Wizyta gen. bryg. Leszka Elasa, Komendanta Głównego Straży Granicznej r.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wizyta gen. bryg. Leszka Elasa, Komendanta Głównego Straży Granicznej 10.05.2011 r."

Transkrypt

1

2 Wizyta gen. bryg. Leszka Elasa, Komendanta Głównego Straży Granicznej r. Konferencja Bezpieczeństwo obywatelskie na przykładzie miasta Białegostoku r.

3 Wstęp...3 Kalendarium...4 Aktualności legislacyjne i orzecznicze...5 Rekrutacja 2011 r Legitymowanie, czyli co wolno policjantowi Magistrzy prawa jako pełnomocnicy przed sądami Służebność przesyłu - w teorii i praktyce Bezradny radny, czyli czy radny może głosować na siebie Słodko-gorzka współpraca w ramach dwustronnych 3BITów ze Wschodem Prawo a ekshumacja Dni Wydziału Prawa...20 Studia w Ameryce - Northeastern University of Boston...21 Po godzinach...22 RADA PROGRAMOWA: prof. Stanisław Bożyk, prof. Leonard Etel, prof. Cezary Kulesza, prof. Adam Lityński, prof. Mirosława Melezini, prof. Eugeniusz Ruśkowski, prof. Joanna Sieńczyło-Chlabicz, prof. Ryszard Skarzyński, prof. Grażyna Szczygieł, prof. Mieczysława Zdanowicz REDAKCJA: Redaktor Naczelna: Martyna Kropiewnicka, Sekretarz Redakcji: Izabela Gawkowska Korekta: mgr Piotr Jać Kolegium Redakcyjne: dr Ewa Kowalewska-Borys, dr Arkadiusz Bieliński, dr Andrzej Jackiewicz, dr Andrzej Sakowicz, mgr Dominika Jocz, mgr Dominik Kościuk, mgr Marek Zaremba Współpraca: Magdalena Banasiuk, mgr Magdalena Bielonko, Paulina Brejnak, Katarzyna Dąbkowska, Malwina Gorczak, Magdalena Grochowska, Aneta Karwowska, Agnieszka Kraszewska, Karol Marciniak, Szymon Stasiński, Urszula Tomaszewska, Antoni Wiszowaty, Katarzyna Wróblewska, Karolina Zapolska Projekt, opieka graficzna, skład i łamanie: Paweł Jakubczyk, Zdjęcia: Jerzy Banasiuk, archiwum wydziału, archiwa prywatne, Internet KONTAKT: Biuletyn Wydziału Prawa Uniwersytetu w Białymstoku ul. Mickiewicza 1, pok. 320; Białystok WYDAWCA: Wydział Prawa Uniwersytetu w Białymstoku ul. Mickiewicza 1, pok. 320; Białystok Nakład: 500 egzemplarzy Drodzy Czytelnicy, Za nami kolejny rok akademicki. Z wielką dumą pragnę poinformować Was, iż mija piąty rok ukazywania się "Biuletynu...". Był to okres intensywnej i twórczej pracy. Wielu studentów miało okazję spróbować swoich sił jako dziennikarze, a kilka osób zdobyło doświadczenie pełniąc funkcję redaktorów naczelnych. Chciałabym w tym miejscu podziękować wszystkim, którzy przyczynili się do powstania i rozwoju periodyku. Jednocześnie, w imieniu swoim i redakcji, podziękowania kieruję do Was, drodzy Czytelnicy - za Wasze zainteresowanie i przychylne opinie. "Biuletyn..." jest bowiem tworzony z myślą o Was i zainteresowanie pismem zawsze przynosi nam - twórcom wiele radości. Przed nami 3 miesiące wakacji. Dla jednych będzie to czas praktycznego zdobywania wiedzy, dla innych możliwość naładowania akumulatorów przed kolejnym rokiem akademickim. Z pewnością jednak nie będzie to czas stracony. W tym numerze, z myślą o przyszłych studentach Wydziału Prawa UwB, przedstawiamy zasady rekrutacji. Wracamy również wspomnieniami do odbywających się przed miesiącem Dni Wydziału Prawa, które obfitowały w liczne, ciekawe wydarzenia. Warto przypomnieć sobie jeszcze raz, co wtedy działo się na Wydziale Prawa. Stałym elementem Dni Wydziału Prawa była gala rozdania Oskarów Studenckich, która kolejny raz przyniosła wiele radości i wzruszeń. Dla tych, którzy byli nieobecni na gali podajemy nazwiska zwycięzców. Oczywiście w numerze nie zabrakło interesujących artykułów o tematyce prawnej. Gorąco zachęcam do lektury artykułu "Legitymowanie, czyli co wolno policjantowi". Sądzę, że każdy z nas choć raz w życiu miał bądź będzie miał w przyszłości okazję do bycia legitymowanym przez policjanta. Warto więc wiedzieć, jak w takiej sytuacji się zachować, np. co zrobić, gdy nie posiadamy przy sobie żadnego dowodu tożsamości? Na te i na więcej pytań znajdziecie odpowiedzi właśnie w tym artykule. Z pewnością zainteresuje Was artykuł opisujący projekt ustawy, która daje magistrom prawa możliwość bycia pełnomocnikiem przed sądami rejonowymi w charakterze doradców prawnych. Być może niektórzy z Was zdecydują się na taką właśnie ścieżkę kariery? Na koniec życzę Wam, drodzy Czytelnicy, udanych i pełnych wrażeń wakacji. Do zobaczenia w przyszłym roku akademickim! Życzę miłej lektry Zastrzegamy sobie prawo do skracania i opracowania edytorskiego nadesłanych tekstów. Autor przekazując utwór do publikacji przenosi na Wydawcę prawa autorskie do publikacji utworu na piśmie oraz jego rozpowszechniania na innych polach eksploatacji takich jak Internet. BIULETYN WYDZIAŁU PRAWA UNIWERSYTETU W BIAŁYMSTOKU CZERWIEC - LIPIEC

