W numerze: This issue includes: - METREX Robert Read METREX Roger Read Lista członków METREX METREX Members

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "W numerze: This issue includes: - METREX Robert Read... 2. - METREX Roger Read... 3. - Lista członków METREX... 5. - METREX Members 2007..."

Transkrypt

1 W numerze: - METREX Robert Read Lista członków METREX Obszary metropolitalne to kręgosłup Europy rozmowa z Berndem Steinacherem, prezesem sieci METREX Efekty warsztatów w formule open space Alastair Wyllie Deklaracja Szczecińska Szczecin w METREX Piotr Krzystek Szczecin metropolia bałtycka Norbert Obrycki Wybrane wyniki ESPON Kai Böhme Kształtowanie europejskich centrów współpracy Zygmunt Ziobrowski, Wojciech Jarczewski Program VASAB 2010 Janusz Ruszkowski This issue includes: - METREX Roger Read METREX Members The metropolitan Areas are the backbone of Europe An interview with Mr. Bernd Seinacher, President of METREX Effects of the open space workshops Alastair Wyllie Szczecin Declaration Szczecin in METREX Piotr Krzystek Szczecin The Baltic Metropolis Norbert Obrycki Selected ESPON findings Kai Böhme Shaping of European co-operation Centres Zygmunt Ziobrowski, Wojciech Jarczewski The VASAB 2010 programme Janusz Ruszkowski Wydanie specjalne REGIONÓW zostało dofinansowane przez Stowarzyszenie Europejskich Regionów i Obszarów Metropolitalnych METREX Special edition of Regiony ( The Regions ) monthly has been partially funded by the Network of European Metropolitan Regions and Areas METREX. REGIONY. Pismo liderów samorządowych / A magazine of local government leaders. Wydawca / Editor: Stowarzyszenie Rozwoju Regionalnego Pomerania / Association of Pomerania Regional Development, Szczecin, ul. Czesława 9 Adres redakcji / Address of the Editorial Office: Szczecin, ul. Czesława 9, tel (91) , Redaktor Naczelna / Editor-in Chief - Elżbieta Karasiewicz, tel (91) tłumaczenie / translation by Anna Komorowska and Ewa Kurjata montaż okładki / the cover montage - Teresa Strojnik/TOTEM skład i druk / type matters and printing: TOTEM, tel (91) Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za treść zamieszczanych reklam. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania, skracania i adiustacji tekstów. / The Editors stall bear no responsibility for the kontent of the advertisements. The Editors reserve themselves the right to draw up, shorten and adjust the texts. 1

2 Stowarzyszenie METREX jest Siecią Europejskich Regionów i Obszarów Metropolitalnych. METREX Jest to sieć złożona z praktyków, to jest polityków, urzędników i ich doradców, zainteresowanych sprawami strategicznego planowania przestrzennego i rozwoju na poziomie metropolitalnym. Jest to zasadniczo sieć, poprzez którą kluczowi decydenci w europejskich sprawach metropolitalnych mogą wspólnie dzielić się swoją wiedzą, swoim doświadczeniem i swoimi kompetencjami. Sieć METREX została założona w roku 1996 na Konferencji Regionów Metropolitalnych w Glasgow, przy wsparciu ze strony Komisji Europejskiej. Ma ona na celu promowanie skutecznego zarządzania metropolitalnego poprzez zajęcie się zmianami na poziomie metropolitalnym i tym samym nadanie metropolitalnego wymiaru kluczowym kwestiom europejskich, takich jak: konkurencyjność, spójność oraz trwałość. Na terytorium rozszerzonej Europy istnieje około 120 regionów i obszarów metropolitalnych, wliczając w to Szwajcarię i Norwegię. Są to większe obszary miejskie, na których żyje 60 proc. ludności lub w przybliżeniu 280 milionów spośród 460 milionów ludzi. To jest miarą znaczenia metropolitalnej konkurencyjności i pomyślności dla rozkwitu gospodarczego i spójności społecznej Europy. Liczba przedstawicieli władz w sieci METREX zwiększyła się od 15 członków założycieli do 57 przedstawicieli władz reprezentujących 45 poszczególnych regionów i obszarów metropolitalnych. Aby promować i rozwijać nawiązywanie szerokich kontaktów i tworzenie sieci współpracy, METREX organizuje spotkania dwa razy do roku, wiosną i jesienią, oraz prowadzi konferencję odbywającą się co dwa lata. Działania sieci mają wymiar międzynarodowy i objęte są projektami realizowanymi w ramach programów Komisji Europejskiej, takimi jak Interreg, oraz obejmują Grupę Ekspertów pracującą nad kwestiami stanowiącymi wspólny interes. Strona internetowa Sieci METREX pod adresem www. eurometrex.org udostępnia portal, poprzez który Członkowie tej Sieci oraz ich koledzy interesujący się sprawami metropolitalnymi, mają dostęp do informacji na temat Sieci oraz jej działań. Dlaczego METREX Jednym z największych atutów Europy jest jej bogaty i urozmaicony miejski sposób życia. Wszystkie europejskie regiony i obszary metropolitalne dążą do skorzystania ze swoich mocnych stron i zajęcia się swoimi słabymi stronami. Zabiegają o to, aby utrzymać swoją szczególną tożsamość i konkurencyjną przewagę w szybko zmieniającym się i niepewnym świecie. Planowanie przestrzenne jest jednym ze sposobów, w jaki można regulować zmiany społeczne i ekonomiczne i mieć je pod kontrolą. Wiele spośród pojawiających się kluczowych kwestii można skutecznie załatwić tylko na poziomie metropolitalnym. Wiele ważnych problemów, które są przedmiotem zainteresowania i troski na poziomie europejskim, takie jak: konkurencyjność gospodarcza, spójność społeczna oraz zrównoważony i trwały rozwój rozszerzonej Europy (Europejska Perspektywa Rozwoju Przestrzennego), wymagają reakcji na poziomie metropolitalnym. Wyjątkowość i niepowtarzalność metropolitalnej Europy to jej różnorodność i witalność, a skuteczne zarządzanie metropolitalne i planowanie przestrzenne mają do spełnienia kluczową rolę w trwałym utrzymaniu tych przymiotów przez długi okres czasu. Sieć METREX istnieje po to, aby przyczynić się do nadania metropolitalnego wymiaru sprawom europejskim. Wymiar metropolitalny Przebiegający w całej Europie proces urbanizacji spowodował, że główne miasta i ich strefy przyległe (zaplecza miast), bądź też grupy miast i miasteczek, stały się główną formą miejską. Większość takich obszarów ma obecnie charakter metropolitalny, co oznacza, że funkcjonują one jako jeden współzależny region lub obszar miejski. Aby je opisać, Komitet Regionów stosuje wyrażenie Funkcjonalny Region Miejski (ang. FUR - Functional Urban Region). Wieloma z kluczowych kwestii, które mają wpływ na trwałość europejskiego życia miejskiego można się zająć w sposób skuteczny tylko na poziomie metropolitalnym. Kwestie te obejmują: zrównoważenie przebudowy miast wraz z ich rozwojem i ekspansją integrację przeznaczenia gruntów, transportu i infrastruktury trwałe utrzymanie witalności i żywotności obszarów śródmiejskich w miastach i miasteczkach umożliwianie konkurencyjności gospodarczej promowanie reintegracji społecznej ocenę wpływu rozwoju na środowisko przyrodnicze ochronę i zabezpieczenie zasobów naturalnego i miejskiego dziedzictwa reagowanie na wyzwanie zmian klimatycznych. Metropolitalne planowanie przestrzenne nie będzie skuteczne, jeśli nie zostaną opracowane i zastosowane konieczne kompetencje, możliwości i procesy. Kompetencja oznacza posiadanie określonego zakresu władzy do przyjęcia, wprowadzenia w życie i zabezpieczenia metropolitalnej strategii przestrzennej. Możliwość oznacza posiadanie wiedzy i zrozumienia do podejmowania inteligentnych decyzji. Proces - oznacza posiadanie środków do regularnego monitorowania, przeglądania i uaktualniania strategii. Są to podstawowe zasady skutecznego metropolitalnego planowania przestrzennego. Zarządzanie metropolitalne Koncepcja subsydiarności (pomocniczości) oznacza, że obszary metropolitalne są obecnie na poziomie, na którym można w sposób najbardziej skuteczny realizować cele planowania przestrzennego w rozszerzonej Europie. Bez skutecznego za- 2

3 rządzania metropolitalnego ludność obszarów metropolitalnych nie byłaby zdolna do wywierania wpływu na pewne kluczowe kwestie mające wpływ na ich przyszłość i trwałość. Zrównoważone i trwałe podejście do europejskich strategii metropolitalnych będzie się wiązało ze zwartymi formami miejskimi i z rozwojem mieszanego przeznaczenia zorientowanym na korzystanie z transportu publicznego, skoncentrowanym na obszary śródmiejskie miast i miasteczek. Podejście policentryczne tego rodzaju w obrębie obszarów metropolitalnych będzie wymagało skutecznego zarządzania metropolitalnego. Trwałe i zrównoważone podejście do poprawy jakości życia miejskiego wymaga również zintegrowanych działań o charakterze społecznym, środowiskowym i przestrzennym na poziomie metropolitalnym. Kamienie milowe sieci METREX Sieć stworzyła dwa dokumenty o charakterze kamieni milowych, które zapewniają ramowe wytyczne dla działań tej Sieci. Porto Declaration - the Metropolitan Magna Carta w roku 1999 Sieć METREX wspierała zwołanie zgromadzenia Porto Convocation w 1999 r. z inicjatywy obszaru metropolitalnego Aréa Metropolitana do Porto, przy poparciu ze strony Komisji Europejskiej, co dało rezultat w postaci 40 sygnatariuszy Metropolitalnej Magna Carta (Wielkiej Karty Wolności) i związanego z nią Standardu Praktyki Sieci METREX. Stanowią one podstawę dla działań podejmowanych przez sieć METREX (szczegółowe informacje można znaleźć na stronie internetowej sieci METREX). Deklaracja Szczecińska w 2006 r. Deklaracja Szczecińska rozszerzyła zakres spraw będących przedmiotem zainteresowania Deklaracji Porto (Porto Declaration), zawierając w tym zakresie również potrzebę zdefiniowania i uznania regionów i obszarów metropolitalnych Europy, potrzebę zintegrowanych strategii metropolitalnych i skutecznego zarządzania metropolitalnego, rolę obszarów metropolitalnych w relacji do Agendy Lizbońskiej UE, konieczność zdolności przyłączeniowej na trwałej podstawie, aby zbudować policentryczną Europę, potrzebę reakcji metropolitalnej na kluczową kwestię zmniejszenia zmian klimatycznych, politykę UE dot. sąsiedztwa (nowi sąsiedzi dla rozszerzonej Europy) oraz międzynarodowy wymiar europejskich spraw metropolitalnych. Konferencja sieci METREX zorganizowana w 10 rocznice jej powstania ustaliła program działań Sieci na nadchodzącą dekadę i była ważnym wyadarzeniem o charakterze kamienia milowego. Roger READ Sekretarz Generalny METREX The Panorama of Glasgow city fot. Ewa Kurjata METREX is the Network of European Metropolitan Regions and Areas. METREX It is a network of practitioners, that is, politicians, officials and their advisers, concerned with strategic planning and development at the metropolitan level. It is essentially a network through which key European metropolitan decision makers can share their knowledge, experience and expertise. METREX was founded in 1996 at the Metropolitan Regions Conference, in Glasgow, with the support of the European Commission. It aims to provide a means of promoting effective metropolitan governance to manage change at the metropolitan level and to contribute a metropolitan dimension to key European issues such as competitiveness, cohesion and sustainability. 3

