Adam Sobota: Fotografia jako terapia (skrót większej całości)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Adam Sobota: Fotografia jako terapia (skrót większej całości)"

Transkrypt

1 KŁECKO - INACZEJ 1

2 Adam Sobota: Fotografia jako terapia (skrót większej całości) Fotografia od początku wspierała modernistyczne wymagania racjonalności, konkretu, jak też autonomii różnych dziedzin wiedzy. Uderzało to w tradycyjne zasady symbolicznego przekazu wartości w sztuce, ale też szukano możliwości osiągania ich na nowy sposób. Dlatego na fotografię zaczęto przenosić m.in. terapeutyczne zadania, które wcześniej wiązano z kategoriami mimesis katharsis czy kryterium estetycznego smaku. Te terapeutyczne funkcje fotografii można podzielić na kilka kategorii, przy czym charakterystyczne jest to, że każda z nich może zawierać w sobie dopełniające się, a zarazem pod pewnymi względami przeciwstawne postulaty. Terapeutyczne rozumienie konkretu i piękna Oczekiwano, że zdolność fotografii do unaocznienia wszelkich faktów rzeczywistości pomoże w racjonalnym poznaniu świata i wypracowaniu środków zaradczych na nękające ludzi problemy. Od XIX w. dokumentowanie świata było domeną fotografii podróżniczej, etnograficznej, policyjnej, medycznej czy wojennej. Walczono tym sposobem także o reformy społeczne. Przykładem rozbudzania społecznej wrażliwości była działalność Felixa Adlera, który w 1877 r. założył w Nowym Jorku Ethical School, wpływając na poglądy i działalność takich fotografów jak Jacob Riis i Louis Hine. Fotografowie ci zajmowali się takimi zagadnieniami jak problemy imigrantów, bieda i życie w slumsach czy wykorzystywanie pracy dzieci, wnosząc swój wkład w osiąganie pożądanych regulacji prawnych. W XX w. znaczną część tych społecznych zadań przejęły partie robotnicze i ludowe, które tworzyły kluby fotograficzne dla ludzi pracy i podejmowały akcje dokumentowania warunków pracy i nierówności społecznych w ramach koncepcji walki klasowej. Najszerszy oddźwięk miały jednak materiały publikowane w prasie ilustrowanej, która stworzyła szerokie możliwości działania wielu wybitnym fotoreporterom. Etos fotoreportera, który dostarcza obiektywnej informacji o problemach świata (kataklizmy naturalne, wojny, głód, nierówności społeczne, itd.), i apeluje tym samym o działania naprawcze, jest wciąż żywy, a w bliższych nam czasach realizuje się także w pracy reporterów telewizyjnych czy w internecie. Na wierze w humanistyczne oddziaływanie fotografii oparte były takie słynne światowe wystawy fotografii jak: Family of Man z 1955 r. czy wystawy organizowane przez Karla Pawka w dwóch następnych dekadach (m.in. Czym jest człowiek, Kobieta, Droga do raju). Pawek twierdził, że fotografia została wynaleziona po to, aby rzeczywistość sama się przedstawiła, bez pośrednictwa estetycznej kontemplacji 1. Propagatorem takich poglądów był w Polsce Alfred Ligocki. Uważał on, że fotografia jest zawsze przezroczystą szybą wobec świata i nie wytwarza dystansu estetycznego. Uderza więc w naszą świadomość bezpośrednio, otwierając nam oczy na istotę życia, przez co walczy z alienacją 2. Paradoksalnie jednak przekonanie o wyzwalającej, pozaestetycznej mocy faktów zawsze współgrało z estetycznym kontemplowaniem fotografii. Szczególnie widoczne było to w fotografiach akcentujących piękno natury, której wpływ na człowieka powszechnie uznaje się za dobroczynny. 1 Pawek K., Mowa fotografii, w: Czym jest człowiek, 1964, wersja polska. Tezy takie Pawek wyłożył też w swojej książce Totale Photographie z 1960 r. 2 Ligocki A., Fotografia artystyczna jako narzędzie poznania i walki z alienacją, w: Fotografia, nr 8 Warszawa, 1967, s i nr 9, s

3 Idee kultu natury od okresu romantyzmu przenikały sztukę, a szczególny wyraz znalazły w dziedzinie fotografii. Specyficzne postulaty zjednoczenia się z naturą, które w twórczości wybitnych fotografów przybierały niemal mistyczny charakter, mają swoje dopełnienie w obecności tego tematu w kulturze popularnej. Pamiątkowe fotografie z wycieczek na łono natury, kalendarze, wydawnictwa albumowe i pocztówki z efektownymi pejzażami, konkursy i wystawy fotografii przyrody, wszystko to jest dowodem na głębokie utrwalenie się przekonania o dobroczynnym oddziaływaniu natury. Co ciekawe przekonanie to narasta w miarę jak życie codzienne ludzi oddala się coraz bardziej od warunków naturalnych. Wartości rodzinne fotografii w różnej skali Fotografia sprzyjała dowartościowaniu sfery prywatności, która powiązana jest ściśle z życiem rodzinnym. Rodzina jako społeczne dobro w okresie rewolucji przemysłowej była zagrożona w tradycyjnych sposobach funkcjonowania. Masowe migracje do miast, zmiana trybu życia i relacji społecznych, wywoływały niepokojące zjawiska społeczne. Posiadanie wizerunków bliskich osób mogło być uważane za czynnik wzmacniający społeczne morale. W miarę jak coraz liczniej pojawiali się fotoamatorzy, swobodnie traktowana prywatność stała się ważnym i różnorodnym tematem tej dziedziny twórczości. Ponadto, walory wiązane z osadzoną w wartościach rodzinnych prywatnością nieraz przywoływane były jako ideał w debatach nad koniecznością naprawy publicznego funkcjonowania kultury. Takie postulaty formułowała w swoich publikacjach Susan Sontag, a także John Berger 3. Uważali oni, że głębsze wprowadzenie do obiegu publicznego zasad komunikacji praktykowanych w obiegu prywatnym mogłoby zabezpieczyć kulturę przed degradacją powodowaną przez dominację sfery polityki i komercji. Niewątpliwie najsławniejszym przedsięwzięciem, które miało ukazać ogół ludzkości jako całość powiązaną więzami rodzinnymi była pokazana w 1955 r. wystawa The Family of Man (w Polsce pokazana w 1959 r. pod tytułem Rodzina człowiecza). Akcentowała ona uniwersalny charakter życiowych problemów i sytuacji, bez względu na różnice kulturowe czy status społeczny ludzi. Podkreślały to cytaty z Biblii, sentencje filozoficzne i fragmenty poezji. W wytyczonym przez E. Steichena kierunku podążał później K. Pawek i autorzy wielu wystaw tematycznych poświęconych określonym globalnym problemom, takim jak: prawa człowieka, głód, migracje czy ekologia. Rozwój narzędzi globalnej komunikacji stworzył nowe możliwości działania w omawianym kierunku. Jedną z najnowszych realizacji, wykorzystującą istnienie internetu, jest film Life in a Day, dzieło Riddleya Scotta i Kevina Macdonalda. Jest to efekt apelu do użytkowników portalu YouTube, aby przesłać krótki zapis filmowy, odnoszący się do własnego życia, zarejestrowany w jednym wyznaczonym dniu: 24 lipca 2010 r. Odpowiedziało około osób ze 182 krajów, które nadesłały materiał objętości godzin projekcji. Zmontowano półtoragodzinny film, który w następnym roku pojawił się w internecie. Można to uznać za realizację postulatu o nadrzędnej roli prywatnego dyskursu wobec urzędowych regulacji, jak też za nową propozycję spojrzenia na koncept rodziny człowieczej. 3 Berger J., O patrzeniu, w:. Użycia fotografii, Warszawa, 1999, s

