Profilaktyka zachowań ryzykownych w opinii uczniów klas gimnazjalnych oraz nauczycieli

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Profilaktyka zachowań ryzykownych w opinii uczniów klas gimnazjalnych oraz nauczycieli"

Transkrypt

1 WYŻSZA SZKOŁA ZARZĄDZANIA I ADMINISTRACJI W OPOLU Adam Rybarz Profilaktyka zachowań ryzykownych w opinii uczniów klas gimnazjalnych oraz nauczycieli Praca magisterska napisana pod kierunkiem: dr Beaty Górnickiej Kierunek: PEDAGOGIKA Opole 2013

2 Załącznik do Zarządzenia Rektora Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji nr 31/2005. Nazwisko i imię Wydział Pedagogiczny Kierunek: Pedagogika Opole, dn. Świadomy/a odpowiedzialności oświadczam, że przedłożona do obrony praca dyplomowa (magisterska/dyplomowa *) pod tytułem została przygotowana samodzielnie, przy wykorzystaniu wykazanej w pracy literatury przedmiotu i materiałów źródłowych. Oświadczam jednocześnie, że praca nie narusza praw autorskich w rozumieniu ustawy z roku O prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 1994, nr 24 poz.83) oraz dóbr osobistych chronionych prawem cywilnym. Oświadczam również, że wymieniona praca nie zawiera danych i informacji, które zostały uzyskane w sposób niedozwolony prawem oraz nie była dotychczas przedmiotem żadnej urzędowej procedury związanej z uzyskaniem tytułu magistra/licencjata*). Podpis studenta *) niepotrzebne skreślić 2

3 SPIS TREŚCI WSTĘP... 7 Rozdział I. Zachowania ryzykowne i ich profilaktyka w świetle literatury Charakterystyka najczęstszych zachowań ryzykownych Specyfika zachowań ryzykownych młodzieży Przyczyny używania substancji psychoaktywnych przez młodzież Profilaktyka w literaturze przedmiotu. Przykładowe programy profilaktyczne Rozdział II. Metodologia badań własnych Przedmiot i cel badań Problemy i hipotezy badawcze Metody, techniki i narzędzia badawcze Teren i organizacja badań. Charakterystyka badanej grupy Rozdział III. Profilaktyka zachowań ryzykownych w opinii uczniów klas gimnazjalnych oraz nauczycieli w świetle badań własnych Występowanie zachowań ryzykownych w szkole w opinii uczniów Organizacja zajęć profilaktycznych w ocenie uczniów Aktywy udział w szkolnej profilaktyce w opiniach badanych uczniów Zachowania ryzykowne i ich profilaktyka w opinii nauczycieli ZAKOŃCZENIE BIBLIOGRAFIA SPIS TABEL I WYKRESÓW Aneks

4 4

5 Za pomoc w przygotowaniu niniejszej pracy chciałbym podziękować Pani Dr Beacie Górnickiej oraz Pracownikom Poradni Zdrowia Psychicznego REMEDIUM w Ostrzeszowie, częścią której jest Ośrodek Profilaktyki, Dyrektorowi Gimnazjum im. Jana Pawła II w Mikorzynie. 5

6 6

7 WSTĘP Rosnące z roku na rok trudności z wychowaniem młodego pokolenia sprawiły, że stały się ważnym temat na całym świecie. Coraz częściej mówi się o nasileniu zjawisk patologicznych, które mają negatywny wpływ na życie dzieci i młodzieży. Fakt, iż młodzi ludzie występują przeciw normom społecznym i ich zachowanie postrzegane jest jako negatywne, ma ścisły związek ze zjawiskiem rosnącej przestępczości wśród nieletnich. Podobny trend zauważyć można we wzroście spożywania alkoholu i innych narkotyków, jak również w niewłaściwym funkcjonowaniu rodziny. Alarmujący jest fakt, że wiek osób sięgających po różnego rodzaju środki psychoaktywne obniża się. Zmiany te są coraz poważniejszym zagrożeniem dla porządku i ładu społecznego. Wybuchowym i agresywnym zachowaniom młodego pokolenia towarzyszy głęboki kryzys więzi międzyludzkich, umiejętności interpersonalnych, a w szczególności autorytetu i zaufania do dorosłych 1. Czasy, w których żyjemy są napiętnowane ciągłą gonitwą za pieniądzem, chęcią posiadania coraz większych dóbr materialnych i władzy. Dla ich osiągnięcia w miejsce podstawowych wartości, które do niedawna były najważniejsze w życiu człowieka tj. rodzina, wiara, honor, uczciwość, prawdomówność, koleżeństwo, pracowitość, itd. W miejsce tych wartości wstawiamy: karierę, źle rozumianą wolność, dwulicowość, oszustwo, brak szacunku dla drugiego człowieka, a przede wszystkim chęć szybkiego zysku. Niejednokrotnie w tej sytuacji jaką przyniosła ze sobą demokracja i wolny rynek, w sytuacji, w której wydaje się, że wszystko wolno, nie jedna osoba gubi się i niszczy swoje człowieczeństwo i swoje życie. Tym bardziej, że prawo wolnego rynku często bez skrupułów pozbawia ludzi środków do życia i perspektyw na przyszłość. W naszym społeczeństwie najbardziej narażoną na niebezpieczeństwo i wystawioną na najtrudniejszą próbę jest młodzież. Każdego dnia karmieni są poprzez telewizję, Internet, kolorowe czasopisma i inne środki masowego przekazu wizją takiego modelu postępowania, gdzie nie ma miejsca dla słabych i sentymentalnych. Małżeństwo z wartości Sakramentu spłycono do umowy dwojga ludzi (niejednokrotnie bez rozróżnienia na płeć) zarejestrowany w urzędzie. Rodzina to niejednokrotnie efekt przypadku, niechcianej konieczności. Wychowanie dzieci ograniczono do zabezpieczenia podstawowych potrzeb zapewniających przeżycie. To, co kiedyś 1 Red.J.Brągiel, B.Górnicka, RODZICIELSTWO w kontekście współczesnych przemian społecznych, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole 2012, s.321 7

8 nazywano zdrową rywalizacją zamieniono w bezwzględną walkę o pozycję społeczną i egoistyczne poczucie własnej wartości. Wartość religii, Boga i danego przez Niego dekalogu, który ma być drogowskazem pokazującym jak w pewnych sytuacjach życiowych nie postępować, aby nie stracić wolności potraktowano jak zbiór zakazów rzekomo ograniczających naszą wolność. Medialny obraz człowieka jaki staje się wzorcem do naśladowania dla naszej młodzieży, to młoda silna osoba z wielkimi ambicjami, nastawiona na sukces, gotowa poświęcić wszystko dla jego osiągnięcia. Część dziewcząt i chłopców dobrze radzi sobie z tą próbą jaką stawia przed nimi życie. Stawiają sobie mądre wymagania, nawet jeśli inni nie wymagają od nich prawie niczego. Niestety wielu jest takich, którzy zupełnie gubią się w otaczającym ich świecie. Stają się agresywni, wkraczają na drogę przestępstw. Liczą na szybkie, łatwe pieniądze i są przekonani, że to przyniesie im poczucie zadowolenia i łatwego szczęścia 2. Przez takie nastawienie do świata, wyrządzają bolesne krzywdy sobie samym i innym ludziom. Dla osiągnięcia pewnego celu, poprzez realizację planu, który często mocno wykracza ponad możliwości młodego człowieka. W tym miejscu nie jest istotne czy plan jest ich osobistym, czy jest chęcią sprostania wymaganiom stawianym przez ambitnych rodziców. Często młodzi ludzie wchodzą w zachowania, sytuacje niebezpieczne. Przed pedagogami staje zatem wielkie wyzwanie, którym jest pomoc młodemu człowiekowi w dokonywaniu właściwych wyborów. W myśl powiedzenia lepiej zapobiegać, niż leczyć w ostatnich latach powstaje wiele różnego rodzaju programów profilaktycznych. Prowadzone są one przez samych nauczycieli, wychowawców, ale również specjalistów pracujących w ośrodkach zajmujących się pomocą osobom uzależnionym od substancji psychoaktywnych, ale i hazardu, Internetu, itp., ale również specjalistów pomagających ofiarom przemocy w rodzinie, w szkole, w środowisku lokalnym. Pomocy w takich ośrodkach szukają również agresorzy. Pragną oni poznać przyczyny ich zachowań, nauczyć się jak żyć bez środków zmieniających nastrój, jak radzić sobie ze złością, jak budować poczucie własnej wartości nie krzywdząc innych, najczęściej swoich bliskich (współmałżonka, dzieci). Celem głównym tej pracy jest próba poznania opinii tych, do których cały ten wysiłek i programy są adresowane. Do osiągnięcia tego celu, należy odpowiedzieć na kilka pytań. Co młodzi ludzie uczestniczący w tego typu zajęciach, myślą na ich temat. 2 Ks. Dziewiecki M., Nowoczesna Profilaktyka Uzależnień, Wydawnictwo Jedność, Kielce 2000 s.5 8

9 Czy uważają, że wiedza jaką podaje się w trakcie zajęć profilaktycznych, może przydać się w codziennym życiu? Jak postępują w sytuacji problemowej? Proszą o pomoc rodziców, nauczycieli, czy rówieśników, a może uciekają od problemów w alkohol, narkotyki, lub budują swoje poczucie wartości stosując przemoc? Jaka w dzisiejszych realiach jest pozycja rodzica i nauczyciela? W pierwszej części pracy, spróbujemy scharakteryzować najczęstsze zachowania ryzykowne oraz specyfikę zachowań niewłaściwych młodzieży. W dalszej części zastanowimy sie dlaczego młodzi ludzie sięgają po substancje psychoaktywne i jakie ponoszą konsekwencje. Następnie zobaczymy jakie są prowadzone działania profilaktyczne i kilka przykładowych programów. W rozdziale drugim zawarte zostaną informacje na temat metodologii badań pedagogicznych. Jakie stosuje się metody, techniki i narzędzia. Przedstawiona zostanie także organizacja badań własnych, teren badań i charakterystyka badanej grupy. Ostatnia część pracy, to analiza zebranego materiału oraz przedstawienie wniosków końcowych i zakończenie. Ponadto praca zawiera spis tabel i wykresów oraz aneks. Teoretyczna część pracy została oparta na literaturze wybranej spośród wielu pozycji traktujących o problemie agresji, przemocy w szkole i rodzinie, oraz alkoholizmu i narkomanii. Na temat młodzieży eksperymentującej ze środkami psychoaktywnymi, rozwoju zjawiska i jego przyczynach. Wybór pozycji oparty był na podstawie takich kryteriów jak celność, trafność podejmowanych kwestii. Przejrzysta, prosta forma przekazu. Duża popularność wśród czytelników, książki polecane przez znawców problematyki psychologów, pedagogów i specjalistów terapii uzależnień. Chciałbym serdecznie podziękować wszystkim respondentom, to znaczy uczniom i nauczycielom Gimnazjum w Mikorzynie, którzy zechcieli wziąć udział w badaniach, bez których napisanie niniejszej pracy byłoby niemożliwe. Serdecznie Dziękuję! 9

10 Rozdział I. Zachowania ryzykowne i ich profilaktyka w świetle literatury 1. Charakterystyka najczęstszych zachowań ryzykownych Do najczęstszych zachowań ryzykownych zaliczamy współcześnie takie, jak: przemoc, agresję, uzależnienia i wiele innych. W początkowej części pracy zostaną one bardziej szczegółowo omówione. I tak: Przemoc to nie tylko bicie, kopanie lub inne formy okaleczania drugiej osoby. Najczęściej jest to również dążenie do psychicznej i fizycznej kontroli jednostką, mających na celu izolowania jej od życia społecznego. Bardzo często stosowanym sposobem jest zniszczenie poczucia własnej wartości ofiary, by zniewolić ją psychicznie, a jednocześnie podbudować swoje podupadłe poczucie tożsamości. Fanatyczne pożądanie posiadania całkowitej i nieograniczonej władzy nad istotą żywą, zamieniając niemoc na złudne poczucie wszechmocy 3. U Ireny Pospiszyl możemy przeczytać, iż przemoc, to wszystkie brutalne zachowania, naruszające wolność osobistą człowieka. Podkreśla przy tym potrzebę zaistnienia dwóch podstawowych warunków, aby można było mówić o przemocy. Po pierwsze, przemoc przynosi korzyści jedynie jednostce która ją stosuje. Po drugie o przemocy może być mowa, kiedy wykorzystywana jest nierównowaga sił, jest nadużyciem własnej przewagi fizycznej lub społecznej (tzn. władzy) w taki sposób, aby wymusić na drugim człowieku określonych zachowań. 4 Agresja - obszerna literatura zarówno teoretyczna, jak i empiryczna poświęcona tej tematyce prezentuje wiele definicji tego pojęcia, dobrze znanego w języku potocznym, np.: wszelkie działanie (fizyczne lub słowne), którego celem jest wyrządzenie krzywdy fizycznej lub psychicznej - rzeczywiste lub symboliczne, jakiejś osobie lub czemuś co ją zastępuje lub intencjonalne działanie na szkodę o charakterze antynormatywnym" 5. Agresywność natomiast przedstawia się jako: wyuczoną dyspozycję gotowość do reagowania agresją bądź nawykiem lub dyspozycję wzbudzającą zachowanie, czyli 3 D.G.Dutton, Przemoc w rodzinie, Grupa Wydawnicza Bertelsmann Media, Warszawa 2001, str.25 4 I.Pospiszyl, Razem przeciw przemocy, Wydawnictwo Akademickie ŻAK, Warszawa 1999, str.16 5 J.M.Wolińska, AGRESYWNOŚĆ MŁODZIEŻY problem indywidualny i społeczny, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2000, str.13 10

11 dyspozycję do agresji 6. Można też powiedzieć, że agresja to zamierzone działanie mające na celu wyrządzenie krzywdy lub spowodowanie przykrości 7 Uzależnienie nabyta silna potrzeba wykonywania jakiejś czynności lub zażywania jakiejś substancji. W praktyce określenie to ma kilka znaczeń. W języku potocznym termin "uzależnienie" jest stosowany głównie do osób, które nadużywają narkotyków (narkomania), leków (lekomania), alkoholu (alkoholizm), czy papierosów. W szerszym kontekście może odnosić się do wielu innych zachowań, np. gier hazardowych, oglądania telewizji, internetu, czy seksu. Są to uzależnienia często mniej znane i opisane, nie zawsze nawet określane w oficjalnych klasyfikacjach chorób, ICD-10 i DSM IV, jako zaburzenie. Dlatego współczesna psychologia traktuje pojęcie uzależnienia szeroko i zakłada, że obejmuje ono także (...) inne wypadki, kiedy ludzie czują się zmuszeni angażować się w ryzykowne, "wymykające się spod kontroli" zachowania 8. Substancja psychoaktywna (substancja psychotropowa) substancja chemiczna (związek chemiczny) oddziałująca na ośrodkowy układ nerwowy przez bezpośredni wpływ na funkcje mózgu, czego efektem są czasowe zmiany postrzegania, nastroju, świadomości i zachowania. Substancje psychoaktywne lub środki je zawierające (używki), mogą być używane rekreacyjnie w celu wywołania zmiany świadomości (np. kawa, napoje alkoholowe, heroina, kokaina, czy środki pochodzenia konopnego), w kulcie niektórych religii (np. zawierający meskalinę kaktus Pejotl, czy grzyby psylocybinowe), w medycynie (np. opioidy, czy kannabinoidy do łagodzenia bólu, stymulanty do łagodzenia objawów narkolepsji i ADHD, leki przeciwdepresyjne i antypsychotyczne w neurologii i psychiatrii).używanie wielu z tych substancji (zwłaszcza stymulantów i depresantów) może doprowadzić do nałogu i uzależnienia, oraz wyrządzić znaczne szkody zdrowotne. Z kolei inne (psychodeliki) potrafią niekiedy pomóc w leczeniu uzależnień (np. ibogaina czy LSD) 9. Inaczej mówiąc, substancja psychoaktywna (narkotyk) docierając do mózgu, pobudza jego ośrodki, wpływając na takie procesy psychiczne człowieka jak, spostrzeganie, myślenie i przede wszystkim emocje Tamże, str.13 7 E.Aronson, Człowiek istota społeczna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, str Wikipedia Wolna Encyklopedia, Wikipedia Wolna Encyklopedia, Z. Juczyński., Narkonania, Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa 2008, s.52 11

12 2. Specyfika zachowań ryzykownych młodzieży Jeżeli człowiek został pobity, odizolowany od świata, pozbawiony kontaktu z osobami, które kocha, wyrzucony z domu, zmuszony do działania w sposób ewidentnie sprzeczny z jego zwyczajami, wówczas ocena tego zjawiska nie budzi większych trudności. Bezsprzecznie mamy tu do czynienia z ofiarą przemocy. Jeżeli jeszcze skutki takich działań zostawiają trwały ślad w postaci sińców, obrzęków, złamań, trwałych ubytków zdrowia, utraty pracy, rozpadu rodziny, to jest szansa, że w zaistnienie przemocy uwierzą inni i pomogą w wyrównaniu poniesionych strat 11. Ale jak zdiagnozować sytuację dziecka, któremu nie wolno swobodnie pobiegać, bo może zachorować, sytuację kobiety, która nie może przyjąć w domu najbliższej rodziny, bo mąż nie ożenił się z rodziną, sytuację mężczyzny, któremu nie pozwala się zbliżyć do własnego dziecka, bo żona chce zapomnieć o swojej życiowej pomyłce? Jakże trudno jest ocenić tysiące sposobów udręczenia człowieka, które niszczą życie i zdrowie niezauważalnie, ale z nieubłaganą konsekwencją. Wszystkie te sytuacje mają jedną wspólną cechę: są destruktywne, a mimo to łatwo mogą występować jako normalne lub wręcz społecznie pożądane. Problem zdefiniowania zjawiska przemocy polega właśnie na tym, że jeżeli definicja stara się objąć swoim zasięgiem wszystkie przejawy przemocy, staje się zbyt ogólna, aby mogła być przydatna w praktyce, jeżeli natomiast stara się być precyzyjna, obejmuje tylko przypadki najbardziej skrajne. Kryteria użyte przez Irenę Pospiszyl w definicji przytoczonej wcześniej, pomimo ich pozornej oczywistości, są dosyć ryzykowne w praktyce rozstrzygania o tym, co jest, a co nie jest przemocą. W wielu przypadkach bowiem wcale nie jest łatwo ustalić, czy sprawca działał, mając na względzie jedynie własne interesy czy też interes ofiary, a może po prostu nie był świadom szkodliwości swojego postępowania. Dotyczy to na przykład całego szeregu sytuacji wychowawczych. Nie jest łatwo ustalić, czy rodzic, który zmusza dziecko do siedzenia wiele godzin nad nauką i organizuje mu jeszcze kilka dodatkowych zajęć pozalekcyjnych, realizuje tylko własne, nienasycone ambicje, czy rzeczywiście chce zapewnić dziecku jak najlepszą przyszłość 12? Ta sama wątpliwość dotyczy i drugiego kryterium, siła społeczna bowiem wypływa nie tylko z władzy formalnej, ale także z pewnych nawyków społeczności, w 11 I.Pospiszyl, Razem przeciw przemocy, Wydawnictwo Akademickie ŻAK, Warszawa 1999, s Tamże, s.16 12

13 której jednostka żyje, czy wreszcie z utrwalonych norm obyczajowych itp. Na przykład mężczyzna postrzegany jest jako bardziej kompetentny w sytuacjach społecznych i może ten fakt wykorzystywać do deprecjonowania kompetencji zawodowych kobiety. Ona natomiast postrzegana jest jako bardziej predysponowana do funkcji opiekuńczych i może to wykorzystywać w rywalizacji o dzieci. Poza tym w przytoczonej definicji gubi się podstawowy aspekt naganności przemocy, ten mianowicie, że jest to działanie szkodliwe, że krzywdzi ono drugiego człowieka 13. W ciągu ostatnich kilkunastu lat obserwujemy bardzo szybki rozwój technologiczny i komunikacyjny. Staje się to powodem zwiększających się problemów z niekontrolowanym i łatwy dostępem do wszelkiego rodzaju informacji i wzorców zachowań, które niosą za sobą realny destrukcyjny wpływu na proces wychowania dzieci i młodzieży. Model konsumpcyjnego podejścia do życia, kreowany przez wielkie koncerny, trafia na wyjątkowo podatny grunt młodych umysłów. Elektronika wkroczyła intensywnie w życie dziecka, w niemal wszystkich jego dziedzinach. Dziecko, podobnie jak człowiek dorosły, zostało niejako wmontowane" w świat techniki i poddawane jest ciągle jego wpływom. Dostępność środków psychoaktywnych powoduje rosnące zagrożenie uzależnienia już nie jednostek, ale całego wręcz pokolenia, czyniąc proces wychowania coraz trudniejszym 14. Znamienną cechą dzisiejszych czasów jest fakt, iż dużą rolę w wychowaniu dzieci i młodzieży odgrywają media. Wypełniają one przestrzeń, w której dziecko przebywa i w której wzrasta, stając się stopniowo dominującym elementem jego życia. Świat kreowany w mediach z jednej strony jest pełen blichtru, sukcesów, łatwych osiągnięć i nowych szans rozwojowych. Jednak z drugiej ukazuje bez żadnych ogródek zło w postaci przemocy, dyskryminacji, okrucieństwa, bazując na silnych, łatwo przyswajalnych bodźcach. Ten wirtualny świat przenika bez trudności do życia dziecka, podporządkowując i determinując przekazywane treści. Środki masowego przekazu stanowią współczesny zakamuflowany rodzaj przemocy psychicznej, ponieważ rezultatem ich oddziaływania jest rozpowszechnianie określonego klimatu myślowego, w którym wartości wyższe, zwłaszcza wartości uważane dotychczas za naczelne, zostają zdewaluowane. W tych warunkach rodzic ma 13 Tamże, s Red.J.Brągiel, B.Górnicka, RODZICIELSTWO w kontekście współczesnych przemian społecznych, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole 2012, s

14 coraz trudniejszą drogę w przekazywaniu prawidłowych wartości, gdyż jego poglądom niełatwo konkurować z trendami kreowanymi przez media 15. Telewizja i inne elektroniczne media rozpowszechniające produkcje filmowe i telewizyjne towarzyszą dziecku codziennie, wypełniając mu czas wolny i niejednokrotnie także czas, który powinien zostać poświęcony na zajęcia obowiązkowe. Kontakt dziecka z mediami rozpoczyna się bardzo wcześnie, jeszcze przed ukończeniem pierwszego roku życia, a już w drugim i trzecim roku życia ma charakter codzienny. Nasi podopieczni poświęcają telewizji i innym elektronicznym mediom dużo wolnego czasu. Dziecko 2-3-letnie spędza przed telewizorem średnio 45 min. w ciągu dnia, 5-10-letnie już od 3 do 4 godzin. W Stanach Zjednoczonych uczniowie na etapie szkoły podstawowej więcej czasu spędzają w domu przed szklanym ekranem niż na zajęciach szkolnych. W Szwecji w ciągu dziesięciu lat nauki szkolnej uczniowie przeznaczają 18 tys. godzin na oglądanie programów telewizyjnych, kaset video i jest to o 3 tys. godz. więcej niż na zajęcia dydaktyczne w szkole. W Polsce natomiast czas, który dzieci poświęcają na oglądanie telewizji, wynosi średnio 3,5 godz. dziennie 16. Po analizie wyników badań, można wskazać pewne możliwości rozwoju jakie daje telewizja. Jednak te same badania ujawniają wiele zagrożeń dla życia społecznego i wychowania młodego pokolenia. Ujemnym skutkiem oddziaływania telewizji jest przede wszystkim rozpad więzi rodzinnych. Dalszymi niepokojącymi skutkami jest spadek sprawności fizycznej, oraz skrzywienia rozwoju psychicznego dziecka. Młodociani coraz mniej czasu poświęcają na pracę na rzecz rodziny, domu, na zabawy z rówieśnikami. Nieracjonalne wykorzystanie telewizji powoduje zmniejszenie ilości czasu na rozwijanie przez dzieci swoich umiejętności. Naukowcy z uniwersytetu w Pensylwanii od 1967 r. prowadzą badania dotyczące treści programów emitowanych w porze największej oglądalności. Z ich badań wynika, że 2 na 3 emitowane programy przedstawiają elementy przemocy. Dane te wskazują, że przeciętne dziecko przed ukończeniem szkoły podstawowej obejrzy ok. 8 tys. aktów zabójstw i ok. 100 tys. innych aktów przemocy. Prace naukowców wykazały, że wszystkie media wykorzystujące wizję cechuje nadreprezentacja obrazów przemocy, seksu i bogactwa. Poszczególni nadawcy telewizyjni różnią się pod tym względem, ale wszyscy pokazują każdego dnia setki obrazów przemocy i zniszczenia. Oczywiście wydarzenia te występują w świecie 15 Tamże, s Tamże, s