4 There are some 120 metropolitan regions and areas in the wider Europe of the enlarged European Union and including Switzerland and Norway. These are the larger urban areas and they contain 60%, or some 280 million, of the 460 million people in the wider Europe. This is a measure of the importance of metropolitan competitiveness and wellbeing to the economic prosperity and social cohesion of Europe. From a founding membership of 15 authorities ME- TREX has now grown to some 57 authorities representing 45 individual metropolitan regions and areas. In order to promote and foster networking METREX meets twice a year, in the spring and autumn, and holds a biennial Conference. Its activities have an International dimension, feature projects within European Commission programmes, such as Interreg, and include Expert Group working on issues of common interest. The METREX web site at provides the portal through which Network Members and colleagues with an interest in metropolitan affairs can access information on the Network and its activities. Why METREX One of Europe s greatest assets is its rich and varied urban way of life. All European metropolitan regions and areas are seeking to take advantage of their strengths and address their weaknesses. They are seeking to maintain their special identity and competitive advantage in a rapidly changing and uncertain world. Spatial planning is one of the means through which social and economic change can be managed. Many of the key issues arising can only be addressed effectively at the level of the metropolitan region. Many of the key issues that are of concern at the European level, such as economic competitiveness, social cohesion and the balanced and sustainable development of the wider Europe (European Spatial Development Perspective), require a response at the metropolitan level. The uniqueness of metropolitan Europe is its variety and vitality and effective metropolitan governance and spatial planning have key roles to play in sustaining these qualities over the longer term. METREX exists to contribute a metropolitan dimension to European affairs. Metropolitan dimension The process of urbanization across Europe has resulted in core cities and their hinterlands, or clusters of cities and towns, becoming the primary urban form. Most such areas are now metropolitan in character, meaning that they function as one interdependent urban region or area. The Committee of the Regions uses the phrase Functional Urban Region (FUR) to describe them. Many of the key issues that affect the sustainability of European urban life can only be addressed effectively at the metropolitan level. These include, Balancing urban redevelopment with urban expansion Integrating land use, transportation and infrastructure Sustaining the vitality and viability of city and town centres Enabling economic competitiveness Promoting Assessing social inclusion the environmental impact of development Safeguarding natural and urban heritage resources Responding to the challenge of climate change Metropolitan spatial planning will not be effective unless the necessary competencies, capabilities and processes are in place. Competence means having the authority to adopt, implement and safeguard a metropolitan spatial strategy. Capability means having the knowledge and understanding to take informed decisions. Process means having the means to regularly monitor review and update the strategy. These are the fundamentals of effective metropolitan spatial planning. Metropolitan Governance The concept of subsidiarity means that metropolitan areas are now the level at which wider European spatial planning objectives and can be realized most effectively. Without effective metropolitan governance the populations of metropolitan areas are unable to influence some of the key issues affecting their future and its sustainability. A sustainable approach to European metropolitan strategies will involve compact urban forms and mixed use, public transport orientated development focused on city and town centres. A polycentric approach of this kind within metropolitan areas will require effective metropolitan governance. A sustainable approach to improving the quality of urban life also requires integrated social, economic, environmental and spatial action at the metropolitan level. METREX milestones The Network has produced two milestone documents to provide guiding frameworks for its activities. Porto Declaration - the Metropolitan Magna Carta - in 1999 METREX promoted the Porto Convocation in 1999, on the initiative of the Aréa Metropolitana do Porto and with the support of the European Commission, which resulted in 40 signatories to the Metropolitan Magna Carta and its related Practice Benchmark. These provide the foundation for METREX activities and initiatives (sse the METREX web site for details) Szczecin Declaration - in 2006 The Szczecin Declaration extended the concerns of the Porto Declaration to include, the need for definition and recognition of Europe s metropolitan regions and areas, the need for integrated metropolitan strategies and effective metropolitan governance, the role of metropolitan areas in relation to the EU s Lisbon Agenda, the need for connectivity on a sustainable basis to build a polycentric Europe, the need for a metropolitan response to the key issue of mitigating climate change, the EU s Neighbourhood Policy (the new neighbours to the enlarged Europe) and the international dimension to European metropolitan affairs. The METREX 10th Anniversary Conference set the agenda for the activities of the Network over the coming decade and was a major milestone event. Roger READ The Secretary General of METREX 4

5 Lista członkowska METREX stan na 2007 / METREX Members 2007 Metropolitan areas / Obszary metropolitalne: Memebers / Członkowie: Alpes-Maritimes Conseil Général des Alpes-Maritimes 1 Amsterdam Provincie Noord-Holland 1 Stad Amsterdam 2 Athens 2 Oranisation of Athens 3 Prefecture of Western Attica 4 Prefecture of Eastern Attica 5 Prefecture of Piraeus 3 Barcelona 6 Prefecture of Catalunya 4 Berlin* 7 Senatsverwaltung für Stadentwicklung 5 Bilbao 8 Gobierno dei Pais-Vasco 6 Bologna 9 Regione Emilia-Romagna 10 Provincie di Bologna 7 Bruxelles 11 Ville de Bruxelles 8 Bucharest 12 Municipality of Buchaarest (UMPCB) 9 Budapest 13 Central Hungarian Development Agency 10 Copenhagen/Malmö 14 Øresundkommiten 11 Eurociudad Vasca 15 Eurociudad Vasca/Bayonne/St. Sebastian 12 Frankfurt 16 Planungsverband Frankfurt 13 Genova 17 Provincie di Genova 14 Glasgow 18 Glasgow City Council 19 Glasgow and the Clyde Valley Structure Plan Joint Committee 15 Granada 20 Ayuntamiento de Granada 16 Hamburg 21 Hamburg Metropolitan Region 17 Hannover 22 Metropolregion Hannover Braunschweig Göttingen 18 Helsinki 23 Helsinki City Council 24 YTV Helsinki Metropolitan Area 19 Kraków 25 Municipality of Kraków 20 Lisboa 26 Area Metropolitana de Lisboa 21 London 27 Greater London Authority 22 Madrid 28 Communidad de Madrid 23 Marseille* 29* 24 Milano 30 Regione Lombardia 25 München 31 Regionaler Planungsverband München 26 Napoli 32 Provincia di Napoli 27 Nürnberg 33 Verien die Region Nürnberg Regionaler Planungsverband 34 Westmittelfranken 35 Regionaler Planungsverband Industrieregion Mittelfranken 28 Oradea 36 Oradea Metropolitan Area Association 29 Paris 37 IAURIF 30 Porto 38 Area Metropolitana do Porto 31 Prague 39 City of Prague 32 Rhein-Neckar 40 Raumordnungsverband Rhein-Neckar 33 Riga 41 City of Riga Council 34 Roma 42 Provincia di Roma 35 Rotterdam 43 Rotterdam City Council 36 Sevilla 44 Junta de Andalucia 45 Ayuntamiento de Sevilla 37 South Coast Metropole 46 Cities of Portsmouth and Southampton Boroughs of Poole and Bournemouth 38 Stockholm 47 Stockholm County Council 48 Stockholm City Council 39 Stuttgart 49 Verband Region Stuttgart 40 Szczecin 50 Municipality of Szczecin 41 Thessaloniki 51 Organisation of Thessaloniki 42 Torino 52 Regione Piemonte 53 Provincia di Torino 43 Veneto 54 Regione dei Veneto 44 Wrocław 55 Municipality of Wrocław 45 Zaragoza 56 Diputación Provincial de Zaragoza 57 Ayuntamiento de Zaragoza *) w trakcie załatwiania procedury przystąpienia / in the process of joining 5

6 Rozmowa z Berndem STEINACHEREM Prezesem sieci METREX OBSZARY METROPOLITALNE TO KRĘGOSŁUP EUROPY Międzynarodowe Stowarzyszenie METREX powstało w 1996 r. Jakie wówczas były motywy założenia stowarzyszenia sieci europejskich regionów i obszarów metropolitalnych? - Europa jest kontynentem zurbanizowanym. Większość jej mieszkańców, większą część jej infrastruktury i innowacji można znaleźć w regionach i obszarach metropolitalnych. Jednakże administrowanie i zarządzanie tymi obszarami jak również ich rozpoznanie było daleko w tyle za potrzebami i oczekiwaniami. Koledzy z ówczesnej Strathclyde Regional Council (Rady Regionalnej Strathclyde), zlokalizowanej w Glasgow, odkryli, że szeroka wymiana w zakresie najlepszej praktyki i wzorów oraz wkład w postaci metropolitalnego wymiaru dla Europy, są bardzo potrzebnymi i nieocenionymi motywami do założenia Sieci Europejskich Regionów i Obszarów Metropolitalnych. W początkowej konferencji w Glasgow w 1996 r. uczestniczyło 15 członków założycieli, a od tego czasu sieć się znacznie wzmocniła obecnością ponad 50 członków, obejmując całą Europę. Na czym polega znaczenie obszarów metropolitalnych dla rozwoju Europy i jakości życia Europejczyków? - Obszary Metropolitalne są atutem współzawodnictwa w całej Europie. Tworzą one przestrzenny i gospodarczy kręgosłup Europy w zglobalizowanej gospodarce opartej na wiedzy. Jest to ich wkład w Agendę Lizbońską. Ponadto, regiony metropolitalne muszą mieć swój wkład w Cele Gothenburga. Muszą być one modelami dla trwałych struktur oraz dla trwałego zrównoważonego rozwoju - zarówno gdy chodzi o strukturę zasiedlania, usługi transportowe oraz zużycie energii. Wraz z różnorodnością kulturową, trwałość jest koncepcją dla jakości życia dla Europejczyków. W centrum zainteresowania Stowarzyszenia ME- TREX jest planowanie przestrzenne i zrównoważony rozwój w Europie. Jakie dostrzega Pan bariery dla rozwoju obszarów metropolitalnych? - Istnieją dwie przeszkody dla regionów metropolitalnych, które stanowią również wyzwania. Po pierwsze - regiony metropolitalne muszą rozwijać swoją wewnętrzną integrację i zarządzanie. Potrzebna jest im jasna i klarowna koncepcja rozwoju przestrzennego, sieci i projektów rozwoju gospodarczego, oraz struktura zarządzania dla całego regionu metropolitalnego. Po drugie - integracja zewnętrzna wymaga rozpoznania i uznania znaczenia regionów metropolitalnych przez rządy krajowe i Unię Europejską, dostępności poprzez infrastrukturę łączącą systemy i tworzenia sieci współpracy pomiędzy instytucjami naukowo-badawczymi, administracjami oraz przedsiębiorstwami na całym świecie. Jakie doświadczenia, dotyczące tworzenia i funkcjonowania obszarów metropolitalnych, chcielibyście przekazać nowym krajom Unii Europejskiej? - Regiony Metropolitalne muszą być obszarami, gdzie rozwijają się wspólne strategie, podejmowane są wspólne decyzje, realizowane są wspólne projekty. Metropolitalne zarządzanie i przywództwo można osiągnąć poprzez bliską współpracę zainteresowanych władz, a w przypadku innego skrajnego rozwiązania - poprzez jednolity zarząd dla całego regionu metropolitalnego. Ze względu na okoliczności o charakterze krajowym bądź regionalnym, nie ma żadnej ogólnej zasady. Ale z punktu widzenia Regionu Stuttgart, który moja osoba reprezentuje instytucja regionalna o bezpośrednio wybieranym zgromadzeniu i podstawowym zakresie kompetencji dotyczących planowania, rozwoju gospodarczego i transportu publicznego jest dobrym sposobem, aby zrobić krok naprzód. Stowarzyszenie METREX uważa, że Komisja Europejska powinna stworzyć Zieloną Księgę Obszarów Metropolitalnych i uwzględnić je w polityce europejskiej. Dlaczego jest to ważne dla Europy? - Regiony i Obszary Metropolitalne są dziś rzeczywistością w całej Unii Europejskiej. Ponadto rodzaj, tempo i jakość ich rozwoju są decydujące dla pomyślności, konkurencyjności i trwałości Europy. Jednakże regiony metropolitalne nie zostały jeszcze ujęte w oficjalnym politycznym programie działań Unii Europejskiej. Pierwsze kroki zostały już zrobione pod hasłem polityki miejskiej, ale trzeba zrobić jeszcze więcej. W procesach Unii Europejskiej Zielona Księga jest programem politycznym, który dokonuje przeglądu ważnego obszaru zastosowanych polityk i działań związanych z projektowaniem w tym obszarze. Dlatego właśnie wymagamy Zielonej Księgi. 6

7 Obecnie realizowane są dwa projekty współfinansowane przez Unię Europejską: InterMetrex i PolyMetrexPlus. Jaki obszar one obejmują i jaki jest cel ich realizacji? - W skrócie, InterMETREX zajmuje się najlepszymi wzorami i standardem praktyki Sieci METREX w odniesieniu do praktyki metropolitalnego planowania i rozwoju przestrzennego. PolyMETREXplus - daje odpowiedź metropolitalną na koncepcję policentryczności w ESDP (Europejskiej Perspektywie Rozwoju Przestrzennego). Jakie projekty planuje podjąć METREX w najbliższym czasie? - Sieć METREX będzie kontynuowała promowanie i rozwijanie wspólnych projektów, które służą interesom i potrzebom jej poszczególnych członków. Jednym z kluczowych problemów dla Europy i jej regionów jest z pewnością zmiana klimatu i sposób, w jaki na niego wpływamy i się do niego dostosowujemy. Dlatego właśnie Sekretarz Generalny promuje i rozwija projekt dotyczący Zmiany Klimatu / Zmian Miejskich. Ponadto chciałbym zobaczyć więcej projektów realizowanych w mniejszych grupach naszej sieci, jak w obszarach transnarodowych INTERREG IVB lub projektów pochodzących od grup ekspertów poprzez URBACT. Dlaczego Deklaracja Szczecińska przyjęta w 10 rocznicę sieci METREX dotyczy Metropolitalnego Wymiaru Agendy Terytorialnej Unii Europejskiej? - Europejska Perspektywa Rozwoju Przestrzennego była i jest kamieniem milowym podczas rozwoju terytorialnej wizji dla Europy. Od czasu jej przyjęcia miało miejsce wiele prac badawczo-rozwojowych dotyczących struktur przestrzennych i ogólnych wyzwań. Dlatego właśnie Agenda Terytorialna dla Unii Europejskiej jest promowana przez niemiecką prezydencję UE, a następująca po niej prezydencja portugalska dąży do związanego z tą Agendą Planu Działania. Regiony Metropolitalne jako bloki Europy i ich atuty w globalnej konkurencji będą musiały odegrać swoją rolę w realizacji Agendy Terytorialnej i jej Planu Działania. Jakie sprawy uważa Pan za najważniejsze dla zrównoważonego rozwoju europejskich regionów i obszarów metropolitalnych? - Europejskim Regionom i Obszarom Metropolitalnym potrzebne są cztery rzeczy: 1) wspólna strategia; 2) zarządzanie, przywództwo i zasoby finansowe do zrealizowania tej strategii; 3) wspierające środowisko polityczne na szczeblu krajowym i UE; 4) oraz sieć podobna do sieci METREX. Rozmawiała: Elżbieta KARASIEWICZ An interview with Mr. Bernd STEINACHER, President of METREX THE METROPOLITAN AREAS ARE THE BACKBONE OF EUROPE METREX - the Network of European Metropolitan Regions and Areas was founded in What were the motives behind establishing such an European network of metropolitan regions and areas? - Europe is an urbanized continent. The majority of its people, infrastructure, and innovation can be found in metropolitan regions and areas. However, the administration, management and recognition of these areas were well behind needs and expectations. Colleagues of the then Strathclyde Regional Council, located in Glasgow, discovered that a Europe wide exchange on best practice and the contribution of the metropolitan dimension to Europe are very necessary and valuable motives to found a European network of Metropolitan Regions and Areas. The initial conference in Glasgow in 1996 saw 15 founding members, and since then the network has grown stronger and stronger with more than 50 members today covering the whole of Europe. What is the significance of metropolitan areas for the development of Europe and the quality of living of the Europeans? - Metropolitan Areas are the trump cards of Europe in worldwide competition. They form the spatial and economic backbone of Europe in a globalized knowledge economy. This is their contribution to the Lisbon Agenda. In addition, metropolitan regions have to contribute to the Gothenburg Goals. They have to be models for sustainable structures and development - concerning settlement structures, transport services, and energy consumption. Together with the cultural variety, sustainability is the concept for quality of life for European citizens. METREX is mainly interested in spatial planning and sustainable development in Europe. What barriers in the metropolitan development do you see? 7