4 Doskonalenie zdolności postrzegania Wielu teoretyków i praktyków fotografii dostrzegało w niej odpowiednie narzędzie dla analizowania reguł wizualnego postrzegania świata i wszelkich uwarunkowań związanych z mediami. W połowie XIX w. wybitny malarz Eugene Delacroix napisał o fotografii, że daje niezwykłą jasność w kwestii szczegółowego opisu przedmiotu, ale może fałszywie ukierunkować nas co do właściwych zasad postrzegania 4. Uważał, że to malarstwo jest odpowiednim przewodnikiem w tej materii. Taki pogląd podtrzymywano w sztuce przez dziesiątki lat, a ulegający mu fotografowie-artyści głosili, że obrazy fotograficzne należy dostosowywać do naturalnych (czyli kulturowo utrwalonych) sposobów widzenia, a nie odwrotnie. Dopiero odkrycia uzyskane dzięki naukowemu zastosowaniu fotografii (w tym fotografowaniu faz ruchu) przyniosły przełom. Artyści awangardowi uważali, że wykraczanie poza naturalne uwarunkowania zmysłów jest największą wartością fotografii, która otwiera człowiekowi nowe drogi poznania świata. Należał do nich Raoul Hausmann, który od lat 20-tych XXw. pisał o terapeutycznych możliwościach tego medium. Był przekonany, że źródłem antropogenicznych katastrof była niewłaściwa ludzka percepcja i poświęcał się odkrywaniu jej wymagań. Uważał, że przełamanie nawyków myślowych, które są przyczyną braku elastyczności w przystosowywaniu się człowieka do środowiska, jest możliwe dzięki połączeniu techniki fotograficznej i odpowiednich dyspozycji umysłu. Komplementarne do takich analiz jest ukazywanie relacji społecznych. Wszelkiego rodzaju portrety oraz dokumentacje socjologiczne są w istocie diagnozą takich relacji i zawierają postulaty ich poprawy. Fotograf jako terapeuta Autoterapeutyczne działania fotografów są liczne i pouczające. W latach 80-tych XXw. wszechstronnie ukazywała to Brytyjka Joe Spence, a w Polsce można by wymienić chociażby Tomasza Machcińskiego czy Wacława Ropieckiego. Inną stroną takiego podejścia jest działanie w charakterze terapeuty wobec innych, w ramach popularnych współcześnie programach terapii poprzez sztukę. Pojęcie arteterapii upowszechniało się od lat 40-tych minionego stulecia, w wyniku recepcji teorii psychoanalizy. Pojęcie to jest różnie definiowane. Przykładowo, według Mariana Kulczyckiego, arteterapia jest układem poglądów i czynności ukierunkowanych na utrzymanie i/ lub podnoszenie poziomu jakości życia ludzi, przy pomocy szeroko rozumianych dzieł sztuki i uprawiania sztuki 5. Natomiast w innym ujęciu, arteterapia to spontaniczna twórczość chorych poddanych opiece terapeutów, lub działania kreacyjne podejmowane w sytuacji terapeutycznej przez osoby uprzednio nietwórcze 6. Od terapii rozumianej w tym węższym sensie wymaga się zachowania takich warunków jak: unikanie ocen i komentowania prac uczestnika, nie podejmowanie analizy w trakcie pracy, czy okazywanie szacunku uczestnikowi zajęć. Jednak wielu organizatorów warsztatów fotograficznych widzi terapeutyczne efekty także w ogólnorozwojowych programach, które zakładają osiąganie wyższych umiejętności poprzez branie wzorów z dzieł wybitnych i różnego rodzaju rywalizację. Całkowita akceptacja i rywalizacja to bieguny, pomiędzy którymi możliwe są różne warianty działania. W Polsce pierwszym przykładem systematycznej pracy terapeutycznej z użyciem fotogra- 4 Delacroix E., Dzienniki (fragmenty z lat ), Wrocław, Konieczna E.J., Arteterapia w teorii i praktyce. Kraków, 2006, s Tamże, s

5 fii wydaje się być działalność Henryka Nowaka ( ), zamieszkałego po 1945 r. w Gdańsku lekarza i artysty-fotografa 7. Od 1959 r. zakładał koła fotograficzne tzw. Szpaczków. Nowak pracował w pełni społecznie, nie otrzymując wsparcia od instytucji państwowych, mimo że w 1979 r. mógł się już doliczyć ok wychowanków. Swoją metodę nazwał sozopedią (czyli chronieniem przed nudą), a swoje grupy instytucją społeczno-wychowawczą, w której pomocą jest fotografia. Zajęcia były dobrowolne i darmowe, nakierowane głównie na dzieci, które wymagały społecznego przystosowania. Nowak uważał jednak fotografię za czynność wymagającą i wprowadzał ją dopiero dla dzieci od 10 roku życia, po tym jak wcześniej przeszły przez zajęcia plastyczne (sekcje rysunku i linorytu) i osiągały sprawność manualną. Wiele zajęć polegało na tworzeniu fotografii bezkamerowej, (malowaniu po papierze fotograficznym świeczką lub wywoływaczem i obróbce chemicznej). Fotografowanie połączone było z wycieczkami, rozrywką i pracami społecznymi. Ciągłość opieki nad wychowankami utrzymywana była aż po wiek dojrzały, wielu z nich zostawało wychowawcami młodszych grup, a niektórzy zaczynali zajmować się fotografią zawodowo (także jako członkowie ZPAF). Interesujący przykład terapeutycznego zastosowania fotografii w przypadku niepełnosprawności intelektualnej podaje Francois Soulages w książce Estetyka fotografii 8. Na oddziale dziennym szpitala psychiatrycznego w Paryżu, w 1981 r. zatrudniony został francuski fotograf-artysta Marc Pataut, któremu zlecono prowadzenie z dziećmi zajęć z fotografii w celach terapeutycznych. Niestety został zwolniony, gdyż kierownictwo szpitala uznało, że artystyczne zainteresowania fotografa kolidują z celem terapeutycznym. Ciekawa jest analiza tej sytuacji wskazująca na fakt, że fotografia jest złożoną i trudną do zinterpretowania dziedziną, chociaż może się wydawać czymś oczywistym i prostym. Najpewniej dlatego wcześniej fotografia rzadko pojawiała się w praktyce arteterapii jako główna procedura, a przeważnie pełniła rolę pomocniczą, np. dokumentowania innych działań w terapiach zajęciowych. Łatwość fotografowania w zapisie cyfrowym nie umniejsza wspomnianych trudności, a nawet je powiększa. Tradycyjne techniki analogowe wymagały wielu procedur poprzedzających uzyskanie trwałego obrazu (określanie warunków naświetlania, praca w ciemni i efekty posługiwania się chemikaliami). Rozłożenie ich w czasie dawało okazję do wykształcenia spostrzegawczości i sprawności angażującej różne zmysły i relacje. Stąd też nawet dzisiaj w różnego typu warsztatach fotograficznych sięga się po dawne techniki (np. heliografię, kamery otworkowe), gdzie samo uzyskanie rejestracji może stanowić satysfakcjonujący efekt. Fotografia cyfrowa umożliwia natychmiastowe uzyskanie obrazu, ale sensowne interpretowanie go jest zazwyczaj zbyt trudne dla większości ludzi. Szczególnym przypadkiem są osoby niepełnosprawne intelektualnie. Wiele doświadczeń w tym zakresie przyniosły warsztaty fotograficzne, które od 2003 r. organizuje Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu. Ich inicjatorem była absolwentka pedagogiki specjalnej Matylda Pachowicz, a organizował je pracujący w WBPiCAK fotograf Władysław Nielipiński. Do przygotowywania programów warsztatów zapraszano też osoby zajmujące się fotografią jako sztuką. Jedna z nich Marianna Michałowska, stwierdziła, że: fototerapia to nic innego jak leczenie światłem. Fotograficzne leczenie światłem oznacza wy- 7 Garztecki J., Fotograficzna szkoła społecznej aktywności w: Fotografia, Warszawa, nr 5, 1967, s Soulages F., Estetyka fotografii, Kraków, 2007, s