15 realnym, ale w rzeczywistości są one nieporównywalnie mniej częste niż w mediach 17. Przemoc, zniszczenie i różnego rodzaju destrukcja w telewizji przeważają nad obrazami konstruktywnymi, takimi jak współpraca, inicjatywy obywatelskie, życzliwość, bezinteresowność. Konflikty ukazywane w telewizji z reguły rozwiązywane są z użyciem przemocy fizycznej lub słownej, a obrazy są często brutalne. W wielu filmach i programach lansuje się postawy powodujące dezorganizację psychiczną człowieka. Należy tu wymienić promowanie seksu w oderwaniu od postawy miłości, wolności jako ucieczki od wartości czy odseparowanie odpowiedzialności od wolności. Szczególnie groźne staje się oddziaływanie telewizyjnych scen grozy i okrucieństwa na zachowanie dzieci 18. Mogą one bowiem powodować wzrost poziomu agresji, sprzyjać formowaniu się agresywnego zachowania dzieci i młodzieży, stymulować fantazje agresywne, znieczulać na agresję i prowadzić do przekonania, że jest ona powszechna i społecznie dozwolona, zaburzać postrzeganie rzeczywistej roli pomocy w społeczeństwie lub wywoływać inne formy zachowań agresywnych. Oglądanie przez dziecko filmów i programów zawierających sceny o dużym napięciu dramatycznym wywołuje u niego silne przeżycia emocjonalne, m.in. stany niepokoju, lęku oraz nadmierną pobudliwość, a nawet agresję. Zauważa się u dzieci większą skłonność do naśladowania negatywnych bohaterów filmowych. Rozważano również wpływ oglądania scen przemocy na sposób myślenia i rozwijającej się znieczulicy młodych jednostek. Badaniami w tym zakresie zajął się m.in. V. Cline wraz ze współpracownikami. Wykazały one, że chłopcy, którzy bardzo często oglądali programy przeznaczone dla widzów dorosłych, zachowywali spokój w momentach najbardziej drastycznych scen 19. Internet jest ogólno dostępnym narzędziem umożliwiającym komunikację między ludźmi i dostęp do wielkich zasobów informacji. Niestety wykorzystanie jego zawartości, coraz częściej jest niewłaściwe, a co za tym idzie staje się bardzo poważnym i realnym zagrożeniem w prawidłowym rozwoju młodego pokolenia. Bezspornymi zagrożeniami w korzystaniu z ogólnoświatowych zasobów sieciowych są: łatwy dostęp do pornografii, która skutecznie niszczy w człowieku poczucie godności; dowolność treści stron www; atrakcyjne strony sekt; anonimowość korespondencji online oraz możliwość uzależnienia od internetu płynąca ze zbyt częstego użytkowania. 17 Tamże, s Tamże, s Tamże, s

16 Spędzanie przez młodego człowieka wielu godzin dziennie przed komputerowym ekranem często prowadzi do negatywnych skutków, takich jak: osłabienie więzi z rodziną, poczucie wyobcowania, stępienie wrażliwości. Choć zawartość internetu jest bardzo różnorodna, to szczególnie często odwiedzane są strony z pornografią, które można spotkać także przez przypadek, przy poszukiwaniu innych informacji. Strony te są bardzo często oglądane przez młodzież w wieku dorastania. Z całą pewnością nie można wykazać bezpośredniego związku między pojedynczym faktem obejrzenia pornografii a jakimś konkretnym zachowaniem. Jeśli jednak weźmie się pod uwagę, że oczywistym (i skutecznie realizowanym) celem pornografii jest wywołanie podniecenia seksualnego, częste korzystanie z pornografii przez dzieci może powodować, iż żyją one w stanie permanentnego pobudzenia seksualnego i zainteresowania biologicznym aspektem seksualności oderwanej od sfery głębszych uczuć, co ogranicza ich inne zainteresowania, zakłóca rozwój psychospołeczny i zwiększa ryzyko przedwczesnej inicjacji seksualnej, a także zachowań dewiacyjnych i agresywnych 20. Ważnym aspektem wpływającym bezpośrednio na bezpieczeństwo nieletnich jest możliwość bezpośredniego, pozbawionego kontroli kontaktu z innymi użytkownikami sieci. Kontakt ten ze względu na swą wirtualną anonimowość może stanowić dla dziecka realne zagrożenie, przeradzając się w ukrywane przed rodzicami rzeczywiste spotkania. Koszmarem wręcz wydaje się porównanie takiego kontaktu do sytuacji, w której rodzic świadomie pozostawia swoje dziecko bez opieki w otoczeniu nieznajomych dorosłych ludzi. Osoby uzależnione od ciągłego kontaktu internetowego okazują duży lęk przed kontaktami z innymi ludźmi, czasami maskują go okazywaniem swojej wyższości. Według M. Rostowskiej u osób uzależnionych od komputera mogą pojawić się m.in. zaburzenia kojarzenia, zaburzenia pamięci, lekceważenie ważnych spraw (np. obowiązków) 21. Odrębną grupę zagrożeń stanowią gry komputerowe. Mogą one wzbogacać proces edukacji i być źródłem rozrywki dla dziecka. Oczywiście pod warunkiem, iż korzysta ono z nich w odpowiednich ramach czasowych, pod kontrolą dorosłych i o ile nie zawierają złych treści. Niestety coraz częściej są one przesycone seksem oraz przemocą, a elementy te coraz silniej w nich dominują. 20 Tamże, s Tamże, s

17 Twórcy gier prześcigają się w pomysłach, a nowe technologie pomagają w ich realizacji. I nie byłoby w tym nic złego, gdyby nie przemoc, bez której nie zdoła się przejść kolejnej rundy i zostać zwycięzcą. Dzieci takie gry chętnie kupują; nierzadko za przyzwoleniem rodziców, którzy często nie są świadomi zagrożeń. Takie obcowanie z wirtualną agresją może doprowadzić do braku reakcji na zło, a także przenieść ją do świata rzeczywistego, by zagrać w nim jedną z dobrze wyćwiczonych ról. Bodźce często powtarzane przestają być stymulujące, zanika bowiem reakcja fizjologiczna normalnie im towarzysząca. Zamiast tego następuje całkowite zobojętnienie na tego typu sceny, które muszą być coraz bardziej wstrząsające, żeby wywołać reakcje. Widzowie pod wpływem częstego oglądania scen przemocy nabierają przekonania o ich normalności i reagują na nie obojętnie 22. Podsumowując rozważania dotyczące roli mediów w wychowaniu, a także w dorosłym życiu, warto przytoczyć słowa G. Gerbnera, które może w bardzo dobitny, ale trafny sposób podkreślają znaczenie tego cichego wychowawcy": Chociaż historia przeżyła wiele krwawych okresów, jednak żaden z nich tak jak współczesność nie został zdominowany obrazami przemocy. Zalewani jesteśmy wyobrażeniami przemocy, jakich świat nigdy wcześniej nie widział, które docierają do nas w malowniczych i fachowo wyreżyserowanych scenach zbrodni i gwałtu" 23 Z analizy różnych wyników badań możemy stwierdzić, że coraz częściej mamy do czynienia z wchodzeniem przez młodych w różnorodne zachowania ryzykowne, to znaczy takie, które obarczone są ryzykiem negatywnych skutków, zarówno dla zdrowia fizycznego, ale przede wszystkim psychicznego jednostki, a także dla jej otoczenia społecznego. Jednym z powszechniejszych takich zachowań staje się m.in. zażywnie substancji psychoaktywnych 24. Alkohol, narkotyki i dopalacze, to substancje zmieniające świadomość. Powodem ich atrakcyjności dla młodych jest ich działanie na układ nerwowy człowieka. Zmieniają obraz samego siebie, wpływając na myślenie o sobie i stosunkach społecznych. Człowiek pod ich wpływem może bez większego wysiłku poczuć się inaczej, tzn. przeżywać przyjemne i intensywne emocje, pozbywać się kłopotów i trosk, przełamując zahamowania i opory, oraz podnosić swoją samoocenę. Substancje 22 Tamże, s Tamże, s Tamże, s

18 psychoaktywne pozwalają przytłumić negatywne skutki przeżywania nieprzyjemnych uczuć, lub wzmocnić uczucia przyjemne. Najczęściej zażywanym przez młodych ludzi środkiem psychoaktywnym jest alkohol. Picie alkoholu przez młodzież, a obecnie już nawet dzieci, jest zjawiskiem bardzo niebezpiecznym i może być symptomem procesu demoralizacji 25. Badania przeprowadzone przez CBOS, podsumowujące rok 2010, wskazują, że w ciągu miesiąca poprzedzającego ostatni pomiar 74% uczniów przynajmniej raz piło piwo, 61% - wódkę i inne mocne alkohole, a 31% -wino, należy też wspomnieć, że problem picia alkoholu dotyczy również uczniów gimnazjów, a nawet szkół podstawowych. Palenie papierosów deklaruje 23% młodzieży. Skutki picia alkoholu w tych grupach społeczeństwa są odczuwane w wymiarach zarówno indywidualnym, jak i społecznym, doraźnie oraz w odległych czasowo następstwach. Dla młodego rozwijającego się organizmu częste spożywanie alkoholu jest wręcz zabójcze, gdyż w krótkim czasie powoduje różnego rodzaju uszkodzenia organiczne i zaburzenia psychiczne, m.in. dysfunkcje pamięci, osłabienie krytycyzmu, obniżenie uczuciowości wyższej, a także konflikty w sferze interakcji. Efektem oddziaływania alkoholu na niedojrzały organizm jest również psychodegeneracja, gdyż w oczywisty sposób młodzież znacznie szybciej niż osoby dorosłe uzależnia się. Wynika to z mniejszej tolerancji młodego ustroju na alkohol 26. Młodzież eksperymentuje nie tylko z alkoholem, lecz także z różnego rodzaju narkotykami oraz lekami nasennymi, uspokajającymi czy psychotropowymi. Ze wspomnianych badań CBOS (z 2010 r.) wynika, że kontakt z narkotykami w ciągu dwunastu miesięcy poprzedzających badanie miało 20% chłopców i 10% dziewcząt. Nawet pojedynczy kontakt z substancjami psychoaktywnymi może nieść za sobą ryzyko uzależnienia. Uzależnienie od substancji psychoaktywnej jest chorobą chroniczną, nieuleczalną i pierwotną. Oznacza to, że może być ono przyczyną innych chorób, a nie odwrotnie. Jest to choroba specyficzna, wymagająca diagnozy i typowego dla niej leczenia oraz rehabilitacji. Leczenie uzależnienia jest procesem długotrwałym i złożonym, a sama choroba ma tendencje do nawrotów. Aby osoba uzależniona przestała przyjmować substancję psychoaktywną i podjęła leczenie, niezbędny jest kryzys, czyli taka sytuacja psychologiczna, w której dotychczasowe mechanizmy przystosowawcze 25 Tamże, s Tamże, s

19 są nieskuteczne, a mechanizmy obronne nie pozwalają już dłużej oszukiwać samego siebie 27. Należy przy tym postawić pytanie: Co skłania młodych ludzi do próbowania tego typu rozrywki, która często niesie za sobą poważne konsekwencje? Wpływ na to ma wiele czynników, jednakże najczęściej młodzi ludzie sięgają po substancje zmieniające świadomość, by: poczuć się na luzie", pokonać nieśmiałość, poczuć się dorosłym, mieć poczucie rozwoju własnego Ja" i zaspokoić potrzebę autonomii, sprawdzić, jak to będzie, zintegrować się z biorącymi" rówieśnikami, złamać zakazy. Nader często zdarza się, że przypadkowe spotkanie z takimi używkami przeradza się w nieustanną walkę o normalne, zdrowe życie Przyczyny używania substancji psychoaktywnych przez młodzież Dlaczego młodzi ludzie sięgają po substancje psychoaktywne? Nigdy wcześniej tak wiele dzieci i młodzieży nie było objętych w Polsce działaniami z zakresu profilaktyki uzależnień. Szczególnie widoczne jest systematyczne stosowanie nowoczesnych programów profilaktycznych na terenie szkół. Mimo tych działań wzrastają rozmiary problemów alkoholowych wśród młodych a liczba abstynentów wśród młodzieży szkół średnich w ostatnich latach zmniejszyła się dwukrotnie. 29 Znaczenie i wagę problemu zażywania substancji psychoaktywnych przez dzieci i młodzież, pokazuje chociażby Deklaracja w sprawie młodzieży i alkoholu przyjęta w Sztokholmie dnia 21 lutego 2001 roku. W treści której czytamy: (...) Celem deklaracji jest ochrona dzieci i młodzieży przed presją skłaniającą do picia alkoholu oraz zmniejszanie szkód, jakie może bezpośrednio lub pośrednio wyrządzić im alkohol. (...) 30 Uzasadnienie (...) Ochrona i promocja zdrowia oraz dobrobytu dzieci i młodzieży są przedmiotem "Konwencji o prawach dziecka", przyjętej przez Walne Zgromadzenie Organizacji Narodów Zjednoczonych, a także kluczowym elementem strategii Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) pod nazwą Zdrowie dla wszystkich w XXI wieku (Zdrowie 21) oraz misji organizacji UNICEF. (...) 27 Tamże, s Tamże, s Ks. dr M. Dziewiecki, Profilaktyka Uzależnień, profilaktyka-uzaleznien.html Oficjalna Strona Internetowa 30 źródło - na dzień

20 Środowiska młodzieżowe. Globalizacja mediów i rynków coraz mocniej kształtuje poglądy młodzieży, jej wybory i zachowania. Wielu młodych ludzi ma dzisiaj większe możliwości i częściej dysponuje własnymi pieniędzmi, a jednocześnie grupa ta jest coraz bardziej narażona na oddziaływanie technik sprzedaży i marketingu, których agresywność w odniesieniu do towarów konsumpcyjnych i potencjalnie szkodliwych substancji, takich jak alkohol, stale rośnie. Jednocześnie dominacja wolnego rynku osłabiła w wielu krajach istniejące systemy ochrony zdrowia oraz struktury życia społecznego. Szybkie przekształcenia społeczne i ekonomiczne, konflikty lokalne, ubóstwo, bezdomność oraz izolacja społeczna powodują wzrost destrukcyjnej roli alkoholu i narkotyków w życiu wielu młodych ludzi. Trendy w spożywaniu alkoholu. Główne tendencje we wzorach picia alkoholu przez młodzież to częstsze eksperymentowanie z alkoholem i nasilenie picia ryzykownego w postaci picia "ciągami" i upijania się, zwłaszcza nastolatków i młodych dorosłych, a także łączenie alkoholu z innymi substancjami psychoaktywnymi (polinarkomania). Coraz wyraźniej widać u młodzieży powiązania między piciem alkoholu, paleniem tytoniu i używaniem narkotyków. Koszty picia młodzieży. Młodzi ludzie są bardziej podatni na doznawanie szkód fizycznych, emocjonalnych i społecznych, wynikających ze spożywania alkoholu przez nich samych i przez innych. Silnie są ze sobą powiązane ryzykowne picie i przemoc, niebezpieczne kontakty seksualne, wypadki drogowe i inne, trwałe inwalidztwo i śmierć. Koszty społeczne, ekonomiczne i zdrowotne wynikające z problemów alkoholowych młodzieży stanowią znaczne obciążenie dla społeczeństwa. Zdrowie publiczne. Picie alkoholu i używanie innych substancji psychoaktywnych stanowi dziś poważne zagrożenie dla zdrowia i dobrobytu młodych ludzi. Patrząc z perspektywy zdrowia publicznego przekaz jest jednoznaczny: nie ma naukowych dowodów na to, że picie alkoholu w jakichkolwiek ilościach jest bezpieczne, zwłaszcza dla dzieci i nastolatków - grup szczególnie zagrożonych. Wiele dzieci to także ofiary skutków picia innych osób, przede wszystkim członków rodziny, co prowadzi do rozpadu tych rodzin, zubożenia materialnego i emocjonalnego, zaniedbywania, nadużywania, przemocy czy straconych szans. Polityka ochrony zdrowia związana z alkoholem powinna być kształtowana dla dobra zdrowia publicznego i być niezależna od interesów biznesu. Jednym z głównych powodów do niepokoju są wysiłki przemysłu alkoholowego i gastronomii w kierunku komercjalizacji 20

21 sportu i kultury młodzieżowej poprzez szeroką promocję napojów alkoholowych i sponsoring. 31 Widzimy zatem, że nie można o używaniu przez dzieci i młodzież substancji psychoaktywnych mówić w kategorii jednostki. Trzeba rozpatrywać ten problem w skali społeczeństwa. Zadajmy więc pytanie: Dlaczego młodzi ludzie sięgają po substancje psychoaktywne. Jedną z prób odpowiedzi na to pytanie podjął David J. Wilmes w książce pt. Jak wychować dziecko, które mówi: NIE!!! Alkoholowi i Narkotykom. Odpowiedz na to pytanie zostaje tam podzielona na dwie części. Na to jak odpowiadają rodzice i jak odpowiadają dzieci. A zatem: Co odpowiadają rodzice na pytanie: dlaczego? Mamy tendencje do szukania winowajcy, być może nieświadomie próbując zrzucić odpowiedzialność na innych. Rodzice pytani o przyczyny picia alkoholu i używania innych narkotyków przez ich dzieci, zazwyczaj obwiniają: szkołę: Czy ci nauczyciele nie widzą, co się dzieje? Czy dzieci pozostają bez żadnego nadzoru? ; innych rodziców: Cóż, czego się można spodziewać po takim domu? ; grupę rówieśników: Nasz syn, nigdy nie miał żadnych problemów, dopóki nie związał się z ta bandą ; dealerów i właścicieli barów: Wsadźcie do więzienia dealerów i pozamykajcie speluny, a będziemy mieć problem z głowy ; media: Czego się można spodziewać, jeśli filmy pokazują, że picie alkoholu i branie narkotyków jest modne ; policję: Gdyby policja działała sprawnie, złapała dzieciaki za pierwszym razem, gdy zboczą z prawidłowej drogi, na tym by się skończyło lub Gdyby policja nie ścigała dzieciaków, tak jakby wszyscy oni byli przestępcami, nawet nie pomyśleliby o narkotykach. Otrzymujesz to, czego się spodziewasz ; idoli: Wszystkie gwiazdy rocka ćpają, zupełnie jak zawodowi sportowcy. A właśnie do nich chcą się upodobnić nasze dzieci. Kiedy zadajemy to samo pytanie dzieciom, odpowiedzi są nieco inne: Chciałem zobaczyć, jak się poczuję ; Chciałem się po prostu zabawić ; 31 Tamże, 21

22 Lubię ryzykować Nie jestem dzieckiem. Potrafię sam podejmować decyzję ; Lubię eksperymentować z nowymi rzeczami ; Chciałem poczuć się dorosły ; Chciałem należeć do grupy ; Nie chciałem być dziwakiem. 32 Po analizie odpowiedzi autor wysnuwa pewien ciekawy wniosek: Rozpatrując różne (by nie powiedzieć sprzeczne) odpowiedzi rodziców i dzieci na pytanie, dlaczego się one alkoholizują i narkotyzują, można wyciągnąć interesujące wnioski. Wyjaśnienia dzieci kierują uwagę na wnętrze. Dzieci decydują się na używanie, ponieważ coś wewnątrz popycha je do tego. Może to być na przykład ciekawość lub pragnienie wrażeń. Jest to ich osobisty wybór. Rodzice obwiniają otoczenie dziecka, różne czynniki zewnętrzne, coś lub kogoś poza osobą dziecka: szkołę, kolegów z klasy, presję rówieśników 33. Reakcja rodziców jest oczywista, nie dopuszczają oni do swej świadomości faktu, że ich dziecko pije alkohol, lub zażywa inne narkotyki z własnej woli. Najprostszym wytłumaczeniem jest znalezienie winnego takiego stanu rzeczy. Najważniejsze aby odpowiedzialność nie spadła na nich i ich dzieci. Ks. dr Marek Dziewiecki, mówi wręcz o Kryzysie rodzinnego środowiska wychowawczego, o uleganiu mentalności społeczeństwa konsumpcyjnego i modelowi zachowania opartego na schemacie: produkcja - konsumpcja; nadaktywność rodziców kosztem ich więzi emocjonalnej i wychowawczej z dziećmi; powierzanie własnych zadań wychowawczych innym instytucjom; błędna hierarchia wartości, która prowadzi do powierzchowności w kontaktach oraz do permisywizmu w wychowaniu; postawy nadopiekuńcze. 34 Prawda jest jednak inna. Dzieci same decydują o zażywaniu alkoholu i innych narkotyków. Jedno z interesujących badań w dziedzinie uzależnień od substancji chemicznych potwierdza stanowisko dzieci dokonują one samodzielnych, osobistych wyborów w kwestii alkoholu i narkotyków. Badacze odkryli, że dzieci często celowo zmieniają grupy rówieśników, tak by spotykać się z kolegami, którzy podjęli takie same 32 D. J. Wilmes, Jak wychować dziecko, które mówi NIE!!! Alkoholowi i narkotykom, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne Gdańsk 2002, s Tamże, s Ks. dr M. Dziewiecki, Profilaktyka Uzależnień, profilaktyka-uzaleznien.html Oficjalna Strona Internetowa 22

23 decyzje co do sięgania lub niesięgania po alkohol i narkotyki. Ta samodzielnie podjęta decyzja o zmianie otoczenia jasno pokazuje, że nasze dzieci nie są marionetkami w rękach swoich rówieśników. Ogólnie mówiąc, Fakty wskazują na to, że dzieci naprawdę w ogromnym stopniu rozważają wszystkie za i przeciw swojej sytuacji i dokonują niezależnych, osobistych wyborów spożywania alkoholu i przyjmowania narkotyków. 35 Szczególnie podatną na eksperymentowanie z substancjami psychoaktywnymi jest grupa dzieci i młodzieży, którą Ks. M. Dziewiecki określa jako, młodych, którzy: żyją w lęku i próbują uciec od realiów życia; nie mają podstawowych wartości i dlatego akceptują niebezpieczne mity, obyczaje i mody narzucane przez społeczeństwo; mają trudności w budowaniu satysfakcjonujących więzi międzyosobowych; są mało odporni na frustracje życiowe; mają trudności w wypełnianiu podstawowych obowiązków i ról społecznych oraz w podjęciu odpowiedzialności za własne życie; przeżywają kompleksy; są nadwrażliwi i zależni emocjonalnie; nie akceptują życia i wartości duchowych; przeżywają kryzys religijny, co pogłębia kryzys więzi, wartości, wrażliwości moralnej i odpowiedzialności za własne postępowanie. 36 Podobnie tą kwestię opisuje Ruth Maxwell ( ) dzieci, jak kociaki, są wszystkiego ciekawe. Okres dojrzewania i eksperymentowanie ściśle się ze sobą wiążą. Nastolatki ciekawi to, co w ich oczach kojarzy się z byciem dorosłym: alkohol, seks, samochody, narkotyki. Nam dorosłym nie podoba się, że nasze pociechy eksperymentują ze środkami odurzającymi, lecz nie możemy jednak wykluczyć takiej możliwości, ponieważ jest to jedno z wielu zagrożeń tego wieku. Oczywista w tym okresie cechą jest chęć wypróbowania wszystkiego, a przede wszystkim tego, co dorośli ukazują jako złe. Ponieważ przekora i sprzeciw wobec wszelkim wskazówkom są charakterystyczne dla nastolatków, po narkotyki sięgają tylko dlatego, że nie akceptują tego ich rodzice lub dlatego, że jest to zakazane. Użycie fałszywego dowodu osobistego po to, aby kupić alkohol, jawi sie dla nich fajną przygodą; oczywiście, wizja wpadki nie jest już taka wesoła, ale uniknięcie złapania, to jest to. Być może, syreny i migające światła radiowozów, albo niezapowiedziany nalot rodziców na balangę z alkoholem, gdy małolaty wieją gdzie się da, nie wyglądają na szczyt dobrej zabawy. Dla nich 35 D. J. Wilmes, dz. cyt., s Ks. dr M. Dziewiecki, Profilaktyka Uzależnień, profilaktyka-uzaleznien.html Oficjalna Strona Internetowa 23