8 Glasgow fot. Ewa Kurjata - There are two obstacles for metropolitan regions, which also are challenges. Firstly, metropolitan regions need to foster their internal integration and management. They need a clear concept for their spatial development, networks and projects for economic development, and a governance structure for the whole metropolitan region. Secondly, the external integration calls for recognition of the relevance of metropolitan regions by the national governments and the European Union, accessibility through gateway infrastructure and worldwide networking of research institutions, administrations and businesses. Which experiences related to establishing and functioning of metropolitan areas would you like to transfer to new EU member countries? - Metropolitan Regions need to be areas of joint strategy development, decision making and implementation of projects. Metropolitan governance and leadership can be achieved by the close cooperation of the concerned authorities or, as the other extreme, by a unitary administration for the whole metropolitan region. Due to national and regional circumstances, there is no general rule. But - from the point of view of Stuttgart Region, which I represent - a regional institution with a directly elected assembly and a core set of competencies in planning, economic development, and public transport is a good way to move forward. METREX thinks that the European Commission should produce the Green Paper on Metropolitan Areas and include them in the European policy? Why is it so important to Europe? - Metropolitan Regions and Areas are realities today throughout the European Union. In addition, the kind, the speed and the quality of their development are crucial for the wellbeing, the competitiveness and the sustainability of Europe. However, metropolitan regions have still not been seen on the official political agenda of the European Union. First steps have been made under the heading of urban policy, but more needs to be done. In the processes of the European Union, a Green Paper is a political program, reviewing an important field of policies and drafting actions in this field. This is why we call for a Green Paper. Presently two projects are being co-financed by the EU - namely InterMETREX and PolyMETREX- Plus. What are their scopes and aims? - In short, InterMETREX is dealing with best practice and a benchmark of metropolitan planning and development practice. PolyMETREXplus is giving a metropolitan response to the notion of polycentricity in the ESDP. What new projects does METREX intend to develop in the nearest future? - METREX will go on promoting joint projects which serve its member s interests and needs. One key question for Europe and its regions certainly is climate change and the way how we fight it and how we adapt to it. This is why Secretary General Roger Read is promoting a project on Climate Change/Urban Change. In addition, I would like to see more projects of smaller groups of our network, like in INTERREG IVB transnational areas or projects derived from expert groups through URBACT. Why the Szczecin METREX Declaration adopted on the occasion of METREX s 10th Anniversary is related to the Metropolitan Territorial Agenda of the EU? - The ESDP has been a milestone in the course of the development of a territorial vision for Europe. Many developments have taken place since its adoption concerning spatial structures and overall challenges. That is why the Territorial Agenda for the EU is being promoted by the German Presidency of the EU and the following Portuguese Presidency is aiming at a related Action Plan. Metropolitan Regions as building blocks of Europe and trump cards in global competition will have to play their role in the implementation of the Territorial Agenda and its Action Plan. In your opinion, what matters are most important in for the sustainable development of European metropolitan regions and areas? - Metropolitan Regions and Areas need four things: 1) a common strategy; 2) governance, leadership and the financial resources to implement the strategy; 3) a supporting political environment on the national and the EU level; 4) and a network like METREX. Interviewed by: Elżbieta KARASIEWICZ 8

9 Sześć kluczowych kwestii obszarów metropolitalnych EFEKTY WARSZTATÓW W FORMULE OPEN SPACE Konferencja Sieci METREX zorganizowana w Szczecinie skorzystała ze sposobności, aby do zidentyfikowania i przedyskutowania kluczowych kwestii do podjęcia w przyszłości zastosować formułę Open Space (otwartej przestrzeni). Podejście Open Space wiąże się z pustą ścianą, na której delegaci mogą zaproponować kwestie do rozpatrzenia, a inne osoby mogą zapisać się jako uczestnicy dyskusji na temat zgłoszonych problemów. Warsztat wg formuły Open Space trwa 90 minut, przewodniczy mu zwycięski wnioskodawca. Przebieg warsztatu rejestrowany przez sprawozdawcę, który następnie przedstawia sprawozdanie na sesji plenarnej Konferencji. W ten sposób kwestie wg formuły Open Space są wybierane przez samych uczestników Konferencji i prowadzone przez jej delegatów. Dyskusje te przedstawiają zasadniczą część opinii wygłoszonych na Konferencji. Warsztaty wg formuły Open Space na Konferencji Sieci METREX w Szczecinie zgłębiły sześć kluczowych kwestii metropolitalnych. 1. Od monocentryczności do policentryczności Sprawa Kultury/Centrów - jedyne w swoim rodzaju, niepowtarzalne i różnorodne dziedzictwo Europy w postaci centrów daje tożsamość, powinno być chronione i zabezpieczone, jest pod naciskiem sił decentralizujących (zorientowanych na samochody); centra te są miejscami wymiany towarów i usług (włączając w to wiedzę), są miejscami łączności i wzajemnej wymiany, oferują możliwości podróży w różnych celach oraz życie w większym zagęszczeniu. Czy można trwale i w sposób zrównoważony utrzymać żywotność centrów? Rozwój urbanizacji i niekontrolowany rozwój miast podejście policentryczne umożliwia zorganizowanie rozwoju urbanizacji na trwałej i zrównoważonej podstawie, w obrębie obszarów metropolitalnych i poza nimi. Najpierw pomysł, potem plan! Zdolność przyłączeniowa - ulepszone połączenia transportowe sprzyjały i sprzyjają rozwojowi relacji policentrycznych pomiędzy obszarami metropolitalnymi. Czy mogą uzgodnić priorytety? Specjalizacja - podejście policentryczne pomiędzy obszarami metropolitalnymi umożliwia rozwój specjalizowanych usług. Czy mogą dzielić się możliwościami i zasobami? Konkurencyjność - podejście policentryczne również umożliwia powiązanym obszarom metropolitalnym rozwijać ich kolektywną konkurencyjność. Czy mogą się wspólnie rozwijać? Kwestie - Policentryczność, zdolność przyłączeniowa, konkurencyjność i zmiana klimatu? Agenda Lizbońska i zrównoważony rozwój? Rozwój światła węglowego? Zarządzanie policentryczne? Kuluary konferencji METREX w Szczecinie. Unofficial conversations and discussions at the METREX Conference in Szczecin 9

10 Dla regionów metropolitalnych przewiduje się centralną rolę w osiągnięciu celów Agendy Lizbońskiej. Przeznaczenie środków jeszcze tego nie odzwierciedla. Mogą być sprzeczności pomiędzy Agendą Lizbońską a innymi strategiami UE dla spraw społecznych i środowiskowych. Zarządzanie metropolitalne musi połączyć w jedną całość strategie tematyczne UE i rozwiązać takie sprzeczności. Jest prawdopodobne, że koncepcja regionów metropolitalnych stanie się ważniejsza dla UE. Nie ma potrzeby rozpoznania ich, zdefiniowania i promowania na porównywalnej podstawie. 4. Zarządzanie Zarządzanie jest procesem organizowania i zaangażowania wszystkich istotnych uczestników programu w przygotowanie strategii przestrzennych, indywidualnych projektów i osiąganie trwałych rezultatów. Wartość skutecznego zarządzania metropolitalnego musi być szerzej promowana w Europie i z UE. 5. Globalizacja i zrównoważony rozwój 2. Zmiana klimatu Rozpoznanie i uznanie rzeczywistość zmiany klimatu jest obecnie powszechnie akceptowana, politycznie i publicznie. Oczekiwane jest działanie na poziomie metropolitalnym. Złagodzenia projekt InterMETREX zgodnie z Interreg IIIC będzie przedłużony do czerwca 2007 r. z partnerami z N E S W Europe (północnej, wschodniej, południowej i zachodniej Europy), aby pilotować model Tyndall Centre (UK) GRIP w celu oceny stosowania energii na poziomie metropolitalnym i emisji gazu wywołującego efekt cieplarniany oraz zbadania środków zmniejszających wpływ na zmiany klimatyczne. Będziemy mieli narzędzie. Postanowienia Stworzyć klimat opinii, która rozpoznaje i uznaje potrzebę działania ze strony ogółu społeczeństwa, organów władz publicznych oraz sektora prywatnego. Potrzebne jest opracowanie portfela uznanych i zaakceptowanych środków łagodzących (oszczędności z tytułu efektywności, źródła energii odnawialnej, rozwój technologii, sposób życia itd.) Konferencja Sieci METREX 2008 w Londynie - uzyskanie zgody na poziomie metropolitalnym w Europie, co do działań mających na celu złagodzenie zmiany klimatu. W Europa być może w 20 % przyczynia się do powstania tego ogólnoświatowego problemu. Kwestie Do roku 2050 potrzebne jest 80-procentowe zmniejszenie emisji gazu wywołującego efekt cieplarniany w celu ustabilizowania sytuacji. Implikacje dla zintegrowanych strategii metropolitalnych? Konkretne działanie związane z planowaniem przestrzennym? Zwarte miasta? Przeszacowanie lokalnych uwarunkowań? Miasto bliskich odległości? 3. Regiony europejskie i Agenda Lizbońska Istnieją napięcia pomiędzy korzyściami z globalizacji i trwałym, zrównoważonym rozwojem. Ilustrują to przykłady rozwiniętych systemów gospodarczych importujących tanie wyprodukowane towary z krajów, gdzie gwałtowne tempo rozwoju gospodarczego może być realizowane kosztem środowiska. Kraje osiągające korzyści ze swojego handlu eksportowego mogą zmierzać do zajmowania się pomysłami i technologiami rozwiniętych systemów gospodarczych, aby zaradzić problemom wynikającym z gwałtownego tempa rozwoju gospodarczego. Korzystanie z energii w sposób niezgodny z zasadami trwałego i zrównoważonego rozwoju oznacza, że w dłuższej perspektywie czasowej będzie trudno funkcjonować miastom o niskim zagęszczeniu. Niskie koszty podróżowania są ważnym elementem przyczyniającym się do procesu globalizacji i ułatwiają migrację z krajów biednych do krajów, których gospodarka umożliwia osiąganie wysokich zarobków. Istnieją ważne implikacje dla planowania, szczególnie odnośnie zapotrzebowania na budownictwo mieszkaniowe. Zapewnienie dobrych mieszkań dla migrantów jest największym problemem w krajach takich jak Zjednoczone Królestwo, gdzie ceny domów są wysokie, a dostępność finansowania ze środków publicznych dla zapewnienia mieszkań socjalnych, na które ludzi będzie stać, jest ograniczona. 6. Imigracja i przepływy ludności Hiszpania jest głównym punktem wjazdowym dla imigrantów z Afryki. W ostatnich pięciu latach liczba ludności w Madrycie wzrosła o 1 milion. Prognozowanie demograficzne w przeszłości nie uwzględniło wzrostu migracji międzynarodowej. Ma to swoje implikacje dla zapewnienia mieszkań i usług socjalnych. W Hiszpanii powszechna jest opinia, że tym ogólnym problemem powinna zająć się Unia Europejska. Alastair WYLLIE koordynator Projektu InterMETREX Sekretariat METREX-u 10

11 Six key questions of the metropolitan areas EFFECTS OF THE OPEN SPACE WORKSHOPS The METREX Szczecin Conference took the opportunity to use an Open Space approach to the identification and discussion of key issues for the future. Open Space involves a blank wall on which delegates can propose issues for consideration and others can sign up for. An Open Space workshop runs fro 90 minutes, is chaired by successful proposer and recorded by a Rapporteur who then report to a Conference Plenary session. In this way Open Space issues are self selected and managed by Conference delegates. The discussions represent the body of opinion at the Conference. The METREX Szczecin Conference Open Space workshops explored the following six key metropolitan issues. 1. From monocentricity to polycentricity Culture/Centres matter - Europe s unique and varied heritage of centres give identity, should be safeguarded, are under pressure from decentralising forces (car orientated), are locations for the exchange of goods and services (including knowledge), are gateways and interchanges and offer opportunities for multi-purpose trips and higher density living. Can the vitality of centres be sustained? Urban growth and sprawl - A polycentric approach allows urban growth to be structured on a sustainable basis within and beyond metropolitan areas. First the idea then the plan! Connectivity - Improved transportation connections have fostered the development of polycentric relationships between metropolitan areas. Can they agree priorities? Specialisation - A polycentric approach between metropolitan areas enables the development of specialised services. Can they share opportunities and resources? Competitiveness - A polycentric approach also enables related metropolitan areas to develop their collective competitiveness. Can they share growth? Issues - Polycentricity, connectivity, competitiveness and climate change? The Lisbon Agenda and sustainability? Carbon light growth? Polycentric governance? N E S W Europe, to pilot the Tyndall Centre (UK) GRIP model to assess metropolitan energy use and greenhouse gas emissions and explore mitigation measures. We will have a tool. Responses - Create a climate of opinion that recognises the need for action by the public, public bodies and the private sector. Need a portfolio of accepted mitigation measures (efficiency savings, renewable energy sources, technological development, way of life etc). METREX 2008 London Conference - Launch of a European metropolitan accord on action to mitigate climate change. Europe generates perhaps 20 % of the global problem. Issues - An 80 % reduction in greenhouse gas emissions by 2050 is needed to stabilise the position. Implications for integrated metropolitan strategies? Specific spatial planning action? Compact cities? Revaluing the local? The city of short distances? 3. European regions and the Lisbon Agenda A central role is anticipated for metropolitan regions in the achievement of the Lisbon Agenda. Resource allocations do not yet reflect this. There can be conflicts between the Lisbon Agenda and the other EU strategies for social and environmental maters. Metropolitan governance must integrate all EU thematic strategies and resolve such conflicts. The concept of metropolitan regions is likely to become more relevant to the EU. There is a need to recognise, define and promote them on a comparable basis. 2. Climate change Recognition - The reality of climate change is now widely accepted, politically and publicly. Action is expected at the metropolitan level. Mitigation - The InterMETREX project under Interreg IIIC will be extended to June 2007, with partners from Warsztaty Open Space Workshop Open Space 11