4 Kalendarium Obrony doktorskie 2 czerwca publiczna obrona pracy doktorskiej mgr. Macieja Etela. Maj: Wydarzenia dr hab. Grażyna B. Szczygieł, prof. UwB, została powołana przez Radę Naukową Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk na członka Komitetu Redakcyjnego Archiwum Kryminologii na lata ; 5-6 maja plebiscyt Oskary Studenckie 2011, głosowanie na ulubionych wykładowców i prowadzących zajęcia, organizowane przez Koło Naukowe Prawa Finansowego; 10 maja wykład gen. bryg. Straży Granicznej Leszka Elasa, zorganizowany przez Wydziałową Radę Samorządu Studentów; 12 maja konferencja naukowa Bezpieczeństwo obywatelskie na przykładzie miasta Białegostoku ; 16 maja dr hab. Halina Święczkowska, kierownik Zakładu Semiotyki Logicznej, odebrała z rąk Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej Bronisława Komorowskiego nominację profesorską; 17 maja spotkanie z Carlem Wilkensem, świadkiem ludobójstwa w Rwandzie, zorganizowane przez Wydział Prawa UwB i Stowarzyszenie Edukacji Filmowej; 27 maja spotkanie Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego prof. dr hab. Barbary Kudryckiej ze studentami Uniwersytetu w Białymstoku; 31 maja wykład pt. Sukcesy węgierskiej prezydencji w UE, wygłoszony przez Ambasadora Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Republiki Węgierskiej w Polsce, Roberta Kissa. Studencki serwis informacyjny Maj: zapisy na wykłady Wprowadzenie do prawa niemieckiego ; Dorota Leszczyńska, studentka III roku prawa, zajęła I miejsce w I ogólnopolskim konkursie na glosę do orzecznictwa Sądu Najwyższego z zakresu prawa pracy; 8 maja piknik militarny Dzień Munduru z okazji rocznicy zakończenia II w.ś., zorganizowany przez Wydział Prawa i Stowarzyszenie Kreatywne Podlasie; 12 maja turniej Okiwaj prawnika, halowe rozgrywki w piłkę nożną, zorganizowane przez Wydziałowe Koło Piłkarskie Strzelec ; 13 maja turniej szachowy, warcabowy i pokerowy, zorganizowany przez Międzywydziałowy Klub Szachowy Dragon ; 25 maja Rock&Roll Party w klubie Rejs, zorganizowane przez ELSA; 25 maja studenci I roku prawa Karolina Wiśniewska i Krzysztof Żochowski zajęli II miejsce w Ogólnopolskiej Olimpiadzie Historycznoprawnej im. prof. Michała Sczanieckiego; 5 czerwca przejażdżka rowerowa Supraśl i okolice organizowana przez studentów WP; 13 czerwca mija termin przyjmowania zgłoszeń na wakacyjne praktyki w Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka; 20 czerwca mija termin przyjmowania zgłoszeń na wakacyjne praktyki w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich. oprac. Izabela Gawkowska studentka II roku prawa 4 CZERWIEC - LIPIEC 2011 BIULETYN WYDZIAŁU PRAWA UNIWERSYTETU W BIAŁYMSTOKU

5 Aktualności AKTUALNOŚCI ORZECZNICZE I. Trybunał Konstytucyjny Wyrok z dnia 16 marca 2011 r. (sygn. akt. K 35/08): Dekret z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym jest niezgodny z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 31 ust. 1 Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej uchwalonej przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22 lipca 1952 r. oraz z art. 15 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. Wyrok z dnia 12 kwietnia 2011 r. (sygn. akt P 90/08): Art. 54 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy w zakresie, w jakim przewiduje odpowiedzialność karną za przestępstwo skarbowe albo wykroczenie skarbowe podatnika będącego osobą fizyczną, któremu za ten sam czyn, polegający na uchyleniu się od opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych przez nieujawnienie właściwemu organowi przedmiotu lub podstawy opodatkowania lub niezłożenie deklaracji z narażeniem przez to podatku na uszczuplenie wymierzono uprzednio zryczałtowany podatek dochodowy na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości 75% dochodu, jest zgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok z dnia 12 kwietnia 2011 r. (sygn. akt SK 62/08): Art. 6 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w brzmieniu wynikającym z ustawy z dnia 2 grudnia 1994 r. o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania oraz niektórych innych ustaw oraz ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a także ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, jest zgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą poprawnej legislacji, a także z art. 32 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art 33 i art. 48 Konstytucji. Wyrok z dnia 11 maja 2011 r. (sygn. akt. SK 11/09): Art. 400 w związku z art ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego w zakresie, w jakim zawarcie kolejnego małżeństwa przez jedną ze stron postępowania o wznowienie od wyroku orzekającego rozwód uniemożliwia prowadzenie tego postępowania, jest zgodny z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 w związku z art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. II.1 Sąd Najwyższy Izba Cywilna Uchwała z dnia 1 kwietnia 2011 r. (sygn. akt III CZP 8/11): Wniosek o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu obejmującemu wierzytelność wobec dłużnika osobistego nie przerywa biegu przedawnienia roszczenia przeciwko właścicielowi nieruchomości, który nie będąc dłużnikiem osobistym ustanowił hipotekę dla zabezpieczenia tej wierzytelności. Uchwała z dnia 10 maja 2011 r. (sygn. akt III CZP 126/10): Sprawa o uchylenie, ustalenie nieistnienia oraz o stwierdzenie nieważności uchwały organów spółdzielni jest sprawą o prawa niemajątkowe, w której skarga kasacyjna jest dopuszczalna (art w związku z art k.p.c.), jeżeli przedmiotem zaskarżonej uchwały są prawa lub obowiązki o charakterze niemajątkowym. Sąd Najwyższy postanowił nadać uchwale moc zasady prawnej. Wyrok z dnia 25 maja 2011 r. (sygn. akt II CSK 527/10): Sąd Najwyższy stwierdził, że weryfikacja pracy naukowej polegająca na usunięciu z niej wątpliwych naukowo fragmentów uprawnia do współautorstwa. II.2 Sąd Najwyższy Izba Karna Wyrok z dnia 1 kwietnia 2011 r. (sygn. akt III KK 61/11): Użyty w przepisach art k.k. zwrot rzecz uzyskana za pomocą czynu zabronionego nie może być interpretowany szeroko, w sposób prowadzący do przyjęcia, że uzyskanie rzeczy za pomocą czynu zabronionego obejmuje także ich przestępne wytworzenie, w tym bezprawne oznaczenie rzeczy zastrzeżonym znakiem towarowym, mające dać pozór, że produkt jest oryginalnym wytworem renomowanej firmy. Postanowienie z dnia 19 maja 2011 r. (sygn. akt I KZP 2/11): Gravamen może być oceniany nie tylko pod kątem całości środka odwoławczego, ale i poszczególnych podnoszonych w nim zarzutów. III. Naczelny Sąd Administracyjny Wyrok z dnia 5 kwietnia 2011 r. (sygn. akt II FSK 2059/09): Po dniu akcesji Polski do Unii Europejskiej, przepis art. 21 ust. 1 pkt 32 lit. a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych powinien być interpretowany w sposób wyłączający dyskryminację podatnika w zależności od tego, czy nabyta nieruchomość położona jest na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej czy w innym państwie członkowskim Unii. Wyrok z dnia 5 kwietnia 2011 r. (sygn. akt I FSK 640/10): W sytuacji gdy pomiędzy sprzedażą kontrahentowi zagranicznemu a wysłaniem towaru za granicę, w ramach wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów lub eksportu, mija jakiś czas, w którym podatnik magazynuje (przechowuje) towar nabyty przez zagranicznego kontrahenta przysługuje mu prawo do korekty wykazanej pierwotnie z tego tytułu dostawy krajowej (podatku krajowego) i do zastosowania na podstawie art. 41 ust. 3 w zw. z art. 42 ust. 1 i ust. 12a lub art. 41 ust. 4 i 5 w zw. z ust. 9 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług stawki 0% z tytułu udokumentowanego wywozu towaru z kraju (w ramach wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów) lub z Unii Europejskiej (w ramach eksportu towarów). Wyrok z dnia 9 maja 2011 r. (sygn. akt II FSK 212/11): O braku winy w uchybieniu terminu można by było mówić wtedy, gdyby strona nie była w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie, bądź innych na poważne straty majątkowe. Art o.p. wymaga nie tylko