6 chodzenie z samotności do ludzi, uczenie się nowego życia 9. Natomiast M. Pachowicz napisała: Fotografia jako element szeroko rozumianej arteterapii rozwija spostrzegawczość i umiejętność koncentracji uwagi, a także pogłębia wrażliwość i wzmacnia chęć nawiązania kontaktów z otoczeniem. Dostarcza inspirujących wrażeń i przeżyć. Jest niezawodnym i niezastąpionym sposobem na poznawanie świata, z całą jego różnorodnością i urodą. Pozwala dostrzec i zachować te fragmenty rzeczywistości, które są szczególnie warte utrwalenia ze względów estetycznych i emocjonalnych. Osobom z niepełnosprawnością intelektualną umożliwia zdobycie nowych umiejętności w sferze poznawczej, intelektualnej i społecznej 10. W 2011 r. WBPiCAK w Poznaniu po raz pierwszy zorganizowała warsztaty międzynarodowe (grupy niepełnosprawnych intelektualnie z Polski, Czech, Słowacji i Węgier). Jedna z opiekunek grup czeskich, Lenka Sedláčková napisała w katalogu, że istotą takich działań jest dzielenie się uczestnictwem i wynikami. Niepełnosprawni uzyskują na takich warsztatach wsparcie w tym dzieleniu się. Jak stwierdziła, nie chodzi o jakość uzyskanych obrazów, ale o podjęcie próby spojrzenia na świat trochę inaczej. Obserwowanie uczestników jest z kolei cenną lekcją dla ich opiekunów 11. Coraz więcej osób prowadzi obecnie zajęcia terapeutyczne przy pomocy fotografii. Są to na ogół fotografowie o postawie artystycznej, z których część ma też przygotowanie pedagogiczne. Zakorzenione od kilku dekad w sztuce idee procesualności, interaktywności i estetycznej otwartości, sprzyjają takim działaniom. Można je też łączyć z innego typu aktywnością. Trzeba jednak zauważyć, że w programach i opisach warsztatów brakuje na ogół bliżej sprecyzowanej metodologii i analizy rezultatów osiąganych przy pomocy różnych działań z fotografią. Stawia to pod znakiem zapytania ściślej rozumiany rezultat terapeutyczny (bo w ogólny nie ma powodu wątpić). Jednak bliższa analiza i opisanie bieżącej coraz bogatszej działalności wykracza już poza ramy tego tekstu. Adam Sobota dr nauk humanistycznych. Od 1973 r. pracuje w Muzeum Narodowym we Wrocławiu, gdzie zajmuje się zbiorami fotografii artystycznej. Prowadził też wykłady z zakresu nowych mediów sztuki na wyższych uczelniach (obecnie ASP Wrocław). Organizował wiele wystaw i opracowań z zakresu historii fotografii polskiej i sztuki współczesnej. Główne publikacje: Fotografia historia i sztuka. Katalog zbiorów fotografii Muzeum Narodowego we Wrocławiu (Wrocław, 2007), Szlachetność techniki artystyczne dylematy fotografii w XIXi XX wieku (Warszawa, 2001), Konceptualność fotografii, (Bielsko-Biała, 2004). Opublikował też wiele tekstów krytycznych. 9 Tekst w druku podsumowującym warsztaty fotograficzne w Licheniu, WBPiCAK, Poznań, Tamże 11 Miejsce dla wszystkich, katalog wystawy po warsztatach międzynarodowych, WBPiCAK, Poznań,

7 Izabela Alberti 7

8 Mateusz Bajoński 8

9 Weronika Bandachowska 9

10 Tomasz Bauman 10

11 Grzegorz Brodziszewski 11

12 Marcin Bernard 12

13 Magdalena Bryl 13

14 Karolina Chudzicka 14

15 Bartosz Dryjański 15

16 Romeo Gaca 16

17 Szymon Gaca 17

18 Jagoda Janiszewska 18

19 Jagoda Janiszewska 19

20 Bożena Kaszyńska 20

21 Mateusz Bajoński, Grzegorz Brodziszewski, Tomasz Maj, Dariusz Piętka, Mateusz Spychała, Piotr Szuba 21

22 Tomasz Kruszona 22

23 Maciej Kozłowski 23

24 Paweł Krzewina 24

25 Magdalena Kłos 25

26 Agata Kurtiak 26

27 Bartłomiej Kulesza 27

28 Adam Lonczak 28

29 Julia Lubczyńska 29

30 Tomasz Maj 30

31 Leszek Mass 31

32 Mikołaj Malanowski 32

33 Agnieszka Mielcarzewicz 33

34 Katarzyna Nawrocka 34

35 Magdalena Niedzielska 35

36 Martyna Piechowiak 36

37 Patryk Okupniak 37

38 Dariusz Piętka 38

39 Jagoda Janiszewska, Bożena Kaszynska, Julia Lubczynska, Adam Łączak, Dariusz Piętka, Jan Redak, Przemysław Smuszkiewicz, Marcin Tyrcha 39

40 Jan Redak 40

41 Przemyslaw Smuszkiewicz 41

42 Przemysław Smuszkiewicz 42

43 Mateusz Spychała 43

44 Piotr Szuba 44

45 Grzegorz Brodziszewski, Romeo Gaca, Bartłomiej Kulesza, Julia Lubczynska, Magdalena Niedzielska, Patryk Okupniak, Dariusz Piętka, Jan Redak 45

46 Łukasz Szulc 46

47 Izabela Alberti, Weronika Bandachowska, Jagoda Janiszewska, Agata Kurtiak, Katarzyna Nawrocka, Magdalena Niedzielska, Mónika Takács 47

48 Mónika Takács 48

49 Mónika Takács 49

50 Marcin Tyrcha 50

51 Tomasz Urban 51

52 Krzysztof Wojtkowiak 52

53 Kinga Zdrojewska 53

54 Mateusz Bajoński, Grzegorz Brodziszewski, Mikołaj Malanowski, Magdalena Niedzielska, Dariusz Piętka, Jan Redak, Przemysław Smuszkiewicz 54

55 Jakub Zieliński 55

56 Od czerwca 2013 r. w Kłecku odbyły się II MIĘDZYNARODOWE WARSZTATY FOTOGRAFICZNE DLA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH INTELEKTUALNIE On in Kłecko the photography workshops for people with intellectual disabilities took place. Organizator / Organiser: Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu Współorganizatorzy / Cooperation: Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy im. hm. Zygmunta Imbierowicza w Kłecku, Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury w Kłecku Stowarzyszenie Centrum Rehabilitacyjno-Kulturalne Promyk oddział w Dębnicy Partner: Samorząd Mniejszości Polskiej w Esztergom (Węgry) KOORDYNATOR / COORDINATOR Władysław Nielipiński Program zajęć merytorycznych / Workshop programme authors Authors of the programme of substantial activities Jerzy Kot, Władysław Nielipiński, Matylda Pachowicz, Grzegorz Stadnik. INSTRUKTORZY WOLONTARIUSZE ISTRUCTORS VOLUNTEERS Agnieszka Filipiak, Michał Kapcia, Marek Lapis, Katarzyna Lewandowska, Andrzej Mantyk, Jacek Molenda, Matylda Pachowicz, Ewa Salewska, Monika Stadnik, Sara Szynkowska, Maciej Walda, Klaudia Woźniak, Robert Zgoła. 56