24 jednak, będzie to temat do rozmów i przeżyć na wiele tygodni. Poczucie własnej wartości będą windować do góry i akcentować swą wyższość nad pechowcami, których tam wtedy nie było i stracili super zabawę. Ci ostatni zaś, z pewnością będą im zazdrościć. Innym powodem sięgania przez nastolatki po narkotyki jest to, że dla nich używanie wygląda atrakcyjnie. Po zażyciu środków psychoaktywnych ludzie wyzbywają się od zahamowań. Łatwiej nawiązać rozmowę, zabawić się, lub rozluźnić. Następną przyczyną, że młodzież chętnie sięga po alkohol i narkotyki jest łatwość w dostępie. Codziennie odbywają się zabawy, na których nastolatki piją piwo i zażywają różna substancje odurzające. Spotkania towarzyskie, na których nie ma alkoholu wielu społecznościach są prawie nieznane. 37 Jakie czynniki zewnętrzne sprawiają, że dzieci sięgają po alkohol i inne narkotyki? Można ich wymienić kilka, czynniki środowiskowe, behawioralne, psychologiczne, oraz społeczne. Czynniki, które najczęściej mają wpływ na decyzję o zażyciu środka odurzającego podzielić można na trzy grupy: społeczne, osobowościowe i wpływ rówieśników. Młodzi ludzie sięga po używki pod wpływem pozytywnych wzmocnień. Pewnym uwarunkowaniem zażywania tych substancji w przyszłości jest to, jakie są ich wcześniejsze doświadczenie. Dziecko sięgając po środek odurzający, najczęściej doznaje wzmocnienia fizjologicznego lub społecznego. Źródłem wzmocnienia fizjologicznego jest przyjemność, a nawet euforia. Wzmocnienia społeczne zapewniają rówieśnicy: pozycja w grupie nastolatka, który może pochwalić się doświadczeniami z jakąś substancja psychoaktywną zdecydowanie rośnie. Takie wzmocnienia bardzo mocno zachęcają do kolejnego zażycia danej substancji, a wręcz otwierają drogę do spróbowania nowych, silniejszych narkotyków. Również społeczność lokalna może być źródłem pozytywnych wzmocnień. W wielu regionach alkohol i inne narkotyki pomagają przetrwać trudną sytuację społeczno-ekonomiczną. Brak pracy dla rodziców, rozpowszechniająca się bieda pociąga za sobą utratę możliwości zdobycia wykształcenia i zatrudnienia dla młodych ludzi, pozbawia szans na poprawę warunków ekonomicznych. Często prowadzi do to, wręcz do rozpaczy R. Maxwell, Dzieci, Alkohol, Narkotyki Przewodnik dla rodziców, przełożyła Jadwiga Węgrodzka Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne Gdańsk 2001, s J.Jeffries McWhirter, Benedict T.McWhirter, Anna M. McWhirter, Ellen Hawley McWhirter, Zagrożona młodzież. Ujęcie kompleksowe dla pracowników poradni, nauczycieli, psychologów i pracowników socjalnych, tłumaczenie Helena Grzegołowska-Klarkowska, Agnieszka Basaj, Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych Warszawa 2001, s

25 Jeszcze silniejszym wzmacniaczem potrzeby sięgnięcia po narkotyk, są szeroko pojęte media, które poprzez zmyślne kampanie sugerującymi, że na wszelkie dolegliwości fizyczne i psychiczne są substancje chemiczne. Producenci telewizyjni i filmowi nie ukrywają swoich motywów handlowych, a produkty są celowo upiększane i przedstawiane w malowniczy sposób, by zachęcić oglądających, w tym widzów nieletnich, do ich używania. Wpływ czynników społecznych i środowiskowych jest bardzo silny, ale z używaniem narkotyków przez dzieci i młodzież nic chyba nie koreluje tak silnie, jak przykład starszego rodzeństwa, rodziców i rówieśników. Modelowanie odgrywa bardzo dużą rolę w życiu wielu dzieci i ma bardzo znaczący wpływ na to, czy będą one eksperymentować z narkotykami. Nie tylko pozytywne wzmocnienia fizjologiczne i społeczne zwiększają szansę sięgnięcia po narkotyki. Dużą rolę odgrywają też wzmocnienia ujemne. Narkotyki łagodzą fizyczne cierpienie towarzyszące objawom abstynencyjnym. Narkotyk pełni funkcję negatywnego wzmocnienia społecznego wtedy, gdy uwalnia od stresu społecznego i środowiskowego, od lęku wynikającego z destrukcyjnych relacji w rodzinie, od negatywnych doświadczeń w szkole i pracy i od wielu innych niepokojących problemów. Nic więc dziwnego, że alkoholizm i narkomania są bardziej nasilone w środowiskach mających niższą pozycje społeczno-ekonomiczną. Autorytaryzm i wychowanie za pomocą kar w szkole i rodzinie także nie sprzyjają zahamowaniu rozwoju tych negatywnych zjawisk. Kiedy młody człowiek ma kłopoty z alkoholem czy narkotykami, przyjęcie przez nauczycieli i rodziców postawy karzącej odrzucającej nie pomaga mu w radzeniu sobie z problemami, które pchnęły go do sięgnięcia po alkohol czy narkotyk 39. Notuje się, że częściej po narkotyki sięgają młodzi z rodzin problemowych, w których istnieje już zjawisko narkotyzowania się przynajmniej jednego z rodziców, a także z rodzin areligijnych. I ostatni, lecz chyba najistotniejszy czynnik stwarzający bardzo duże ryzyko, że młoda osoba sięganie po narkotyki, to słaba więź emocjonalna między rodzicami a dziećmi, oraz brak komunikacji. Młodzież sięgająca po środki odurzające i młodzież, która tego nie robi, różnią się pod wieloma względami. Jedni eksperymentują z nimi na krótko, by nigdy do nich nie wrócić, inni zaś po wstępnych eksperymentach zaczynają ich nadużywać, by w 39 Tamże, s

26 końcu się uzależnić. Co różni te dwie grupy? Dlaczego, mimo narażenia na wpływ podobnych stresorów zewnętrznych, młodzież różnie reaguje na substancje chemiczne? Do uzależnienia dochodzi często w wyniku wzajemnego oddziaływania dwóch czynników: cierpienia psychicznego i niezdolności radzenia sobie z nim. Kolejnym czynnikiem sprzyjającym rozwojowi alkoholizmu i narkomanii jest sposób odbioru stresujących zdarzeń. Krytyczny stosunek do samego siebie i chroniczne poczucie porażki, na przykład, często jeszcze bardziej obniżają i tak już niska samoocenę. Młodzież o takim wzorcu reagowania jest często przekonana, że to ona ponosi główną odpowiedzialność za wszystkie swoje problemy. Wielu młodych ludzi dokonuje internalizacji trudności i reaguje na stresujące zdarzenia życiowe depresją i lękiem. Takie cierpienie psychiczne potrafi przygwoździć człowieka do ziemi. Nastolatki często nie radzą sobie towarzyszącymi im w okresie dojrzewania napięciami. W pewnych sytuacjach odporność emocjonalnej jest zbyt słaba, a dotychczasowe strategie radzenia sobie z problemami przestają działać. To skłania do szukania ulgi w narkotykach. Niektórzy poprzestają na eksperymentowaniu z narkotykami, inni jednak widzą w nich w pełni dopuszczalny sposób łagodzenia problemów wewnętrznych (frustracji stresu, depresji, poczucia niskiej wartości) i zewnętrznych (słabych wyników w nauce, nieporozumień rodzinnych, przemocy). Oczywiście, uśmierzające działanie substancji chemicznych szybko mija. Co ważniejsze, narkotyk uruchamia spiralę upadku i nieuchronnie prowadzi do autodestrukcji 40. Wiele osób sięga po alkohol i narkotyki w poszukiwaniu przyjemnych wrażeń. Palenie marihuany pomaga się skupić na chwili obecnej i świecie wewnętrznym, zmniejsza wrażliwość na świat zewnętrzny. Poszukiwanie wrażeń wewnętrznych koreluje z długotrwałym paleniem marihuany przez młodzież. Chęć potęgowania tych wrażeń i wyciszenia świadomości świata zewnętrznego może skłaniać młodzież do zażywania również innych środków odurzających. Z sięganiem po narkotyki korelują takie cechy, jak buntowniczość, odrzucenie tradycyjnych wartości i tolerancja odmienności. Cechy te popychają też do wstępowania do sekt i gangów. Bardzo niewiele tego typu subkultur chroni przed narkomanią, wiele natomiast do niej zachęca. Inne cechy korelujące dodatnio z zażywaniem środków odurzających to niekonwencjonalne zachowanie, poszukiwanie 40 Tamże, s

27 przygód i wrażeń oraz skłonność do ryzyka. Dzieci i młodzież najpierw palą marihuanę ze zwykłej ciekawości, ale wkrótce zaczynają to robić coraz częściej dla zaspokojenia potrzeby silnych podniet, przygód i wrażeń 41. Narkotyzowanie się często idzie w parze z potrzebą niezależności i autonomii. Wielu nastolatków pragnie wyzwolić się spod wpływu rodziców. Uwolnić się od rodziców jest dosyć łatwo, ale trudniej uwolnić się od wpływu kolegów. Sprawa ta ma również ironiczną stronę. Młodzież często bierze narkotyki, by się wyrwać spod rodzicielskich skrzydeł, ale kiedy narkotyki bierze jedno z rodziców, jest niemal pewne, że sięgnie po nie również dziecko. Co więcej, kiedy poszukiwanie autonomii za pomocą narkotyków nie przynosi pożądanych efektów, ich spożycie rośnie zamiast maleć. Kolejnym czynnikiem popychającym młodzież do sięgania po narkotyki jest duża nieufność do ludzi. Kiedy młody człowiek czuje się przez swoje otoczenie społeczne odrzucony lub zagrożony, może od niego uciec w narkotyki. Wszelkie próby przezwyciężenia poczucia niższości i zdobycia akceptacji grupy rówieśniczej spalaja na panewce. Narkotyki nie łagodzą ani nie likwidują poczucia niższości, ale co najwyżej maskują je. Dopiero gdy młody człowiek nauczy się nawiązywać i podtrzymywać pozytywne i satysfakcjonujące relacje z innymi, przestanie odczuwać potrzebę sięgania po narkotyki 42. Częstym korelatem narkotyzowania się przez młodzież jest słaba kontrola impulsów i niezdolność odraczania gratyfikacji. Wielu młodych ludzi wysoko sobie ceni natychmiastowe gratyfikacje, o czym świadczą podejmowane przez nich decyzje. Zachowanie impulsywne łagodzi subiektywne potrzeby wewnętrzne i choć nie zawsze prowadzi do narkomanii, może temu zjawisku sprzyjać. Wiele narkotyków natychmiast wprowadza w pożądany stan i dlatego utrwala zachowania impulsywne i nastawienie na natychmiastową gratyfikację potrzeb. U młodzieży impulsywnej istnieje duże ryzyko, że po pierwszych eksperymentach z narkotykami szybko dojdzie do ich nadużywania. Trzecim korelatem sięgania po narkotyki jest wpływ kolegów. Grupa rówieśnicza ma bardzo istotny wpływ na to, czy młody człowiek zacznie brać narkotyki czy nie. Niewykluczone, że najskuteczniejszym sposobem zapobiegania i leczenia narkomanii oraz rozwiązywania wynikających z niej problemów okaże się interwencja adresowana do grupy rówieśniczej. Niestety, pojęcia grupa rówieśnicza i nacisk grupy rówieśniczej stosowano dotychczas tak nieprecyzyjnie, że nie bardzo wiadomo, co się 41 Tamże, s Tamże, s

28 za nimi kryje. Raz grupa rówieśnicza oznacza grupę kolegów, innym razem grupę etniczną. Ostatnio próbowano nieco te terminy uściślić. Teoria paczki dostarcza konkretnego układu odniesienia dla rozumienia i wyjaśnienia wpływu rówieśników na podejmowanie przez młodego człowieka decyzji dotyczących narkotyków. Teoria ta podkreśla, że branie narkotyków prawie zawsze ma związek z relacjami z rówieśnikami. Oni dostarczają informacji o narkotykach, kształtują postawy wobec nich, tworzą społeczne sytuacje ich brania, dostarczają uzasadnienia brania i wreszcie zapewniają dostawę narkotyków 43. Podsumowując młodzi ludzie próbują osiągnąć autorealizację poprzez poszukiwanie idoli lub określonego typu zewnętrznej aparycji; nie mają poczucia bezpieczeństwa ani wartości, na których mogą zbudować wewnętrzną wolność i tożsamość; ograniczają się do doraźnych i powierzchownych przeżyć, ciągle nowych i destabilizujących; potrzebują coraz silniejszych emocji i przeżyć, aby "czuć" własne życie; unikają świadomego kontaktu z emocjami i wysiłku, by zająć dojrzałą postawę wobec emocji bolesnych 44. Wielu młodych ludzi (niektórzy mówią nawet że większość), przed ukończeniem lat ma już za sobą pierwsze kontakty z alkoholem lub innymi substancjami (nikotyna, kofeina). Nie zdają sobie jednak sprawy, że nawet niewielka ilość alkoholu, niegroźna dla dorosłych, może uszkodzić procesy rozwojowe dzieci i młodzieży. Dotyczy to nie tylko rozwoju biologicznego, ale również procesów uczenia się i zapamiętywania, a przede wszystkim z rozwojem sfery uczuciowej. Alkohol i inne narkotyki dostarczają fałszywych informacji, zmieniają rzeczywistość. Jest to wiek, kiedy człowiek powinien odkrywać różnorodność przeżywanych uczuć. Zamiast tego uczy się wiązać swoje przyjemne emocjonalne stany z substancją chemiczną, A nie z konkretnymi sytuacjami życiowymi, oddalając się tym sposobem od rzeczywistości. Co gorsza, nastolatek ma bardzo niską tolerancję na alkohol czy inne narkotyki i bardzo szybko się uzależnia. W konsekwencji, zamiast odkrywać prawdę o sobie i naturalnych doświadczeniach autentyczności, uczy się manipulowania własnymi uczuciami i umysłem 45. Kiedy młody człowiek zaczyna eksperymentować np. z alkoholem, z początku jest on źródłem ciekawych i przyjemnych przeżyć. Zaczyna 43 Tamże, s Ks. dr M, Dziewiecki, Profilaktyka Uzależnień, profilaktyka-uzaleznien.html Oficjalna Strona Internetowa 45 J. Mellibruda, Tajemnice ETOH, Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, Warszawa 1997, s

29 rozwijać się myślenie magiczne i życzeniowe, w którym pragnienia i zamiary mylą się z realnymi faktami. Człowiek ulega złudzeniu, że wystarczy nie myśleć o kłopotach, żeby zniknęły z życia. W przypadku długotrwałego nadużywania alkoholu lub innych narkotyków, zaczynają pojawiać się różne dolegliwości ze strony organizmu. Niemal automatycznie w umyśle pojawiają się zniekształcenia, które likwidują informacje o szkodliwości picia, czy brania. Powstaje specyficzny mechanizm choroby, nazywany: systemem iluzji i zaprzeczania. Utrudnia zobaczenie szkód powodowanych przez alkohol lub narkotyki. Odcina on człowieka od rzeczywistości, wprowadzając na drogę uzależnienia. Z upływem czasu pojawia się coraz silniejsza pokusa do częstego i szybkiego poprawiania stanu emocjonalnego. Człowiek przestaje radzić sobie, przede wszystkim z przykrymi stanami emocjonalnymi, bez sztucznego pobudzenia. Coraz częstsze zażywanie, sprawia, iż osoba staje się pochłonięta myśleniem o sytuacji, w której może zabraknąć narkotyku, i obawą przed złym samopoczuciem 46. Jego życie koncentruje się wokół substancji, którą zażywa staje się uzależniony psychicznie. Systematyczne zażywanie środka psychoaktywnego, powoduje wytworzenie sztucznej potrzeby biologicznej. Dokładniej mówiąc, substancja została włączona do metabolizmu komórkowego i staje się niezbędna do zachowania równowagi ustroju. Jej brak, lub niedostateczna ilość w organizmie powoduje zakłócenie procesów metabolicznych. Pojawiają się przykre dolegliwości, nazywane objawami abstynencyjnymi, lub potocznie głodem. Dochodzi do fizycznego uzależnienia od substancji chemicznej. Częste spożywanie alkoholu prowadzi do różnych zmian w organizmie człowieka. Uszkodzeniu ulegają naczynia krwionośne w mózgu, co może doprowadzić do wylewu, oraz komórki nerwowe w korze mózgowej. Pojawia się nadciśnienie, niewydolność krążenia, arytmia, mięsień sercowy zostaje uszkodzony. Często występują zmiany chorobowe układu pokarmowego: nieżyty przełyku, owrzodzenia żołądka i dwunastnicy, zapalenie trzustki. Dochodzi do marskości wątroby. W psychice powstaje poczucie winy, depresja, utrata chęci do życia 47. Dla zniwelowania coraz dotkliwszych dolegliwości osoba zażywa coraz większe dawki substancji psychoaktywnej, np. alkoholu. Kiedy poziom alkoholu we krwi, przekroczony punkt krytyczny, część mózgu odpowiedzialna za oddychanie i pracę serca przestaje 46 Z. Juczyński, Narkonania, Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa 2008 s K. Zajączkowski, Nikotyna, alkohol, narkotyki, Profilaktyka uzależnień, Wydawnictwo Rubikon, Kraków 2001, s.28 29

30 prawidłowo funkcjonować. Dochodzi do zatrucia organizmu, co może doprowadzić do niewydolności krążeniowo oddechowej, skutkiem czego może być śmierć. Podobne dolegliwości powoduje używanie nikotyny (palenie np. papierosów). Częstymi skutkami palenia papierosów są: zwiększone ryzyko choroby wieńcowej, zawał, przerost i rozszerzenie serca, zapalenie żył i tętnic, uszkodzenie zębów i dziąseł, problemy z układem pokarmowym (biegunki, wrzody jelit i żołąda, nowotwór żołądka), rozedma płuc, podatność na gruźlicę, obniżenie odporności 48. Działanie innych substancji jest podobne. Każda substancja psychoaktywna, to substancja chemiczna. Nie jest istotne w jaki sposób jest wprowadzana do organizmu człowieka. Ważne jest to, że od pierwszej dawki ma niszczący wpływ na różne narządy i przez swoje destrukcyjne działanie, sieje spustoszenie w psychice i w jego biologicznym funkcjonowaniu. Poza fizjologicznymi skutkami picia alkoholu, czy zażywania innych narkotyków, pojawiają się konsekwencje psychospołeczne. Duże natężenie spożycia przede wszystkim alkoholu w wieku dorastania silnie koreluje z takimi zjawiskami jak wczesna inicjacja seksualna, wczesne wstępowanie w związek małżeński, zaniechanie dalszej edukacji, wczesne podejmowanie pracy zawodowej lub bezrobocie. Nastolatki mają tendencje do przeskakiwania normalnych dla tego wieku etapów rozwojowych. Prowadzi to do nieudanych małżeństw i braku stabilizacji zawodowej 49. Według biegłych sądowych ponad połowa rozwodów nie miałaby miejsca, gdyby nie alkohol. Alkohol jest ponadto przyczyną wielu problemów prawnych. Poczynając od sprzedaży alkoholu nieletnim, poprzez posiadanie i handel narkotykami, są to czyny karalne. Nadużywanie substancji psychoaktywnych także niesie ryzyko konfliktu z prawem. Ponad 70% brutalnych aktów przemocy dokonywana jest przez sprawców pod wpływem alkoholu. Znaczna liczba ciężkich przestępstw, takich jak zabójstwa czy gwałty, popełniana jest przez osoby nietrzeźwe lub przy ich współudziale. Oczywiście nie dotyczy to tylko tak ciężkich wykroczeń. Nietrzeźwi kierujący pojazdami są przyczyna ponad połowy wszystkich wypadków spowodowanych przez kierowców. Wśród pieszych uczestniczących w wypadkach na drogach, nietrzeźwi stanowili kilkadziesiąt procent Tamże, s J. Jeffries Mc Whirter, dz. cyt.. s I. Pospiszyl, Patologie społeczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009, s

31 Widać zatem, że zażywania substancji psychoaktywnych niesie bardzo wiele nieprzyjemnych skutków, i w tym świetle tracą one swą atrakcyjność. Mam taką nadzieję, że takie ujęcie skutecznie zniechęci młodych do prób z tymi środkami 4. Profilaktyka w literaturze przedmiotu. Przykładowe programy profilaktyczne Profilaktyka jest jednym ze sposobów reagowania na rozmaite zjawiska społeczne, które oceniane są jako szkodliwe i niepożądane. Negatywna ocena skłania do traktowania takich zjawisk w kategoriach zagrożeń i podejmowania wysiłków w celu ich eliminacji lub choćby ograniczania. Jest wiele różnych metod przeciwdziałania zagrożeniom. Profilaktyka różni się od innych sposobów przeciwdziałania tym, że jest czynnością uprzedzającą, że podejmowana jest zanim takie groźne zjawiska się ujawnią lub rozprzestrzenią, a ich dolegliwość wymusi dopiero zastosowanie bezpośrednich środków zaradczych. Istotą działań profilaktycznych jest przeciwdziałanie zagrożeniom, których wystąpienie lub spotęgowanie w przyszłości wydaje się wysoce prawdopodobne. Powszechnie uważa się, że skuteczna profilaktyka jest optymalnym sposobem hamowania rozwoju lub ograniczania skali zjawisk uznanych za niekorzystne i dolegliwe społecznie. Profilaktyka polega na przedsięwzięciu środków ostrożności w obliczu antycypowanych zagrożeń. Z tego względu jest znacznie bardziej opłacalna niż kosztowne działania zaradcze konieczne w sytuacji, gdy zaskakująco wzrasta skala wcześniej nie dostrzeganych lub bagatelizowanych niepożądanych zjawisk. 51 Profilaktyka to zapobieganie zidentyfikowanym i spodziewanym zagrożeniom poprzez przedsięwzięcie działań mających na celu zahamowanie negatywnie ocenianych przekształceń istniejącego stanu rzeczy. Zalecane jest odwołanie do systemów wartości i ocen, które określają pożądane i niepożądane cechy obiektów. Podobnie w socjotechnice pojawia się zagadnienie systemów wartości i ocen, na podstawie których dokonuje się ustaleń, jakie wizje rzeczywistości społecznej czy też kierunki jej rozwoju są niekorzystne, a jakie korzystne, oraz czemu w efekcie postępowania profilaktycznego zapobiegać, a co utrwalać lub wzmacniać Praca zbiorowa pod redakcją G. Świątkiewicz, Profilaktyka w środowisku lokalnym, Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii, Warszawa, 2002 s Tamże, s.21 31

