wyniku przyłączenia prostego jonu (najczęściej H +, Na +, Cl - ) do cząsteczki badanego związku lub oderwania jonu H + od tej cząsteczki. Obecnie zaleca się stosowanie nazw typu: protonowana cząsteczka, deprotonowana cząsteczka itp.

4 REGUŁA AZOTOWA Parzysta liczba atomów azotu = = parzysta masa cząsteczkowa (nominalna) Nieparzysta liczba atomów azotu = = nieparzysta masa cząsteczkowa (nominalna) W spektrometrii mas dotyczy jonów nieparzystoelektronowych. Dla jonów parzystoelektronowych jest na odwrót. Jony parzystoelektronowe: M + H +, M H +, M + Na +, M + Cl itp. powstają w wyniku jonizacji ESI, APCI, MALDI Jony nieparzystoelektronowe: M + powstają w wyniku jonizacji EI i FI

5 LICZBA MIEJSC NIENASYCENIA Dla cząsteczki o wzorze C x H y N z O n liczba miejsc nienasycenia N wynosi: N = x z 1 y Ogólniej: typ x: C,Si typ y: typ z: 1 H, F, Cl, Br, I N, P typ n: O, S Dla cząsteczek obojętnych i kationo- lub anionorodników liczba miejsc nienasycenia musi być całkowita i dodatnia lub równa. Dla jonów parzystoelektronowych ułamkowa i nie mniejsza niż.5.

6 Warunki, które musi spełnić jon molekularny w widmie EI (konieczne, ale nie wystarczające) 1. Musi być jonem o najwyższej masie w danym widmie (z uwzględnieniem jonów izotopowych). 2. Musi być jonem nieparzystoelektronowym, czyli odpowiadający mu wzór sumaryczny musi spełniać regułę azotową. 3. Masy najbliższych mu jonów fragmentacyjnych (czyli fragmentów o najwyższych masach) muszą dać się wyjaśnić utratą fragmentów obojętnych (cząsteczek lub rodników) o logicznych masach.

7 5. W przypadku próbek o charakterze amfoterycznym (np. peptydy) dodatni jon pseudomolekularny powinien mieć masę o dwie jednostki większą niż ujemny jon pseudomolekularny (dotyczy jonów M + H + i M H + ). Warunki, które musi spełnić jon pseudomolekularny w widmie LSIMS, ESI lub APCI 1. Musi być jonem parzystoelektronowym, a odpowiadający mu wzór sumaryczny musi spełniać regułę azotową po odjęciu lub dodaniu jonu odpowiedzialnego za jonizację (najczęściej H +, Na +, Cl - itp.). 2. Jego masa musi umożliwić wyjaśnienie obecności ewentualnych klasterów typu (nm+ Kat) +, (nm Kat) lub (nm+ A), a także klasterów z matrycą (w LSIMS) lub rozpuszczalnikiem (w ESI). 3. Jego masa musi być zgodna z masami obserwowanych jonów naładowanych wielokrotnie (w ESI, czasem także w LSIMS). 4. W większości przypadków zakwaszenie próbki powinno spowodować wzrost intensywności jonu M + H +, a dodanie soli sodowej jonu M + Na +.

8 Zależność wyglądu widma EI octanu etylu od energii elektronów M + O C H 3 C O CH 2 CH 3 M = 88

9 PROFILE IZOTOPOWE JONÓW W FUNKCJI ICH MASY C 3 H 7 NO 2 C 6 H 12 N 2 O 3 C 15 H 33 N 5 O 9 C 3 H 68 N 1 O 19 C 6 H 138 N 2 O 39 C 15 H 348 N 5 O Masa nominalna Masa monoizotopowa Masa średnia

10 Przykład widma związku cynoorganicznego Sn, ,.95, ,.65, ,.34, , 14.24, , 7.57, , 24.1, , 8.58, , 32.97, , 4.71, , 5.98, 1 Sn M = 236 M +

11 Widmo ESI związku o małej cząsteczce (M = 397, MeOH, jony dodatnie) Spec #1[BP = 817.4, 2132] 1 2M + Na Ph O 8 N O Ph % Intensity M + H + M + Na OH M = 397 O M + K Mass (m/z)