57 fot. Wł. Nielipiński 57

58 Opiekunowie / Carers: Marek Stelting i Adrian Borucki z Dziennego Ośrodka Adaptacyjnego w Poznaniu Agnieszka Liberacka z Warsztatów Terapii Zajęciowej Przyjaciele z Poznania Weronika Nadolna z Warsztatów Terapii Zajęciowej Radosne Serca z Bielic Joanna Łosoś z Domu Pomocy Społecznej z Dębna Maria Dolata, Aleksandra Konieczna i Andrzej Ohirko z Warsztatów Terapii Zajęciowej Iskra z Poznania Hanna Dolata z Warsztatów Terapii Zajęciowej z Kłecka Magdalena Szczygielska i Olena Smarzyńska ze Specjalnego Ośrodka Szkolno- Wychowawczego im.hm. Zygmunta Imbierowicza z Kłecka Beata Bugajska i Jerzy Kot ze Szkoły Podstawowej nr 4 im. Jana Brzechwy ze Swarzędza Judit Bachanek z Samorządu Mniejszości Polskiej w Esztergom (Węgry) Organizatorzy składają serdeczne podziękowania za pomoc przy realizacji programu: Organizers make warmly thanks for help in realization of the program: Adamowi Serwatce, Zbigniewowi Bubaczowi, Bogumile i Eugeniuszowi Górniakom, Sarze Szynkowskiej, Jakubowi Dzionek, Antalowi Bihari, Attili Mudrak, Zenonie Kassai. Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury Poznań ul. Prusa 3 tel

59 Adam Sobota: Photography as therapy (summary) From the beginning, photography supported the modernist principles of rationality and autonomy of various fields of knowledge. This approach violated the traditional rules of conveying symbolic values through art and so people started looking for new ways to convey them. That s why photography acquired new meanings and roles, such as therapeutic one which so far had been linked to categories of mimesis katharsis or the standards of aesthetic taste. Those therapeutic functions of photography can be divided into several categories, and each of those categories may include points that not only complement but also contradict one another. Therapeutic understanding of substance and beauty Photography was expected to document all action and to help in rational cognition of the world as well as in working out solutions to people s anxieties. From the XIX century, reporting about the world was the domain of photography dealing with travel, etnography, the police, medicine or war. This was also a way of fighting for social reforms. For example, social sensitivity was awakened by the works of Felix Adler, who in 1877 founded Ethical School in New York, influencing the views and actions of such photographers as Jacob Riis and Louis Hine. They worked in such topics as immigration problems, poverty and life in the slums or child labour, contributing to the achievement of particular legal regulations in these matters. In the XX century, the majority of social responsibilities was taken by labour or people s parties, which opened photography clubs for the workers and carried out campaigns to document the work conditions and social inequality as a part of the class struggle. The biggest response, however, was to the materials published in the illustrated press which created work opportunities for many great photographers. The ethos of a photojournalist is still alive, providing fair information about the world problems (natural disasters, wars, hunger, social inequalities, etc.) and thus calling for a reaction. In our times, it is realised through the work of TV reporters or via the Internet. The faith in humanist power of photography was the theme of such world-famous photo exhibitions as Family of Man 1995 or exhibitions organized by Karl Pawek in two subsequent decades (e.g.: What is Man, A Woman, The Path to Paradise). Pawek claimed that photography had been invented so that reality could be depicted without aesthetic contemplation 1. The Polish supporter of these views was Alfred Ligocki. He believed photography to be a transparent glass through which we see the world and which does not create aesthetic distance. Thus it influences our consciousness directly, opening our eyes to the essence of life and fighting alienation 2. Strangely enough, this liberating, non-aesthetic power of facts always harmonised with aesthetic contemplation of photography. 1 Pawek K., The Speech of Photography, text from an exhibition catalogue What is man, 1964, polish version. Similar views were expressed by Pawek in his book Totale Photographie from Ligocki A., Fotografia artystyczna jako narzędzie poznania i walki z alienacją, Fotografia, Warszawa, 1967, nr 8, s i nr 9, s

60 It was especially visible in photographs highlighting the beauty of nature, which is said to have beneficial effects on people. The specific principles of uniting with nature, which took on almost mystical character in the works of prominent photographers, are complemented by the topics covered in popular culture. The commemorative photographs of the nature trips, calendars, album issues of magazines and postcards with impressive landscapes as well as contests and photo exhibitions clearly show the deep conviction that nature benefits us all. Interestingly, this impression grows as we move away from nature in our everyday life. Family values of photography on different social levels Photography increased the value of private life, closely related to family life. In the times of industrial revolution, the traditional family model viewed as social good was threatened. Mass migration to urban areas, changing lifestyle and social relations caused disturbing social phenomena. Carrying pictures of the close ones was seen as an attempt to strenghtened social morale. As the number of amateur photographers grew, the freely treated subject of privacy became an important and versatile topic for this art form. Moreover, the values relating to family privacy were regularly brought up in talks as models for improving the functioning of culture in public context. Susan Sontag and John Berger have supported this view in their publications 3. They believed that applying the communication principles observed in private contexts could prevent the culture from degrading caused by commerce and politics. Undoubtedly, the most famous event which aimed to show humanity as a whole connected through family bonds was The Family of Man exhibition in 1955 (in Poland: Rodzina człowiecza, 1959). The exhibition highlighted the universal character of life situations and problems, regardless of cultural differences or social status. This was further emphasized by citations from the Bible, philosophical sentences and poetry fragments. The road paved by E. Steichen was later taken by K. Pawek and the authors of many exhibitions with such global themes as human rights, famine, migration or ecology. New means of communication further extended the opportunities in this respect. One of the newest projects using the Internet is a film Life in a Day by Ridley Scott and Kevin Macdonald. It s the result of a call to the users of the YouTube portal asking for a short video recording of their own lives on a particular day 24th of July There were about responses from 182 countries. The respondents uploaded about hours of video material which was made into a 1.5-hour film and released on the Internet the next year. This could be regarded as a realisation of the principle that private discourse overrules government regulations. This could also be a new way of looking at the idea of the family of man. Perfecting the ability to observe For many photography theorists and practicians, observation was the ideal tool for analysing the rules of visual perception of the world and all factors connected with the means for viewing it. In the mid-nineteenth century, Eugene Delacroix, a distinguished painter, wrote that photography gives unusual clarity when it comes to describing an object in detail, but may cause us to wrongly interpret the rules of perception 4. He claimed that 3 Berger J., O patrzeniu [About Looking], (r. Użycia fotografii ), Warszawa, 1999, s Delacroix E., Dzienniki [Diaries] (fragmenty z lat ), Wrocław,