32 Nazwanie takich pożądanych i niepożądanych stanów rzeczy określa obszary działania profilaktyki. Obok pytania czemu zapobiegać, stawia się równie ważkie pytanie, jak zapobiegać? Co konkretnie robić i jak to robić, aby działania profilaktyczne miały sens i przynosiły wymierne efekty? Różnorodność czynności, jakie spełniają ogólne warunki przypisane działaniom profilaktycznym jest ogromna. Zapobiegać można na wiele rozmaitych sposobów, ale wśród nich daje się wyróżnić dwie odrębne kategorie procedur. Pierwsza zaleca dbałość o to, aby chwasty nie zagłuszyły żyta, druga o to, aby żyto zagłuszyło chwasty 53. Wszystkie interwencje podejmowane w celu przeciwdziałania alkoholizmowi i narkomanii powinny uwzględniać indywidualne czynniki ryzyka. Niektóre z tych czynników, na przykład duża skłonność do zachowań ryzykownych i poszukiwania przygód, same w sobie nie są problemem, dopóki nie towarzyszą im inne stresory wewnętrzne i zewnętrzne. Chodzi o takie pokierowanie młodzieżą, by zachowywała się produktywnie, a nie destrukcyjnie 54. Dlaczego programy terapeutyczne i profilaktyczne są nadal mało skuteczne? Wszelkie badania ewaluacyjne w dziedzinie profilaktyki i terapii uzależnień potwierdzają znikomą skuteczność aktualnie stosowanych programów w tej dziedzinie. Dzieje się tak dlatego, że programy te nie sięgają ostatecznych przyczyn narkomanii czy alkoholizmu. Większość modeli terapeutycznych ogranicza się do demaskowania i przezwyciężania psychicznych mechanizmów uzależnień. Tego typu pomoc, nie może być w pełni skuteczną terapią, gdyż zmniejsza lub likwiduje jedynie biologiczne i psychiczne konsekwencje uzależnień. Innymi słowy człowiek uzależniony, który dzięki leczeniu odzyskał zdrowie fizyczne oraz poradził sobie z psychicznymi mechanizmami uzależnienia. Wraca jedynie do punktu wyjścia, czyli do sytuacji, w której zaczął sięgać po raz pierwszy po substancje uzależniające mimo, że nie był jeszcze wtedy od nich uzależniony! Dominujące obecnie modele terapeutyczne nie sięgają zatem podstawowego pytania, które brzmi: dlaczego proces uzależnienia w ogóle się rozpoczął? 55. Analogiczne ograniczenia cechuje większość istniejących programów profilaktycznych. Nawet najlepsze z nich kończą się tam, gdzie zaczyna się istota 53 Tamże, s J. Jeffries Mc Whirter, dz. cyt.. s Ks. dr M. Dziewiecki, Profilaktyka Uzależnień: Podstawy i Aplikacje Oficjalna Strona Internetowa 32

33 problemu. Nowoczesne programy profilaktyczne promują u wychowanków bardzo istotne kompetencje z zakresu informacji i postaw. Nie ograniczają się już do straszenia i do samych zakazów, ale precyzyjnie i bez moralizowania przekazują informacje na temat działania substancji narkotycznych oraz na temat destrukcji biologicznej i psycho-społecznej, jakiej takie substancje dokonują 56. Ponadto programy te uczą asertywnego i skutecznego przeciwstawiania się naciskom środowiska, które nakłania do sięgania po alkohol czy narkotyki. Uczą także asertywnego wyrażania emocji, zwłaszcza tych bolesnych, aby w ten sposób eliminować potrzebę ich zagłuszania drogą chemiczną. Tutaj jednak zatrzymują się te programy. Nie stawiają one zwykle najważniejszego dla profilaktyki pytania, które brzmi: skąd się biorą i co sygnalizują bolesne stany emocjonalne u dzieci i młodzieży? W ten sposób doszliśmy do najważniejszych pytań dla terapii i profilaktyki uzależnień, czyli do kwestii ostatecznych przyczyn tego zjawiska. Skuteczna terapia powinna nie tylko demaskować konsekwencje uzależnienia się od alkoholu czy narkotyków ale także odkryć, dlaczego u danej osoby proces uzależniania w ogóle się rozpoczął? Podobnie profilaktyka to nie tylko przekazywanie informacji o substancjach uzależniających i uczenie kompetencji wobec własnych emocji lecz to także pytanie o źródło bolesnych stanów emocjonalnych, z którymi młodzi mogą sobie nie poradzić mimo najlepszych nawet kompetencji w tej dziedzinie 57. Odpowiedź na oba pytania jest taka sama: u podstaw bolesnych emocji i sięgania po substancje uzależniające leży ostatecznie kryzys życia. A skoro tak, to zapobieganie alkoholizmowi i narkomanii polega ostatecznie na uczeniu dzieci i młodzieży dojrzałej postawy wobec życia. terapia natomiast nie będzie skuteczna, dopóki nie pomoże pokonać dotychczasowego kryzysu życia i nie wprowadzi w świat, który przyniesie człowiekowi uzależnionemu większy zysk i większą radość niż sięganie po alkohol czy narkotyki. Terapia uzależnień jest jednak znacznie trudniejsza niż profilaktyka, gdyż oprócz uczenia dojrzałej postawy wobec życia, wymaga jednocześnie likwidowania biologicznych i psychicznych skutków uzależnienia 58. Podsumowując, chodzi o takie oddziaływania wychowawcze, które ułatwiają młodym zrozumienie samych siebie. Własnych mechanizmów i potrzeb psychospołecznych oraz realiów i wymagań ludzkiego życia, aby uchronić ich przed 56 Tamże, jw. 57 Tamże, jw. 58 Tamże, jw. 33

34 iluzją łatwego szczęścia. Istotnym jest zaszczepienie podstawowych wartości egzystencjalnych, umożliwiających osiągnięcie równowagi, niezależności osobistej i zdolność do autokontroli oraz świadomej aktywności w kształtowaniu własnego życia. Zdolność do odpowiedzialności, ofiarności i wytrwałości we współpracy z innymi, pozwoli im budować trwałe więzi oraz osiągnąć satysfakcję życiową 59. Jako przykład podać można programy profilaktyczne realizowane w szkołach przez Centrum Profilaktyki przy Ośrodku Pomocy Psychologicznej i Terapii Uzależnień REMEDIUM w Ostrzeszowie. PROGRAM PROFILAKTYCZNY KIEROWANY DO II i III KLAS GIMNAZJUM: MOJE ŻYCIE Program adresowany jest dla uczniów drugich i trzecich klas gimnazjalnych. Podstawowym założeniem stworzenia programu jest pokazanie młodemu człowiekowi jego odpowiedzialności za eksperymentowanie z narkotykami i alkoholem, a także uświadomienie przykrych stron tych eksperymentów. Innym ważnym elementem programu jest zachęcenie młodego człowieka do przeżywanie teraźniejszości i tworzenia planów na przyszłość w oparciu o pozytywne wartości. W trakcie zajęć dowiadują się, że dobrze mieć pozytywne marzenia gdyż są one czynnikiem bardzo pomocnym w osiąganiu sukcesów życiowych. Okres gimnazjum to okres dojrzewania, to okres uczenia sie nawiązywania realnych kontaktów interpersonalnych. Brak tej umiejętności może być i coraz częściej jest przyczyną nie radzenia sobie z trudnościami okresu dojrzewania. Program w części jest nastawiony na uczenie umiejętności rozmawiania w bezpośrednim kontakcie. PROGRAM PROFILAKTYCZNY KIEROWANY DO I KLASY GIMNAZJUM: PRZEMOCY NIE Program kierowany jest do uczniów pierwszych klas gimnazjalnych. Podstawowe założenie programu bierze swoje źródło z trudnej sytuacji ucznia, który rozpoczyna naukę w nowej szkole, w nowej sytuacji. Treści zawarte w programie dostarczą młodzieży podstawowej wiedzy na temat współczesnej sytuacji, psychologicznej roli sprawcy, ofiary i świadka. Innym ważnym elementem programu jest możliwość odszukania, nazwania i 59 Tamże, jw. 34

35 oswojenia uczuć, które towarzyszą sprawcy, ofierze i świadkowi. Młodzież wspólnie z prowadzącym wypracowuje sposoby przeciwdziałania, radzenia sobie z przemocą poprzez poznanie podstawowych mechanizmów, które zmuszają do trwania w niej lub bycia obojętnym wobec sytuacji, w jakiej znaleźli się sprawca i ofiara. 35

36 Rozdział II. Metodologia badań własnych 1. Przedmiot i cel badań Obiektem moich zainteresowań jest funkcjonowanie młodzieży w dzisiejszym świecie, w sytuacjach stresu, niepowodzeń i całym chaosie jaki fundują na co dzień media. Jak radzą sobie w takich sytuacjach? Czy potrafią rozwiązywać problemy życiowe w konstruktywny sposób, czy wybraliby ryzykowne rozwiązanie na przykład zażywając substancje psychoaktywne, aby uciec od problemu. Kogo proszą o pomoc, z kim rozmawiają o problemach. Przedmiotem badań w niniejszej pracy jest próba poznania opinii uczniów klas gimnazjalnych oraz nauczycieli na temat programów profilaktycznych, które organizowane są w ich szkole. Zasadniczym celem pracy badawczej jest zdobycie wiedzy, zawierającej jak najwięcej informacji 60. Głównym celem moich badań jest odpowiedź na pytanie: czy uczestnicy i prowadzący sądzą, że programy profilaktyczne mogą być skutecznym narzędziem w walce z zachowaniami ryzykownymi? Istotnym jest również pytanie: czy uczniowie i nauczyciele widzą korzyści z udziału w takich zajęciach? 2. Problemy i hipotezy badawcze Problem badawczy, to pytania, na które szukamy odpowiedzi na drodze badań naukowych 61. Problem główny niniejszej pracy zawarty jest w pytaniu: Czy i z jakimi zachowaniami ryzykownymi stykają się badani uczniowie z klas gimnazjalnych oraz czy i w jaki sposób uczestniczą w szkolnej profilaktyce? Problemy szczegółowe to następujące pytania: 1. Czy uczniowie zauważają w swojej szkole zachowania takie jak bicie, kradzieże, wyzwiska, itp., a jeśli tak, to kto jest inicjatorem niewłaściwych zachowań, a kto ofiarą? 60 T. Pilch, T. Bauman, Zasady badań pedagogicznych, Wydawnictwo Akademickie ŻAK Warszawa 2001, s M. Węglinska, Jak pisać pracę magisterską?, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 1997, s.11 36

37 2. Czy i z kim badani uczniowie rozmawiają o problemach związanych z niewłaściwymi zachowaniami rówieśników? 3. Czy i jakie zajęcia profilaktyczne prowadzone są w ich szkole i przez kogo? 4. Czy wiedza zdobyta na zajęciach profilaktycznych przydaje się w życiu codziennym i jak uczniowie oceniają takie zajęcia i potrzebę ich prowadzenia? 5. Czy nauczyciele dostrzegają zachowania ryzykowne uczniów oraz czy i jak oceniają działania profilaktyczne szkoły w zakresie przeciwdziałania im? Hipoteza, to przypuszczalna, przewidywana odpowiedź na pytanie zawarte w problemie badawczym 62. W niniejszej pracy na podstawie pytań problemowych, stawiam następujące hipotezy: Główną: Zakładam, że większość uczniów ma w swojej szkole kontakt z zachowaniami ryzykownymi, głównie agresją i przemocą, oraz że uczestniczą w zajęciach profilaktycznych realizowanych w szkole. Hipotezy szczegółowe są następujące: 1. Myślę, że badani uczniowie stykają się z zachowaniami takimi, jak bicie, kradzieże, wyzwiska, itp., przy czym najczęściej chłopcy to inicjatorzy niewłaściwych zachowań, a dziewczyny zawsze w roli ofiary. 2. Zakładam, że o problemach najczęściej rozmawiają z rodzicami, natomiast z nauczycielami bardzo rzadko. 3. Zakładam, że w szkole prowadzone są zajęcia profilaktyczne, między innymi uczniowie znają wiele programów profilaktycznych, prowadzonych głównie przez osoby z zewnątrz. 4. Myślę, że dla uczniów wiedza zdobyta na zajęciach profilaktycznych jest przydatna, lecz nie zawsze mają oni tego świadomość i najprawdopodobniej uczniowie nie są przekonani do potrzeby prowadzenia zajęć profilaktycznych. 5. Sądzę, że nauczyciele dostrzegają zachowania ryzykowne uczniów oraz oceniają działania profilaktyczne szkoły w zakresie przeciwdziałania im jako skuteczne. 3. Metody, techniki i narzędzia badawcze Metoda badań według Tadeusza Pilcha to, zespół teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących najogólniej całość 62 Tamże, s.16 37

38 postępowania badacza, zmierzającego do rozwiązania określonego problemu naukowego 63. Ryszard A. Podgórski podaje, że metoda to, sposób wykonywania czynu złożonego, polegającego na określonym doborze i układzie jego działań składowych, a przy tym uplanowiona i nadająca się do wielokrotnego stosowania 64. Technika badań według T. Pilcha to, czynności praktyczne, regulowane starannie wypracowanymi dyrektywami, pozwalającymi na uzyskanie optymalnie sprawdzalnych informacji, opinii, faktów 65. Są czynnościami określonymi przez dobór odpowiedniej metody i przez nią uwarunkowanymi. 66 Ryszard A. Podgórski opisuje technikę jako, szczegółowy sposób wykonywania danego rodzaju zadań badawczych, sposób gromadzenia materiałów 67. Narzędzie badawcze według T. Pilcha, jest przedmiotem służącym do realizacji wybranej techniki badań 68. R.A. Podgórski określa technikę jako, ściśle związane ze sposobem zbierania informacji, danych, w oparciu o które weryfikuje się hipotez robocze i operacyjne oraz problem badawczy (np. kwestionariusz obserwacji, wywiadu, ankieta) 69. Przez metodę rozumiem zatem, sposób prowadzenia procedury badawczej. Pewien świadomy wybór czynności, środków, założeń i wytycznych w postępowaniu naukowym. Dla rozwiązania określonych problemów badawczych, istotne jest zastosowanie odpowiedniej metody. Najczęściej stosowanymi w badaniach pedagogicznych metodami są: Eksperyment pedagogiczny jest metodą naukowego badania określonego wycinka rzeczywistości (wychowawczej), polegającą na wywoływaniu lub tylko zmienianiu przebiegu procesów przez wprowadzenie do nich jakiegoś nowego czynnika i obserwowaniu zmian powstałych pod jego wpływem 70. Monografia pedagogiczna to metoda badań, której przedmiotem są instytucje wychowawcze w rozumieniu placówki lub instytucjonalne formy działalności wychowawczej, lub jednorodne zjawiska społeczne, prowadzące do gruntownego 63 T. Pilch, T. Bauman, dz. cyt., s R. A. Podgórski, Metodologia Badań Socjologicznych, Oficyna Wydawnicza Branta Bydgoszcz Olsztyn 2007, s T. Pilch, T. Bauman, dz. cyt., s Tamże, s R. A. Podgórski, dz. cyt., s T. Pilch, T. Bauman, dz. cyt., s R. A. Podgórski, dz. cyt., s T. Pilch, T. Bauman, dz. cyt., s.73 38

39 rozpoznania struktury instytucji, zasad i efektywności działań wychowawczych oraz opracowania koncepcji ulepszeń prognoz rozwojowych 71. Metoda indywidualnych przypadków jest sposobem badań polegającym na analizie jednostkowych losów ludzkich uwikłanych w określone sytuacje wychowawcze lub na analizie konkretnych zjawisk natury wychowawczej poprzez prymat jednostkowych biografii ludzkich z nastawieniem na opracowanie diagnozy przypadku lub zjawiska w celu podjęcia działań terapeutycznych. Metoda sondażu diagnostycznego jest sposobem gromadzenia wiedzy o atrybutach strukturalnych i funkcjonalnych oraz dynamice zjawisk społecznych, opiniach i poglądach wybranych zbiorowości, nasilaniu się i kierunkach rozwoju określonych zjawisk i wszelkich innych zjawiskach instytucjonalnie nie zlokalizowanych - posiadających znaczenie wychowawcze - w oparciu o specjalnie dobraną grupę reprezentującą populację generalną, w której badane zjawisko występuje 72. Każda z powyższych metod posługuje się charakterystycznymi dla niej technikami, czyli określonymi i uwarunkowanymi przez nią czynnościami. Do gromadzenia materiału badawczego, najczęściej stosowanymi technikami są: Obserwacja jest czynnością badawcza polegającą na gromadzeniu danych drogą postrzeżeń. Wywiad jest rozmową badającego z respondentem lub respondentami według opracowanych wcześniej dyspozycji lub w oparciu o specjalny kwestionariusz. Ankieta jest techniką gromadzenia informacji polegająca na wypełnianiu najczęściej samodzielnie przez badanego specjalnych kwestionariuszy na ogół o wysokim stopniu standaryzacji w obecności lub częściej bez obecności ankietera 73. W swojej pracy wykorzystałem metodę sondażu diagnostycznego, zaś techniką zbierania informacji jest ankieta. Jest to zazwyczaj pisemna forma obszernego zestawu pytań, podawanych osobom badanym. Według T. Pilcha Pytania ankiety są zawsze konkretne, ścisłe i jedno problemowe. Najczęściej też pytania są zamknięte i zaopatrzone w tak zwaną kafeterię, czyli zestaw wszelkich możliwych odpowiedzi, poza które odpowiadający wyjść nie może, lecz tylko wybiera wśród możliwości, jakie daje sformułowany zestaw Tamże, s Tamże, s Tamże, s Tamże, s

40 Ostatnim elementem jest narzędzie badawcze. Jak wiemy z definicji jest to, instrument służący do realizacji wybranej techniki badawczej. Konstruując narzędzia badań musimy pamiętać, że za każdym razem buduje się dla poznania określonej konkretnej sytuacji, zjawiska czy problemu. Wszelkiego typu narzędzia werbalne, kwestionariusze, skale, arkusze są w pełni odpowiednie dla jednego i tylko jednego właśnie przypadku na użytek którego zastały skonstruowane. 75 Narzędzie badawcze powinno też spełniać przynajmniej dwa podstawowe warunki: Musi być trafne aby mierzyło tylko i wyłącznie to, co ma być nim mierzone, tj. jedynie to, co faktycznie stanowi przedmiot zaplanowanych i przeprowadzanych badań 76. Musi być rzetelne charakteryzuje się stałością wyników otrzymanych z jego pomocą, gdy zastosuje się go ponownie wobec tego samego obiektu badań. Stałość taka jest możliwa oczywiście tylko i wyłącznie pod warunkiem, że przedmiot badany nie uległ w tym czasie zmianie 77. Na potrzeby niniejszej pracy, skonstruowanym przeze mnie narzędziem są kwestionariusze dwóch ankiet. Zawarłem w nich zbiór uporządkowanych pytań, które będą stanowiły podstawę do rozwiązania problemu badawczego, jakim jest cel tej pracy. Ankiety zawierają pytania zamknięte z możliwością jednej odpowiedzi, oraz z możliwością kilku odpowiedzi i punktem dającym możliwość własnej odpowiedzi. Zawierają również pytania otwarte dające możliwość odpowiedzi własnymi słowami Kwestionariusze zostały skierowane do grupy uczniów i nauczycieli. Ankiety są anonimowe, respondenci odpowiadają na pytania zgodnie ze swoją wiedzą i odczuciami. 4. Teren i organizacja badań. Charakterystyka badanej grupy Badania zostały przeprowadzone w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Mikorzynie, Mikorzyn 75, Kępno woj. Wielkopolskie. Uczestnikami byli uczniowie sześciu klas, po dwie z każdego z trzech roczników oraz nauczyciele, wychowawcy. 75 Tamże, s M. Łobocki, Wprowadzenie do metodologii badań pedagogicznych, Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006, s Tamże, s.76 40

41 Tabela 1. Badani uczniowie według wieku i płci Wiek Badani Dziewczyny Chłopcy Ogółem L % L % L % Klasa I 31 48, , ,14 Klasa II 16 25, , ,83 Klasa III 17 26, , ,03 Razem , , ,00 Źródło: badania własne Największą grupę stanowią pierwszoklasiści 49 osób. Grupy drugo i trzecioklasistów są bardzo zbliżone i liczyły odpowiednio 32 i 30 osób. W sumie w badaniu wzięło udział 111 uczniów, w tym 64 dziewczyny i 47 chłopców z klas I III. W badaniach uczestniczyło również 19 nauczycieli prowadzących zajęcia profilaktyczne. W większości są to kobiety i czterech mężczyzn. Wszyscy ukończyli Wyższe Studia Magisterskie. Poza tym, ciągle korzystają z różnych form doskonalenia zawodowego. Uczestniczą w kursach, szkoleniach na przykład: - Praca z dzieckiem nadpobudliwym - Rodzic wróg, czy przyjaciel - Profilaktyka AIDS i HIV - Praca z uczniem uzdolnionym - Profilaktyka przemocy i zachowań agresywnych oraz Studiach Podyplomowych takich jak: - Studia Podyplomowe - Resocjalizacja - Studia Podyplomowe Terapia Pedagogiczna. Grono pedagogiczne stanowią osoby z różnym stażem pracy siedmioro z ponad 20letnim doświadczeniem, trzy osoby w przedziale lat pracy, reszta z 6-15 letnim dorobkiem zawodowym. 41

42 Rozdział III. Profilaktyka zachowań ryzykownych w opinii uczniów klas gimnazjalnych oraz nauczycieli w świetle badań własnych 1. Występowanie zachowań ryzykownych w szkole w opinii uczniów Na początku ankietowani odpowiedzieli na kilka pytań związanych z niewłaściwymi zachowaniami występującymi w ich szkole. Czy takie zachowania zaobserwowali, jakie i jak często? Kto takie zachowania inicjuje, a kto ich doświadcza, oraz kogo informują o ich występowaniu. Tabela 2. Występowanie niewłaściwych zachowań według dziewczyn Możliwe odpowiedzi Badani Klasa I. Klasa II. Klasa III. Ogółem L % L % L % L % Zawsze 2 6,45 0 0,00 0 0,00 2 3,12 Raczej tak 7 22, , , ,88 Tak 16 51, , , ,12 Raczej nie 4 12,90 0 0, , ,94 Nie 2 6, ,75 0 0,00 5 7,82 Nigdy 0 0, ,50 0 0,00 2 3,12 Razem , , , ,00 Źródło: Badania własne Tabela 3. Występowanie niewłaściwych zachowań według chłopców Możliwe odpowiedzi Badani Klasa I. Klasa II. Klasa III. Ogółem L % L % L % L % Zawsze 0 0,00 1 6,25 1 7,70 2 4,25 Raczej tak 5 27, , , ,79 Tak 7 38, , , ,30 Raczej nie 4 22, , , ,02 Nie 2 11,11 1 6,25 0 0,00 3 6,39 Nigdy 0 0,00 0 0, ,38 2 4,25 Razem , , , ,00 Źródło: Badania własne 42

43 Z danych zawartych w tabelach 2 i 3 wynika, że w każdej klasie zarówno dziewczęta, jak i chłopcy w zdecydowanej większości uważają, iż zachowania niewłaściwe występują w ich szkole. Najczęściej pojawiającymi się odpowiedziami były Tak i Raczej tak. Jasnym zatem jest, że młodzi ludzie znają normy społeczne i wartości oraz mają świadomość swoich niewłaściwych zachowań. Można by nawet, w niektórych sytuacjach, pokusić się o stwierdzenie, że działają z premedytacją. Wiąże się to być może z nieznajomością lub brakiem umiejętności realnej oceny konsekwencji swojego postępowania. Jak często zatem ich zdaniem zdarzają się takie sytuacje? Tabela 4. Częstotliwość niewłaściwych zachowań według dziewczyn (L=64) Bardzo Bardzo Niewłaściwe Często Czasami Rzadko Nigdy Razem często rzadko zachowania L % L % L % L % L % L % L % Wagarują 1 1, , , , ,88 5 7, ,00 Palą papierosy 2 3,12 0 0,00 5 7, , , , ,00 Piją alkohol 3 4,69 3 4,69 6 9, , , , ,00 Biorą środki odurzające 0 0,00 1 1,56 3 4,69 4 6, , , ,00 Kłócą się 14 21, , ,13 5 7,81 4 6,25 6 9, ,00 Biją słabszych uczniów 1 1,56 2 3, , , , , ,00 Obrażają innych uczniów 5 7, , , ,94 6 9, , ,00 Kradną 0 0,00 0 0,00 6 9, , , , ,00 Niszczą przedmioty 1 1, , , , , , ,00 Obrażają nauczycieli 0 0,00 4 6, , , , , ,00 Źródło: Badania własne Wyniki nie sumują się do 100%, gdyż badani wybierali kilka odpowiedzi Według dziewczyn najczęściej występującym niewłaściwym zachowaniem, są kłótnie. Trzy odpowiedzi oznaczające częste występowanie takich incydentów były zaznaczane przez ponad 20% biorących udział w badaniu. W sumie dało to 76,57% wszystkich dziewcząt. Najmniej spotykanym łamaniem norm, okazały się branie środków odurzających, palenie papierosów i picie alkoholu. Co nie znaczy jednak, że takie zjawiska nie mają miejsca. Co ciekawe, aż 53,13% uczennic zna takie sytuacje, występują od według nich rzadko, a nawet bardzo rzadko, ale występują. Niestety pojedyncze respondentki uważają, że są to częste lub bardzo częste wypadki, jak wynika z tabeli nawet częstsze niż sięganie po papierosy. 43