12 Widma ESI aldehydu o M = 269 Da w MeOH i EtOH Mariner Spec /27:32 (T /1.39:1.82) ASC[BP = 324.1, 611] 1 9 Widmo w MeOH M + MeOH + Na R Aldehydy często tworzą hydraty i hemiacetale: O H + R' OH % Intensity M + MeOH + H M + H 2 O + Na + M + H + M + Na Mass (m/z) R OH H OR' Mariner Spec /7:26 (T /.38:2.) ASC[BP = 338.2, 355] Widmo w EtOH M + EtOH + Na % Intensity M + H 2 O + Na + M + Na Mass (m/z)

13 Widma ESI trietylenotetraminy w różnych rozpuszczalnikach N H 2 H N Aminy mogą reagować z formaldehydem (powstającym w wyniku anodowego utleniania metanolu), dając kationy imoniowe: N H NH 2 % Intensity Widmo w MeOH Mariner Spec /9:18 (T /.42:.88) ASC[BP = 147.1, 4623] Mass (m/z) M + H + M + Na H O R N R + CH 2 OH R N R H C H + H + - H 2 O CH 2 R N + R % Intensity Widmo w MeOH/H 2 O/NaOAc Mariner Spec /2:42 (T /.5:2.13) ASC[BP = 147.1, 26] M + H M + CH 2 O - H 2 O + H + formalnie: [M + CH] Taka reakcja jest dość rzadko spotykana w ESI, ale trzeba się z nią liczyć Mass (m/z)

14 2. Jaki jest skład elementarny związku (wzór sumaryczny)? Metody: dokładny pomiar masy jonu molekularnego lub peudomolekularnego i komputerowe dopasowanie możliwych składów elementarnych; badanie profilu izotopowego.

15 H, 2 Dokładne masy atomowe i składy izotopowe najlżejszych pierwiastków , ,.15 He, , , Li, , , Be, , 1. B, , , 81.2 C, 2 12., , 1.18 N, , ,.365 O, , , ,.24 F, , 1. Ne, , , , 8.82 Na, , 1. Mg, , , , Al, , 1. Si, , , , 3.12 P, , 1. S, , , , ,.17 Cl, , , 24.6

16 Definicje zdolności rozdzielczej spektrometru mas R 1% = M M M FWHM = M M h M h,5 h,1 h M,5 h 1%-owa dolina (R 1% ) - odpowiada szerokości na poziomie 5% M Szerokość połówkowa (FWHM Full Width at Half Maximum)

17 Wpływ definicji zdolności rozdzielczej spektrometru na wygląd widma R 1% FWHM Widma dla takiej samej nominalnie rozdzielczości R 1% i FWHM

18 Przykład wymagań dotyczących rozdzielczości niezbędnej dla rozróżnienia pików M M R CO 27,9949, N 2 28,62, C 2 H 4 28,312

19 Wpływ zdolności rozdzielczej spektrometru na wygląd widma R = R = R = 3 M 1 =1, M 2 =1,2

20 Wpływ masy jonów przy stałej różnicy masy i rozdzielczości na wygląd widma R = 1 M = 1 M =, R = 1 M = 2 M =, R = 1 M = 35 M =,2

21 Ważne: Dokładny pomiar masy - wymagania Dokładny pomiar masy nie zastępuje analizy elementarnej, ponieważ nie dostarcza informacji o czystości próbki. Pozwala jedynie na stwierdzenie, że w widmie masowym badanej próbki znajduje się pik pochodzący od jonu o masie odpowiadającej założonemu wzorowi sumarycznemu. Czystość związku należy udowodnić w inny sposób. Wymagania większości czasopism odnośnie dokładnych pomiarów masy są następujące: 1. Pomiar musi dotyczyć jonu molekularnego lub pseudomolekularnego (a nie jonów fragmentacyjnych). 2. Dokładność pomiaru powinna wynosić 5 ppm (w niektórych czasopismach dopuszcza się 1 ppm, zwłaszcza dla wyższych mas). 3. Można mierzyć masy nie przekraczające 8 u.