61 painting is the proper tool in this respect. Such views were maintained for decades and supporting photography artists said that photographic images should be adjusted to the natural (meaning deeply rooted in culture) ways of seeing things, not the other way round. Only when people began to use photography for scientific purposes (e.g. including stages of movement) did breakthroughs and discoveries occur in this domain. Avantgarde artists maintained that the ability to go beyond the natural capabilities of the senses is photography s greatest asset as it opens us to new ways of understanding the world. In as early as the 1920s, one of them, Raoul Hausmann, was writing about therapeutic power of photography. He was convinced that the source of manmade disasters was wrong human perception and devoted himself to discovering its peculiarities. He believed that thinking habits which cause us to adapt to the environment without flexibility could be broken through photographic techniques along with proper dispisition of the mind. Social relations complement such analyses. Any social portraits and records are in fact a diagnosis of social relations and include ideas how to improve them. Photographer as therapist There are many educational examples of autotherapeutic work done by photographers. It was shown extensively in the 1980s by a British artist Joe Spence and Polish artists Tomasz Machciński and Wacław Ropiecki. Therapy directed at other people is a component of art therapy which has gained popularity. Since the 1940s, art therapy became more and more widespread due to better understanding of psychoanalysis. There are many definitions of the term. For instance, Marian Kulczycki sees art therapy as a set of views and actions to maintain or increase the quality of living through broadly understood works of art and practising art 5. Another definition of art therapy is spontaneous creativity of a disabled person under the care of therapists or creative work did in a therapeutic situation by those who haven t created earlier 6. This kind of therapy must be done without judging or commenting the participant s work or analysing it before it s finished. The participants must be respected as well. Many organisers of photo workshops see therapeutic effect also in more comprehensive programmes, which assume competitive character and focus on achieving skills. The first person to introduce systematic therapy work with photography in Poland was Henryk Nowak ( ), a doctor and photography artist living in Gdańsk after In 1959, he founded a photo association named Szpaczki. His social work didn t receive government support, though in 1979 he had about 2000 pupils. He described his method as sozopedia (preventing boredom) and his groups were a socio-educative institution helped by photography. The classes were voluntary and free-of-charge and were directed mostly at those children who needed social adaptation. He believed, however, that photography was a demanding subject and introduced it only for children above 10, after they d gone through the artistic classes (drawing and linocut) and acquired manual skills. Many classes consisted of making photographs without a camera (painting on a photo paper with a candle or developer and chemical treatment). Photographing was accompanied by trips, entertainment and social work. The teacher 5 Konieczna E.J., Arteterapia w teorii i praktyce.: Kraków, 2006, s tamże, s Garztecki J., Fotograficzna szkoła społecznej aktywności,, Fotografia, Warszawa, nr 5, 1967, s

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 112 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie

Bardziej szczegółowo

The Lights of Chartres Eustachy Kossakowski, 1983-1989

The Lights of Chartres Eustachy Kossakowski, 1983-1989 Eustachy Kossakowski, 1983-1989 dimensions: 40 x 29 cm technique: 12 color prints on Hahnemuhle Photo Rag 308 g/m² paper made from original Eustachy Kossakowski s negatives edition: 6 price: 12 000 PLN

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation. operation good practices presentation

BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation. operation good practices presentation BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation operation good practices presentation Polites association was founded in 2002 in Szczecin Stowarzyszenie POLITES w Szczecinie Starszy Brat Starsza Siostra

Bardziej szczegółowo

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Jan Witkowski : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Project for exhibition photo graphic compositions typography colors Berlin London Paris Barcelona Vienna Prague Krakow Zakopane Jan Witkowski ARTIST FROM

Bardziej szczegółowo

No matter how much you have, it matters how much you need

No matter how much you have, it matters how much you need CSR STRATEGY KANCELARIA FINANSOWA TRITUM GROUP SP. Z O.O. No matter how much you have, it matters how much you need Kancelaria Finansowa Tritum Group Sp. z o.o. was established in 2007 we build trust among

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

EuroWeek Szkoła Liderów 2015

EuroWeek Szkoła Liderów 2015 EuroWeek Szkoła Liderów 2015 Tegoroczny Obóz Językowy Euroweek, niewątpliwie był jednym z tych wyjazdów, które zapadają w pamięci na długie lata. Grupa uczniów z naszej szkoły wraz z nauczycielem języka

Bardziej szczegółowo

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Imię i Nazwisko Kandydata/Kandydatki Proszę wstawić X w pole zgodnie z prawdą: Brak znajomości języka angielskiego Znam j. angielski (Proszę wypełnić poniższy

Bardziej szczegółowo

Angielski Biznes Ciekawie

Angielski Biznes Ciekawie Angielski Biznes Ciekawie Conditional sentences (type 2) 1. Discuss these two types of mindsets. 2. Decide how each type would act. 3. How would you act? Czy nauka gramatyki języka angielskiego jest trudna?

Bardziej szczegółowo

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT A n g i e l s k i Phrasal Verbs in Situations Podręcznik z ćwiczeniami FRAGMENT Dorota Guzik Joanna Bruska Autorzy: Dorota Guzik, Joanna Bruska Konsultacja językowa: Tadeusz Z. Wolański Lektorzy: Maybe

Bardziej szczegółowo

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance Benefits Depending on your residency status (EU citizen or not) there are various benefits available to help you with costs of living. A8 nationals need to have been working for a year and be registered

Bardziej szczegółowo

European teens speaking through art. Europejscy nastolatkowie wypowiadają się poprzez sztukę.

European teens speaking through art. Europejscy nastolatkowie wypowiadają się poprzez sztukę. European teens speaking through art. Europejscy nastolatkowie wypowiadają się poprzez sztukę. The schools which participate in the project are from: Szkoły uczestniczące w projekcie są z: POLAND POLSKI

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Piąte spotkanie grupy partnerskiej w Katowicach (Polska) 19-20 maj 2015 Program Uczenie się przez całe życie Grundtvig Tytył projektu: Osoby 50+ na rynku

Bardziej szczegółowo

Industrial Landscape Eustachy Kossakowski, 1950s and 60s

Industrial Landscape Eustachy Kossakowski, 1950s and 60s dimensions: 38.5 x 28.5 cm technique: 12 black and white silver gelatin fiber prints made from original Eustachy Kossakowski s negatives edition: 6 price: 12 000 PLN Each portfolio is numbered and signed

Bardziej szczegółowo

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM 1. Imię i nazwisko dziecka / Child's name... 2. Adres / Address... 3. Data urodzenia / Date of birth... 4. Imię i nazwisko matki /Mother's name... 5. Adres

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

NAUCZYCIELE/TEACHERS Nauczyciele z Polskiej Szkoły Sobotniej z Liverpool:

NAUCZYCIELE/TEACHERS Nauczyciele z Polskiej Szkoły Sobotniej z Liverpool: NAUCZYCIELE/TEACHERS Nauczyciele z Polskiej Szkoły Sobotniej z Liverpool: posiadają odpowiednie kwalifikacje, przygotowanie pedagogiczne oraz doświadczenie w pracy z dziećmi i młodzieżą, stosują w swojej

Bardziej szczegółowo

POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY

POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY TeleTrade DJ International Consulting Ltd Sierpień 2013 2011-2014 TeleTrade-DJ International Consulting Ltd. 1 Polityka Prywatności Privacy Policy Niniejsza Polityka

Bardziej szczegółowo

THE ADMISSION APPLICATION TO PRIVATE PRIMARY SCHOOL. PART I. Personal information about a child and his/her parents (guardians) Child s name...

THE ADMISSION APPLICATION TO PRIVATE PRIMARY SCHOOL. PART I. Personal information about a child and his/her parents (guardians) Child s name... THE ADMISSION APPLICATION TO PRIVATE PRIMARY SCHOOL PART I. Personal information about a child and his/her parents (guardians) Child s name... Child s surname........ Date and place of birth..... Citizenship.....