44 Tabela 5. Częstotliwość niewłaściwych zachowań według chłopców (L=47) Bardzo Bardzo Niewłaściwe Często Czasami Rzadko Nigdy Razem często rzadko zachowania L % L % L % L % L % L % L % Wagarują 2 4, , , ,40 4 8,51 1 2, ,00 Palą papierosy 1 2,12 0 0, , , , , ,00 Piją alkohol 2 4,26 3 6, , , , , ,00 Biorą środki odurzające 1 2,12 0 0,00 3 6, , , , ,00 Kłócą się 14 29, , ,40 2 4, ,64 3 6, ,00 Biją słabszych uczniów 6 12, , , , , , ,00 Obrażają innych uczniów 7 14, , , ,89 4 8, , ,00 Kradną 3 6,38 1 2,12 4 8,51 4 8, , , ,00 Niszczą przedmioty 4 8, , , , , , ,00 Obrażają nauczycieli 4 8,51 3 6, , , , , ,00 Źródło: Badania własne Wyniki nie sumują się do 100%, gdyż badani wybierali kilka odpowiedzi Podobnie odpowiedzi ukształtowały się w męskiej części uczniów. Z tym, że jeszcze bardziej wyraźna jest obecność tych niepokojących zjawisk. Zaledwie ¼ chłopców deklaruje, że wśród ich kolegów niema pijących alkohol i trochę więcej(36,17%), że niema palących. Inne niewłaściwe zachowania takie jak wagary, niszczenie przedmiotów i inne, prawdopodobnie nie wykraczają poza pewne normy wpisane w wiek dojrzewania. Wykres 1. Inicjatorzy niewłaściwych zachowań 97% 100% 100% 80% 72% 63% 60% 38% 40% 28% 100% 92% 20% 0% 3% Klasa I Dziewczyny Klasa I Chłopcy 0% Klasa II Dziewczyny Klasa II Chłopcy 0% Klasa III Dziewczyny 8% Klasa III Chłopcy dziewczyny jako inicjatorki chłopcy jako inicjatorzy Źródło: Badania własne Patrząc na wykres, bardzo łatwo zauważyć, iż uczniowie wszystkich klas jako inicjatorów niewłaściwego zachowania wskazali na chłopców. Według dziewczyn z klasy II i III nawet w 100% nieodpowiednie zachowanie jest zasługą chłopców. 44

45 Natomiast chłopcy z klas I i II uważają, że ich koleżanki mają dość spory udział w działaniach niekoniecznie aprobowanych przez innych (w szczególności wychowawców). Myślę, że to właśnie to kryterium było najczęściej brane pod uwagę przy odpowiedzi na to pytanie. Przecież, to chłopcy najczęściej są upominani przez nauczycieli w klasie, na boisku, to chłopcy lądują u dyrektora na rozmowie. Wykres 2. Ofiary niewłaściwych zachowań 100,00% 90,00% 80,00% 70,00% 60,00% 50,00% 40,00% 30,00% 20,00% 10,00% 0,00% Klasa I Dziewczyny 64,52% 66,67% 35,48% 33,33% Klasa I Chłopcy Klasa II Dziewczyny 81,25% 81,25% 18,75% 18,75% Klasa II Chłopcy 0,00% 100,00% Klasa III Dziewczyny 23,52% 76,48% Klasa III Chłopcy dziewczyny jako ofiary chłopcy jako ofiary Źródło: Badania własne Na następnym wykresie pokazane zostało, kto według uczniów doświadcza konsekwencji niewłaściwych zachowań. Wynika z niego, iż w klasie pierwszej ofiarami w większej części są chłopcy, ale w 1/3 przypadków i dziewczyny. W klasie drugiej dziewczyny coraz rzadziej doświadczają konsekwencji nieodpowiednich zachowań. W klasie trzeciej, dziewczyny uważają, że są w 100% bezpieczne. Prawdopodobnie wynika to z procesu dojrzewania. Wspólne zabawy dziewcząt i chłopców stopniowo przechodzą w odizolowanie do małych grup. Chłopcy tworzą swoje bandy, a dziewczyny z racji szybszego dojrzewania uważają ich za zbyt dziecinnych. Mimo to, chłopcy myślą jednak, że trochę dokuczają swoim koleżankom. Przyglądając się tabeli 6, możemy stwierdzić, iż prawie połowa uczniów zgłasza fakt, iż ktoś zachowuje się niewłaściwie wychowawcy. Kilka procent mniej zgłasza od razu po zajściu u nauczyciela dyżurującego. Podobna ilość respondentów o niepokojących zachowaniach rozmawia z kolegami, koleżankami. 45

46 Tabela 6. Osoby najczęściej informowane przez badanych o niewłaściwych zachowaniach lub ich doświadczeniu Badani uczniowie Osoby Dziewczyny (L=64) Chłopcy (L=47) Ogółem (L=111) L % L % L % Nauczyciel dyżurujący 27 42, , ,44 Pedagog szkolny 4 6,25 2 4,26 6 5,41 Matka 11 17, , ,02 Brat, siostra 4 6,25 2 4,26 6 5,41 Nikt 18 28, , ,63 Wychowawca 38 59, , ,65 Dyrektor 3 4, , ,91 Ojciec 6 9,38 4 8, ,01 Kolega, koleżanka 33 51, , ,05 Źródło: Badania własne Wyniki nie sumują się do 100%, gdyż badani wybierali kilka odpowiedzi Zastanawiający jest wynik dotyczący rozmowy na tego typu tematy z rodzicami. Mniej niż jeden na pięciu uczniów rozmawia o tym z matką, a jeszcze mniej z ojcem. Rodzeństwo wypadło na równi z pedagogiem szkolnym na szarym końcu. Oczywiście w ankiecie była możliwość udzielenia na to pytanie trzech odpowiedzi. Zdarzało się, że jedna osoba zaznaczyła odpowiedzi np. wychowawca, kolega, oraz nikt. Może więc być tak, że w jednej sytuacji taki uczeń poinformuje na przykład wychowawcę, a innym razem nie porozmawia o problemie z nikim, co też zdeklarowała znaczna grupa. 2. Organizacja zajęć profilaktycznych w ocenie uczniów W dalszej części uczniowie zapytani zostali o to, co rozumieją pod pojęciem profilaktyka niewłaściwych zachowań, jak często, kto i na jakich lekcjach rozmawia z nimi na ten temat. Dalej mieli odpowiedzieć jaka jest forma tych zajęć, kogo chcieliby na takich zajęciach spotkać, oraz co powinno charakteryzować prowadzącego. Pytanie skierowane do uczniów brzmiało: Jak rozumiesz pojęcie PROFILAKTYKA NIEWŁAŚCIWYCH ZACHOWAŃ UCZNIÓW. Na tak postawione pytanie 34 osoby co stanowi 30,63% ze 111 biorących udział w badaniu, nawet nie podjęło próby odpowiedzi. Wielu uczniów odpowiadało w sposób, z którego można wnioskować, że nie mają pojęcia o co chodzi. 46

47 Pojawiały się takie odpowiedzi jak: - Systematyczność złych zachowań, - że uczniowie zachowują się niewłaściwie wobec innych, - spotkania z uczniami, którzy mają problemy, - Są to złe zachowania uczniów lub wprost Nie wiem, - nie ogarniam tematu. Jednak większość bo aż 65 uczniów, co daje 58,55% ogółu badanych, udzieliła zadawalającej odpowiedzi. Nie były to książkowe definicje jednak można wnioskować, że wiedzą co znaczy profilaktyka. Najczęściej pojawiała się odpowiedź - Zapobieganie niewłaściwych zachowań uczniów lub - Zapobieganie niewłaściwemu zachowaniu uczniów. Niektóre z odpowiedzi były bardzo trafne np.: - Zapobieganie niewłaściwym zachowaniom, aby nie zdarzyło się nic złego, - Namawianie uczniów do niestosowania niewłaściwych zachowań, - Zapobieganie, żeby w przyszłości uniknąć niewłaściwych zachowań, - Próba zapobiegania niewłaściwych zachowań uczniów lub - Uczenie uczniów jak się zachowywać, i taka która najbardziej mi się spodobała: - Przekazywanie informacji uczniom na temat zagrożeń picia alkoholu, palenia papierosów czy innych używek. To że uczniowie wiedzą, co to profilaktyka nie znaczy, że są świadomi kiedy takie zajęcia się odbywają. Na następnych wykresach zobaczyć można ciekawe zjawisko. Z jednej strony częstotliwość takich zajęć według ankietowanych jest znikoma, bo aż 45,04% uczniów zaznaczyło odpowiedź, że takie zajęcia odbywają się Raz w roku, a dalsze 36,05%, że Raz w semestrze. Tylko niespełna co piąty uczeń uważa, że takie zajęcia odbywają się Raz w miesiącu Raz w tygodniu. Pewnie w tym momencie ci pierwsi myśleli jedynie o zajęciach, które są z góry zapowiedziane i prowadzone przez osoby przyjeżdżające do szkoły z zewnątrz. Chociaż po analizie tabeli obrazującej wyniki odpowiedzi na kolejne pytanie, zaprzeczają temu. 47

48 Wykres 3. Częstotliwość odbywania się zajęć na temat zachowań niewłaściwych według uczniów 50,00% 40,00% 30,00% 20,00% 10,00% 0,00% 45,04% Raz w roku 36,05% Raz w semestrze 10,81% 8,10% Raz w miesiącu Raz w tygodniu Źródło: badanie własne. Tabela 7. Realizatorzy zajęć na temat niewłaściwych zachowań realizują w opiniach badanych uczniów Badani Ogółem (L=111) Możliwe odpowiedzi Dziewczyny Chłopcy (L=64) (L=47) L % L % L % Wychowawca 43 67, , ,16 Psycholog 2 3, , ,81 Pedagog szkolny 11 17, , ,01 Katecheta 6 9, , ,90 Ktoś spoza szkoły 23 35, , ,73 Nauczyciele przedmiotów 20 31, , ,52 Inne osoby 4 6,25 3 6,38 7 6,30 Źródło: Badania własne Wyniki nie sumują się do 100%, gdyż badani wybierali kilka odpowiedzi Jak widać na pytanie: Kto w twojej szkole realizuje zajęcia na temat niewłaściwych zachowań uczniów?, najczęściej zaznaczaną odpowiedzią, była Wychowawca. Dopiero drugą w kolejności była, że to osoby spoza szkoły prowadzą tego typu zajęcia. Wynika z tego, że uczniowie precyzyjnie rozdzielają, zajęcia prowadzone przez osoby z zewnątrz odbywające się w określonych terminach, od rozmów prowadzonych z nauczycielami i innymi pracownikami szkoły, które prowadzone są na bieżąco. Czasem nawet w trakcie takich rozmów nawet nie pada słowo profilaktyka, więc nie jest traktowa jako zajęcia profilaktyczne. Jednak zapytani wprost wymieniają lekcje na których rozmawiają na temat niewłaściwych zachowań. 48

49 Tabela 8. Lekcje, na których poruszany jest temat niewłaściwych zachowań w opiniach badanych uczniów Możliwe odpowiedzi Godzina wychowawcza Wychowanie do życia w rodzinie Dziewczyny (L=64) Badani Chłopcy (L=47) Ogółem (L=111) L % L % L % 41 64, , , ,62 2 4, ,81 Religia 8 12,50 4 8, ,81 J. polski 18 28, , ,72 Źródło: Badania własne Wyniki nie sumują się do 100%, gdyż badani wybierali kilka odpowiedzi I tu potwierdza się, że najwięcej czasu na tematy związane z zachowaniem poświęcane jest na Godzinie wychowawczej. Innymi lekcjami, które z racji swej specyfiki poruszają te kwestie, to Wychowanie do życia w rodzinie i Religia. Często w odpowiedziach pojawiał się Język polski, co prawdopodobnie wynika z osobowości nauczyciela i zaufania jakim obdarzony jest przez uczniów. Poza tym pojawiały się pojedynczo wymienione inne lekcje jak: W-F, Matematyka, Biologia, Historia itd. Myślę, że te odpowiedzi mają związek z codziennymi rozmowami o ogólnym zachowaniu. Wniosek taki może potwierdzić jedna z odpowiedzi, która brzmi: Na każdej są uwagi na temat naszego zachowania. Ciekawe, czy uczniowie uważają takie wywołane sytuacją pogadanki na temat zachowania poważnie, jako profilaktykę na przyszłość, czy prawdziwe zajęcia z konkretnym tematem prowadzone np. przez specjalistów spoza szkoły traktują na równi z codziennym zrzędzeniem nauczycieli? Myślę, że nie do końca rozumieją różnicę. Tabela 9. Formy prowadzenia zajęć o charakterze profilaktycznym w opiniach badanych uczniów Możliwe odpowiedzi Badani Ogółem Dziewczyny Chłopcy (L=111) (L=64) (L=47) L % L % L % Wykłady 47 73, , ,36 Gry i zabawy 16 25, , ,62 Warsztaty plastyczne 0 0,00 2 4,25 2 1,80 Filmy edukacyjne 42 65, , ,45 Inne 2 3,12 0 0,00 2 1,80 Źródło: Badania własne Wyniki nie sumują się do 100%, gdyż badani wybierali kilka odpowiedzi 49

50 Następne pytanie dotyczyło formy w jakiej zajęcia profilaktyczne prowadzone są w szkole. Jedna z dziewczyn w pewny stopniu potwierdziła mój wcześniejszy wniosek, ponieważ w punkcie dającym możliwość wymienienia innych form niż sugerowane w ankiecie odpowiedziała Rozmowa podczas zajęć na lekcji. Jest to oczywiście tylko jedna taka odpowiedź, ale też tylko jedna odpowiedziała pokazujemy różne sceny, wniosek z tego, że inni nie przywiązuję zbytniej uwagi na treść zajęć. Zdecydowana większość zaznaczała dwie formy zajęć Wykłady i Filmy edukacyjne. Prawdopodobnie zajęcia profilaktyczne prowadzone w sposób zorganizowany traktowane są, jako formę relaksu można obejrzeć film, posłuchać kogoś innego niż nauczyciel, ważne, że przeleciała jakaś lekcja. Tabela 10. Osoby, które uczniowie zaprosiliby do udziału w zajęciach profilaktycznych w opiniach badanych uczniów Możliwe odpowiedzi Dziewczyny (L=64) Badani Chłopcy (L=47) Ogółem (L=111) L % L % L % Psychologa 36 56, , ,85 Lekarza 3 4, , ,41 Rodziców 12 18, , ,31 Osoby, którym udało się wyjść z nałogu 41 64, , ,55 Inne 1 1,56 0 0,0 1 0,90 Źródło: Badania własne Wyniki nie sumują się do 100%, gdyż badani wybierali kilka odpowiedzi Chociaż, z odpowiedzi na kolejne pytanie, można pokusić się o stwierdzenie, że coś jednak z takich zajęć pozostaje w uczniach. Większość zajęć profilaktycznych (przynajmniej tych prowadzonych w tej szkole przez Ośrodek REMEDIUM) prowadzonych jest przez osoby z wykształceniem pedagogicznym z różnymi specjalizacjami, lub certyfikowanych specjalistów np. uzależnień. Uczniowie chcieliby na takich zajęciach mieć możliwość porozmawianie z psychologiem lub wprost z osobą, która wyszła z nałogu lub innych kłopotów. Pewna część zaprosiłaby na takie zajęcia lekarza, prawdopodobnie chcieliby poznać medyczny obraz konsekwencji niewłaściwych zachowań. Jest też grupa młodych ludzi, którzy zaprosiliby rodziców. Myślę, że może być to wynik doświadczeń. Jest prawdopodobne, że któreś z rodziców ma np. problem z alkoholem lub pojawiają się formy przemocy. 50

51 Dzieci po zajęciach profilaktycznych nie wierzą w opowiastki rodziców i zapewnianie, że wszystko jest w porządku. Zaczynają widzieć i chcieliby podzielić się swoją zdobytą wiedzą, niestety najczęściej nie mają takiej możliwości, więc chcieliby zabrać rodziców na takie zajęcia. Tabela 11. Pożądane cechy u osoby prowadzącej zajęcia profilaktyczne w ocenie badanych uczniów Możliwe odpowiedzi Dziewczyny (L=64) Badani Chłopcy (L=47) Ogółem (L=111) L % L % L % Wzbudzać zaufanie 9 14, , ,81 Wierzyć, że to co robi jest potrzebne Rozumieć problemy uczniów Sam stosować się do tego co mówi (nie palić, nie pić alkoholu) 12 18, , , , , , ,31 2 4, ,53 Razem , , ,00 Źródło: badania własne. W tabeli powyżej przedstawione zostało, jak ankietowani odpowiadali na pytanie dotyczące osoby prowadzącej zajęcia profilaktyczne. Jaka ta osoba powinna być, czego od niej oczekują? Uczniowie podzielili się na dwie grupy. Jedna podzieliła swoje głosy pomiędzy trzy odpowiedzi. Prowadzący powinien wzbudzać zaufanie, wierzyć w to co robi i stosować to co mówi we własnym życiu. Druga grupa stanowiąca w tym wypadku większość stawia na to, iż osoba prowadząca zajęcia profilaktyczne musi rozumieć ich problemy. Wynika to z rzeczy oczywistej, młodzi ludzie czują się nierozumiani, i to bardzo często jest przyczyna ich dziwnych zachowań. Młodych trzeba do siebie przekonań, nie lubią morałów i gadania, że źle postępują od osób, które nie dają przykładu własnym postępowaniem. Poza właściwym zachowaniem zgodnie z przekazywanymi wartościami, trzeba rozpoznawać potrzeby i problemy uczniów, oraz okazać zainteresowanie. 3. Aktywy udział w szkolnej profilaktyce w opiniach badanych uczniów Kolejna część ankiety poświęcona została aktywności uczniów na zajęciach profilaktycznych, ich oczekiwań i zainteresowań tematycznych. 51

52 Wykres 4. Aktywność na zajęciach w ocenie badanych uczniów 50,00% 40,00% 30,00% 20,00% 10,00% 0,00% 42,18% 36,17% 32,81% 34,04% 19,14% 12,50% 9,37% 4,25% 3,14% 4,25% 0,00% 2,15% Zawsze Tak Raczej tak Raczej nie Nie Nigdy Dziewczyny Chłopcy Źródło: badania własne Zdecydowanie większość uczniów deklaruje aktywny udział w zajęciach. Są to jedynie deklaracje więc trudno cokolwiek wnioskować na tym etapie analizy. Przyglądając się następnej tabeli, możemy trochę więcej powiedzieć na temat aktywności i jej form. Tabela 12. Formy aktywności badanych uczniów na zajęciach Możliwe odpowiedzi Dziewczyny (L=64) Badani Chłopcy (L=47) Ogółem (L=111) L % L % L % Tworzenie plakatów 36 56, , ,95 Udział w konkursach 10 15, , ,92 Występy 9 14, , ,52 Inne 9 14, , ,61 Razem , , ,00 Źródło: badania własne. Zdecydowana większość osób, które odpowiedziały na pytanie dotyczące formy aktywności wskazały Tworzenie plakatów. Prawdopodobnie chodzi o gazetki tematyczne w szkole, lub konkursy plastyczne, ponieważ kilku uczniów podkreśliło Udział w konkursach i Występy, to potwierdza formy realizacji, gdzie była mowa o przedstawianiu scen. 52

53 Tabela 13. Opinia uczniów o zajęciach profilaktycznych Możliwe odpowiedzi Dziewczyny Badani Chłopcy Ogółem L % L % L % Przydatne 35 54, , ,35 Nieprzydatne 0 0,00 3 6,38 3 2,70 Interesujące 20 31, , ,63 Nudne 9 14, , ,32 Inne 0 0,00 0 0,00 0 0,00 Razem , , ,00 Źródło: badania własne W następnej tabeli przedstawiono zestawienie odpowiedzi wyrażających opinię o zajęciach. Ponad połowa uczniów, którzy odpowiedzieli na to pytanie, wyraziła opinie o przydatności zajęć. Druga większa grupa określiła je jako interesujące. Kilkanaście osób uznała za nudne, a aż trzech chłopców uznała za nieprzydatne. Mam nadzieję, że w miarę rozwoju i udoskonalaniu form i treści programów profilaktycznych, ich przydatność będzie coraz bardziej doceniana przez ich adresatów. Jakie zatem są oczekiwania uczniów od tego typu zajęć? Tabela 14. Oczekiwania badanych uczniów co do zajęć profilaktycznych Możliwe odpowiedzi Żeby były ciekawe, aby się nie nudzić Żeby w spotkaniach uczestniczyli specjaliści Dziewczyny (L=64) Badani Chłopcy (L=47) Ogółem (L=111) L % L % L % 39 60, , , , , ,92 Żeby się dużo dowiedzieć 29 45, , ,93 Żeby nie skusić się na złe zachowania 17 26, , ,12 Czegoś innego 0 0,00 0 0,00 0 0,00 Źródło: Badania własne Wyniki nie sumują się do 100%, gdyż badani wybierali kilka odpowiedzi Pierwszy rzut oka wystarczy, że dla młodzieży najistotniejsze jest, aby zajęcia były ciekawe, aby się nie nudzić. Druga w kolejności jest wiedza, aby zajęcia obfitowały w wiadomości. W dalszej kolejności liczą się kwalifikacje prowadzących. Niestety na końcu sklasyfikowała się skuteczność zajęć, to czy pomogą w przyszłości 53

54 uniknąć złych zachowań. Oczywiście jeśli zajęcia są atrakcyjnie i ciekawie przeprowadzone na pewno pozostają w pamięci, a wiedza w ten sposób zdobyta z pewnością może być wykorzystana kiedy zajdzie taka potrzeba i uniknąć niewłaściwej decyzji. Jakie więc tematy interesują gimnazjalistów? Tabela 15. Tematy zajęć najbardziej interesujące badanych uczniów Możliwe odpowiedzi Dziewczyny (L=64) Badani Chłopcy (L=47) Ogółem (L=111) L % L % L % Problematyka picia alkoholu 9 14, , ,51 Problematyka palenia papierosów Problematyka używania narkotyków Problematyka agresji i przemocy 10 15,62 3 6, , ,87 4 8, , , , ,72 Wszystkie 29 45, , ,34 Żadne 5 7, , ,31 Inne 2 3,12 0 0,00 2 1,80 Źródło: Badania własne Wyniki nie sumują się do 100%, gdyż badani wybierali kilka odpowiedzi Jak nie trudno zauważyć, że 42,34% uczniów jest bardzo ciekawe życia. Wszystkie tematy związane z ich zachowaniem i sposoby uniknięcia niewłaściwych decyzji i ewentualnych błędów, są dla nich interesujące. Jako jeden z konkretnie wskazanych tematów, który uzyskał największą liczbę głosów, to problematyka agresji i przemocy. Nie powinno to jednak umniejszyć ważności problemom zażywania narkotyków, picia alkoholu, czy palenia papierosów. Oczywiście zawsze znajdzie się grupa, która będzie twierdzić, ze te tematy ich nie dotyczą i w ogóle ich nie interesują. Pojawiły się również dwie sugestie dziewczyn na tematy zajęć. Jeden to Problem wpływu społeczeństwa na poszczególne osoby myślę, że chodziłoby o ten zły, destrukcyjny wpływ rówieśników na jednostkę np. o namawianie do picia alkoholu, czy palenia papierosów. Drugi Na temat psychiki dziewczyn. Podejrzewam, że chodzi o bardzo złożony i skomplikowany proces dojrzewania. Dziewczyny w tym wieku rozwijają się szybciej od swoich kolegów, przede wszystkim ich sfera emocjonalna jest bardzo rozbudowana, a rodzice nie zawsze są przygotowani na to, aby im pomóc zrozumieć wszystkie nurtujące je wątpliwości. 54