12 4. Governance Governance is the process of organising the involvement of all relevant stakeholders in the preparation of spatial strategies, individual projects and the achievement of sustainable results. The value of effective metropolitan governance needs to be more widely promoted in Europe and with the EU. 5. Globalisation and sustainability countries to those with high wage economies. There are important implications for planning, particularly in respect of the demand for housing. Providing good housing for migrants is even more of a problem in countries such as the United Kingdom where house prices are high and the availability of public funding for the provision of social and affordable housing is limited. 6. Immigration and population flows There are tensions between the benefits of globalisation and sustainable development. This is illustrated by developed economies importing cheap manufactured goods from countries where the rapid pace of economic development can be at the expense of the environment. Countries benefiting in the short term from their export trade may come to look to the ideas and technologies of the developed economies to remedy problems arising from the rapid pace of economic growth. The unsustainable use of energy means that, in the longer term, low-density cities will find it difficult to function properly. Low cost travel is an important contributor to the process of globalisation and eases migration from poor Spain is a main entry point for immigrants from Africa. Madrid has seen its population grow by 1m in the last five years. Past projections of population levels have failed to take account of the growth in international migration. This has implications for the provision of housing and social services. Opinion in Spain is of the view that the overall problem is one that should be addressed by the EU. Alastair WYLLIE The Project Coordinator InterMETREX The METREX Secretariat DEKLARACJA SZCZECIŃSKA dotycząca Metropolitalnego Wymiaru Agendy Terytorialnej UE SZCZECIN DECLARATION on the Metropolitan Dimension to the Territorial Agenda of the European Union 1. Regiony i obszary metropolitalne w Europie muszą być zdefiniowane i uznane jako najważniejsze części składowe Agendy Terytorialnej Unii Europejskiej. Deklaracja Szczecińska zmierza do opracowania Zielonej Księgi Komisji Europejskiej na temat wkładu obszarów i regionów metropolitalnych w rozwoju, konkurencyjności, zrównoważonego rozwoju i oblicza socjalnego Europy. Deklaracja Szczecińska zmierza również do osiągnięcia efektywnej współpracy instytucji europejskich*/ z regionami i obszarami metropolitalnymi w Europie poprzez regularne spotkania robocze. 2. Wiele kluczowych problemów Europy, jak konkurencyjność gospodarki, spójność społeczna (w szczególności zmiany demograficzne i migracja), zrównoważony rozwój środowiska można najskuteczniej rozwiązać, i to w sposób zintegrowany, na poziomie metropolitalnym. 3. Efektywny ład metropolitalny będzie stanowić kluczowy wymóg w zakresie przygotowania i wdrożenia zintegrowanych strategii dla europejskich regionów i obszarów metropolitalnych. 4. Europejskie regiony i obszary metropolitalne mają do odegrania podstawową rolę w osiągnięciu ce- 1. Europe s metropolitan regions and areas need to be defined and recognized as key components of the Territorial Agenda of European Union. The Szczecin Declaration seeks the production of a European Commission Green Paper on the contribution of Metropolitan Regions and Areas to growth, competitiveness, sustainability and the social face of Europe. The Szczecin Declaration also seeks effective co-operation between the European institutions */ and Europe s metropolitan regions and areas through regular liaison meetings. 2. Many of the key issues for Europe, including economic competitiveness, social cohesion (particularly demographic change and migration) and environmental sustainability, can be addressed most effectively, and in an integrated way, at the metropolitan level. 3. Effective metropolitan governance will be a key requirement for the preparation and implementation of integrated strategies for European metropolitan regions and areas. 4. Europe s Metropolitan Regions and Areas have a key role to play in the achievement of the objectives of 12

13 lów Agendy Lizbońskiej jak również w konkurencyjności Europy w wymiarze globalnym. Deklaracja Szczecińska uznaje inicjatywy, które aktualnie są podejmowane w wielu europejskich państwach w celu powołania metropolitalnych regionów i obszarów w odpowiedzi na potrzebę zurbanizowanej Europy utrzymania jej konkurencyjności na zrównoważonym poziomie. 5. Lepsza komunikacja w metropolitalnej Europie, uwzględniająca zrównoważony rozwój środowiska, stanowić będzie także kluczowy problem strategiczny dla europejskiej agendy metropolitalnej. 6. Europejskie regiony i obszary metropolitalne są znaczącym źródłem globalnej emisji gazów cieplarnianych. Zurbanizowana Europa musi podjąć teraz kroki w celu znacznego zredukowania gazów. Jest to kluczowe, strategiczne zagadnienie dla Europejskiej Agendy Terytorialnej. Stabilna przyszłość energetyczna Europy będzie stanowić część tego zagadnienia, podobnie jak konieczność przystosowania się zurbanizowanej Europy do tych aspektów zmian klimatycznych, których na obecnym etapie nie można uniknąć. 7. Wraz z potencjalnym rozszerzeniem Unii Europejskiej do 27 państw narodowych będzie istotne, aby europejskie regiony i obszary metropolitalne kontynuowały budowę relacji o wzajemnej praktycznej wartości z obszarami metropolitalnymi nowych państw sąsiedzkich. 8. W globalnej gospodarce, dla Europy istotne także będzie uznanie globalnych funkcji i ról spełnianych przez wiele europejskich regionów i obszarów metropolitalnych, a także wartości trwałych powiązań historycznych języka i kultury z innymi częściami świata. Niniejsza Deklaracja została przyjęta jednogłośnie na sesji końcowej jubileuszowej konferencji Sieci METREX w Szczecinie z okazji 10. rocznicy jej powstania. Szczecin, piątek, 29 września 2006 r. */ Parlament Europejski, Komisja Europejska, Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny, Komitet Regionów oraz Europejska Sieć Obserwatorium Planowania Przestrzennego. the Lisbon Agenda and, thus, to the global competitiveness of Europe. The Szczecin Declaration recognises the initiatives that are now being taken in many European states to set up metropolitan regions and areas in response to the need for urban Europe to maintain its competitiveness on a sustainable basis. 5. The better connectivity of metropolitan Europe on an environmentally sustainable basis, will also be a key strategic issue for European Territorial Agenda. 6. Europe s metropolitan regions and areas are a significant source of global greenhouse gas emissions and urban Europe must now take steps to make major reductions in these. This is a key strategic issue for the European Territorial Agenda. The sustainable energy future of Europe will be part of this issue as will the need for urban Europe to adapt to those aspects of climate change that are now unavoidable. 7. With the expansion of the European Union to a prospective 27 Nation States it will be important for European metropolitan regions and areas to continue to develop relationships of practical mutual value with the metropolitan areas of the new neighbouring States. 8. In a global economy it will also be important for Europe to recognise the international functions and roles that many Europe s metropolitan regions and areas fulfil and the value of the strong historic links of language and culture that they have with other parts of the word. This Declaration was adopted at the Closing Session of the METREX Szczecin 10th Anniversary Conference by unanimous acclamation. Szczecin 29 September 2006 */ The European Parliament, European Commission, European Economic and Social Committee, Committee of the Regions and the European Spatial Planning Observatory Network Szczecin. Wały Chrobrego 13

14 Na poziomie metropolitalnym można rozwiązać wiele kluczowych problemów. SZCZECIN W METREX Szczecin uczestniczy w pracach Europejskiej Sieci Regionów i Obszarów Metropolitalnych METREX od momentu podpisania Deklaracji z Porto1 w roku Nieprzypadkowo został wybrany na miejsce organizacji konferencji jubileuszowej 10-lecia istnienia METREX-u. Z decydowały o tym po pierwsze - położenie Szczecina przy nowej wewnętrznej granicy Unii Europejskiej, a po drugie - fakt, iż jest jedyną polską aglomeracją mającą szanse na ukształtowanie regionalnej strefy oddziaływania miasta wychodzącej poza granice kraju. Warto również podkreślić, iż żaden inny ośrodek metropolitalny nie posiada tak szerokiej możliwości rozwinięcia różnorodnych relacji współpracy i współdziałania z Berlinem, co przyczynić może się do wzmocnienia funkcji metropolitalnych Szczecina. Dodatkowo, struktura przestrzenna dużych aglomeracji miejskich w Polsce sprawia, że tylko Szczecin ma zasięg oddziaływania niepokrywający się z żadną inną sąsiadującą aglomeracją miejską w Polsce. Udział w pracach Stowarzyszenia METREX, a w szczególności realizacja projektów InterMETREX i PolyMETREXPlus zapewniają miastu możliwość wpływania na kształtowanie europejskich strategii rozwoju i planowania przestrzennego. Współpraca z innymi miastami w sieci europejskich miast metropolitalnych, ukierunkowanych na rozwiązanie wspólnych problemów rozwojowych, tj.: planowanie strategiczne i przestrzenne, planowanie rozwoju gospodarczego, pozwoli na wykorzystanie specyficznego poło- Szczecin. Łasztownia 14 żenia Szczecina jako miasta przygranicznego oraz w relacji do centrów gospodarczych sąsiednich krajów. Udział w projektach Stowarzyszenia METREX umożliwi również Miastu weryfikację zapisów Strategii Rozwoju Miasta (realizację celu strategicznego) oraz koordynację własnej polityki regionalnej wobec gmin ościennych. Deklaracja szczecińska Deklaracja szczecińska (2006) znacząco rozszerza zapisy Deklaracji z Porto2, podkreśla potrzebę zdefiniowania i uznania europejskich obszarów i regionów metropolitalnych, efektywnego ładu metropolitalnego, określenia roli obszarów metropolitalnych względem Agendy Lizbońskiej i potrzebę łączności na zasadach zrównoważonego rozwoju w celu budowy policentrycznej Europy. Deklaracja uwzględnia potrzebę reakcji obszarów metropolitalnych na minimalizowanie zmian klimatycznych, Europejską Politykę Sąsiedzką (nowi sąsiedzi w powiększonej Europie - UE 27) oraz wymiar międzynarodowy europejskich spraw metropolitalnych. Deklaracja ma szczególne znaczenia dla Szczecina i całego regionu. W celu realizacji idei zrównoważonego rozwoju, a przynajmniej skutecznego zmierzania w tym kierunku i przede wszystkim uzyskania wsparcia dla osiągnięcia policentrycznej zasady rozwoju Europy, istotnym jest uzyskanie efektywnych powiązań komunikacyjnych w całym regionie, w tym transportowych pomiędzy poszczególnymi centrami policentrycznej sieci rozwoju. Prosty i dogodny dostęp do technologii, surowców, rynków pracy i obsługa multimodalnych łańcuchów transportowych sprzyja rozwojowi regionów zlokalizowanych wokół tych centrów. Z punktu widzenia Miasta Szczecin szczególnie istotne jest promowanie idei poprawy równowagi urbanistycznej poprzez progresywne powiązania wewnątrz-regionalne wokół zewnętrznej części UE, szczególnie poprzez wzmocnienie powiązań osi Bałtyk-obszary śródziemnomorskie. Dla regionu Szczecina wiąże się to jednoznacznie z doprowadzeniem do wzmocnienia interesujących nas powiązań transportowych. Zagadnienia o strategicznym znaczeniu dla Szczecina to bałtyckie relacje miasta, jego przygraniczna lokalizacja i dynamiczne relacje z Berlinem, infrastruktura transportowa, w tym rozwój portu i lotniska regionalnego, rewitalizacja i renowacja tkanki miejskiej w zaniedbanych dzielnicach, w tym obszarów nadwodnych i centrum miasta, zasoby ekologiczne woda i lasy, i gwałtowna urbanizacja sąsiadujących ze Szczecinem miast. Ważne jest również odpowiedzialne kształtowanie przestrzeni miasta i kierunki podejmowanych działań.