22 Wpływ dokładności pomiaru masy na liczbę możliwych wzorów sumarycznych Elements: C12:2 H1:3 N14:4 O16:6 S32:l Tolerance window: 2 mmu (ok. 8 ppm) Mass Deviation Formula (u) (mmu) C:1 H:16 N:2 O:4 S:l -.7 C:16 H:1 N:3 O:l S:.7 C:18 H:12 N: O:2 S: Elements: C12:2 H1:3 N14:4 O16:6 S32:l Tolerance window: 5 mmu (ok. 19 ppm) Mass Deviation Formula (u) (mmu) C:5 H:16 N:4 O:6 S:l. C:1 H:16 N:2 O:4 S:l -3.4 C:13 H:12 N:2 O:4 S: 2.7 C:13 H:14 N:3 O:1 S:l 4. C:15 H:16 N: O:2 S:l -.7 C:16 H:1 N:3 O:1 S:.7 C:18 H:12 N: O:2 S:

23 Wpływ wyboru pierwiastków na liczbę możliwych wzorów sumarycznych Elements: C12:12 H1:3 N14:4 O16:4 S32:l Tolerance window: 5 mmu Mass Deviation Formula (u) (mmu) C:1 H:16 N:2 O:4 S:l Elements: C12:16 H1:3 N14:4 O16:4 S32:l Tolerance window: 5 mmu Mass Deviation Formula (u) (mmu) C:1 H:16 N:2 O:4 S:l -3.4 C:13 H:12 N:2 O:4 S: 2.7 C:13 H:14 N:3 O:1 S:l 4. C:15 H:16 N: O:2 S:l -.7 C:16 H:1 N:3 O:1 S: Elements: C12:16 H1:3 N14:4 O16:4 Tolerance window: 5 mmu Mass Deviation Formula (u) (mmu) C:13 H:12 N:2 O:4 -.7 C:16 H:1 N:3 O:1 Elements: C12:2 H1:2 O16:2 S32:l Tolerance window: 5 mmu Mass Deviation Formula (u) (mmu) C:15 H:16 O:2 S:l.7 C:18 H:12 O:2 S:

24 Profile izotopowe kombinacji pospolitych pierwiastków dwuizotopowych typu M+2

25 Porównanie profilu izotopowego zmierzonego i obliczonego Widmo zmierzone Intensity (%age) Intensity (%age) Low Resolution M/z Widmo obliczone dla składu: C 35 H 38 F 6 N 2 O 5 Ru Mass

26 3. Czy związek jest czysty? Metody: zachowanie próbki podczas parowania w źródle jonów (w EI); stwierdzenie obecności więcej niż jednego jonu molekularnego; stwierdzenie wzajemnej niezgodności widm jonów dodatnich i ujemnych.

27 Badanie zachowania próbki podczas parowania w źródle jonów EI

28 4. Jaka jest budowa cząsteczki związku (wzór strukturalny)? Metody: analiza fragmentacji w standardowym widmie EI; identyfikacja związków znanych przez porównanie widma eksperymentalnego z widmami z komputerowej biblioteki widm; badanie ścieżek fragmentacji poprzez rejestrowanie jonów metastabilnych i jonów powstających w wyniku aktywacji zderzeniowej (CID); dokładne pomiary masy jonów fragmentacyjnych; wymiana izotopowa; otrzymywanie i badanie pochodnych.

29 Identyfikacja produktu reakcji na podstawie widma masowego O OC 2 H 5 OH OH OC 2 H 5 NaOH EtOH czy? x = C 3 H 7 O Intensity (%age) M Low Resolution M/z

30 α-pinen (96 %) 2.33 β-pinen (97 %) 3.17 Chromatogram GC/MS olejku cytrynowego. Składniki zidentyfikowano na podstawie biblioteki widm Wiley a sabinen (97 %) mircen 3.33 (96 %) limonen (99 %) γ-terpinen (97 %) 5.82 linalool (97 %) octan linalylu (91 %) α-bergamoten (98 %) 12.3 β-kariofilen (99 %) p-cymen (97 %) α-terpinolen (98 %) β-bisabolen (95 %) Z-cytral (97 %) α-terpineol (91 %) geranial (96 %) octan geranylu (91 %) min. Liczby w nawiasach określają w procentach współczynnik zgodności widma zmierzonego i bibliotecznego