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Global Marketing on the study program: Management I. General information 1. Name

Bardziej szczegółowo

NIEPEŁNOSPRAWNI UCZESTNICY WARSZTATÓW TERAPII ZAJĘCIOWEJ POZNAJĄ PRZYRODĘ

NIEPEŁNOSPRAWNI UCZESTNICY WARSZTATÓW TERAPII ZAJĘCIOWEJ POZNAJĄ PRZYRODĘ NIEPEŁNOSPRAWNI UCZESTNICY WARSZTATÓW TERAPII ZAJĘCIOWEJ POZNAJĄ PRZYRODĘ Wiesław Sierota Streszczenie. Stowarzyszenie Osób Niepełnosprawnych Tacy Sami w 2009 r. przeprowadziło warsztaty terapii zajęciowej

Bardziej szczegółowo

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE I.1. X Have a nice day! Y a) Good idea b) See you soon c) The same to you I.2. X: This is my new computer. Y: Wow! Can I have a look at the Internet? X: a) Thank you b) Go ahead c) Let me try I.3. X: What

Bardziej szczegółowo

Public Schools No. 1 in Chelm Project: The Whole World Is a One Big Chelm

Public Schools No. 1 in Chelm Project: The Whole World Is a One Big Chelm Public Schools No. 1 in Chelm Project: The Whole World Is a One Big Chelm The realization of the programme "The Whole World is One Big Chelm" March 2006 We have completed yet another stage of our programme.

Bardziej szczegółowo

Steps to build a business Examples: Qualix Comergent

Steps to build a business Examples: Qualix Comergent How To Start a BUSINESS Agenda Steps to build a business Examples: Qualix Comergent 1 Idea The Idea is a Piece of a Company 4 2 The Idea is a Piece of a Company Investing_in_New_Ideas.wmv Finding_the_Problem_is_the_Hard_Part_Kevin

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND

ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND Ala ma kota is a network of non-public education preschools which are entered into the register of non-public schools and institutions of the Capital City of

Bardziej szczegółowo

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY ODMIENNE PODEJŚCIE JAK NAWIGOWAĆ W OBECNYCH NURTACH I RUCHACH, KTÓRE

Bardziej szczegółowo

III EUROPEAN ECOTOURISM CONFERENCE 26 29.04.2015 POLAND European Ecotourism: facing global challenges

III EUROPEAN ECOTOURISM CONFERENCE 26 29.04.2015 POLAND European Ecotourism: facing global challenges www.european-ecotourism.pl registration: office@european-ecotourism.pl enquires: biuro@sie.org.pl tel. +48 725 994 964 Social Ecological Institute is pleased to invite to III EUROPEAN ECOTOURISM CONFERENCE

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

Zestawienie czasów angielskich

Zestawienie czasów angielskich Zestawienie czasów angielskich Present Continuous I am, You are, She/ He/ It is, We/ You/ They are podmiot + operator + (czasownik główny + ing) + reszta I' m driving. operator + podmiot + (czasownik główny

Bardziej szczegółowo

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ Zaproponowany dla krajów Unii Europejskiej oraz dla wszystkich zainteresowanych stron wzór Umowy wypożyczenia między muzeami i instytucjami kultury opracowany został przez

Bardziej szczegółowo

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Dlaczego powstało? - świat przeżywa dziś rewolucję w obszarze edukacji, - naszym celem jest promocja śląskiego jako regionu opartego na wiedzy, i najnowszych technologiach,

Bardziej szczegółowo

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego 18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego I m sorry, could you repeat that, please? - Przepraszam, czy mo na prosiæ o powtórzenie? I m sorry, I don t understand. - Przepraszam, nie rozumiem. Did you

Bardziej szczegółowo

Język angielski. Poziom rozszerzony Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą CZĘŚĆ I KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I

Język angielski. Poziom rozszerzony Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą CZĘŚĆ I KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I Poziom rozszerzony Język angielski Język angielski. Poziom rozszerzony KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I W schemacie oceniania zadań otwartych są prezentowane przykładowe odpowiedzi.

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie Raportu o Romach i Travellers

Podsumowanie Raportu o Romach i Travellers Podsumowanie Raportu o Romach i Travellers 10-12 milionów Romów w Europie 6 milionów mieszkających w U E Irlandia Polska Republika Czeska Turcja Populacja społeczności romskiej w liczbach Irlandia Polska

Bardziej szczegółowo

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science Proposal of thesis topic for mgr in (MSE) programme 1 Topic: Monte Carlo Method used for a prognosis of a selected technological process 2 Supervisor: Dr in Małgorzata Langer 3 Auxiliary supervisor: 4

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi SIERPIEŃ 2012 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Egzamin maturalny z języka angielskiego

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY (A1)

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY (A1) EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY (A1) ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA KWIECIEŃ 2013 Rozumienie ze słuchu Wymagania ogólne II. Rozumienie Uczeń rozumie

Bardziej szczegółowo

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Time for changes! Vocational activisation young unemployed people aged 15 to 24 Projekt location Ząbkowice Śląskie project produced in cooperation with Poviat Labour Office

Bardziej szczegółowo

XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW PYTANIE NIE JEST ZADAWANE W POLSCE W 2006 ROKU. WCIŚNIJ Ctrl+R BY PRZEJŚĆ DALEJ. 1.

XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW PYTANIE NIE JEST ZADAWANE W POLSCE W 2006 ROKU. WCIŚNIJ Ctrl+R BY PRZEJŚĆ DALEJ. 1. Share w2 Exit Questionnaire version 2.7 2006-09-29 XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW 1. Kontynuuj XT006_ PROXY RESPONDENT'S SEX 1. Mężczyzna 2. Kobieta XT002_ RELATIONSHIP TO THE DECEASED IF XT002_

Bardziej szczegółowo

Why choose No Hau Studio?

Why choose No Hau Studio? Why choose No Hau Studio? We ve been perfecting our skills for over 10 years. Branding and Communications are the core of our activities. B2B is our speciality. Customer s Satisfaction is our priority.

Bardziej szczegółowo

STUDIA MEDIOZNAWCZE MEDIA STUDIES. Vol. 4 (39) 2009. Nr 4 (39) 2009. Warsaw 2009. Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego

STUDIA MEDIOZNAWCZE MEDIA STUDIES. Vol. 4 (39) 2009. Nr 4 (39) 2009. Warsaw 2009. Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego The Institute of Journalism of Warsaw University Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego MEDIA STUDIES STUDIA MEDIOZNAWCZE Vol. 4 (39) 2009 Nr 4 (39) 2009 Warsaw 2009 Warszawa 2009 SPIS TREŒCI

Bardziej szczegółowo

Wikimedia Polska Conference 2009 You too can create... not only Wikipedia!