15 Wymiar europejski Wiele z kluczowych problemów Europy, takich jak konkurencyjność gospodarki, spójność społeczna (w szczególności zmiany demograficzne i migracja), zrównoważony rozwój środowiska w sposób zintegrowany najskuteczniej można rozwiązać na poziomie metropolitalnym. Wraz z rozszerzeniem UE (25+2) 3 o kolejne państwa jest bardzo ważne, aby europejskie regiony i obszary metropolitalne kontynuowały budowę relacji o wzajemnej praktycznej wartości z obszarami metropolitalnymi nowych państw sąsiedzkich. Rozwój obszarów metropolitalnych to jeden z najważniejszych czynników służących podnoszeniu rangi i konkurencyjności regionu na arenie krajowej i międzynarodowej. Ma znaczący wpływ na kształtowanie i funkcjonowanie ich wewnętrznej struktury przestrzennej. W koncepcjach i planach rozwoju Polski na lata określono konieczność zdynamizowania obszarów metropolitalnych jako biegunów wzrostu. Są one również postrzegane jako kluczowe elementy polityki centralnej państwa. Obecny jednolity model gminy nie stwarza wystarczających możliwości rozwoju i realizacji ponadgminnych projektów infrastrukturalnych, których celem jest trwały i zrównoważony rozwój całego regionu, zwiększenie jego międzynarodowej roli oraz poprawa jakości życia wszystkich jego mieszkańców. Szczecin miastem otwartym na obszar metropolitalny W obszarze metropolitalnym Szczecina mieszka ok osób. Miasto ma ponad tysiącletnią tradycję i burzliwą historię. Stolica województwa zachodniopomorskiego, położona w strategicznie ważnym punkcie mapy pomiędzy Polską i Niemcami, jest siedzibą kontaktów handlowych z krajami Unii Europejskiej. Połączenia drogowe, kolejowe i morskie uczyniły Szczecin największym portem morskim w Polsce. Transformacja ustrojowa po 1989 r. sprawiła, że miasto borykające się z typowymi dla środkowo-wschodnio-europejskich miast problemami podupadłej infrastruktury i upadkiem różnych gałęzi przemysłu, cały czas poszukuje swojej nowej roli. Utworzenie Szczecińskiego Obszaru Metropolitalnego (SOM) wiąże się z podjęciem działań, które w konsekwencji doprowadzą do wzmocnienia związków między Szczecinem a obszarami przyległymi, do wypracowania i wdrożenia spójnego systemu urbanizacji, zintegrowania sieci transportowej i łączności, wzmocnienia kapitału społecznego. Pociągnie to za sobą wzrost gospodarczy, zmniejszą się negatywne skutki migracji w kierunku sprawniej funkcjonujących miast, uruchomi się proces zapobiegania peryferyzacji Miasta Szczecin i regionu. W odniesieniu do regionu metropolitalnego Szczecina występuje przyciąganie nie tylko do niemieckiego obszaru Mecklenburg-Vorpommern i szwedzkiej południowej Skanii, ale również ciążenie obszaru do regionu Berlina. Świadczą o tym związki kulturalne, naukowe i gospodarcze poparte wieloma porozumieniami i umowami o współpracy. Rozwój powiązań umożliwi rozwinięcie kooperacji międzyregionalnej w zakresie biznesu, a także komplementarny rozwój w zakresie innych funkcji, przede wszystkim tych, które wpływają na jakość życia mieszkańców. W kontekście metropolitalnym ważne są również międzyregionalne programy współpracy RINAs 4. W przypadku Szczecina szczególnego znaczenia nabiera stworzenie Korytarza wielopłaszczyznowej współpracy Szczecin - Berlin. W ramach rozpoczętych już prac zostanie dokonana analiza powiązań i możliwości szerszej współpracy Berlina z najbliżej względem niego położonym obszarem metropolitalnym - miastem Szczecin. Badania określą powiązania obszaru Berlina z układem RINA 5 (obszar Saksonii) oraz rejonem południowego Bałtyku. Badania obszaru RINA 6 pozwolą określić optymalną politykę w zakresie powiązań funkcjonalnych, transportowych i instytucjonalnych wewnątrz korytarza współpracy Berlin-Szczecin. Działania te pozwolą na odtworzenie wielowiekowego współoddziaływania tych obu aglomeracji w oparciu o standardy Unii Europejskiej. W ramach tego korytarza, uzupełniane są one powiązaniami z obszarem południowej części Morza Bałtyckiego pozostałych obszarów Polski oraz korytarza transportowego na południe Europy. Doświadczenia w zakresie efektywnego planowania strategicznego i przestrzennego zdobyte podczas prac nad projektami zostaną wykorzystane dla stworzenia oczekiwanej na poziomie europejskim lepszej równowagi urbanistycznej. Jednocześnie projekty METREX-u przyczynią się do aktualizacji i udoskonalenia stworzonego przez Sieć METREX Atlasu Regionów i Obszarów Metropolitalnych (e- -Atlas) oraz Standardów Praktyki Policentrycznej. Piotr KRZYSTEK Prezydent Szczecina Przypisy: 1 / Deklaracja z Porto to Metropolitalna Magna Carta (1999), zawierająca intencje Sieci mające na względzie osiągnięcie celu efektywnego planowania przestrzennego i rozwoju na poziomie metropolitalnym w Europie poprzez promowanie koniecznej kompetencji, umiejętności i procesu; poprzez współpracę na rzecz wymiany wiedzy z zakresu planowania przestrzennego i rozwoju, zrozumienia i doświadczeń, obejmujących stworzenie i przyjęcie dobrej praktyki, przyczyniając się tym samym do rozwoju wymiaru metropolitalnego w dziedzinie planowania przestrzennego i rozwoju na poziomie europejskim. 2 / Magna Charta Libertatum (lub Magna Carta), czyli Wielka Karta Swobód (ang. The Great Charter) - akt wydany w Anglii w 1215 r. przez króla Jana Bez Ziemi pod naciskiem możnowładztwa, wzburzonego królewską samowolą i uciskiem podatkowym. Formalnie była przywilejem mającym równocześnie znamiona umowy między królem a jego wasalami. Ograniczała władzę monarszą, głównie w dziedzinie skarbowej (nakładanie podatków za zgodą rady królestwa) i sądowej (zakaz więzienia lub karania bez wyroku sądowego), określając uprawnienia baronów, duchowieństwa i zakres swobód klas niższych. Wielka Karta Swobód przyznawała feudałom prawo oporu przeciwko królowi w razie naruszenia przez niego praw w niej zawartych. W XIII-XIV wieku wielokrotnie potwierdzana, w XVII wieku stała się argumentem w walce o prawa parlamentu. Do dziś w ustawodawstwie anglosaskim uznawana jest za fundament porządku konstytucyjnego i gwarancję wolności obywatelskich. 3 / Ostatnie rozszerzenie UE nastąpiło 1 stycznia 2007 r. Nowe kraje członkowskie to Rumunia i Bułgaria. 4 / ang. RINA - Reprezentatywne Sieciowe Działania Międzyregionalne (RSDM/RINA) 15

16 16

17 17

18 On the metropolitan level many problems can be solved. SZCZECIN IN METREX Szczecin has been participating in the activities of METREX since adopting the Porto Declaration in Szczecin s selection as the venue of 10th Anniversary ME- TREX Conference was not accidental. There were two reasons for this: first, Szczecin s geographic location by the EU s external border, and second it s the only Polish agglomeration enjoying the chance of creating the influence zone extending across the national border. It is also worth stressing that no other metropolitan centre does possess such wide possibilities of developing wide co-operation relations and joint actions with Berlin, which at the same time may result in strengthening Szczecin s metropolitan functions. Additionally, given the present spatial structure of big urban agglomerations in Poland, only Szczecin has the scope of impact indescribable with any other neighbouring agglomeration in Poland. Our participation in METREX s activities, and in particular development of two projects (InterMETREX and PolyME- TREXPlus) provides the city with the opportunity to influence European development strategies and spatial development. Cooperation with others in the network of European metropolitan cities focuses on solving joint development problems, such as strategic and spatial planning. Economic development planning will help make the most of the specific location of Szczecin as a border city, and also in relation to the economic centres of neighbouring countries. Further, participation in the METREX activities will help to verify the City Development Strategy (implementation of its strategic aim) and to coordinate own regional policy towards the neighbouring communities. Szczecin Declaration The Szczecin Declaration (2006) extends the concerns of the Porto Declaration to include the need for definition and recognition of Europe s metropolitan regions and areas, the need for integrated metropolitan strategies and effective metropolitan governance, the role of metropolitan areas in relation to the EU s Lisbon Agenda, the need for connectivity on a sustainable basis to build a polycentric Europe. The Declaration includes the need for a metropolitan response to the mitigating climate change, the EU s Neighbourhood Policy (the new neighbours to the enlarged Europe of 27) and the international dimension to European metropolitan affairs. The Declaration has a specific significance for Szczecin and the whole region. In order to implement the idea of sustainable development, or at least to make an attempt at that direction, and first of all to gain support in achieving a polycentric development in Europe, it is significant to gain effective connectivity in the whole region, including transport between relevant centres in the polycentric network. Simple and favourable access to multi-modal transport chains goes well with the development of regions located around these centres. From Szczecin s perspective, it is most significant to promote the idea of improving the urban balance through progressive interconnections around the external side of EU, and in particular through strengthening the Baltic-Mediterranean axis. For the Szczecin Region this is explicitly connected with strengthening of transport connections which are of our utmost interest. Key strategic issues for Szczecin are the Baltic relations, its border location and vibrant relations with Berlin, major transport infrastructure including the port and regional airport, urban renewal and regeneration of the urban environment in distressed communities, including waterfronts and the city centre, the environmental resources of the water and woodland, and rapid urbanization of the neighbouring towns. Also, responsible shaping of the city spatial development and directions of actions seem significant. European dimension Effective solutions to many of the key European issues, such as competitiveness, social cohesion (esp. demographical changes and migrations), sustainable development, can be found on the metropolitan level. With the enlarged Europe (25+2), it is very important that European metropolitan regions and areas continue to build mutually practical relations with the new neighbouring countries. Development of metropolitan areas is one of the most important aspects contributing to improving a position and competitiveness of a region on the national and international arenas. It has a considerable impact on shaping and functioning of their internal spatial structure. In the conceptions and development plans for Poland , the need for activation of metropolitan areas as growth poles, was defined. They are also considered as key elements of the government s central policy. Currently, a uniform model of a commune does not create enough opportunities for development and implementation of communal infrastructure projects, which aim at a sustainable development of the whole region, enhancing its international role and improvement of the level of living of all the citizens. Szczecin is ready for the metropolitan dimension There is a population of within the metropolitan area. Szczecin is the city with a thousand years of tradition and turbulent history, presently serving as the capital of the Province of Western Pomerania. It stands at a strategically important point between Poland and Germany and is a hub location with commercial ties with the EU. Its road, rails and sea links have made Szczecin the largest seaport in Poland. The recent transformation (since 1989) has lasted more than 15 years as the City has contended with the typical CEE city problems of obsolete infrastructure and the loss of industries, all the while searching for a new role. Establishing Szczecin Metropolitan Area (SOM) is connected with taking up activities, which will result in strengthening the ties between Szczecin and the adjacent communities; with developing and implementing a coherent urbanisation system, integrated transport and communications system, strengthening the social capital. It will result in economic growth and negative effects of migrations to better well-off cities will be diminished. The process of stopping further periferisation of Szczecin and the region will be launched. As for the Szczecin metropolitan region it is situated under a decisive impact of not only German Mecklenburg-Vorpommern and Swedish southern Skania, (gravity), but also its proximity to Berlin is of special significance. This is proved by numerous cultural, scientific and business ties, which have 18