31 Statystyka procedury porównywania widm Average of to min.: CYTR6.D olejek cytrynowy w heksanie.2 ul PBM Search of library d:\database\wiley275.l Name MolWt Formula Qual 1..BETA.-BISABOLENE 24 C15H beta.-Farnesene $$ 1,6,1-Dodecatriene, 24 C15H NEROL 154 C1H18O 9 4. trans-.beta.-farnesene $$ (E)-.beta.-Far 24 C15H beta.-Bisabolene $$ Cyclohexene, 1-meth 24 C15H BETA.-BISABOLENE 24 C15H beta. bisabolene $$ BETA-BISABOLENE 24 C15H (Z)-.beta.-Farnesene $$ 1,6,1-Dodecatri 24 C15H BROMO-3-PENTENE $$ 1-Pentene, 5-bromo- 148 C5H9Br 6 1. CIS-.ALPHA.-BISABOLENE 24 C15H alpha.-Humulene $$ 1,4,8-Cycloundecatri 24 C15H alpha.-Humulene $$ 1,4,8-Cycloundecatri 24 C15H alpha.-Humulene $$ 1,4,8-Cycloundecatri 24 C15H alpha.-Humulene $$ 1,4,8-Cycloundecatri 24 C15H ALPHA.-HUMULENE $$ ALPHA-HUMULENE 24 C15H alpha.-Humulene $$ 1,4,8-Cycloundecatri 24 C15H CIS-.ALPHA.-BISABOLENE 24 C15H beta.-Bisabolene $$ Cyclohexene, 1-meth 24 C15H beta.-Bisabolene $$ Cyclohexene, 1-meth 24 C15H beta.-Bisabolene $$ Cyclohexene, 1-meth 24 C15H24 38

32

33

34 Wykorzystanie wymiany izotopowej do ustalania liczby wymienialnych atomów wodoru O N H 2 M = 137 OH Intensity (%age) Intensity (%age) Widmo standardowe Widma EI Low Resolution M/z Widmo po kilkakrotnym odparowaniu próbki z CH 3 OD Low Resolution M/z d d 2 d

35 Wykorzystanie wymiany izotopowej do ustalania liczby wymienialnych atomów wodoru O N H 2 M = 137 OH % Intensity % Intensity M + H + M + Na Widma ESI Widmo w MeOH/H 2 O Mass (m/z) d 2 -M + D + d 3 -M + H + d-m + D + d 2 -M + H + M + D + d-m + H d 2 -M + Na d 3 -M + D d 3 -M + Na + d 1 -M + Na + Widmo w MeOD/D 2 O Mass (m/z)

36 Typowe zanieczyszczenia próbek obserwowane w widmach masowych

37 Węglowodory nasycone (na przykładzie triakontanu C 3 H 62 ) M = 422

38 Silikony Abundance 73 #275767: SILIKONFETT SE3 (GREVELS) 9 CH 3 CH RO CH 3 Si O CH 3 Si O CH 3 n Si OR CH M = m/z-->

39 Ftalan di-n-butylu M = 278

40 Ftalan diizooktylu M = 39

41 Widmo ESI ftalanów Spec /2:19 ASC[BP = 413.3, 542] ftalan diizooktylu + Na % Intensity ftalan di-n-butylu + Na (ftalan diizooktylu) 2 + Na Mass (m/z) 83

42 Siarka (widmo rzeczywistej próbki zanieczyszczonej siarką) S 2 S 9 8 Intensity (%age) S 5 16 S S S S Low Resolution M/z

CHEMIA (Klasy IV, V, VI i VII) PROGRAM NAUCZANIA

CHEMIA (Klasy IV, V, VI i VII) PROGRAM NAUCZANIA Szkoły Europejskie Biuro Sekretarza Generalnego Rady Nadzorczej Jednostka Pedagogiczna Nr.: 2004-D-72-pl-4 Oryg.: FR Wersja PL CHEMIA (Klasy IV, V, VI i VII) PROGRAM NAUCZANIA Rada Nadzorcza Szkół Europejskich

Bardziej szczegółowo

Stan równowagi chemicznej

Stan równowagi chemicznej Stan równowagi chemicznej Metodyka i praktyka szkolna Scenariusz lekcji chemii w szkole ponadgimnazjalnej Scenariusz ten uzyskał I nagrodę w konkursie, pod tym samym tytułem, ogłoszonym na łamach naszego

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie. Oznaczanie podstawowych parametrów fizykochemicznych różnych rodzajów wód naturalnych.