55 Zobaczmy zatem jakie tematy, są realizowane w trakcie zajęć profilaktycznych. Z danych zawartych w tabeli poniżej wynika, iż w szkole realizowane są wszystkie tematy którymi zainteresowani są uczniowie. Powinni zatem być zadowoleni z możliwości uczestniczenia w organizowanych zajęciach. Dodatkowo jedna z dziewczyn dodała do podanych tematów jeden niezawarty w ankiecie, a mianowicie Uzależnienie od komputera. Szkoła zatem jest w stanie sprostać oczekiwaniom uczniów. Tabela 16. Tematy realizowane na zajęciach profilaktycznych Możliwe odpowiedzi Badani Ogółem Dziewczyny Chłopcy (L=111) (L=64) (L=47) L % L % L % Problematyka picia alkoholu 16 25, , ,52 Problematyka palenia papierosów Problematyka używania narkotyków Problematyka agresji i przemocy 15 23, , , , , , , , ,63 Wszystkie 28 43, , ,63 Żadne 5 7, , ,51 Inne 1 1,56 0 0,00 1 0,90 Źródło: Badania własne Wyniki nie sumują się do 100%, gdyż badani wybierali kilka odpowiedzi Następne pytanie dotyczyło profilaktyki uzależnień prowadzonych w formie zajęć pozalekcyjnych. Wykres 5. Zajęcia profilaktyki uzależnień prowadzone w zakresie zajęć pozalekcyjnych 60,00% 50,00% 40,00% 30,00% 20,00% 10,00% 0,00% 0,00% 0,00% 0,00% Bardzo często 8,51% 10,93% 25,53% 29,68% 6,25% 8,51% 10,65% Często Czasami Rzadko Bardzo rzadko 53,14% 46,80% Nigdy Dziewczyny Chłopcy Źródło: badania własne 55

56 Jak wynika z wykresu większość ankietowanych zaznaczyła odpowiedź Nigdy, co pozwala wnioskować, że takie zajęcia nie odbywają się. Jest jednak część uczniów, która odpowiadała Bardzo rzadko, Rzadko, lub Czasami. Zatem jakieś zajęcia muszą się odbywać. Potwierdza to analiza kolejnej tabeli. Tabela 17. Formy zajęć pozalekcyjnych Możliwe odpowiedzi Dziewczyny (L=64) Badani Chłopcy (L=47) Ogółem (L=111) L % L % L % Imprezy szkolne 25 39, , ,33 Zajęcia plastyczne 15 23,43 3 6, ,21 Zajęcia sportowe 14 21, , ,52 Zajęcia warsztatowe 24 37, , ,33 Inne 0 0,00 0 0,00 0 0,00 Źródło: Badania własne Wyniki nie sumują się do 100%, gdyż badani wybierali kilka odpowiedzi Z danych wynika, że najwięcej odbywa się imprez szkolnych i warsztatów. Zamieszanie powstało prawdopodobnie w skutek skojarzeń. Przy odpowiedzi Imprezy szkolne jako podpowiedź dodane zostało np. apele, a na apelach szkolnych często można spotkać się z różnymi informacjami na temat zachowania całych klas lub pojedynczych (co bardziej nie koniecznie pozytywnie zasłużonych) uczniów. Zajęcia warsztatowe natomiast nie zawsze kojarzone są z pozalekcyjnymi, ponieważ najczęściej odbywają się w trakcie planowych lekcji, nawet jeśli prowadzone są przez osoby z zewnątrz. Zajęcia plastyczne zaznaczone przez kilkanaście osób, też mogą być kojarzone z wcześniej podaną formą aktywności tworzenie plakatów i możliwe, że realizowane są na lekcjach plastyki. Wykres 6. Uczestnictwo badanych uczniów w zajęciach pozalekcyjnych 40,00% 30,00% 20,00% 10,00% 0,00% 10,95% 4,25% Bardzo często 29,68% 31,91% 27,65% 23,41% 19,14% 14,06% 10,95% 10,95% 10,63% 6,42% Często Czasami Rzadko Bardzo rzadko Nigdy Dziewczyny Chłopcy Źródło: badania własne 56

57 Z danych zawartych na wykresie 6. wnioskować można o kolejnej nieścisłości w rozumieniu pytań. Wcześniej uczniowie odpowiedzieli, że interesują się tematami jakie poruszane są na tych spotkaniach i właściwie, ze odbywają się w czasie planowych lekcji, a w następnym pytaniu, deklarują uczestnictwo czasami (27,65% chłopców i 23,41% dziewczyn) lub wręcz nigdy (31,91% chłopców i 14,06% dziewczyn). Można zatem wnioskować, iż część uczniów pomimo fizycznej obecności, nie uczestniczy w zajęciach. Możliwe, że treść lub forma zajęć jest zbyt mało atrakcyjna, aby zainteresować trafić do wszystkich uczestników i zachęcić do zaangażowania. Wykres 7. Przydatność zajęć na temat radzenia sobie ze złością w życiu codziennym w ocenie badanych uczniów 60,00% 50,00% 51,06% 48,43% 40,00% 30,00% 26,56% 25,53% 20,00% 10,00% 0,00% 10,93% 6,39% 6,27% 6,39% 10,63% 7,81% Raczej tak Tak Raczej nie Nie Nie wiem Dziewczyny Chłopcy Źródło: badania własne Pomimo pewnego rodzaju niezdecydowania uczniów, jakie zajęcia odbywają się w ich szkole oraz czy w nich uczestniczą czy nie, to jednak na pytanie czy są do czegoś pomocne około połowa (48,43% dziewczyn i 51,06% chłopców) odpowiedziała zdecydowanie TAK, a dalsza ¼ takie trochę niepewne tak. Reszta była niezdecydowana. Wniosek może być na przykład taki, że według uczniów zajęcia jakie są takie są, ale przydać się mogą. Potwierdza to również ilość odpowiedzi twierdzących na kolejne pytanie ankiety, które dotyczyło relacji pomiędzy udziałem w zajęciach profilaktycznych, a radzeniem sobie w sytuacjach trudnych. 57

58 Wykres 8. Udział w programach profilaktycznych a radzenie sobie w sytuacjach trudnych w ocenie badanych uczniów 60,00% 50,00% 54,68% 44,68% 40,00% 30,00% 20,00% 10,00% 17,18% 14,89% 14,06% 23,42% 12,76% 6,27% 7,81% 4,25% 0,00% Raczej tak Tak Raczej nie Nie Nie wiem Dziewczyny Chłopcy Źródło: badania własne W tym przypadku jak wynika z danych zawartych w tabeli 8. Również ponad połowa ankietowanych odpowiedziała Tak lub Raczej tak. Wynika z tego, że młodzi ludzie uważają wiedzę i umiejętności jakie nabywają w trakcie takich zajęć mogą im pomóc łatwiej sprostać trudnym sytuacjom, niż gdyby byli zdani jedynie na własne doświadczenie i możliwości. Udział w zajęciach daje im zatem możliwość poznania pewnych sposobów radzenia sobie w życiu korzystając z doświadczeń innych i specjalistów w danej sferze życia. Wykres 9. Wiedza zdobyta na zajęciach jako pomoc w rozwiązaniu trudnej sytuacji w ocenie badanych 35,00% 30,00% 25,00% 20,00% 15,00% 10,00% 5,00% 0,00% 29,78% 31,26% 17,18% 23,40% 20,31% 18,75% 17,02% 19,14% 10,66% 12,50% Raczej tak Tak Raczej nie Nie Nie wiem Dziewczyny Chłopcy Źródło: badania własne 58

59 Nieco inaczej rozłożyły się odpowiedzi, kiedy uczniowie mieli odpowiedzieć na pytanie czy wiedza zdobyta w trakcie zajęć profilaktycznych pomogła im rozwiązać jakąś trudną sytuację. Już tylko 29,78% chłopców i 20,31% dziewczyn zdecydowanie odpowiedziało Tak. Podobnie tyle że 31,26% dziewcząt i 17,02% chłopców odpowiedziało zdecydowanie Nie. Reszta młodych była raczej niezdecydowana i odpowiadali Raczej tak, Raczej nie lub wprost Nie wiem. Obserwując młodych ludzi, słuchając opowieści znajomych nauczycieli i teraz analizując odpowiedzi zawarte w ankiecie utwierdzam się w przekonaniu, że młodzież gimnazjalna jest zdrowo zakręcona, że funkcjonuje w totalnym chaosie, który fundujemy im my dorośli. Próbujemy wtłoczyć w nich wiedzę, którą oni przyjmują, ale tak naprawdę nie bardzo wiedzą, co z nią maja zrobić. Potwierdzają to odpowiedzi na kolejne pytania mojej ankiety. Wykres 10. Potrzeba przeprowadzania programów profilaktycznych wg uczniów 50,00% 46,87% 40,42% 40,00% 34,37% 30,00% 27,65% 20,00% 10,00% 12,76% 7,82% 14,92% 3,12% 4,25% 7,82% 0,00% Raczej tak Tak Raczej nie Nie Nie mam zdania Dziewczyny Chłopcy Źródło: badania własne Kiedy zapytałem Czy twoim zdaniem potrzebne jest przeprowadzanie programów profilaktycznych?, można by wrzasnąć Hip, Hip, Hura sukces, większość uważa, że tak (46,87% dziewczyn i 40,42% chłopców), lub raczej tak (34,37% dziewczyn i 12,76% chłopców). Jak już wcześniej wspomniałem zajęcia jakie są takie są ale uczniom się przydają i widzą potrzebę ich organizowania. Owacje jednak bledną a nawet milkną, kiedy spojrzymy na następny wykres. 59

60 Wykres 11. Znajomość programów profilaktycznych przez badanych uczniów 100,00% 95,32% 93,62% 50,00% 4,68% 6,38% 0,00% Tak Nie Dziewczyny Chłopcy Źródło: badania własne Naprawdę trudno zinterpretować wyniki zawarte na wykresie 11. Rodzi się pytanie do czego odnosili się respondenci odpowiadając na wcześniejsze pytania na temat form i tematów zajęć? O jakim praktycznym wykorzystywaniu wiedzy myśleli w pytaniach o przydatności programów profilaktycznych do radzenia sobie w trudnych sytuacjach życiowych? Wniosek może być chyba tylko jeden. Fakt, iż zdecydowana większość uczniów na pytanie czy zna jakieś programy profilaktyczne odpowiedziała Nie świadczy o tym, że młodzi ludzie wiedzą, że biorą udział w takich zajęciach. Mniej więcej orientują się w tematyce jaka jest na nich poruszana. Może czują, że taka wiedza kiedyś się przyda, ale poza tym podchodzą do takich zajęć bez większej refleksji i zaangażowania. Nawet osoby, które odpowiedziały tak, nie wymieniły żadnego programu. Wykres 12. Częstotliwość rozmów nauczycieli z uczniami na temat zagrożeń wynikających ze spożywania alkoholu i innych używek 35,00% 30,00% 25,00% 20,00% 15,00% 10,00% 5,00% 0,00% 4,68% 2,12% Bardzo często 25,00% 23,40% 32,82% 31,91% 17,02% 14,92% 12,50% 12,50% 12,50% 10,63% Często Czasami Rzadko Bardzo rzadko Nigdy Dziewczyny Chłopcy Źródło: badania własne 60

61 Potwierdzić może to również duża rozbieżność w odpowiedziach na kolejne pytanie. Jak widać na wykresie 12. co trzeci uczeń (32,82% dziewczyn i 31,91% chłopców) twierdzi, że nauczyciele o zagrożeniach wynikających ze spożywania alkoholu i innych używek rozmawia tylko czasami. Zaledwie kilka osób (4,68% dziewczyn i 2,12% chłopców) odpowiedziało, że takie rozmowy odbywają się bardzo często. Dla wielu takie rozmowy są rzadkością, a nawet nie ma takowych. Wykres 13. Częstotliwość rozmów rodziców z dziećmi na temat zagrożeń wynikających ze spożywania alkoholu i innych używek w opiniach badanych uczniów 30,00% 25,00% 20,00% 26,56% 19,15% 25,00% 25,54% 17,18% 25,54% 15,00% 10,00% 7,81% 6,38% 12,76% 10,93% 12,52% 10,63% 5,00% 0,00% Bardzo często Często Czasami Rzadko Bardzo rzadko Nigdy Dziewczyny Chłopcy Źródło: badania własne Podobnie wyglądają wyniki zawarte na wykresie 13. dotyczące tych samych rozmów, ale z rodzicami. W tym jednak przypadku zastanowiłbym się nad powodem takich rozmów. Dlaczego temat konsekwencji picia alkoholu poruszany jest w domach uczniów. Czy wywołany jest z ciekawości, z powodu zajęć odbywających się w szkole i taktujących o tej tematyce? Czy może jest wynikiem sytuacji rodziny? Problemu, który ich właśnie dotyka, na przykład pijący ojciec? Jednak do takiej analizy potrzebne byłyby inne badania. Tak czy inaczej część uczniów rozmawia na temat używania alkoholu i innych używek często (26,56% dziewczyn, 19,15% chłopców) inni czasami (25% dziewczyn, 25,54% chłopców), ale wielu porusza ten temat rzadko lub nigdy. 61

62 4. Zachowania ryzykowne i ich profilaktyka w opinii nauczycieli Kolejnym etapem mojej pracy jest analiza ankiety przeprowadzonej wśród nauczycieli uczniów biorących udział w tych samych badaniach. W badaniu wzięli udział również inni pracownicy mający kontakt z uczniami jak bibliotekarka i pedagog szkolny. Ankieta zawierała podobne pytania jak kwestionariusz przygotowany dla uczniów. Można zatem skonfrontować opinie uczniów i ich wychowawców. Tabela 18. Częstotliwość niewłaściwych zachowań uczniów na terenie szkoły według nauczycieli Bardzo Bardzo Niewłaściwe Często Czasami Rzadko Nigdy Razem często rzadko zachowania L % L % L % L % L % L % L % Wagarują 0 0, , , , ,31 0 0, ,00 Palą papierosy 0 0,00 0 0, ,53 0 0, , , ,00 Piją alkohol 0 0,00 0 0,00 0 0, , , , ,00 Biorą środki odurzające 0 0,00 0 0,00 0 0,00 0 0, , , ,00 Kłócą się 5 26, , ,84 0 0,00 0 0,00 1 5, ,00 Biją słabszych uczniów 0 0, , , , ,53 1 5, ,00 Obrażają innych uczniów 3 15, , ,37 0 0,00 0 0,00 0 0, ,00 Kradną 0 0,00 0 0,00 1 5, , ,64 0 0, ,00 Niszczą przedmioty 4 21, , ,38 1 5,26 0 0,00 0 0, ,00 Obrażają nauczycieli 1 5,26 0 0, ,16 1 5, ,32 0 0, ,00 Źródło: Badania własne Wyniki nie sumują się do 100%, gdyż badani wybierali kilka odpowiedzi Jak widać na pierwszy rzut oka, nauczyciele również (tak jak uczniowie) uważają, że najczęstszym niewłaściwym zachowaniem na terenie szkoły są kłótnie. Tylko jedna osoba stwierdziła, że tego typu zachowań nie zauważyła wśród uczniów. Podobnie jak uczniowie nauczyciele, także obserwują (według mnie niepokojące) zjawisko palenia papierosów i picia alkoholu przez uczniów. Aż prawie połowa (47,37%) ankietowanych nauczycieli stwierdza, że uczniowie czasami lub bardzo rzadko, ale jednak palą papierosy. Co gorsza zaledwie, tylko co trzeci (36,84%) zaprzecza piciu alkoholu przez wychowanków. Rangę problemu może podnieść fakt, iż do uczniów pytanie to, jak często takie zachowania obserwują zostało skierowane ogólnie. W przypadku nauczycieli pytanie zostało skonkretyzowane do terenu szkoły. Myślę jednak, że nauczyciele odpowiadają na to pytanie, również myśleli ogólnie o zachowaniach uczniów nie tylko w czasie zajęć lekcyjnych i przerw, ale i o 62

63 czasie jaki młodzi spędzają poza szkołą. Raczej trudno wyobrazić sobie ucznia gimnazjum pod wpływem alkoholu na lekcjach, ale.?. Drugie pytanie dotyczyło działań jakie podejmują w przypadku wystąpienia takich zachowań. Najczęściej nauczyciele odpowiadali, że rozmawiają z uczniem o tym co się wydarzyło. W razie konieczności, rozmawiają z wychowawcą klasy do której dany uczeń należy, kierują do pedagoga szkolnego, a jeśli sytuacja tego wymaga wzywają na rozmowę (w obecności ucznia) rodziców. Innymi formami są na przykład uwagi wpisywane do dzienniczka ucznia, dziennika zajęć, lub wprost do karty ucznia. Niektórzy wychowawcy stosują metodę punktów karnych, które są brane pod uwagę podczas oceny zachowania na koniec roku szkolnego. Wykres 14. Organizacja zajęć profilaktycznych przez nauczycieli 30,00% 26,32% 26,32% 25,00% 20,00% 15,79% 15,79% 15,79% 15,00% 10,00% 5,00% 0,00% Źródło: badania własne 0,00% Bardzo często Często Czasami Rzadko Bardzo rzadko Nigdy Jak widać na wykresie, w różnym stopniu, ale większość nauczycieli organizuje zajęcia profilaktyczne w szkole. Wniosek zatem, że myślą w jaki sposób zadbać o przyszłość swoich wychowanków. Jak mogą pomóc uniknąć konsekwencji niewłaściwych decyzji i postępowania wbrew normom społecznym. Tabela 19. Tematy zajęć realizowane przez nauczycieli Możliwe odpowiedzi Badani (L-19) L % Problematyka picia alkoholu 9 47,37 Problematyka palenia papierosów 9 47,37 Problematyka używania narkotyków 5 26,32 Problematyka agresji i przemocy 13 68,42 Wszystkie 0 0,00 Żadne 3 15,79 Inne 14 73,68 Źródło: Badania własne Wyniki nie sumują się do 100%, gdyż badani wybierali kilka odpowiedzi 63

64 Jak wynika z danych zawartych z tabeli 19. nauczyciele realizują wszystkie tematy zawarte w odpowiedziach sugerowanych, oraz wiele innych. Na swoich lekcjach wychowawcy poruszają takie kwestie jak: brak tolerancji, kłótnie z rówieśnikami, asertywność. Poza tym część nauczycieli w szczególności dbających o wygląd i zdrowie uczniów rozmawiają o zdrowym odżywianiu, otyłości, wadach postawy itp. Pojawiły się też tematy jeszcze poważniejsze taki jak fonoholizm, HIV i AIDS. Wynika z tego, że nauczyciele starają się rozmawiać ze swoimi wychowankami na wszystkie, nawet najtrudniejsze tematy i pomagać rozwiązywać problemy z każdej sfery życia. Kolejne pytanie dotyczyło metod jakie nauczyciele wykorzystują podczas prowadzenia tych zajęć. Najczęściej są to pogadanki. Prawdopodobnie dlatego, że wiele z nich jest nieplanowane, wywołane sytuacją. To też wynikało z odpowiedzi jakie udzielali uczniowie w swojej ankiecie. Na zajęciach, które wcześniej są planowane i przygotowywane, pojawiają się filmy edukacyjne, konkursy, scenki przedstawiane przez uczniów. Poza tym uczniowie pracują w grupach lub w formie burza mózgów. W szóstym pytaniu poprosiłem o wymienienie kto jeszcze realizuje w szkole zajęcia profilaktyczne. Najczęściej wymieniany był zespół nauczycieli powołany do przygotowanie i realizacji Szkolnego programu profilaktycznego, który każda szkoła ma obowiązek opracować na początku roku każdego szkolnego i przeprowadzić według harmonogramu. Poza tym wskazywano na wychowawców poszczególnych klas, pedagoga szkolnego, katechetów i katechetki, a więc osoby, które niejako z urzędu podejmują tego typu tematy. Jeśli chodzi o osoby zapraszane do udziału w zajęciach profilaktycznych, to wymieniano policjantów, psychologa, pielęgniarkę, pedagoga szkolnego. Nauczyciele korzystają z pomocy specjalistów w poszczególnych dziedzinach życia, aby profesjonalnie podejść do zagadnień o których chcą rozmawiać z uczniami. Niestety inaczej wygląda kwestia zapraszania rodziców do udziału w takich zajęciach. Na wykresie 15. widać, że zdecydowana większość (73,70%) nauczycieli nigdy tego nie robi. Zaledwie kilku nauczycieli podejmuje czasami (5,26%) lub rzadko taką próbę. Dlaczego wnioskuję, że podejmuje próbę? Ponieważ na ogół, kiedy zaznaczona była odpowiedź Nigdy, brak było uzasadnienia tego wyboru. Uzasadnienia w innych przypadkach brzmiały na przykład: niema takich wytycznych dyrekcji szkoły. Kilkoro nauczycieli wskazało na brak zainteresowania ze strony rodziców, którzy tłumaczą się brakiem czasu. 64

65 Wykres 15. Udział rodziców w zajęciach profilaktycznych na zaproszenie nauczycieli w ocenie badanych nauczycieli 80,00% 73,70% 60,00% 40,00% 20,00% 0,00% Źródło: Badania własne. 0,00% 0,00% Bardzo często 5,26% 10,52% 10,52% Często Czasami Rzadko Bardzo rzadko Nigdy Najczęściej wymawiają się brakiem czasu. Myślę, że pod względem organizacyjnym udział rodziców w takich zajęciach, byłby nie lada wyczynem. Biorąc pod uwagę choćby średnią frekwencję na przykład na wywiadówkach. Sam mam dzieci w wieku szkoły podstawowej i gimnazjum. I od czasów kiedy moi rodzice chodzili na wywiadówki i teraz nauczyciele podkreślają, że na wywiadówki chodzą rodzice dziećmi, z którymi nie ma większych problemów wychowawczych. Natomiast rodzice pociech, o których zachowaniu, stosunku do nauki, nauczycieli i rówieśników wychowawcy chcieliby podzielić się swoimi spostrzeżeniami, ci właśnie unikają takich spotkań. Wyjątkiem są indywidualne, najczęściej pisemne zaproszenia wychowawców lub dyrektora w konkretnej sprawie. Tabela 20. Częstotliwość odbywania się zajęć na poszczególne tematy według nauczycieli Bardzo Bardzo Niewłaściwe Często Czasami Rzadko Nigdy Razem często rzadko zachowania L % L % L % L % L % L % L % Palenie papierosów 1 5, , , , ,52 0 0, ,00 Picie alkoholu 1 5, , , , ,52 0 0, ,00 Używanie środków odurzających 1 5, , , , ,52 0 0, ,00 Agresja 2 10, , , ,52 0 0,00 0 0, ,00 Przemoc międzyrówieśnicza 2 10, , ,84 1 5,26 0 0,00 1 5, ,00 Wandalizm 3 15, , ,10 1 5,26 0 0,00 1 5, ,00 Zaburzenia zachowania 2 10, , , ,52 1 5,26 1 5, ,00 Źródło: Badania własne Wyniki nie sumują się do 100%, gdyż badani wybierali kilka odpowiedzi 65