19 been backed up by many co-operation agreements. Expansion of relations will allow for developing interregional cooperation in the field of business, as well as complementary development of other functions, in particular those which have impact on the quality of life of citizens. In the metropolitan context, the interregional cooperation programmes - RINAs. In case of Szczecin, a special significance is given to the need for creation of the so-called Szczecin Berlin Corridor a corridor of multi-level cooperation. In the scope of the started works, one shall analyse relations and possibilities of wider cooperation between Berlin and its closest neighbouring metropolitan area, that is Szczecin. Research will define relations of Berlin with RINA 5 (area of Saxony) and the southern Baltic belt. RINA 6 research will allow for defining an optimal policy in the field of functional, transport and institutional relations inside the Berlin-Szczecin Corridor. These actions will allow for restoring of centuries-old interaction of these two agglomerations based on the EU standards. In the framework of the corridor, these elements shall be complemented with relationships with southern Baltic Belt, remaining Polish regions and the European transport corridor NS. Experiences in the field of effective strategic and spatial planning gained during participation in the projects shall be used to develop the better urban balance, already anticipated on the European. At the same time, the Network projects shall contribute to updating and improving the E-Atlas of Metropolitan Regions and Areas produced by METREX, as well as the Polycentric Practice Benchmark. Piotr KRZYSTEK The President of City Szczecin Stwierdzenie, że Szczecin ma cechy metropolii, to dopiero początek pracy do wykonania. SZCZECIN METROPOLIA BAŁTYCKA Wśród ośmiu polskich miast, którym przyznaje się status metropolii, Szczecin jest na ostatnim miejscu. Stolica Pomorza Zachodniego bez trudu spełnia zarówno ustawowe, urbanistyczne, jak i przyjęte w Europie demograficzne kryteria decydujące o statusie metropolii. Jednak słowom metropolia szczecińska towarzyszy pewne wahanie zwłaszcza, że niemal na wyciągnięcie ręki mamy przykłady metropolii rangi europejskiej i światowej Berlina i Kopenhagi. Metropolitalność Szczecina, ukrytego w ich cieniu, podążającego ze swoją dynamiką rozwoju za innymi dużymi polskimi miastami, budzi czasem wątpliwości. A jednak istnieje wystarczająco dużo powodów, aby mówić o Szczecinie jako metropolii. Złożyły się na to przesłanki historyczne: Szczecin przez wieki był stolicą Wielkiego Pomorza obszaru rozciągającego się od Lubeki aż po Słupsk. Również dziś jest największym i najważniejszym miastem w tej części wybrzeża Morza Bałtyckiego. Na metropolitalny charakter Szczecina składa się jego położenie w ujściu Odry jako dużego morsko-rzecznego portu, jednego z filarów mostu transportowego przez Bałtyk z dalekim, sięgającym aż na Bałkany, zapleczem lądowym. Składa się także dzisiejsze geopolityczne położenie miasta na styku Polski, Niemiec, Danii i Szwecji, wręcz wymuszające rozwój współpracy międzynarodowej i międzyregionalnej we wszystkich dziedzinach. I wreszcie powodem, dla którego możemy mówić o Szczecinie jako metropolii, jest jego potencjał naukowy, gospodarczy, kulturalny i oddziaływanie wykraczające poza granice województwa, a nawet kraju. Doświadczeniem polityki regionalnej ostatnich kilku dziesięcioleci jest konstatacja, że najbardziej dynamicznymi fragmentami przestrzeni są obszary metropolitalne. Odgrywają one zasadniczą rolę w promowaniu konkurencyjnej gospodarki w skali kraju, Europy i świata, są lokomotywami rozwoju regionów. To założenie jest już obecne zarówno w strategii rozwoju województwa zachodniopomorskiego, w której kładzie się nacisk na tworzenie i rozwój Szczecińskiego Obszaru Metropolitalnego, jak i w planie zagospodarowania przestrzennego województwa, gdzie obszar ten został zdelimitowany i określony jako wielofunkcyjny. W Regionalnym Programie Operacyjnym Województwa Zachodniopomorskiego na rozwój Szczecińskiego Obszaru Metropolitalnego w latach przeznaczone zostanie 103,3 mln euro z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Gdzie w Europie współpracujących, ale i rywalizujących ze sobą metropolii jest miejsce dla Szczecina? Szczecin ma atut, którego nie mają inne metropolie regionalne: na południowym wybrzeżu Bałtyku jest on, obok Gdańska, jedynym dużym miastem o sile ciążenia wykraczającej daleko poza region i przekraczającej Bałtyk. Szczecin jest naturalnie predysponowany do odgrywania ważnej roli w Regionie Bałtyckim. Jego rola jako portu na Bałtyku, ale także jako stolicy całego Pomorza uwidacznia się szczególnie zwłaszcza teraz, gdy granice państwowe w Europie przestały być barierami współpracy i rozwoju. Stwierdzenie, że Szczecin ma cechy metropolii i wskazanie obszaru, na którym może odgrywać wiodącą rolę, nie kończy tematu. To dopiero początek pracy, która jest do wykonania. Czy stolica Pomorza rozwinie się jako metropolia Regionu Bałtyckiego, czy też pozostanie w rzędzie miast niepewnych swej roli i znaczenia, zależy w pierwszym rzędzie od samego Szczecina i jego włodarzy. Kierunki działań są znane, zostały określone w dokumentach strategicznych. Ich realizację powinny wspierać władze wojewódzkie. Potrzebna jest także zmiana wizerunku Szczecina na szczeblu krajowym i uznanie jego metropolitalnego charakteru, a przynajmniej szans na odegranie takiej roli w tym zakątku Polski, który jest zarazem prawie środkiem Europy. Szczecin jako metropolia bałtycka i lokomotywa rozwoju Pomorza to wizja, która powinna napędzać nasze działania przez najbliższe kilkanaście lat. Norbert OBRYCKI Marszałek Województwa Zachodniopomorskiego 19

20 Stating that Szczecin has got features of a metropolis is only the beginning of work to be done. SZCZECIN THE BALTIC METROPOLIS Among the eight Polish cities with granted metropolis status Szczecin is ranked as the last one. The capital of the West Pomerania complies easily with statutory, urban planning and demographical criteria assumed in Europe, determining the metropolis status. However, the expression metropolis of Szczecin is accompanied by a certain hesitation, especially that in close vicinity, just at a stone s throw from here, we have got examples of metropolises with European and global prestige Berlin and Copenhagen. Metropolitan character of Szczecin, hidden in their shadow, following other Polish big cities with its development dynamics, raises sometimes doubts. However, there are sufficiently many reasons for speaking about Szczecin as of metropolis. This has resulted from historic reasons: for ages Szczecin was the capital of Grosse Pommern [Great Pomerania] the area stretching out from Lübeck as far as to Słupsk. Also today it is the biggest and the most important city in this part of the Baltic Sea coast. The metropolitan character of Szczecin is made up of its situation at the Odra river mouth as a big sea and river port, one of the piers of the transportation bridge over the Baltic, connecting the city with the distant hinterland reaching as far as the Balkans. Also today s geopolitical situation of the city, in the borderline between Poland and Germany, Denmark and Sweden, simply forcing growth of international and interregional cooperation in all possible fields. And the final reason for speaking about Szczecin as of metropolis is its scientific, economic and cultural potential, as well as its influence going beyond the provincial or even national borders. The experience of the regional policy of several recent decades is an observation that the most dynamic fragments of the space are metropolitan areas. They play a fundamental part in promoting competitive economy on the national, European and global scale, they are motor forces behind development of regions. This assumption is already present both in the Zachodniopomorskie [West-Pomeranian] Province Development Strategy in which emphasis is laid on creation and growth of the Szczecin Metropolitan Area as well as in the Local Area Development Plan [Master Plan] of the province, where the area has been delimited and specified as multifunctional. In the Regional Operational Programme of the Zachodniopomorskie Province in there will be allocated M Euro from the European Regiona Development Fund [ERDF] to development of the Szczecin Metropolitan Area. Where is there a place for Szczecin in Europe of cooperating but also competing metropolises? Szczecin has got a trump card which is not possessed by other regional metropolises: at the southern coast of the Baltic Sea it is, apart from Gdańsk, the only big city having the gravitational force going far beyond the region and crossing the Baltic. Szczecin is particularly predisposed, in a natural way, to play an important part in the Baltic Region. Its role of a port at the Baltic Sea, but also its role as the capital of the whole Pomerania, become apparent especially now, when state borders in Europe have ceased to be barriers to cooperation and development. The statement that Szczecin has got features of metropolis and pointing out to an area where it can play a leading part does not exhaust the subject. This is only a beginning of work to be performed. Whether the capital of the Pomerania shall develop into the metropolis of the Baltic Region, or remain among cities uncertain about their role and importance, depends first of all on the Szczecin itself and on its stewards [authorities]. Directions of and trends in activities are known, they have been specified in strategic documents. Their implementation should be supported by the provincial authorities. The change of the image of Szczecin on the national level is also necessary, as well as recognition of its metropolitan character, or at least a chance of playing such a role in this corner of Poland which is at the same time almost the heart of Europe. Szczecin seen as the Baltic metropolis and the engine of the Pomerania development is the vision that should drive our activities for the nearest dozen of years. Norbert OBRYCKI The Marshal of the Zachodniopomorskie Province 20

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce Sustainable Urban Mobility Planning Poland Wprowadzenie Introduction Wyzwania polityki UE w zakresie transportu miejskiego Zatłoczenie centrów miast

Bardziej szczegółowo

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ OBSZARÓW MIEJSKICH W KRAJACH CZŁONKOWSKICH UE W LATACH 2014-2020 29 września 1 października 2015 r. Sesja warsztatowa - Zintegrowane Strategie Miejskie tworzenie i realizacja Tworzenie

Bardziej szczegółowo

ZróŜnicowanie polskich miast Urban Inequality in Poland

ZróŜnicowanie polskich miast Urban Inequality in Poland OECD Przegląd krajowej polityki miejskiej National Urban Policy Review of Poland 17-19 19 March 2010 ZróŜnicowanie polskich miast Urban Inequality in Poland Zygmunt Ziobrowski Instytut Rozwoju Miast The

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

No matter how much you have, it matters how much you need

No matter how much you have, it matters how much you need CSR STRATEGY KANCELARIA FINANSOWA TRITUM GROUP SP. Z O.O. No matter how much you have, it matters how much you need Kancelaria Finansowa Tritum Group Sp. z o.o. was established in 2007 we build trust among

Bardziej szczegółowo

EN/PL COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION. Brussels, 29 August 2013. 13174/13 Interinstitutional File: 2013/0224 (COD)

EN/PL COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION. Brussels, 29 August 2013. 13174/13 Interinstitutional File: 2013/0224 (COD) COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION Brussels, 29 August 2013 13174/13 Interinstitutional File: 2013/0224 (COD) ENV 782 MAR 119 MI 708 ONU 86 CODEC 1921 INST 459 PARLNAT 214 COVER NOTE from: Polish Senate date

Bardziej szczegółowo

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Projekt finansowany Fundusze Europejskie z budżetu państwa dla rozwoju oraz ze Polski środków Wschodniej Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Lower Silesia Region CLIMATE-KIC PARTNER

Lower Silesia Region CLIMATE-KIC PARTNER Samorządowa jednostka organizacyjna Lower Silesia Region CLIMATE-KIC PARTNER Institute for Territorial Development / Climate-Kic 1 PRZEMYSŁAW MALCZEWSKI LOWER SILESIA COORDINATOR OF REGIONAL ACTIVITY AFFILIATED

Bardziej szczegółowo

Adam Kozierkiewicz JASPERS

Adam Kozierkiewicz JASPERS Adam Kozierkiewicz JASPERS Europa 2020 Flagship initiatives Priorities Targets Digital agenda for Europe Innovation Union Youth on the move Resource efficient Europe An industrial policy for the globalisation

Bardziej szczegółowo

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia Katedra Rynku Transportowego Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia dr Marcin Wołek Department of Transportation Market University of Gdansk Warsaw,

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

Działania w dziedzinie klimatu, środowisko, efektywna gospodarka zasobami i surowce

Działania w dziedzinie klimatu, środowisko, efektywna gospodarka zasobami i surowce HORIZON 2020 - THE FRAMEWORK PROGRAMME FOR RESEARCH AND INNOVATION (2014-2020) 2020) Challenge 5 Climate action, environment, resource efficiency and raw materials INFORMAL DRAFT 1 Copyright KPK PB UE

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki. Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne

Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki. Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne Białystok Poznań 2009 3 copyright by: Fundacja Ekonomistów Środowiska i Zasobów

Bardziej szczegółowo

The average number of people in a household receiving social benefits in relation to the average number of persons per household

The average number of people in a household receiving social benefits in relation to the average number of persons per household CENTRAL STATISTICAL OFFICE STATISTICAL OFFICE IN KATOWICE Sustainable Development Indicators. Regional module The average number of people in a household receiving social benefits in relation to the average

Bardziej szczegółowo

GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland

GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland INSTITUTE OF TECHNOLOGY AND LIVE SCIENCES POZNAŃ BRANCH Department of Environmental Management in Livestock Buildings and

Bardziej szczegółowo

HOW TO COMMUNICATE ECOTOURISM

HOW TO COMMUNICATE ECOTOURISM HOW TO COMMUNICATE ECOTOURISM CHRIS MILNES, HELLENIC ECOTOURISM SOCIETY Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Projekt opracowany przez Społeczny

Bardziej szczegółowo

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY ODMIENNE PODEJŚCIE JAK NAWIGOWAĆ W OBECNYCH NURTACH I RUCHACH, KTÓRE

Bardziej szczegółowo

Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) www.viaregiaplus.eu

Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) www.viaregiaplus.eu Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) THE ANALYSIS CONCERNING THE DESIGNATION OF THE ROUTE THAT INTEGRATES THE SOUTH OF THE LOWER SILESIA PROVINCE TOGETHER WITH NORTH - SOUTHLINKS Analiza

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek Międzynarodowe Stosunki Gospodarcze Specjalność PROGRAM OF BACHELOR STUDIES Graduate profile Graduate has a general theoretical knowledge in the field

Bardziej szczegółowo

Implementation of the JEREMIE initiative in Poland. Prague, 8 November 2011

Implementation of the JEREMIE initiative in Poland. Prague, 8 November 2011 Implementation of the JEREMIE initiative in Poland Prague, 8 November 2011 Poland - main beneficiary of EU structural funds - 20% of allocation within cohesion policy (EUR 67 bln) Over EUR 10 bln of NSRF

Bardziej szczegółowo

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance Benefits Depending on your residency status (EU citizen or not) there are various benefits available to help you with costs of living. A8 nationals need to have been working for a year and be registered

Bardziej szczegółowo

Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce

Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce Sustainable Urban Mobility Planning Poland Źródła informacji information, enquiries or assistance Źródła informacji (1) Europejska polityka w zakresie

Bardziej szczegółowo

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Piąte spotkanie grupy partnerskiej w Katowicach (Polska) 19-20 maj 2015 Program Uczenie się przez całe życie Grundtvig Tytył projektu: Osoby 50+ na rynku

Bardziej szczegółowo

EN/PL COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION. Brussels, 25 March 2014. 8148/14 Interinstitutional File: 2014/0011 (COD)

EN/PL COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION. Brussels, 25 March 2014. 8148/14 Interinstitutional File: 2014/0011 (COD) COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION Brussels, 25 March 2014 8148/14 Interinstitutional File: 2014/0011 (COD) CLIMA 30 ENV 318 MI 307 IND 117 ENER 142 ECOFIN 305 TRANS 175 COMPET 191 CODEC 893 INST 173 PARLNAT

Bardziej szczegółowo

Agile at Capgemini. Marek Majchrzak, Andrzej Bednarz Wrocław, 11.10.2011

Agile at Capgemini. Marek Majchrzak, Andrzej Bednarz Wrocław, 11.10.2011 Agile at Capgemini Marek Majchrzak, Andrzej Bednarz Wrocław, 11.10.2011 AGENDA Agile as a strategic direction Examples of Agile Projects Agile Community 2 A strong presence in more than 30 countries Group

Bardziej szczegółowo

PAKIET KLIMATYCZNO ENERGETYCZNY UE

PAKIET KLIMATYCZNO ENERGETYCZNY UE FORUM BRANŻOWYCH ORGANIZACJI GOSPODARCZYCH PAKIET KLIMATYCZNO ENERGETYCZNY UE SZANSA DLA INNOWACJI CZY ZAGROŻENIE DLA GOSPODARKI? STANOWISKO PRZEMYSŁU ANDRZEJ WERKOWSKI PRZEWODNICZĄCY FORUM CO2 WARSZAWA,

Bardziej szczegółowo

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ Part-financed by EU South Baltic Programme w w w. p t m e w. p l PROSPECTS OF THE OFFSHORE WIND ENERGY DEVELOPMENT IN POLAND - OFFSHORE WIND INDUSTRY IN THE COASTAL CITIES AND PORT AREAS PORTS AS LOGISTICS

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

Projekt C-E.N.T.E.R.