Ćwiczenie. Oznaczanie podstawowych parametrów fizykochemicznych różnych rodzajów wód naturalnych. Ćwiczenie Oznaczanie podstawowych parametrów fizykochemicznych różnych rodzajów wód naturalnych. Wody naturalne występujące w przyrodzie dzielimy na wody: morskie, rzeczne (wody powierzchniowe), podziemne,

Bardziej szczegółowo

12 PODSTAWY MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ I JEJ WYBRANE ZASTOSOWANIA W CHARAKTERYSTYCE KATALIZATORÓW NOŚNIKOWYCH

12 PODSTAWY MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ I JEJ WYBRANE ZASTOSOWANIA W CHARAKTERYSTYCE KATALIZATORÓW NOŚNIKOWYCH GRZEGORZ SŁOWIK Zakład Technologii Chemicznej, Wydział Chemii, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowsiej, Pl. M. Curie-Skłodowskiej, 20-031 Lublin grzesiek.slowik@gmail.com Rozdział 12 PODSTAWY MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ

Bardziej szczegółowo

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA 15.1.2011 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 12/1 II (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 10/2011 z dnia 14 stycznia 2011 r. w sprawie materiałów i

Bardziej szczegółowo

Brunon R. Górecki. Podstawowy kurs nowoczesnej ekonometrii

Brunon R. Górecki. Podstawowy kurs nowoczesnej ekonometrii Brunon R. Górecki Podstawowy kurs nowoczesnej ekonometrii SPIS TREŚCI Wstęp CZĘŚĆ I. KLASYCZNY MODEL REGRESJI LINIOWEJ.Wprowadzenie.. Czym jest ekonometria?.. Pojęcie modelu ekonometrycznego.3. Dane statystyczne.4.

Bardziej szczegółowo

Zakres egzaminu wstępnego z matematyki

Zakres egzaminu wstępnego z matematyki Zakres egzaminu wstępnego z matematyki 1 Liczby i ich zbiory: a) definicja potęgi o wykładniku wymiernym oraz działania na potęgach o wykładniku wymiernym; b) definicja wartości bezwzględnej liczby rzeczywistej

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA PRZEDMIOTU CHEMIA

PODSTAWA PROGRAMOWA PRZEDMIOTU CHEMIA PODSTAWA PROGRAMOWA PRZEDMIOTU CHEMIA IV etap edukacyjny zakres rozszerzony Cele kszta cenia wymagania ogólne I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. Ucze korzysta z chemicznych tekstów ród owych, biegle

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Chemia Poziom podstawowy

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Chemia Poziom podstawowy KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Chemia Poziom podstawowy Listopad 03 W niniejszym schemacie oceniania zadań otwartych są prezentowane przykładowe poprawne odpowiedzi. W tego typu

Bardziej szczegółowo

FFT, FILTRACJA, MOC SYGNAŁU

FFT, FILTRACJA, MOC SYGNAŁU SYSTEMY TELEINFORMATYCZNE INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA NR LAB TEMAT: FFT, FILTRACJA, MOC SYGNAŁU SYSTEMY TELEINFORMATYCZNE I. CEL ĆWICZENIA: Celem ćwiczenia jest wprowadzenie studentów w zagadnienie szybkiej

Bardziej szczegółowo

Anna Warchoł, Iwona Maciejowska PROGRAM NAUCZANIA CHEMII. Szkoła ponadgimnazjalna zakres podstawowy

Anna Warchoł, Iwona Maciejowska PROGRAM NAUCZANIA CHEMII. Szkoła ponadgimnazjalna zakres podstawowy Anna Warchoł, Iwona Maciejowska PROGRAM NAUCZANIA CHEMII Szkoła ponadgimnazjalna zakres podstawowy Kraków 2012 Spis treści Wstęp... 3 I. Ogólne założenia programu... 4 II. Cele nauczania... 5 III. Treści

Bardziej szczegółowo

Minister Infrastruktury i Rozwoju

Minister Infrastruktury i Rozwoju MIiR/H/2014-2020/7(01)03/2015 Minister Infrastruktury i Rozwoju Wytyczne w zakresie zagadnień związanych z przygotowaniem projektów inwestycyjnych, w tym projektów generujących dochód i projektów hybrydowych

Bardziej szczegółowo

Postępy Chemii Organicznej w świetle XI Międzynarodowego Kongresu Chemii Czystej i Stosowanej. Prof. Dr T. Urbański. CHIC СНСООН I I CH I.