Wikimedia Polska Conference 2009 You too can create... not only Wikipedia! Wikimedia Polska Conference 2009 You too can create... not only Wikipedia! 1 st -3 rd May, 2009, Jadwisin by the Jezioro Zegrzyńskie Wikimedia Polska Conference 2009 is a fourth event organized by the

Bardziej szczegółowo

niedziela, 29 stycznia 2012 PR dobrych praktyk

niedziela, 29 stycznia 2012 PR dobrych praktyk PR dobrych praktyk o PSPR PSPR to najstarsza organizacja branżowa w Polsce 19 stycznia obchodziliśmy okrągłą rocznicę popularyzacja zagadnień związanych z Public Relations wskazywanie kierunku i działań

Bardziej szczegółowo

Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M

Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M United States Holocaust Memorial Museum Archive 100 Raoul Wallenberg Place SW Washington, DC 20024 2126 Tel. (202) 479 9717 Email:

Bardziej szczegółowo

Perspektywy PDF. ==>Download: Perspektywy PDF ebook By 0

Perspektywy PDF. ==>Download: Perspektywy PDF ebook By 0 Perspektywy PDF ==>Download: Perspektywy PDF ebook By 0 Perspektywy PDF By 0 - Are you searching for Perspektywy pdf Books? Now, you will be happy that Perspektywy PDF is available at our online library

Bardziej szczegółowo

PROGRAM. Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie. Tytuł projektu: My dream will change the world

PROGRAM. Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie. Tytuł projektu: My dream will change the world PROGRAM Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie Tytuł projektu: My dream will change the world Państwa partnerskie: Hiszpania i Włochy Czas realizacji projektu:

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Przedszkole Nr 1 w Zabrzu ANKIETA ul. Reymonta 52 41-800 Zabrze tel./fax. 0048 32 271-27-34 p1zabrze@poczta.onet.pl http://jedyneczka.bnet.pl ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Drodzy Rodzice. W związku z realizacją

Bardziej szczegółowo

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce Sustainable Urban Mobility Planning Poland Wprowadzenie Introduction Wyzwania polityki UE w zakresie transportu miejskiego Zatłoczenie centrów miast

Bardziej szczegółowo

Remember to set your printer to omit this page when running off copies.using this document.

Remember to set your printer to omit this page when running off copies.using this document. Remember to set your printer to omit this page when running off copies.using this document. The booklets are all produced using MS Publisher, so that is necessary on the computer being used. This document

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM PODSTAWOWY

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM PODSTAWOWY Poziom podstawowy Język angielski Język angielski. Poziom podstawowy KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM PODSTAWOWY Zadanie 1. Which person L (Liz) J (Jim) 1.1. thinks that a particular TV series is very

Bardziej szczegółowo

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego Wersja z dnia 2 września 2014 Definicje GRA - Przeglądarkowa gra HTML5 o nazwie Sumerian City, dostępna

Bardziej szczegółowo

Privacy policy. Polityka prywatności. www.wochen-office.com. office@wochen-offce.com 0048 667-352-102 0048 501-059-473

Privacy policy. Polityka prywatności. www.wochen-office.com. office@wochen-offce.com 0048 667-352-102 0048 501-059-473 Privacy policy Polityka office@wochen-offce.com 0048 667-352-102 0048 501-059-473 registration / correspondence address: 05-850 Ożarów Mazowiecki ul. Dmowskiego 70A/37 Polska / Poland The personal / business

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik. Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for. Tatras National Park (Slovakia) Director Pawel Majko

Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik. Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for. Tatras National Park (Slovakia) Director Pawel Majko April 22, 2012 Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik Tatrzanski Park Narodowy Director Pawel Skawinski (host) Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for National Parks Jan Reklewski Tatras

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż IBM GSDC SP.Z.O.O

PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż IBM GSDC SP.Z.O.O PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż IBM GSDC SP.Z.O.O Miejsce odbywania stażu IBM, ul. Muchoborska 8, 54-424 Wrocław, Poland Stanowisko, obszar działania Młodszy Koordynator Zarządzania Bazą

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY 6 MAJA 2015 CZĘŚĆ I. Godzina rozpoczęcia: 14:00. Czas pracy: 120 minut

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY 6 MAJA 2015 CZĘŚĆ I. Godzina rozpoczęcia: 14:00. Czas pracy: 120 minut Układ graficzny CKE 2013 Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. KOD UZUPEŁNIA ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2012 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze

Bardziej szczegółowo

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Projekt finansowany Fundusze Europejskie z budżetu państwa dla rozwoju oraz ze Polski środków Wschodniej Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

KILKA WSKAZÓWEK PRZED USTNYM EGZAMINEM MATURALNYM Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

KILKA WSKAZÓWEK PRZED USTNYM EGZAMINEM MATURALNYM Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KILKA WSKAZÓWEK PRZED USTNYM EGZAMINEM MATURALNYM Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO Zadania egzaminacyjne Rozmowa wstępna (rozgrzewka językowa) Zadanie 1 rozmowa sterowana Zadanie 2 ilustracja + 3 pytania Zadanie

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 3

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 3 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 3 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be at the airport być na lotnisku Ona jest teraz na

Bardziej szczegółowo

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round Extraclass Football Men Season 2009/10 - Autumn round Invitation Dear All, On the date of 29th July starts the new season of Polish Extraclass. There will be live coverage form all the matches on Canal+

Bardziej szczegółowo

Awareness campaign Safe rail-road level crossing "Stop and Live!"

Awareness campaign Safe rail-road level crossing Stop and Live! Awareness campaign Safe rail-road level crossing "Stop and Live!" www.plk-sa.pl Geneva, 12-13 May 2014 The key objective of the campaign is: What are our objectives? - to promote the correct patterns of

Bardziej szczegółowo

Polska Federacja Klubów Business and Professional Women

Polska Federacja Klubów Business and Professional Women Polska Federacja Klubów Business and Professional Women 5 października 2013 roku zainaugurowała we Dworze Podstolice Kampanię EQUAL PAY DAY na lata 2014-2015 pod hasłem: JOINT ACTION WSPÓLNA AKCJA. Polska

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 7 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to do business prowadzić interesy Prowadzę interesy w

Bardziej szczegółowo

UE przyjmuje nowy program Bezpieczny Internet : 55 mln euro, aby Internet stał się bezpieczny dla dzieci

UE przyjmuje nowy program Bezpieczny Internet : 55 mln euro, aby Internet stał się bezpieczny dla dzieci IP/8/899 Bruksela, dnia 9 grudnia 8 r. UE przyjmuje nowy program Bezpieczny Internet : mln euro, aby Internet stał się bezpieczny dla dzieci Od dnia stycznia 9 r. UE będzie miała nowy program Bezpieczny

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ: PSYCHOLOGIA KIERUNEK:

WYDZIAŁ: PSYCHOLOGIA KIERUNEK: Lp. I Introductory module 3 Academic skills Information Technology introduction Intellectual Property Mysterious Code of Science Online surveys Personal growth and social competences in the globalizedintercultural

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA N R 4 IM. WŁADYSŁAWA SZAFERA W EŁKU W LADYSLAW SZAFER S PRIMARY SCHOOL N O. 4 IN ELK. EŁK, 10.10.2012r.

SZKOŁA PODSTAWOWA N R 4 IM. WŁADYSŁAWA SZAFERA W EŁKU W LADYSLAW SZAFER S PRIMARY SCHOOL N O. 4 IN ELK. EŁK, 10.10.2012r. EŁK, 10.10.2012r. STRUKTURA SYSTEMU EDUKACYJNEGO STRUCTURE OF EDUCATIONAL SYSTEM WYCHOWANIE PRZEDSZKOLNE PRE-PRIMARY SZKOŁA PODSTAWOWA PRIMARY SCHOOL WIEK AGE 3 (6)7 WIEK (6)7 13 AGE GIMNAZJUM LOWER SECONDARY

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM CZĘŚĆ 3. JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM CZĘŚĆ 3. JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. KOD UCZNIA UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY PESEL miejsce na naklejkę EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM CZĘŚĆ 3. JĘZYK ANGIELSKI

Bardziej szczegółowo

PRACE NAUKOWE. Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu. Redaktor^, naukowi. Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu Wrocław 2009

PRACE NAUKOWE. Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu. Redaktor^, naukowi. Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu Wrocław 2009 PRACE NAUKOWE Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu Redaktor^, naukowi,.'~*i\*\- ::"?' '"''* --f'.'.';-.-v 1 Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu Wrocław 2009 Spis treści Wstęp. '... Część

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu perspektywy i kierunki rozwoju

Społeczna odpowiedzialność biznesu perspektywy i kierunki rozwoju Społeczna odpowiedzialność biznesu perspektywy i kierunki rozwoju Redakcja Robert Karaszewski Anna Paluszek Spis treści Wstęp Janina Ochojska... 7 Robert Karaszewski... 11 I. Pierwsze refleksje Katarzyna

Bardziej szczegółowo

Aleksandra Szulman-Wardal

Aleksandra Szulman-Wardal Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 3, s. 363-374 Aleksandra Szulman-Wardal ETHICAL PROBLEMS IN HEALTH SCIENCES ON THE EXAMPLE OF CLINICAL PSYCHOLOGY AND REHABILITATION PSYCHOLOGY Summary.