Projekt C-E.N.T.E.R. Projekt C-E.N.T.E.R. Projekt: Competence, cooperation and communication in the dissemination and exploitation of EU Projects Program: LLP Key Activity 4 Partnerstwo: 14 partnerów z 13 krajów (AT, BE, DE,

Bardziej szczegółowo

COUNCIL OF 22 2012 THE EUROPEAN UNION

COUNCIL OF 22 2012 THE EUROPEAN UNION 082344/EU XXIV. GP Eingelangt am 24/05/12 COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION Brussels, 22 May 2012 10162/12 Interinstitutional File: 2012/0042(COD) ENV 377 ONU 64 FORETS 37 AGRI 332 CODEC 1373 INST 357 PARLNAT

Bardziej szczegółowo

Regionalny SEAP w województwie pomorskim

Regionalny SEAP w województwie pomorskim ENNEREG International Conference Transfer of knowledge in the field of sustainable use of energy 22 May 2012, Wielkopolska Voivodship Office, Poznań, Poland Regionalny SEAP w województwie pomorskim Katarzyna

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 112 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie

Bardziej szczegółowo

Programy współpracy terytorialnej UE

Programy współpracy terytorialnej UE Programy współpracy terytorialnej UE Elżbieta Książek II Forum Dni Nauki i Technologii Polska Wschód Białystok-Białowieża, 22-24 kwietnia 2009 Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Zwiększenie konkurencyjności regionu poprzez społeczną odpowiedzialność biznesu. Magdalena Woźniak - Miszewska Szczecin, 23-24 listopada 2011 r.

Zwiększenie konkurencyjności regionu poprzez społeczną odpowiedzialność biznesu. Magdalena Woźniak - Miszewska Szczecin, 23-24 listopada 2011 r. Zwiększenie konkurencyjności regionu poprzez społeczną odpowiedzialność biznesu Magdalena Woźniak - Miszewska Szczecin, 23-24 listopada 2011 r. Plan wystąpienia: 1. Cel główny 2. Centrum Obsługi Inwestorów

Bardziej szczegółowo

Customer engagement, czyli klient, który wraca

Customer engagement, czyli klient, który wraca Customer engagement, czyli klient, który wraca Impact Economics Relations Transformation Warszawa, 4 listopada 2015 Kolejność ma znaczenie Put your staff first, customers second, and shareholders third

Bardziej szczegółowo

Proposition of a diploma seminar for students of Bachelor s Program in International Business

Proposition of a diploma seminar for students of Bachelor s Program in International Business Faculty of Economic Sciences (academic year of 2014/2015) Proposition of a diploma seminar for students of Bachelor s Program in International Business Departments Department of Economic Policy and European

Bardziej szczegółowo

ZJAZDY, KONFERENCJE, SYMPOZJA, SEMINARIA MIĘDZYNARODOWE 2012 - European Federation of Public Service Unions (EPSU), European Confederation of

ZJAZDY, KONFERENCJE, SYMPOZJA, SEMINARIA MIĘDZYNARODOWE 2012 - European Federation of Public Service Unions (EPSU), European Confederation of ZJAZDY, KONFERENCJE, SYMPOZJA, SEMINARIA MIĘDZYNARODOWE 2012 - European Federation of Public Service Unions (EPSU), European Confederation of Independent Trade Unions (CESI) and EU Public Administration

Bardziej szczegółowo

Dziedzictwo kulturowe w zarządzaniu rewitalizacją terenów poprzemysłowych. Projekt COBRAMAN.

Dziedzictwo kulturowe w zarządzaniu rewitalizacją terenów poprzemysłowych. Projekt COBRAMAN. Dziedzictwo kulturowe w zarządzaniu rewitalizacją terenów poprzemysłowych. Projekt COBRAMAN. Hanna Lewandowska, 6 listopada 2012, Bydgoszcz www.cobraman-ce.eu Konferencja projektu SHIFT-X Dziedzictwo poprzemysłowe

Bardziej szczegółowo

ASTERN BORDERIAND OF ENLARGED EUROPEAN UNION

ASTERN BORDERIAND OF ENLARGED EUROPEAN UNION ASTERN BORDERIAND OF ENLARGED EUROPEAN UNION COMPETITIUENESS FACTORS Editedby Eufemia Teichmann WARSAW SCHOOL OF ECONOMICS WARSAW 2006 Spis treści Przedmowa 9 Część I CZYNNIKI I OGRANICZENIA KONKURENCYJNEGO

Bardziej szczegółowo

Goodman Kraków Airport Logistics Centre. 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth+

Goodman Kraków Airport Logistics Centre. 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth+ Goodman Kraków Airport Logistics Centre 62,350 sqm available. Units from 1,750 sqm for immediate lease. space for growth Goodman Kraków Airport Logistics Centre ul. Komandosów 1, 32-085 Modlniczka Goodman

Bardziej szczegółowo

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Polityki Regionalnej W prezentacji przedstawione zostaną: Cele programu Interreg IVC Priorytety programu Typy działań

Bardziej szczegółowo

Raport końcowy do Umowy finansowej nr za okres od do Fundusz Stypendialny i Szkoleniowy Mobilność Studentów i Pracowników Uczelni

Raport końcowy do Umowy finansowej nr za okres od do Fundusz Stypendialny i Szkoleniowy Mobilność Studentów i Pracowników Uczelni Raport końcowy do Umowy finansowej nr za okres od do Mobilność Studentów i Pracowników Uczelni Numer dokumentu: Identyfikacja projektu Nazwa Beneficjenta Numer Karty Uczelni Erasmusa EUC Prawny przedstawiciel

Bardziej szczegółowo

III EUROPEAN ECOTOURISM CONFERENCE 26 29.04.2015 POLAND European Ecotourism: facing global challenges

III EUROPEAN ECOTOURISM CONFERENCE 26 29.04.2015 POLAND European Ecotourism: facing global challenges www.european-ecotourism.pl registration: office@european-ecotourism.pl enquires: biuro@sie.org.pl tel. +48 725 994 964 Social Ecological Institute is pleased to invite to III EUROPEAN ECOTOURISM CONFERENCE

Bardziej szczegółowo

Steps to build a business Examples: Qualix Comergent

Steps to build a business Examples: Qualix Comergent How To Start a BUSINESS Agenda Steps to build a business Examples: Qualix Comergent 1 Idea The Idea is a Piece of a Company 4 2 The Idea is a Piece of a Company Investing_in_New_Ideas.wmv Finding_the_Problem_is_the_Hard_Part_Kevin

Bardziej szczegółowo

W drodze do Zrównoważonego Planu Mobilności Miejskiej: polskie doświadczenia w planowaniu zrównoważonej mobilności

W drodze do Zrównoważonego Planu Mobilności Miejskiej: polskie doświadczenia w planowaniu zrównoważonej mobilności W drodze do Zrównoważonego Planu Mobilności Miejskiej: polskie doświadczenia w planowaniu zrównoważonej mobilności dr Marcin Wołek Katedra Rynku Transportowego Uniwersytet Gdański Warszawa, 26.02.2015

Bardziej szczegółowo

THE INVESTMENT AREAS - BYTOM, LEŚNA STREET TERENY INWESTYCYJNE - BYTOM, ULICA LEŚNA

THE INVESTMENT AREAS - BYTOM, LEŚNA STREET TERENY INWESTYCYJNE - BYTOM, ULICA LEŚNA TERENY INWESTYCYJNE - BYTOM, ULICA LEŚNA Atrakcyjne tereny inwestycyjne znajdują się przy ul. Leśnej w Bytomiu, w bezpośrednim sąsiedztwie Alei Jana Nowaka-Jeziorańskiego. Przeznaczona do sprzedaży uzbrojona

Bardziej szczegółowo

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science Proposal of thesis topic for mgr in (MSE) programme 1 Topic: Monte Carlo Method used for a prognosis of a selected technological process 2 Supervisor: Dr in Małgorzata Langer 3 Auxiliary supervisor: 4

Bardziej szczegółowo

Zientara, P., New Europe s Old Regions, The Institute of Economic Affairs, London 2009.

Zientara, P., New Europe s Old Regions, The Institute of Economic Affairs, London 2009. Lista publikacji naukowych Monografie Zientara, P., Międzynarodowe migracje o charakterze ekonomicznym: przyczyny, mechanizmy, konsekwencje, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2012. Zientara,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

Dr Tomasz Kośmider Fundacja TECHNOLOGY PARTNERS TECHNOLOGY PARTNERS

Dr Tomasz Kośmider Fundacja TECHNOLOGY PARTNERS TECHNOLOGY PARTNERS Fundacja TECHNOLOGY PARTNERS 1. Założenia i cele Silna organizacja naukowo-badawcza, której celem jest uzyskanie pozycji lidera w obszarze realizacji i wdrażania wyników prac B+R oraz rozwijania aktywnej

Bardziej szczegółowo

British Polish Chamber of Commerce ul. Nowogrodzka 12/3 00-511 Warszawa Tel/Fax: +48 22 622 20 56 www.bpcc.org.pl

British Polish Chamber of Commerce ul. Nowogrodzka 12/3 00-511 Warszawa Tel/Fax: +48 22 622 20 56 www.bpcc.org.pl British Polish Chamber of Commerce ul. Nowogrodzka 12/3 00-511 Warszawa Tel/Fax: +48 22 622 20 56 www.bpcc.org.pl The British Polish Chamber of Commerce is extremely active with its media and communications

Bardziej szczegółowo

Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a. Redaktor naukowy Teresa Kupczyk

Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a. Redaktor naukowy Teresa Kupczyk Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a w perspektywie roku 2020 Redaktor naukowy Teresa Kupczyk Wrocław 2010 Spis treści Wprowadzenie...7 1. Szanse i zagrożenia dla rozwoju Polski

Bardziej szczegółowo

POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY

POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY TeleTrade DJ International Consulting Ltd Sierpień 2013 2011-2014 TeleTrade-DJ International Consulting Ltd. 1 Polityka Prywatności Privacy Policy Niniejsza Polityka

Bardziej szczegółowo

Organic plant breeding: EU legal framework and legislative challenges Ekologiczna hodowla roślin: ramy prawne UE i wyzwania legislacyjne

Organic plant breeding: EU legal framework and legislative challenges Ekologiczna hodowla roślin: ramy prawne UE i wyzwania legislacyjne Organic plant breeding: EU legal framework and legislative challenges Ekologiczna hodowla roślin: ramy prawne UE i wyzwania legislacyjne Antje Kölling IFOAM EU Policy Manager EkoSeedForum 20-22 March 2014

Bardziej szczegółowo

Metropolization : Local Development and Government in Poland

Metropolization : Local Development and Government in Poland Metropolization : Local Development and Government in Poland Lydia COUDROY DE LILLE Université Lumière-Lyon 2 & Centre Géophile - Ecole Normale Supérieure de Lettres et Sciences Humaines de Lyon OCDE-

Bardziej szczegółowo

Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik. Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for. Tatras National Park (Slovakia) Director Pawel Majko

Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik. Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for. Tatras National Park (Slovakia) Director Pawel Majko April 22, 2012 Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik Tatrzanski Park Narodowy Director Pawel Skawinski (host) Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for National Parks Jan Reklewski Tatras

Bardziej szczegółowo

Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki

Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki Formularz dla osób planujących ubiegać się o przyjęcie na studia undergraduate (I stopnia) w USA na rok akademicki 2017-2018 Zanim zaczniesz wypełniać formularz, zapoznaj się z Instrukcjami! Imię i nazwisko:

Bardziej szczegółowo

An Introduction to the European Social Network Wprowadzenie do European Social Network

An Introduction to the European Social Network Wprowadzenie do European Social Network An Introduction to the European Social Network Wprowadzenie do European Social Network The European Social Network is supported by the European Commission European Social Network Social Services in Europe

Bardziej szczegółowo

THINK-TANK FRP-ISW - aktualnie prowadzone i planowane studia, badania i ekspertyzy, dotyczące szkolnictwa wyŝszego i innowacyjności

THINK-TANK FRP-ISW - aktualnie prowadzone i planowane studia, badania i ekspertyzy, dotyczące szkolnictwa wyŝszego i innowacyjności 1 THINK-TANK FRP-ISW - aktualnie prowadzone i planowane studia, badania i ekspertyzy, dotyczące szkolnictwa wyŝszego i innowacyjności 1. Wprowadzenie 2. Przykładowe obszary badań w FRP-ISW 3. Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

Indywidualne stypendium Marie Curie jak skutecznie aplikować. Aleksandra Gaweł Katedra Strategii i Polityki Konkurencyjności Międzynarodowej

Indywidualne stypendium Marie Curie jak skutecznie aplikować. Aleksandra Gaweł Katedra Strategii i Polityki Konkurencyjności Międzynarodowej Indywidualne stypendium Marie Curie jak skutecznie aplikować Aleksandra Gaweł Katedra Strategii i Polityki Konkurencyjności Międzynarodowej 7 Program Ramowy 4 główne programy szczegółowe: Cooperation (Współpraca)