Postępy Chemii Organicznej w świetle XI Międzynarodowego Kongresu Chemii Czystej i Stosowanej. Prof. Dr T. Urbański. CHIC СНСООН I I CH I. 11 (1947) PRZEMYSŁ EMCZNY 419 Postępy Chemii Organicznej w świetle X Międzynarodowego Kongresu Chemii Czystej i Stosowanej Prof. Dr T. Urbański. W S T Ę P Zagadnienia chemi organicznej były femafem obrad

Bardziej szczegółowo

Ocena możliwości ochrony jeziora Konin wraz z określeniem wykorzystania jeziora Konin pod względem rekreacyjnym

Ocena możliwości ochrony jeziora Konin wraz z określeniem wykorzystania jeziora Konin pod względem rekreacyjnym Ocena możliwości ochrony jeziora Konin wraz z określeniem wykorzystania jeziora Konin pod względem rekreacyjnym Zielona Góra, 30 listopada 2010 r. Dofinansowano ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z fizyki zakres podstawowy

Przedmiotowy system oceniania z fizyki zakres podstawowy Przedmiotowy system oceniania z fizyki zakres podstawowy Celem nauczania jest kształtowanie kompetencji kluczowych, niezbędnych człowiekowi w dorosłym życiu, niezależnie od rodzaju wykształcenia i wykonywanego

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE HYDROLOGÓW POLSKICH

STOWARZYSZENIE HYDROLOGÓW POLSKICH Sfinansowano ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej na zlecenie Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej Metodyka obliczania przepływów i opadów maksymalnych o określonym prawdopodobieństwie

Bardziej szczegółowo

Mikroprocesorowy System Monitorująco-Rejestrujący typ MSMR-4

Mikroprocesorowy System Monitorująco-Rejestrujący typ MSMR-4 Mikroprocesorowy System Monitorująco-Rejestrujący typ MSMR-4 INSTRUKCJA OBSŁUGI I MONTAŻU!!!UWAGA!!! Przed rozpoczęciem jakichkolwiek prac montażowych, serwisowych oraz użytkowania urządzenia należy dokładnie

Bardziej szczegółowo

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA 14.12.2012 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 342/1 II (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 1194/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie wykonania dyrektywy

Bardziej szczegółowo

Dziennik laboratoryjny zasady prowadzenia notatek.

Dziennik laboratoryjny zasady prowadzenia notatek. Dziennik laboratoryjny zasady prowadzenia notatek. Notatki laboratoryjne są jednym z elementów pracy doświadczalnej. Powinny składać się z dwóch głównych części: - planu przeprowadzenia eksperymentów,

Bardziej szczegółowo

PLANOWANIE DOŚWIADCZEŃ MOŻLIWOŚĆ CZY KONIECZNOŚĆ

PLANOWANIE DOŚWIADCZEŃ MOŻLIWOŚĆ CZY KONIECZNOŚĆ PLANOWANIE DOŚWIADCZEŃ MOŻLIWOŚĆ CZY KONIECZNOŚĆ Jacek Pietraszek Politechnika Krakowska, Instytut Informatyki Stosowanej Prezentowany artykuł poświęcony jest wybranym zagadnieniom planowania doświadczeń.

Bardziej szczegółowo

Ostateczna wersja metodologii prowadzenia monitoringu zawodów deficytowych i nadwyżkowych na lokalnym rynku pracy

Ostateczna wersja metodologii prowadzenia monitoringu zawodów deficytowych i nadwyżkowych na lokalnym rynku pracy Ostateczna wersja metodologii prowadzenia monitoringu zawodów deficytowych i nadwyżkowych na lokalnym rynku pracy OPRACOWANIE NOWYCH ZALECEŃ METODYCZNYCH PROWADZENIA MONITORINGU ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I

Bardziej szczegółowo

Moc (praca w jednostce czasu) pobierana przez urządzenie elektryczne wynosi:

Moc (praca w jednostce czasu) pobierana przez urządzenie elektryczne wynosi: Ćwiczenie POMIARY MOCY. Wprowadzenie Moc (praca w jednostce czasu) pobierana przez urządzenie elektryczne wynosi: P = U I (.) Jest to po prostu (praca/ładunek)*(ładunek/czas). Dla napięcia mierzonego w

Bardziej szczegółowo

Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli.

Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli. Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną,

Bardziej szczegółowo

Instrukcja użytkowania mierników CCM. Określenie zawartości wody metodą karbidową

Instrukcja użytkowania mierników CCM. Określenie zawartości wody metodą karbidową Instrukcja użytkowania mierników CCM Określenie zawartości wody metodą karbidową Oznaczanie zawartości wilgoci Szybko. Prosto. Niezawodnie. www.radtke-messtechnik.com KODY QR DO NASZEGO WIDEO SZKOLENIOWEGO

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 1343 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 października 2013 r.

Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 1343 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 października 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 1343 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 października 2013 r. w sprawie wykazu substancji, których stosowanie

Bardziej szczegółowo

Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski. Rozmieszczenie, wybiórczość siedliskowa, trendy

Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski. Rozmieszczenie, wybiórczość siedliskowa, trendy Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski Rozmieszczenie, wybiórczość siedliskowa, trendy Lechosław Kuczyński Przemysław Chylarecki Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski Rozmieszczenie, wybiórczość

Bardziej szczegółowo

POMIAR WSPÓŁCZYNNIKA ROZSZERZALNOŚCI LINIOWEJ CIAŁ STAŁYCH. Kraków, 2004 21.03.2013

POMIAR WSPÓŁCZYNNIKA ROZSZERZALNOŚCI LINIOWEJ CIAŁ STAŁYCH. Kraków, 2004 21.03.2013 Anna Linscheid Katedra Chemii i Fizyki, Uniwersytet Rolniczy Do użytku wewnętrznego ĆWICZENIE 11 POMIAR WSPÓŁCZYNNIKA ROZSZERZALNOŚCI LINIOWEJ CIAŁ STAŁYCH Kraków, 24 21.3.213 SPIS TREŚCI I. CZĘŚĆ TEORETYCZNA...

Bardziej szczegółowo

Wykorzystywanie teorii błędów do opracowywania pomiarów geodezyjnych 311[10].Z1.07

Wykorzystywanie teorii błędów do opracowywania pomiarów geodezyjnych 311[10].Z1.07 MINISTERSTWO EDUKACJI NARODOWEJ Leszek Wiatr Wykorzystywanie teorii błędów do opracowywania pomiarów geodezyjnych 3[].Z.7 Poradnik dla ucznia Wydawca Instytut Technologii Eksploatacji Państwowy Instytut

Bardziej szczegółowo

Maciej Sydor. Wskazówki dla piszących prace dyplomowe

Maciej Sydor. Wskazówki dla piszących prace dyplomowe Maciej Sydor Wskazówki dla piszących prace dyplomowe Poznań 2014 Przewodniczący Komitetu Redakcyjnego prof. dr hab. Waldemar Uchman Redaktor Działu dr hab. Andrzej Krauss Konsultacja naukowa prof. dr hab.

Bardziej szczegółowo

OKREŚLENIE PRÓBY I JEJ LICZNOŚCI W BADANIACH PEDAGOGICZNYCH DEFINITION OF THE SAMPLE AND ITS SIZE IN PEDAGOGICAL RESEARCH

OKREŚLENIE PRÓBY I JEJ LICZNOŚCI W BADANIACH PEDAGOGICZNYCH DEFINITION OF THE SAMPLE AND ITS SIZE IN PEDAGOGICAL RESEARCH General and Professional Education /011 pp. 33-39 ISSN 084-1469 OKREŚLENIE PRÓBY I JEJ LICZNOŚCI W BADANIACH PEDAGOGICZNYCH DEFINITION OF THE SAMPLE AND ITS SIZE IN PEDAGOGICAL RESEARCH Alla Matuszak Czelabiński

Bardziej szczegółowo