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi SNMP Protocol The Simple Network Management Protocol (SNMP) is an application layer protocol that facilitates the exchange of management information between network devices. It is part of the Transmission

Bardziej szczegółowo

MATURA USTNA: ZESTAW 1

MATURA USTNA: ZESTAW 1 MATURA USTNA: ZESTAW 1 Twój kolega/twoja koleżanka chce dowiedzieć się czegoś o Twojej klasie. Poniżej podane są 4 kwestie, które musisz omówić w rozmowie z egzaminującym. Liczba uczniów w klasie Atmosfera

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland

Cracow University of Economics Poland Cracow University of Economics Poland Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Keynote Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit,

Bardziej szczegółowo

Presented by. Dr. Morten Middelfart, CTO

Presented by. Dr. Morten Middelfart, CTO Meeting Big Data challenges in Leadership with Human-Computer Synergy. Presented by Dr. Morten Middelfart, CTO Big Data Data that exists in such large amounts or in such unstructured form that it is difficult

Bardziej szczegółowo

Projekt C-E.N.T.E.R.

Projekt C-E.N.T.E.R. Projekt C-E.N.T.E.R. Projekt: Competence, cooperation and communication in the dissemination and exploitation of EU Projects Program: LLP Key Activity 4 Partnerstwo: 14 partnerów z 13 krajów (AT, BE, DE,

Bardziej szczegółowo

First year of studies - Sculpture... 2. Second year of studies- Sculpture... 3. Third year of studies- Sculpture... 4

First year of studies - Sculpture... 2. Second year of studies- Sculpture... 3. Third year of studies- Sculpture... 4 Academic year 2014/2015 Academy of Fine Arts in Gdańsk Faculty of Sculpture and Intermedia Long-cycle Master s degree studies (5 years) The Faculty of Sculpture is divided into two fields of study: Sculpture

Bardziej szczegółowo

Estimation and planing. Marek Majchrzak, Andrzej Bednarz Wroclaw, 06.07.2011

Estimation and planing. Marek Majchrzak, Andrzej Bednarz Wroclaw, 06.07.2011 Estimation and planing Marek Majchrzak, Andrzej Bednarz Wroclaw, 06.07.2011 Story points Story points C D B A E Story points C D 100 B A E Story points C D 2 x 100 100 B A E Story points C D 2 x 100 100

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA MAJ 2014 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze słuchu 1.1. 1.2.

Bardziej szczegółowo

List of ECOWILL-certified Ecodriving trainers for short duration trainings

List of ECOWILL-certified Ecodriving trainers for short duration trainings List of ECOWILL-certified Ecodriving trainers for short duration trainings POLAND January 2013 The sole responsibility for the content of this report lies with the authors. It does not necessarily reflect

Bardziej szczegółowo

HOW TO COMMUNICATE ECOTOURISM

HOW TO COMMUNICATE ECOTOURISM HOW TO COMMUNICATE ECOTOURISM CHRIS MILNES, HELLENIC ECOTOURISM SOCIETY Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Projekt opracowany przez Społeczny

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Techniques of negotiations and mediations in administration. on the study program: Administration

PROJECT. Syllabus for course Techniques of negotiations and mediations in administration. on the study program: Administration Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Techniques of negotiations and mediations in administration on the study program:

Bardziej szczegółowo

OPERA FLORAE PRZYGOTOWANIE MODELI BOTANICZNYCH

OPERA FLORAE PRZYGOTOWANIE MODELI BOTANICZNYCH OPERA FLORAE PRZYGOTOWANIE MODELI BOTANICZNYCH DLA POTRZEB EKSPOZYCJI PRZYRODNICZYCH Iwona Piecuch Abstrakt Tworzenie modeli botanicznych dla potrzeb ekspozycji przyrodniczych znalazło już swe konkretne

Bardziej szczegółowo

Pytania cudzoziemców zwiedzających Muzeum Czartoryskich; Questions of foreigners visiting The Princes Czartoryski Museum

Pytania cudzoziemców zwiedzających Muzeum Czartoryskich; Questions of foreigners visiting The Princes Czartoryski Museum Pytania cudzoziemców zwiedzających Muzeum Czartoryskich; Questions of foreigners visiting The Princes Czartoryski Museum Muzeum Książąt Czartoryskich to jest oddziałem Muzeum Narodowego w Krakowie, będącego

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 384 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 20 2003 ALICJA DROHOMIRECKA KATARZYNA KOTARSKA SPRAWNOŚĆ FIZYCZNA DZIECI PRZEDSZKOLNYCH ZE STARGARDU SZCZECIŃSKIEGO

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 444 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 23 2006

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 444 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 23 2006 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 444 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 23 2006 ALICJA DROHOMIRECKA KATARZYNA KOTARSKA INSTYTUT KULTURY FIZYCZNEJ UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO W OPINII STUDENTÓW

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach

Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach Akademia Ekonomiczna w Poznaniu Wydział Zarządzania Specjalność: Inwestycje Kapitałowe i Strategie Finansowe Przedsiębiorstw Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach Michał Goc Praca

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SHEMAT PUNKTOWANIA KWIEIEŃ 2014 Rozumienie ze słuchu Wymagania ogólne II. Rozumienie Uczeń rozumie proste,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Virginia Evans Jenny Dooley

Spis treści. Virginia Evans Jenny Dooley pis treści chool... p. y things... p. ports... p. y home... p. 8 y family... p. 0 nimals... p. Free-time activities... p. 8 Food... p. Virginia vans Jenny ooley łownictwo ZZW chool like aths and nglish

Bardziej szczegółowo

Anything else? Are you all right? Are you drinking milk now? Are you single or married? Are you sure? Can I make a phone call please?

Anything else? Are you all right? Are you drinking milk now? Are you single or married? Are you sure? Can I make a phone call please? Anything else? Are you all right? Are you drinking milk now? Are you single or married? Are you sure? Can I make a phone call please? Can you drive a car? Can you meet me tomorrow? Can you recommend a

Bardziej szczegółowo

THE PROFILE OF PRIMARY LANGUAGE TEACHER. Mariola Bogucka Warszawa, 29.9.2011

THE PROFILE OF PRIMARY LANGUAGE TEACHER. Mariola Bogucka Warszawa, 29.9.2011 THE PROFILE OF PRIMARY LANGUAGE TEACHER Mariola Bogucka Warszawa, 29.9.2011 Cross European Studies quality FL teaching & learning for YLs Nikolov M., Curtain H. (2000) An early Start: Young Learners and

Bardziej szczegółowo

Version 1.0: 0606 abc. General Certificate of Education. 2006 examination June series

Version 1.0: 0606 abc. General Certificate of Education. 2006 examination June series Version.0: 0606 abc General Certificate of Education Polish 5686 POL Responsive Writing Mark Scheme 006 examination June series Mark schemes are prepared by the Principal Examiner and considered, together

Bardziej szczegółowo