66 Jak wynika z analizy danych przedstawionych w tabeli, wynika najczęściej prowadzone są zajęcia na tematy agresji, przemocy między rówieśniczej i wandalizmu. Pewnie jest to skutkiem okresu dojrzewania i temperamentu uczniów w tym wieku. Często przecież dochodzi do różnego rodzaju konfliktów między nawet najlepszymi kolegami. Ciągle przecież trwa walka o przewodnictwo w grupie, o akceptację ze strony grupy rówieśniczej. Zdarzają się bójki, wyzwiska, kłótnie, najczęściej przypadkowe niszczenie różnych przedmiotów. Wtedy, potrzeby każdego takiego zajścia nauczyciela rozmawiają o danym zdarzeniu, pokazują konsekwencje i starają się wyciągnąć wnioski na przyszłość, tak aby uniknąć podobnych zachowań. Kolejne pytanie ankiety dotyczyło treści jakie są przekazywane na tychże zajęciach. Prowadzący zajęcia uczą młodych ludzi jak zaakceptować siebie, jak siebie polubić takim jakim się jest. Jak spędzać czas wolny nie wikłając się w kłopoty. Pokazują skutki, konsekwencje niewłaściwych wyborów, zachowań. Czym na przykład grozi zażywanie różnych używek palenia papierosów, picia alkoholu, branie narkotyków. Uczą asertywności, jak stanowczo odmawiać, kiedy ktoś proponuje na przykład pójście na piwo, lub do przemocy wobec młodszych, słabszych. Przekazują wiedzę dotyczącą mechanizmów rozwijającego się uzależnienia, skutków przemocy fizycznej, ale i psychicznej Wykres 16. Współpraca szkoły z instytucjami wspomagającymi realizację programów profilaktycznych w ocenie badanych nauczycieli 80,00% 68,44% 60,00% 40,00% 20,00% 0,00% 15,78% 10,52% 5,26% 0,00% Raczej tak Tak Raczej nie Nie Nie wiem Źródło: Badania własne. Według większości (68,44%) nauczycieli szkoła współpracuje z różnymi instytucjami, które wspomagają działalność profilaktyczną szkoły. 66

67 Do najczęściej wymienianych należą: poradnia psychologiczno-pedagogiczna, Policja, Sanepid, Ośrodek Zdrowia Psychicznego REMEDIUM w Ostrzeszowie. Ten ostatni prowadzi zajęcia profilaktyczne w szkołach w obrębie kilku okolicznych powiatów. Wykres 17. Realizacja samodzielnych programów profilaktycznych przez badanych nauczycieli 80,00% 63,18% 60,00% 40,00% 20,00% 0,00% 26,30% 10,52% 0,00% 0,00% Raczej tak Tak Raczej nie Nie Nie wiem Źródło: Badania własne. Poza profilaktyką prowadzoną przez ośrodek Remedium, zespół nauczycieli powołany do prowadzenia szkolnego programu profilaktycznego oraz wychowawców, w szkole jak wynika z odpowiedzi przedstawionych na powyższym wykresie prowadzone są samodzielne programy profilaktyczne. Nauczyciele wymienili takie programy jak: Trzymaj formę propagujący zdrowy styl życia, właściwego odżywiania, zachęcający do aktywności fizycznej. Innym to, Zachowaj trzeźwy umysł, pokazujący jaką wartością jest życie w wolności od substancji uzależniających, oraz Siedem kroków ukazujący konsekwencje zażywania środków odurzających. Wykres 18. Atrakcyjność zajęć dla uczniów w opinii badanych nauczycieli 40,00% 30,00% 26,31% 31,59% 36,84% 20,00% 10,00% 0,00% 5,26% 0,00% Raczej tak Tak Raczej nie Nie Nie wiem Źródło: Badania własne. 67

68 W następnym pytaniu nauczyciele zostali poproszeni o opinię, czy ich zdaniem uczniowie uważają zajęcia profilaktyczne za atrakcyjne. Jak widać z danych zawartych na wykresie 18. większość odpowiedziała Tak lub z małym wahaniem Raczej tak, ale i spora część asekuracyjnie odpowiedziała Nie wiem. Myślę, że nauczyciele, którzy odpowiedzieli twierdząco uważają tak ze względu na wkład pracy jaki wkładają w przygotowanie takich zajęć oraz zaangażowanie emocjonalne towarzyszące w trakcie takich rozmów. Bliżej prawdy jednak, być może, że są ci, którzy odpowiedzieli nie wiem, ponieważ prawdopodobnie większość z nauczycieli nie pyta uczniów o wrażenia, czy o oczekiwania co do takich zajęć. Wykres 19. Chęć udziału uczniów w zajęciach w opiniach nauczycieli 40,00% 35,00% 30,00% 25,00% 20,00% 15,00% 10,00% 5,00% 0,00% 36,84% 31,59% 26,31% 5,26% 0,00% Raczej tak Tak Raczej nie Nie Nie wiem Źródło: Badania własne. Odpowiedzi na kolejne pytanie zdają się potwierdzać mój wcześniejszy wniosek. Teraz najwięcej nauczycieli odpowiedziało niepewnym tak, a trochę mniejsza grupa wymijająco, a może właśnie uczciwie, przemyślane nie wiem. Często jest tak, że wydaje nam się, iż wkładamy wiele serca i pracy w nasze przygotowania, że wiemy co dla młodych ludzi będzie interesujące i właściwie nie pytamy czy tak faktycznie jest, ponieważ boimy się porażki. Boimy się usłyszeć, że może wiele nas kosztowało przeprowadzenie takich, czy innych zajęć, ale to nie trafiło, dla młodych było nudne, za mało dynamiczne, za mało ciekawe, nie było porywające. A z takich zajęć młodzi nie wiele zapamiętają, nie wyciągną wniosków, nie będą o nich rozmawiać w drodze do domu a już na pewno nie po kilku dniach. 68

69 Wykres 20. Organizacja zajęć pozalekcyjnych w zakresie uzależnień w ocenie badanych nauczycieli 35,00% 31,61% 30,00% 26,31% 25,00% 20,00% 15,78% 15,78% 15,00% 10,52% 10,00% 5,00% 0,00% 0,00% Bardzo często Często Czasami Rzadko Bardzo rzadko Nigdy Źródło: Badania własne. Podobnie jak w przypadku uczniów na pytanie o to, czy zajęcia z profilaktyki uzależnień są prowadzone również w formie zajęć pozalekcyjnych nauczyciele, także udzielili bardzo rozbieżnych odpowiedzi. Choć większość w mniejszym czy większym stopniu potwierdziła odbywanie się takich zajęć poza programem planowych lekcji, to jednak prawie co trzeci (31,61%) zaprzeczył tej formie zajęć. Tabela 21. Formy zajęć pozalekcyjnych o treściach profilaktycznych w opiniach badanych nauczycieli Możliwe odpowiedzi Badani (L=19) L % Imprezy szkolne 10 52,63 Zajęcia plastyczne 10 52,63 Zajęcia sportowe 11 57,89 Zajęcia warsztatowe 9 47,36 Inne 0 0,00 Źródło: Badania własne Wyniki nie sumują się do 100%, gdyż badani wybierali kilka odpowiedzi Jak widać z odpowiedzi na następne pytanie, dotyczące form tych zajęć. Około polowa nauczycieli potwierdza odbywanie się zajęć w sugerowanych w ankiecie formach. Jak jednak wcześniej już ustaliliśmy większość tych zajęć jest prowadzona 69

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM ,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM UZALEŻNIENIE UZALEŻNIENIE TO NABYTA SILNA POTRZEBA WYKONYWANIA JAKIEJŚ CZYNNOŚCI LUB ZAŻYWANIA JAKIEJŚ SUBSTANCJI. WSPÓŁCZESNA PSYCHOLOGIA TRAKTUJE POJĘCIE UZALEŻNIENIA

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki Gimnazjum Nr 2 w Ciechanowie do realizacji w latach 2012/2015

Program profilaktyki Gimnazjum Nr 2 w Ciechanowie do realizacji w latach 2012/2015 Program profilaktyki Gimnazjum Nr 2 w Ciechanowie do realizacji w latach 2012/2015 Działania profilaktyczne to te, które stwarzają człowiekowi okazję do aktywnego uczestnictwa w gromadzeniu doświadczeń

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I. mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku

Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I. mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku Raport NIK Przeciwdziałanie zjawiskom patologii wśród dzieci i młodzieży szkolnej

Bardziej szczegółowo

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Drodzy Rodzice, Szanowni Pedagodzy, Nauczyciele oraz Wychowawcy! Pozytywny rozwój jest elementem tzw. pozytywnej profilaktyki. Idea ta nie

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 5 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OZORKOWIE

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 5 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OZORKOWIE SZKOŁA PODSTAWOWA NR 5 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OZORKOWIE SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI NA LATA 2014-2016 Opracowanie : Agnieszka Nowakowska- pedagog szkolny Joanna Geraga Matusiak psycholog szkolny

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyczny Gimnazjum w Dziadowej Kłodzie

Program Profilaktyczny Gimnazjum w Dziadowej Kłodzie Gimnazjum w Dziadowej Kłodzie ul. Słoneczna 5 56 504 Dziadowa Kłoda Tel. 62 785 1780 e-mail: gimdk@wp.p Program Profilaktyczny Gimnazjum w Dziadowej Kłodzie rok 2013/2014-1 - - 2 - Główne założenia programu

Bardziej szczegółowo

PROJEKT SOCJALNY UZALEŻNIENIOM. Realizatorzy: Anna Osiewicz Aleksandra Zaborska Joanna Krzemińska Alicja Kowalska Joanna Trytek

PROJEKT SOCJALNY UZALEŻNIENIOM. Realizatorzy: Anna Osiewicz Aleksandra Zaborska Joanna Krzemińska Alicja Kowalska Joanna Trytek PROJEKT SOCJALNY UZALEŻNIENIOM Realizatorzy: Anna Osiewicz Aleksandra Zaborska Joanna Krzemińska Alicja Kowalska Joanna Trytek 1. Opis problemu Rodzina winna zaspokajać potrzeby fizjologiczne jak i psychologiczne

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE BODZECHÓW NA ROK 2013

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE BODZECHÓW NA ROK 2013 Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr XXXI/86/2012 Rady Gminy Bodzechów z dnia 13 grudnia 2012 roku GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE BODZECHÓW NA ROK 2013 1. Wstęp Gminny Program Przeciwdziałania

Bardziej szczegółowo

Szkolny Program Profilaktyki. Prywatnego Gimnazjum nr 2 Szkoły Marzeń. w Piasecznie

Szkolny Program Profilaktyki. Prywatnego Gimnazjum nr 2 Szkoły Marzeń. w Piasecznie Szkolny Program Profilaktyki Prywatnego Gimnazjum nr 2 Szkoły Marzeń w Piasecznie 1. Założenia programu Program profilaktyki realizowany w naszej szkole jest oparty na strategii edukacyjnej. Strategia

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI im. gen. DEZYDEREGO CHŁAPOWSKIEGO W BOJANOWIE. PODSTAWY PRAWNE SZKOLNEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI Podstawę do szkolnego programu profilaktyki stanowią następujące akty prawne:

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XIV/152/11 RADY MIEJSKIEJ W WIELUNIU. z dnia 15 grudnia 2011 r.

UCHWAŁA Nr XIV/152/11 RADY MIEJSKIEJ W WIELUNIU. z dnia 15 grudnia 2011 r. UCHWAŁA Nr XIV/152/11 RADY MIEJSKIEJ W WIELUNIU z dnia 15 grudnia 2011 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii w Gminnie Wieluń na rok 2012 Na podstawie art. 10 ust 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: Jacek Szamik Leszek Zezuła

Opracowanie: Jacek Szamik Leszek Zezuła PROGRAM PROFILAKTYKI W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA UZALEŻNIENIOM DLA UCZNIÓW KLAS SZKOŁY PODSTAWOWEJ, GIMNAZJUM, ZASADNICZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ ORAZ SZKOŁY PRZYSPOSABIAJĄCEJ DO PRACY SOSW W KRASNYMSTAWIE Opracowanie:

Bardziej szczegółowo

w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2011 rok

w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2011 rok Uchwała Nr VI/32/11 Rady Gminy Dąbrowa z dnia 17 marca 2011 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2011 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

PRYWATNA SZKOŁA PODSTAWOWA MORSKA KRAINA W KOŁOBRZEGU. SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI na lata 2013 2019

PRYWATNA SZKOŁA PODSTAWOWA MORSKA KRAINA W KOŁOBRZEGU. SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI na lata 2013 2019 PRYWATNA SZKOŁA PODSTAWOWA MORSKA KRAINA W KOŁOBRZEGU SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI na lata 2013 2019 Profilaktykę należy rozumieć jako działania stwarzające człowiekowi okazję aktywnego gromadzenia różnych

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY PUBLICZNEGO GIMNAZJUM NR 3 IM. EMILII PLATER W BIAŁEJ PODLASKIEJ

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY PUBLICZNEGO GIMNAZJUM NR 3 IM. EMILII PLATER W BIAŁEJ PODLASKIEJ I WSTĘP SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY PUBLICZNEGO GIMNAZJUM NR 3 IM. EMILII PLATER W BIAŁEJ PODLASKIEJ Szkolny program profilaktyki zmierza do wspierania rozwoju uczniów, powstał w oparciu o wizję i misję

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI

PROGRAM PROFILAKTYKI RAZEM MOŻEMY WIĘCEJ... PROGRAM PROFILAKTYKI na lata 2015/2016 2016/2017 ZESPÓŁ SZKÓŁ W GOŁASZYNIE Gołaszyn, 1 września 2015 r. SPIS TREŚCI Założenia programu... 3 Cele i zadania... 4 Zalecane metody pracy...

Bardziej szczegółowo

1. Wstęp...2 2. Prawna podstawa programu.3 3. Nowa podstawa programowa a program profilaktyki..4

1. Wstęp...2 2. Prawna podstawa programu.3 3. Nowa podstawa programowa a program profilaktyki..4 SPIS TREŚCI: 1. Wstęp...2 2. Prawna podstawa programu.3 3. Nowa podstawa programowa a program profilaktyki..4 4. Cele szkolnego programu profilaktycznego..5 5. Zadania szkolnego programu profilaktycznego.6

Bardziej szczegółowo

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 mgr Zuzanna Krząkała- psycholog Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bytomiu Uzależnienie od gier

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 4 W RAWICZU

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 4 W RAWICZU PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 4 W RAWICZU Główne cele Programu Profilaktyki Szkoły Podstawowej nr 4 - kształtowanie postaw promujących zdrowy tryb życia - wdrażanie do dbałości o własne prawa

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/24/2006 RADY GMINY LEŻAJSK z dnia 29 grudnia 2006r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2007

UCHWAŁA NR IV/24/2006 RADY GMINY LEŻAJSK z dnia 29 grudnia 2006r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2007 UCHWAŁA NR IV/24/2006 RADY GMINY LEŻAJSK z dnia 29 grudnia 2006r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2007 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt. 15 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ GIMNAZJUM I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W DOBRZEJEWICACH

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ GIMNAZJUM I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W DOBRZEJEWICACH ZESPOŁU SZKÓŁ GIMNAZJUM I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W DOBRZEJEWICACH NA LATA: 2015/2016, 2016/2017, 2017/2018 1. WSTĘP Szkolny Program Profilaktyki powstał w oparciu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ W ZRĘBICACH. w roku szkolnym 2014/2015

PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ W ZRĘBICACH. w roku szkolnym 2014/2015 PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ W ZRĘBICACH w roku szkolnym 2014/2015 Celem nadrzędnym profilaktyki w naszej szkole jest zapobieganie zachowaniom ryzykownym, pomoc w radzeniu sobie z trudnościami występującymi

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyczny

Program Profilaktyczny ZAŁĄCZNIK DO UCHWAŁY NR 4/2014/2015 Z DN. 29.09.2014R Program Profilaktyczny Szkoły Podstawowej im. Jana Pawła II w Gruszczycach na rok szkolny 2014/2015 2015/2016 2016/2017 1 1. Wstęp Profilaktyka to

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa Nr 2 PROGRAM PROFILAKTYKI. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 im. Marii Skłodowskiej - Curie W NOWYM TOMYŚLU

Szkoła Podstawowa Nr 2 PROGRAM PROFILAKTYKI. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 im. Marii Skłodowskiej - Curie W NOWYM TOMYŚLU Szkoła Podstawowa Nr 2 PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 im. Marii Skłodowskiej - Curie W NOWYM TOMYŚLU SPIS TREŚCI 1. ZAŁOŻENIA PROGRAMOWE.. 3 2. PODSTAWA PROGRAMOWA A PROGRAM PROFILAKTYKI.3

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Żorach ZAGROŻENIOM. Autorzy programu: mgr Renata Gibas, mgr Barbara Suska

Program wychowawczy Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Żorach ZAGROŻENIOM. Autorzy programu: mgr Renata Gibas, mgr Barbara Suska Program wychowawczy Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Żorach ZAGROŻENIOM Autorzy programu: mgr Renata Gibas, mgr Barbara Suska Wstęp Wychodząc na przeciw potrzebom wynikającym z obserwacji, rozmów i analizy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM IM. WŁADYSŁAWA CIASIA W ZESPOLE SZKÓŁ W REGNOWIE NA ROK SZKOLNY 2012/2013

PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM IM. WŁADYSŁAWA CIASIA W ZESPOLE SZKÓŁ W REGNOWIE NA ROK SZKOLNY 2012/2013 PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM IM. WŁADYSŁAWA CIASIA W ZESPOLE SZKÓŁ W REGNOWIE NA ROK SZKOLNY 2012/2013 SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM W REGNOWIE Żyjemy zdrowo i bezpiecznie Profilaktyka jest

Bardziej szczegółowo

Szkolny Program Profilaktyki

Szkolny Program Profilaktyki Szkolny Program Profilaktyki Publicznego Gimnazjum nr 1 w Żaganiu Motto: Papierosy, alkohol, narkotyki, AIDS... czyli jak się nie zgubić w supermarkecie świata. Wstęp PROFILAKTYKA jest chronieniem człowieka

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki dla uczniów klas I-IV technikum oraz I-III zawodowej

Program profilaktyki dla uczniów klas I-IV technikum oraz I-III zawodowej ZESPÓŁ SZKÓŁ im J. i W. ZAMOYSKICH W ROKIETNICY Program profilaktyki dla uczniów klas I-IV technikum oraz I-III zawodowej Umysł jest jak spadochron. Nie działa kiedy nie jest otwarty Frank Zappa Opracowanie:

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY

PROGRAM PROFILAKTYCZNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY TECHNIKUM URZĄDZEŃ I SYSTEMÓW ENERGETYKI ODNAJWIALNEJ 2014/2015 1 1.Wstęp Oto trzy obszary, w których będziemy pracować: I. Profilaktyka uzależnień II. Profilaktyka problemów zdrowotnych

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 1 im. Bronisława Malinowskiego w Woli. Konkurs BEZPIECZNA SZKOŁA BEZPIECZNY UCZEŃ ZADANIE NR 5 GRUDZIEŃ 2012

Szkoła Podstawowa nr 1 im. Bronisława Malinowskiego w Woli. Konkurs BEZPIECZNA SZKOŁA BEZPIECZNY UCZEŃ ZADANIE NR 5 GRUDZIEŃ 2012 szkola_sp1@poczta.onet.pl Szkoła Podstawowa nr 1 im. Bronisława Malinowskiego w Woli Konkurs BEZPIECZNA SZKOŁA BEZPIECZNY UCZEŃ ZADANIE NR 5 GRUDZIEŃ 2012 Przeprowadzenie we wszystkich klasach konwersatoriów

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI. GIMNAZJUM NR 1 im. JANA PAWŁA II w OZORKOWIE

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI. GIMNAZJUM NR 1 im. JANA PAWŁA II w OZORKOWIE GIMNAZJUM NR 1 im. JANA PAWŁA II w OZORKOWIE Wartość człowieka ocenia się nie po tym co posiada, ale po tym kim jest Jan Paweł II Cele główne programu: Do mnie należy wybór i słów, i czynów, i dróg (-)

Bardziej szczegółowo

Diagnoza lokalnych zagrożeń społecznych w grupie dzieci i młodzieży Dzielnica Bielany Miasta St. Warszawy

Diagnoza lokalnych zagrożeń społecznych w grupie dzieci i młodzieży Dzielnica Bielany Miasta St. Warszawy Diagnoza lokalnych zagrożeń społecznych w grupie dzieci i młodzieży Dzielnica Bielany Miasta St. Warszawy Projekt współfinansuje Miasto Stołeczne Warszawa 4 OBSZARY BADANIA STRES UŻYWKI PRZEMOC W SZKOLE

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI

PROGRAM PROFILAKTYKI Zespół Szkół Przyrodniczo - Biznesowych im. Jadwigi Dziubińskiej w Tarcach PROGRAM PROFILAKTYKI Tarce 2010/2011 PODSTAWY PRAWNE DZIAŁALNOŚCI PROFILAKTYCZNEJ W SZKOE Szkoła wspierając rozwój dzieci i młodzieży,

Bardziej szczegółowo

UŻYWKI PRZYJEMNOŚĆ NIOSĄCAZA KONSEKWENCJE

UŻYWKI PRZYJEMNOŚĆ NIOSĄCAZA KONSEKWENCJE UŻYWKI PRZYJEMNOŚĆ NIOSĄCAZA SOBĄPOWAŻNE KONSEKWENCJE Używki są coraz większym problemem występującym w szkołach średnich, gimnazjach a nawet szkołach podstawowych. Nasz projekt ma na celu uświadomienie

Bardziej szczegółowo

Ewaluacja Programu Profilaktycznego

Ewaluacja Programu Profilaktycznego Ewaluacja Programu Profilaktycznego Celem ewaluacji było uzyskanie informacji na temat efektywności prowadzonych działań, wynikających z założeń zawartych w Szkolnym Programie Profilaktycznym opracowanym

Bardziej szczegółowo

im. św. JADWIGI KRÓLOWEJ POLSKI W WITONI Sobą być, zdrowo żyć

im. św. JADWIGI KRÓLOWEJ POLSKI W WITONI Sobą być, zdrowo żyć PROGRAM PROFILAKTYCZNY GIMNAZJUM im. św. JADWIGI KRÓLOWEJ POLSKI W WITONI Sobą być, zdrowo żyć Witonia, 09.09.2014r. Program Profilaktyki Gimnazjum w Witoni im. św. Jadwigi Królowej Polski opisuje wszelkie

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POLSKICH NOBLISTÓW W CHALINIE Chalin, wrzesień 2012r. KONCEPCJA PROGRAMU Program przewidziany jest do realizacji dla klas I III oraz IV VI. Założenia

Bardziej szczegółowo

Komputer i my Nie można cofnąć czasu i poprawić naszych błędów! Nauczmy się im zapobiegać!!! Bartosz Dulski

Komputer i my Nie można cofnąć czasu i poprawić naszych błędów! Nauczmy się im zapobiegać!!! Bartosz Dulski Komputer sam w sobie nie jest zły. To ludzie czynią go niebezpiecznym! Komputer i my Nie można cofnąć czasu i poprawić naszych błędów! Nauczmy się im zapobiegać!!! Bartosz Dulski Nie wysyłaj swoich zdjęć

Bardziej szczegółowo

Liceum Ogólnokształcącego im. Janka z Czarnkowa w Czarnkowie. SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI okres 2011-2014

Liceum Ogólnokształcącego im. Janka z Czarnkowa w Czarnkowie. SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI okres 2011-2014 Liceum Ogólnokształcącego im. Janka z Czarnkowa w Czarnkowie. SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI okres 2011-2014 Spis treści WPROWADZENIE... 3 1. Podstawa prawna do działań profilaktycznych szkole.... 3 2. Adresaci

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA

BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA Opracowanie Jolanta Malanowska Powiatowy Ośrodek Edukacji w Środzie Śląskiej BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA JAKOŚĆ I EFEKTYWNOŚĆ NAUCZANIA Sposób i rodzaj podejmowanych w szkole działań wychowawczych. Klimat

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI UZALEŻNIEŃ W ZSS Nr 9 W ŁODZI NA ROK 2013

PROGRAM PROFILAKTYKI UZALEŻNIEŃ W ZSS Nr 9 W ŁODZI NA ROK 2013 PROGRAM PROFILAKTYKI UZALEŻNIEŃ W ZSS Nr 9 W ŁODZI NA ROK 2013 SPIS TREŚCI I. Wstęp II. Podstawy prawne III. Identyfikacja problemów IV. Założenia teoretyczne programu V. Diagnoza środowiska szkolnego

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH im. Jana Kilińskiego w Mogielnicy

ZESPÓŁ SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH im. Jana Kilińskiego w Mogielnicy ZESPÓŁ SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH im. Jana Kilińskiego w Mogielnicy SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI W ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA I PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY, AGRESJI ORAZ UZALEŻNIENIOM ( NARKOTYKI, DOPALACZE)

Bardziej szczegółowo

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji.