Bardziej szczegółowo

Prelegent: Aleksandra Ihnatowicz Zespół ICT KPK

Prelegent: Aleksandra Ihnatowicz Zespół ICT KPK Prelegent: Aleksandra Ihnatowicz Zespół KPK Siećnarodowych punktów kontaktowych wfp7i H2020 Wsparcie wnioskodawców projektów Od pomysłu do skutecznego złożenia wniosku Kim jesteśmy? Międzynarodowa sieć

Bardziej szczegółowo

Opportunities Możliwości Resourcefulness Potencjał

Opportunities Możliwości Resourcefulness Potencjał Opportunities Możliwości Resourcefulness Potencjał Poland is a nation rich in history, culture, and tradition, undergoing tremendous change. Polska jest krajem bogatym w historię, kulturę i tradycję, przechodzącym

Bardziej szczegółowo

Współpraca metropolitalna - perspektywa międzynarodowa. Joanna Kusiak#! Uniwersytet Warszawski# Technische Universität Darmstadt

Współpraca metropolitalna - perspektywa międzynarodowa. Joanna Kusiak#! Uniwersytet Warszawski# Technische Universität Darmstadt Współpraca metropolitalna - perspektywa międzynarodowa Joanna Kusiak#! Uniwersytet Warszawski# Technische Universität Darmstadt Polityka metropolitalna jako polityka skali metropolię wyróżnia umiejętność

Bardziej szczegółowo

dr Janusz Reichel Wydział Zarządzania, Uniwersytet Łódzki ul. Matejki 22/26, ŁÓDŹ 90 237 Pok. 37, tel. (42) 6356339 e-mail: jreichel@uni.lodz.

dr Janusz Reichel Wydział Zarządzania, Uniwersytet Łódzki ul. Matejki 22/26, ŁÓDŹ 90 237 Pok. 37, tel. (42) 6356339 e-mail: jreichel@uni.lodz. * dr Janusz Reichel Wydział Zarządzania, Uniwersytet Łódzki ul. Matejki 22/26, ŁÓDŹ 90 237 Pok. 37, tel. (42) 6356339 e-mail: jreichel@uni.lodz.pl *Zainteresowania: * Zarządzanie strategiczne w różnych

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

I INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE

I INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE I INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE EU SECURITY AND CRISIS MANAGEMENT FLOOD-2010 ATENEUM UNIVERSITY IN GDANSK P FUNDATION PRO POMERANIA NOTICE NO. 1 I International Scientific Conference EU SECURITY

Bardziej szczegółowo

Procedura oceny wniosków kryteria kwalifikowalności projektów i kryteria oceny

Procedura oceny wniosków kryteria kwalifikowalności projektów i kryteria oceny Procedura oceny wniosków kryteria kwalifikowalności projektów i kryteria oceny Aleksander Kędra Dyrekcja Generalna ds. Badań Naukowych Komisja Europejska Aleksander.Kedra@ec.europa.eu Przygotowanie wniosku

Bardziej szczegółowo

Zwiększanie Potencjału Na Rzecz Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego Building Road Safety Capacity

Zwiększanie Potencjału Na Rzecz Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego Building Road Safety Capacity Zwiększanie Potencjału Na Rzecz Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego Building Road Safety Capacity Training and certification of Road Safety Experts for the application of Road Safety Audit and Road Safety Inspection

Bardziej szczegółowo

Co wyniki projektów ESPON, INTERREG IVC i URBACT mówią o Polsce? Perspektywa badacza - prof. Grzegorz Gorzelak EUROREG, Uniwersytet Warszawski

Co wyniki projektów ESPON, INTERREG IVC i URBACT mówią o Polsce? Perspektywa badacza - prof. Grzegorz Gorzelak EUROREG, Uniwersytet Warszawski Naukowcy, społeczni aktywiści i urzędnicy działają w odrębnych światach, rozdzieleni barierą przepływu informacji. Każda interwencja publiczna ingeruje w rzeczywistość społeczną, ekonomiczną i przyrodniczą,

Bardziej szczegółowo

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r EGARA 2011 Adam Małyszko FORS POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r HISTORIA ELV / HISTORY ELV 1992r. 5 Program działań na rzecz ochrony środowiska / EAP (Environmental Action Plan) 1994r. Strategia dobrowolnego

Bardziej szczegółowo

Angielski Biznes Ciekawie

Angielski Biznes Ciekawie Angielski Biznes Ciekawie Conditional sentences (type 2) 1. Discuss these two types of mindsets. 2. Decide how each type would act. 3. How would you act? Czy nauka gramatyki języka angielskiego jest trudna?

Bardziej szczegółowo

Aglomeracje miejskie w Polsce na przełomie XX i XXI wieku

Aglomeracje miejskie w Polsce na przełomie XX i XXI wieku I NSTYTUT GEOGRAFII I GOSPODARKI PRZESTRZENNEJ W YŻSZEJ SZKOŁY GOSPODARKI W BYDGOSZCZY Aglomeracje miejskie w Polsce na przełomie XX i XXI wieku Problemy rozwoju, przekształceń strukturalnych i funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe TWORZENIE I ZARZĄDZANIE STRUKTURĄ KLASTROWĄ

Studia podyplomowe TWORZENIE I ZARZĄDZANIE STRUKTURĄ KLASTROWĄ Studia podyplomowe TWORZENIE I ZARZĄDZANIE STRUKTURĄ KLASTROWĄ Studia objęte patronatem Doliny Lotniczej Czy chcesz poznać odpowiedzi na pytania: Co to jest inteligentna specjalizacja - IS (ang. smart

Bardziej szczegółowo

SME Instrument & Fast Track to Innovation Programy wspierania innowacji dla MŚP sektora transportowego

SME Instrument & Fast Track to Innovation Programy wspierania innowacji dla MŚP sektora transportowego Warszawa, 17 grudnia 2014 SME Instrument & Fast Track to Innovation Programy wspierania innowacji dla MŚP sektora transportowego Prelegent: Aneta Maszewska W niniejszej prezentacji wykorzystano materiały

Bardziej szczegółowo

Program Europa Środkowa 2014-2020

Program Europa Środkowa 2014-2020 Ogólnopolskie spotkanie informacyjne, Warszawa, 8 października 2014 r. Program Europa Środkowa 2014-2020 Angelika Trochimiak, Program Europa Środkowa Główne zagadnienia prezentacji Europejska polityka

Bardziej szczegółowo

Przykłady projektów finansowanych w programach INTERREG/ Europejskiej Współpracy Terytorialnej

Przykłady projektów finansowanych w programach INTERREG/ Europejskiej Współpracy Terytorialnej Przykłady projektów finansowanych w programach INTERREG/ Europejskiej Współpracy Terytorialnej Monika Cholewczyńska - Dmitruk Urząd Marszałkowski Województwa Pomorskiego Departament Rozwoju Regionalnego

Bardziej szczegółowo

Innovating for low-carbon prosperity and climate resilience

Innovating for low-carbon prosperity and climate resilience Innovating for low-carbon prosperity and climate resilience Climate KIC RIC Lower Silesia - WCB EIT+ Warszawa 25.01.2012 KPK 1 Wrocławskie Centrum Badań EIT+ spółka z o.o. powołano do życia w 2007 r. (Spółka

Bardziej szczegółowo

Współpraca transnarodowa i międzyregionalna w ramach EWT / INTERREG Doświadczenia i rekomendacje Małopolski

Współpraca transnarodowa i międzyregionalna w ramach EWT / INTERREG Doświadczenia i rekomendacje Małopolski Współpraca transnarodowa i międzyregionalna w ramach EWT / INTERREG Doświadczenia i rekomendacje Małopolski Grzegorz First Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego, Kraków ZAKRES: 1. Uwagi ogólne

Bardziej szczegółowo

Umowa o współpracy ponadnarodowej

Umowa o współpracy ponadnarodowej Wzór minimalnego zakresu umowy o współpracy ponadnarodowej w ramach PO KL Umowa o współpracy ponadnarodowej Nazwa Programu Operacyjnego w Polsce: : Numer i nazwa Priorytetu: Numer i nazwa Działania: Numer

Bardziej szczegółowo

PRODUCTION HALL OFFER

PRODUCTION HALL OFFER PRODUCTION HALL OFFER 1. Name of production hall / Nazwa hali produkcyjnej Bałtowska 2. Location / Lokalizacja PRODUCTION HALL DATA Town / Street Miasto / Ulica Ostrowiec Świętokrzyski/Bałtowska Street

Bardziej szczegółowo

Polska na mapie kreatywności regionu Morza Bałtyckiego

Polska na mapie kreatywności regionu Morza Bałtyckiego Polska na mapie kreatywności regionu Morza Bałtyckiego Konferencja Regional Creative Network, czyli jak zbudować sieć wsparcia dla przemysłów kreatywnych w regionie Morza Bałtyckiego Warszawa, 3 kwietnia

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu Structure of the Talk

Plan wykładu Structure of the Talk Plan wykładu Structure of the Talk Obowiązki KPON i Europejska Strategia w sprawie Niepełnosprawności 2010-2020 These CRPD Obligations and the European Disability Strategy 2010-2020 Wpływ na poszczególne

Bardziej szczegółowo

Goodman Poznań Airport Logistics Centre 16,734 sqm warehouse space available as from Q3 2016. Best placed for business+

Goodman Poznań Airport Logistics Centre 16,734 sqm warehouse space available as from Q3 2016. Best placed for business+ Goodman Poznań Airport 16,734 sqm warehouse space available as from Q3 2016. Best placed for business Goodman Poznań Airport ul. Batorowska 35, 62-081 Wysogotowo, Poznań Najlepsze miejsce dla biznesu Goodman

Bardziej szczegółowo

Załacznik nr VIII do Sprawozdania rocznego z realizacji RPO WSL w roku 2013. Tabela 8. Wskaźniki kluczowe (core indicators) 2007-2013

Załacznik nr VIII do Sprawozdania rocznego z realizacji RPO WSL w roku 2013. Tabela 8. Wskaźniki kluczowe (core indicators) 2007-2013 Załacznik nr VIII do Sprawozdania rocznego z realizacji RPO WSL w roku 2013 Tabela 8. Wskaźniki kluczowe (core indicators) 2007-2013 Wskaźnik Jednostka Priorytet Początkowy punkt odniesienia Ostateczny

Bardziej szczegółowo

Zasady Przygotowania Wniosku Projektowego, kryteria oceny, wymogi KE

Zasady Przygotowania Wniosku Projektowego, kryteria oceny, wymogi KE Dzień Informacyjny ICT Warszawa, 19 grudnia 2007 Zasady Przygotowania Wniosku Projektowego, kryteria oceny, wymogi KE Krzysztof Trojanowski Krajowy Punkt Kontaktowy Programów Badawczych UE Instytut Podstawowych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM. Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie. Tytuł projektu: My dream will change the world

PROGRAM. Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie. Tytuł projektu: My dream will change the world PROGRAM Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie Tytuł projektu: My dream will change the world Państwa partnerskie: Hiszpania i Włochy Czas realizacji projektu:

Bardziej szczegółowo

Wikimedia Polska Conference 2009 You too can create... not only Wikipedia!

Wikimedia Polska Conference 2009 You too can create... not only Wikipedia! Wikimedia Polska Conference 2009 You too can create... not only Wikipedia! 1 st -3 rd May, 2009, Jadwisin by the Jezioro Zegrzyńskie Wikimedia Polska Conference 2009 is a fourth event organized by the

Bardziej szczegółowo

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM 1. Imię i nazwisko dziecka / Child's name... 2. Adres / Address... 3. Data urodzenia / Date of birth... 4. Imię i nazwisko matki /Mother's name... 5. Adres

Bardziej szczegółowo

Wiejskie organizacje pozarządowe

Wiejskie organizacje pozarządowe Wiejskie organizacje pozarządowe Rural Non-Governmental Organisations Editor Maria Halamska Institute of Rural and Agricultural Development Polish Academy of Sciences Warsaw 2008 Wiejskie organizacje pozarządowe

Bardziej szczegółowo

Zwróciliśmy na siebie ich uwagę! Co teraz?! Imagine the result

Zwróciliśmy na siebie ich uwagę! Co teraz?! Imagine the result Zwróciliśmy na siebie ich uwagę! Co teraz?! Zwróciliśmy na siebie ich uwagę! Co teraz?! Imagine the result UDZIAŁ SPOŁECZEŃSTWA I NATURA 2000 Social participation and Natura 2000 Komunikacja ze społeczeństwem

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów Panel W zgodzie z naturą i kulturą czyli jak skutecznie wspierać rozwój infrastruktury na wsi? Warszawa, 28 października 2010

Bardziej szczegółowo

Inne Programy Europejskiej Współpracy Terytorialnej 2014-2020 Szczecin, 8 lipca 2014

Inne Programy Europejskiej Współpracy Terytorialnej 2014-2020 Szczecin, 8 lipca 2014 Inne Programy Europejskiej Współpracy Terytorialnej 2014-2020 Szczecin, 8 lipca 2014 Beneficjenci W programach transnarodowych (CE, BSR) zarówno instytucje publiczne, jak i prywatne. W programie INTERREG

Bardziej szczegółowo

Tytuł projektu: Osoby 50 + na rynku pracy Project title: People over 50 on the labour market

Tytuł projektu: Osoby 50 + na rynku pracy Project title: People over 50 on the labour market Dzień dobry Good morning Hyvää huomenta Buenos dĺas Projekt Partnerski Grundtviga Spotkanie w Katowicach 26-29 Listopad 2013 Grundtvig partnership project Kick off meeting in Katowice 26 29 November 2013

Bardziej szczegółowo