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Uzależnienia Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Termin uzależnienie jest stosowany głównie dla osób, które nadużywają narkotyków, alkoholu i papierosów. Używki Wszystkie używki stanowią

Bardziej szczegółowo

Młodzież Miasta Rzeszowa wobec problematyki przemocy w szkole, używania środków psychoaktywnych i uzależnień behawioralnych

Młodzież Miasta Rzeszowa wobec problematyki przemocy w szkole, używania środków psychoaktywnych i uzależnień behawioralnych Młodzież Miasta Rzeszowa wobec problematyki przemocy w szkole, używania środków psychoaktywnych i uzależnień behawioralnych Narkotyki, alkohol, papierosy dopalacze, przemoc czy problem istnieje w naszej

Bardziej szczegółowo

Szkolenia profilaktyczne w okresie ferii zimowych w 2014 roku

Szkolenia profilaktyczne w okresie ferii zimowych w 2014 roku Szkolenia profilaktyczne w okresie ferii zimowych w 2014 roku Szanowni Państwo Uczniowie, nauczyciele i rodzice Miejskie Centrum Profilaktyki Uzależnień w Krakowie wychodząc naprzeciw potrzebom edukacyjnym

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XVIII/258/2013 RADY MIEJSKIEJ W KRAPKOWICACH. z dnia 13 lutego 2013 r.

UCHWAŁA NR XVIII/258/2013 RADY MIEJSKIEJ W KRAPKOWICACH. z dnia 13 lutego 2013 r. UCHWAŁA NR XVIII/258/2013 RADY MIEJSKIEJ W KRAPKOWICACH z dnia 13 lutego 2013 r. w sprawie przyjęcia gminnego programu przeciwdziałania narkomanii na 2013 r. stanowiącego część składową strategii rozwiązywania

Bardziej szczegółowo

Szkolny Program Profilaktyczny. Gimnazjum nr 39 im rtm. Witolda Pileckiego we Wrocławiu

Szkolny Program Profilaktyczny. Gimnazjum nr 39 im rtm. Witolda Pileckiego we Wrocławiu Szkolny Program Profilaktyczny Gimnazjum nr 39 im rtm. Witolda Pileckiego we Wrocławiu Wrocław 2008 1 Przedmiotem profilaktyki może być każdy problem, w odniesieniu do którego odczuwamy potrzebę uprzedzającej

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ ŻEGLUGI ŚRÓDLĄDOWEJ IM. KMDR. B. ROMANOWSKIEGO W NAKLE NAD NOTECIĄ

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ ŻEGLUGI ŚRÓDLĄDOWEJ IM. KMDR. B. ROMANOWSKIEGO W NAKLE NAD NOTECIĄ SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ ŻEGLUGI ŚRÓDLĄDOWEJ IM. KMDR. B. ROMANOWSKIEGO W NAKLE NAD NOTECIĄ PODSTAWA PRAWNA Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi z dnia 26.10.1982r.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI VI LO IM. T. REYTANA W WARSZAWIE

PROGRAM PROFILAKTYKI VI LO IM. T. REYTANA W WARSZAWIE PROGRAM PROFILAKTYKI VI LO IM. T. REYTANA W WARSZAWIE Profilaktyka w szerszym rozumieniu, a więc wyprzedzająca problem a nie będąca jego konsekwencją, jest promocją zdrowego stylu życia oraz budowaniem

Bardziej szczegółowo

Uzależnienie behawioralne. Co to takiego?

Uzależnienie behawioralne. Co to takiego? Uzależnienie behawioralne. Co to takiego? Uzależnienie behawioralne? Nałogowe zachowanie? Czy to jest zaraźliwe?! Na pewno słyszałe(a)ś o uzależnieniu od alkoholu, papierosów i narkotyków. Mówią o tym

Bardziej szczegółowo

Szkolny Program Profilaktyki Gimnazjum nr 19 Z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Bolesława Prusa Warszawie 2014/2015

Szkolny Program Profilaktyki Gimnazjum nr 19 Z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Bolesława Prusa Warszawie 2014/2015 Szkolny Program Profilaktyki Gimnazjum nr 19 Z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Bolesława Prusa Warszawie 2014/2015 Zadaniem szkolnej profilaktyki jest chronienie młodzieży przed zagrożeniami poprzez działania

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny. Znajdź rozwiązanie-nie pij

Program profilaktyczny. Znajdź rozwiązanie-nie pij Program profilaktyczny Znajdź rozwiązanie-nie pij Dla uczniów klas trzecich Gimnazjum nr 1 w Myślenicach 2011/2012 SPIS TRESCI 1. Podstawa prawna programu... 2. Założenia Programu i określenie problemu

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na 2014 rok

Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na 2014 rok Załącznik do uchwały RG Nr.. dnia Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na 2014 rok WSTĘP Narkomania jest zjawiskiem ogólnoświatowym. Powstaje na podłożu przeobrażeń zachodzących we współczesnym cywilizowanym

Bardziej szczegółowo

Używki- to produkty spożywcze nie mające właściwości odżywczych, zawierające substancje, które działają pobudzająco na układ nerwowy.

Używki- to produkty spożywcze nie mające właściwości odżywczych, zawierające substancje, które działają pobudzająco na układ nerwowy. Używki- to produkty spożywcze nie mające właściwości odżywczych, zawierające substancje, które działają pobudzająco na układ nerwowy. Uzależnienie nałóg - to silne pragnienie zażywania konkretnych środków,

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XII/78/2008. RADY GMINY CZERNIKOWO z dnia 03 marca 2008 roku

UCHWAŁA NR XII/78/2008. RADY GMINY CZERNIKOWO z dnia 03 marca 2008 roku UCHWAŁA NR XII/78/2008 RADY GMINY CZERNIKOWO z dnia 03 marca 2008 roku w sprawie gminnego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych w gminie Czernikowo Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO RADY NACZELNEJ W SPRAWIE PRZESTRZEGANIA 10 PUNKTU PRAWA HARCERSKIEGO (WYCHOWANIE DO CZYSTOŚCI I ABSTYNENCJI)

STANOWISKO RADY NACZELNEJ W SPRAWIE PRZESTRZEGANIA 10 PUNKTU PRAWA HARCERSKIEGO (WYCHOWANIE DO CZYSTOŚCI I ABSTYNENCJI) STANOWISKO RADY NACZELNEJ W SPRAWIE PRZESTRZEGANIA 10 PUNKTU PRAWA HARCERSKIEGO (WYCHOWANIE DO CZYSTOŚCI I ABSTYNENCJI) Uwzględniając realia, w których obecnie żyjemy w kontekście naszych statutowych celów

Bardziej szczegółowo

Opis realizowanych działań Realizator Wskaźniki Kwota. 1. Program profilaktyczny Debata

Opis realizowanych działań Realizator Wskaźniki Kwota. 1. Program profilaktyczny Debata Poniższa informacja zawiera opis działań realizowanych w tarnowskich szkołach w ramach Gminnego Programu Profilaktyki, Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Przeciwdziałania Narkomanii dla Miasta Tarnowa

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoła Podstawowa w Tursku

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoła Podstawowa w Tursku SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoła Podstawowa w Tursku Podstawy prawne: Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu 19 czerwca 2001 roku w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny Szkoły Podstawowej w Sikorzynie

Program profilaktyczny Szkoły Podstawowej w Sikorzynie Program profilaktyczny Szkoły Podstawowej w Sikorzynie Po pozytywnym zaopiniowaniu przez Radę Rodziców i Samorząd Uczniowski program został przyjęty do realizacji przez Radę Pedagogiczną w dniu 19 września

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W PYSKOWICACH. w sprawie: przyjęcia "Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2016-2020"

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W PYSKOWICACH. w sprawie: przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2016-2020 Projekt z dnia 18 listopada 2015 r. złożony przez Burmistrza Miasta Pyskowice UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W PYSKOWICACH z dnia 26 listopada 2015 r. w sprawie: przyjęcia "Gminnego Programu Przeciwdziałania

Bardziej szczegółowo

Szkolny Program Profilaktyki na lata 2012/2013, 2013/2014, 2014/2015

Szkolny Program Profilaktyki na lata 2012/2013, 2013/2014, 2014/2015 Szkolny Program Profilaktyki na lata 2012/2013, 2013/2014, 2014/2015 Główny cel profilaktyki szkolnej: Wspomaganie wychowania młodzieży dbającej o swoje zdrowie, bezpieczeństwo, mającej świadomość zagrożeń

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY ZESPOŁU SZKÓŁ PLASTYCZNYCH W KOLE

PROGRAM PROFILAKTYCZNY ZESPOŁU SZKÓŁ PLASTYCZNYCH W KOLE PROGRAM PROFILAKTYCZNY ZESPOŁU SZKÓŁ PLASTYCZNYCH W KOLE ROK SZKOLNY 2014/15 1 WSTĘP Wychowanie jest stałym procesem doskonalenia się ucznia. To on przez swoje wybory i działania rozwija się i usprawnia

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY DLA ZESPOŁU SZKÓŁ CENTRUM EDUKACJI W PŁOCKU NA ROK SZKOLNY 2011/2012

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY DLA ZESPOŁU SZKÓŁ CENTRUM EDUKACJI W PŁOCKU NA ROK SZKOLNY 2011/2012 SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY DLA ZESPOŁU SZKÓŁ CENTRUM EDUKACJI W PŁOCKU NA ROK SZKOLNY 2011/2012 Działania wychowawcze, edukacyjne, informacyjne i zapobiegawcze zawarte w szkolnym Programie Profilaktycznym

Bardziej szczegółowo

Wybierz zdrowie i wolność

Wybierz zdrowie i wolność O przedsięwzięciu Program profilaktyki uzależnień Wybierz zdrowie i wolność Niniejszy program stanowi wypadkową zdobytej na szkoleniach wiedzy i doświadczeń własnych autorki, które przyniosło kilkanaście

Bardziej szczegółowo

kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska

kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska Nasza ziemia jest zdegenerowana, dzieci przestały być posłuszne rodzicom Tekst przypisywany egipskiemu kapłanowi

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo. Oferujemy warsztaty:

Szanowni Państwo. Oferujemy warsztaty: Szanowni Państwo Katarzyna Kudyba Centrum Szkoleń Profilaktycznych EDUKATOR z Krakowa oferuje Państwu przeprowadzenie warsztatów profilaktycznych przeznaczonych dla Uczniów szkoły gimnazjalnej. Trenerzy

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM NR 1 W RACIBORZU NA ROK SZKOLNY 2012/2013 Opracowany przez zespół: Katarzyna Adamek Iwona Keler Anna Kobylnik Bożena Machelska Szkolny Program Profilaktyki rok 2012/2013

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI III LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO W SZCZECINIE 2013/14-2015/16

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI III LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO W SZCZECINIE 2013/14-2015/16 SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI III LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO W SZCZECINIE 2013/14-2015/16 WPROWADZENIE Szkolny program profilaktyki III Liceum Ogólnokształcącego opiera się na rozumieniu profilaktyki jako

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI. Publicznego Gimnazjum Nr 3 w Puławach

PROGRAM PROFILAKTYKI. Publicznego Gimnazjum Nr 3 w Puławach PROGRAM PROFILAKTYKI Publicznego Gimnazjum Nr 3 w Puławach MISJA PROGRAMU Istnieją sprawy, dla których warto żyć miłość, wolność, przyjaźń i radość. Na drodze do tych wartości ludzie spotykają przeszkody

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI. w SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 13 W SOSNOWCU

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI. w SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 13 W SOSNOWCU SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI w SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 13 W SOSNOWCU na lata szkolne 2015/2017 1 Spis treści Cele programu profilaktycznego... 3 Efekty działań profilaktycznych... 4 1. Współpraca z rodzicami

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyczny Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Żorach

Program Profilaktyczny Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Żorach Program Profilaktyczny Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Żorach WYBÓR NALEŻY DO CIEBIE! ZAPOBIEGAMY ZACHOWANIOM RYZYKOWNYM WŚRÓD MŁODZIEŻY Autorzy: Renata Gibas, Barbara Suska ŻORY 2015 I ZAŁOŻENIA PROGRAMU

Bardziej szczegółowo

Umiejętności życiowe ważny komponent szkoły przyjaznej dziecku 1

Umiejętności życiowe ważny komponent szkoły przyjaznej dziecku 1 Umiejętności życiowe ważny komponent szkoły przyjaznej dziecku 1 Kształtowanie umiejętności życiowych polega na stworzeniu takich warunków, w których młodzi ludzie mogą nabywać wiedzę i umiejętności oraz

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM im. ADAMA MICKIEWICZA w STARCZY NA LATA 2011-2014.

PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM im. ADAMA MICKIEWICZA w STARCZY NA LATA 2011-2014. Motto: Wolny od uzależnień żyję godnie. PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM im. ADAMA MICKIEWICZA w STARCZY NA LATA 2011-2014. Program Profilaktyki przygotowany w oparciu o podstawy prawne: Ustawa o ochronie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM DWUJĘZYCZNEGO NR 59 W WARSZAWIE

PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM DWUJĘZYCZNEGO NR 59 W WARSZAWIE PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM DWUJĘZYCZNEGO NR 59 W WARSZAWIE WSTĘP Profilaktyka w szerokim rozumieniu jest promocją zdrowego stylu życia oraz budowaniem i rozwijaniem różnorodnych umiejętności radzenia

Bardziej szczegółowo

Percepcja profilaktyki szkolnej i domowej wśród nastolatków Mira Prajsner

Percepcja profilaktyki szkolnej i domowej wśród nastolatków Mira Prajsner OFERTA BADAWCZA Percepcja profilaktyki szkolnej i domowej wśród nastolatków Mira Prajsner Konsultacja Naukowa: dr Ewa Stępień Kontakt telefoniczny: 0 604 634 580 Kontakt mailowy: mirabo@mirabo.pl; miraprajs@o2.pl

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI. Zespołu Szkół Zawodowych im. Stefana Bobrowskiego w Rawiczu 2011/2012

PROGRAM PROFILAKTYKI. Zespołu Szkół Zawodowych im. Stefana Bobrowskiego w Rawiczu 2011/2012 PROGRAM PROFILAKTYKI Zespołu Szkół Zawodowych im. Stefana Bobrowskiego w Rawiczu 2011/2012 1 Przedmiotem profilaktyki może być każdy problem, w odniesieniu do którego odczuwamy potrzebę uprzedzającej interwencji

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyczny Zespołu Szkół Nr 2 im. 9. Pułku Strzelców Konnych w Grajewie

Program Profilaktyczny Zespołu Szkół Nr 2 im. 9. Pułku Strzelców Konnych w Grajewie Program Profilaktyczny Zespołu Szkół Nr 2 im. 9. Pułku Strzelców Konnych w Grajewie 2014-2015/2015-2016 1. Wstęp Profilaktyka to proces wspierający zdrowie psychiczne i fizyczne poprzez pomoc potrzebną

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POLSKICH NOBLISTÓW W CHALINIE

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POLSKICH NOBLISTÓW W CHALINIE SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POLSKICH NOBLISTÓW W CHALINIE Chalin, 2013 r. 1 KONCEPCJA PROGRAMU Program przewidziany jest do realizacji dla klas I III oraz IV VI. Założenia programowe

Bardziej szczegółowo

JELENIA GÓRA, PAŹDZIERNIK 2006 R.

JELENIA GÓRA, PAŹDZIERNIK 2006 R. STRATEGIE DZIAŁAŃ WYCHOWAWCZYCH I INTERWENCYJNYCH WOBEC DZIECI I MŁODZIEŻY Z GIMNAZJUM NR 4 W JELENIEJ GÓRZE ZAGROŻONYCH UZALEŻNIENIEM Uchwała Nr24/06 Rady Pedagogicznej Gimnazjum Nr 4 w Jeleniej Górze

Bardziej szczegółowo

Stosowanie substancji psychoaktywnych przez młodzież szkół śląskich zasięg, skutki i przeciwdziałanie

Stosowanie substancji psychoaktywnych przez młodzież szkół śląskich zasięg, skutki i przeciwdziałanie Stosowanie substancji psychoaktywnych przez młodzież szkół śląskich zasięg, skutki i przeciwdziałanie Katarzyna Borzucka-Sitkiewicz Krzysztof Sas-Nowosielski Stosowanie substancji psychoaktywnych przez

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ŚRODOWISKA SZKOLNEGO

PROGRAM PROFILAKTYKI ŚRODOWISKA SZKOLNEGO PROGRAM PROFILAKTYKI ŚRODOWISKA SZKOLNEGO ZESPÓŁ SZKÓŁ SZKOŁA PODSTAWOWA NR 1 I GIMNAZJUM im.jana Pawła II W SUCHEJ BESKIDZKIEJ SZKOŁA PODSTAWOWA ROK SZKOLNY 2007/2008-2009/2010 Wstęp pojęcie profilaktyki

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH W KLUCZBORKU 2014/2015 Liceum i gimnazjum

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH W KLUCZBORKU 2014/2015 Liceum i gimnazjum SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH W KLUCZBORKU 2014/2015 Liceum I PODSTAWY PRAWNE 1. Statut szkoły. 2. Wewnątrzszkolny System Oceniania. 3. Program Wychowawczy Szkoły. 4. Konstytucja

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY Tematy szkolenia PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI Wykład 2 godz. - Podejście do rozwoju psychicznego w kontekście

Bardziej szczegółowo

Program Bezpieczna i przyjazna szkoła na lata 2014-2016

Program Bezpieczna i przyjazna szkoła na lata 2014-2016 Program Bezpieczna i przyjazna szkoła na lata 2014-2016 Rada Ministrów uchwałą nr 130/2014 z dnia 8 lipca 2014 r. przyjęła rządowy program na lata 2014 2016 Bezpieczna i przyjazna szkoła. Cel główny: Zwiększenie

Bardziej szczegółowo

Autorka prezentacji: Magdalena Buzor

Autorka prezentacji: Magdalena Buzor Autorka prezentacji: Magdalena Buzor Pojęcie wychowania Wychowanie w szerokim znaczeniu wszelkie zjawiska związane z oddziaływaniem środowiska społ. i przyr. na człowieka, kształtujące jego tożsamość,

Bardziej szczegółowo

Zespołu Szkół Zawodowych im. Zesłańców Sybiru w Kaliszu

Zespołu Szkół Zawodowych im. Zesłańców Sybiru w Kaliszu SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI Zespołu Szkół Zawodowych im. Zesłańców Sybiru w Kaliszu LATA REALIZACJI: ROK SZKOLNY 2013/2014 2015/2016 SPIS TREŚCI: I. Wstęp II. Założenia programu III. Cele programu IV.

Bardziej szczegółowo

RADY DLA RODZICÓW PODANE PONIŻEJ RADY MAJĄ POMÓC PAŃSTWU W UCHRONIENIU WASZEGO DZIECKA PRZED ZAŻYWANIEM ŚRODKÓW UZALEŻNIAJĄCYCH

RADY DLA RODZICÓW PODANE PONIŻEJ RADY MAJĄ POMÓC PAŃSTWU W UCHRONIENIU WASZEGO DZIECKA PRZED ZAŻYWANIEM ŚRODKÓW UZALEŻNIAJĄCYCH RADY DLA RODZICÓW PODANE PONIŻEJ RADY MAJĄ POMÓC PAŃSTWU W UCHRONIENIU WASZEGO DZIECKA PRZED ZAŻYWANIEM ŚRODKÓW UZALEŻNIAJĄCYCH Rozmawiaj ze swoim dzieckiem o paleniu papierosów, piciu alkoholu i zażywaniu

Bardziej szczegółowo

Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży. Elbląg, 27.10.2007

Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży. Elbląg, 27.10.2007 Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży Elbląg, 27.10.2007 . Rodzice są dla dziecka najbliższymi osobami. To oni powołują je na świat i mają dbać o zapewnienie mu

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoła Podstawowa nr 31 im. Lotników Polskich w Lublinie

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoła Podstawowa nr 31 im. Lotników Polskich w Lublinie SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoła Podstawowa nr 31 im. Lotników Polskich w Lublinie Program ten sporządzono w oparciu o: Ustawę z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNEJ

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNEJ PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNEJ OBSZAR : PROFILAKTYKA PROZDROWOTNA Lp. Zadania Forma realizacji Realizator Koordynator Termin I REALIZOWANIE USTAWY 0 WYCHOWANIU W TRZEŹWOŚCI I PRZECIWDZIAŁANIU ALKOHOLIZMOWI:

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI

WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI Autorki: Agnieszka Błyszczek, Magdalena Gołębiewska INFORMACJE O AUTORKACH Doktorantki I roku Pedagogiki, na Wydziale Nauk

Bardziej szczegółowo

Janusz Sierosławski. Instytut Psychiatrii i Neurologii. ODZIEŻ W 2011 r.

Janusz Sierosławski. Instytut Psychiatrii i Neurologii. ODZIEŻ W 2011 r. Janusz Sierosławski Instytut Psychiatrii i Neurologii UŻYWANIE SUBSTANCJI PSYCHOAKTYWNYCH PRZEZ MŁODZIEM ODZIEŻ W 11 r. EUROPEJSKI PROGRAM BADAŃ ANKIETOWYCH W SZKOŁACH NA TEMAT UŻYWANIA ALKOHOLU I NARKOTYKÓW

Bardziej szczegółowo

Szkolny program profilaktyki na lata 2011-2014

Szkolny program profilaktyki na lata 2011-2014 SOSW nr 2 w Gdyni ZSS nr 8 ULOS LOS nr 3 Szkolny program profilaktyki na lata 2011-2014 Beata Gajewska Opracowały: Jadwiga Wójtowicz-Paciorek 1 Cele szkolnego programu profilaktyki : Celem programu profilaktycznego

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM DWUJĘZYCZNEGO Nr 59 W WARSZAWIE

PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM DWUJĘZYCZNEGO Nr 59 W WARSZAWIE PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM DWUJĘZYCZNEGO Nr 59 W WARSZAWIE WSTĘP Profilaktyka w szerokim rozumieniu jest promocją zdrowego trybu życia oraz budowaniem i rozwijaniem różnorodnych umiejętności radzenia

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY. Gimnazjum Nr 2 w Pabianicach

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY. Gimnazjum Nr 2 w Pabianicach SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY Gimnazjum Nr 2 w Pabianicach Szkolny Program Profilaktyki jest ściśle powiązany z działaniami wychowawczymi i edukacyjnymi szkoły. Powstał na podstawie diagnozy problemów

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI W SPECJALNYM OŚRODKU SZKOLNO WYCHOWAWCZYM NR 2 W PŁOCKU 2015-2018

PROGRAM PROFILAKTYKI W SPECJALNYM OŚRODKU SZKOLNO WYCHOWAWCZYM NR 2 W PŁOCKU 2015-2018 Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 16/2015 Rady Pedagogicznej SOSW Nr 2 w Płocku z dn. 05 października 2015r. PROGRAM PROFILAKTYKI W SPECJALNYM OŚRODKU SZKOLNO WYCHOWAWCZYM NR 2 W PŁOCKU 2015-2018 Program Profilaktyki

Bardziej szczegółowo

Janusz Sierosławski UŻYWANIE SUBSTANCJI PSYCHOAKTYWNYCH PRZEZ MŁODZIEŻ W 2015 r.

Janusz Sierosławski UŻYWANIE SUBSTANCJI PSYCHOAKTYWNYCH PRZEZ MŁODZIEŻ W 2015 r. Janusz Sierosławski UŻYWANIE SUBSTANCJI PSYCHOAKTYWNYCH PRZEZ MŁODZIEŻ W 215 r. EUROPEJSKI PROGRAM BADAŃ ANKIETOWYCH W SZKOŁACH NA TEMAT UŻYWANIA ALKOHOLU I NARKOTYKÓW ESPAD Badanie zostało wykonane przez

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ W RUŚCU NA ROK SZKOLNY 2015/16

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ W RUŚCU NA ROK SZKOLNY 2015/16 SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ W RUŚCU NA ROK SZKOLNY 2015/16 Profilaktyka jest chronieniem człowieka w rozwoju przed zagrożeniami i reagowaniem na nie. Jej celem jest ochrona człowieka,

Bardziej szczegółowo