podania przyczyny uchybienia terminowi, ale i wykazania (uprawdopodobnienia), że przyczyna ta pozostawała niezależna od woli i wiedzy podatnika, a ciężar dowodu, iż środek odwoławczy złożony został w terminie, jak też ewentualne spóźnienie jest niezawinione, spoczywa na stronie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Wyrok z dnia 11 maja 2011 r. (sygn. akt II FSK 23/10): Prawo do zwrotu różnicy podatku w podatku od towarów i usług na rachunek bankowy podatnika, o którym mowa w art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, nie może zostać zrealizowane poprzez zaliczenie, na podstawie art. 76b w zw. z art. 76a 1 i art ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, niewykonanego, zgodnie z art. 87 ust. 2 pierwszej z wymienionych ustaw, zwrotu podatku na poczet zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych innego podatnika. AKTUALNOŚCI LEGISLACYJNE Ustawa z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 87, poz. 482): Art. 479 k.p.c. otrzymał brzmienie: Po upływie dwóch lat od uprawomocnienia się wyroku nie można żądać wznowienia postępowania, chyba że strona była pozbawiona możliwości działania lub nie była należycie reprezentowana. W sytuacji określonej w art. 401 nie można żądać wznowienia po upływie lat pięciu od uprawomocnienia się wyroku.. Ustawa z dnia 20 stycznia 2011 r. o zmianie ustawy Kodeks karny, ustawy Kodeks postępowania karnego oraz ustawy Kodeks karny skarbowy (Dz. U. Nr 48, poz. 245): Nowelizacja między innymi dodaje do Kodeksu karnego art. 92a, zgodnie z którym wyrokiem łącznym nie obejmuje się orzeczeń skazujących wydanych w innych państwach członkowskich UE. W razie skazania przez sąd innego państwa członkowskiego zatarcie skazania następuje zgodnie z prawem państwa, w którym to skazanie nastąpiło. W postępowaniu karnym uwzględnia się również wydane w innym państwie członkowskim UE prawomocne orzeczenie skazujące sądu właściwego w sprawach karnych, uznające daną osobę za winną popełnienia przestępstwa w sprawie o inny czyn niż będący przedmiotem postępowania karnego, chyba że m.in. skazanie nastąpiło za czyn, który nie stanowi przestępstwa według prawa polskiego. Ustawa wprowadziła również zmiany w zakresie przepisów dot. wystąpienia państwa członkowskiego UE o przekazanie osoby ściganej na podstawie ENA. W postanowieniu o odmowie przekazania sąd określa kwalifikację prawną czynu według prawa polskiego. Jeżeli kara lub środek karny, orzeczone przez organ sądowy państwa wydania nakazu europejskiego, przekracza górną granicę ustawowego zagrożenia, sąd określa podlegającą wykonaniu karę lub środek według prawa polskiego, w wysokości odpowiadającej górnej granicy ustawowego zagrożenia, uwzględniając okres rzeczywistego pozbawienia wolności za granicą oraz wykonaną tam karę lub środek. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych (Dz. U. Nr 64, poz. 337): W sprawach, w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez rzecznika patentowego z urzędu, opłaty za czynności rzecznika sąd lub Urząd Patentowy podwyższa o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług. Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o rachunkowości oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 102, poz. 585): W ustawie o rachunkowości dodano m.in. przepisy, zgodnie z którymi można nie zamykać ksiąg rachunkowych za rok obrotowy, w którym działalność jednostki przez cały czas pozostawała zawieszona, chyba że jednostka dokonuje odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych lub występują inne zdarzenia wywołujące skutki o charakterze majątkowym lub finansowym. Ustawa z dnia 4 marca 2011 r. o zmianie ustawy Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 99, poz. 569): W ustawie wprowadzono zapis, że wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej nie są wojewódzkimi samorządowymi jednostkami organizacyjnymi, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o samorządzie województwa. Ponadto roczne sprawozdanie z działalności wojewódzkiego funduszu ogłasza się w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Do uchwał rad nadzorczych wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej podjętych przed dniem wejścia w życie stosuje się przepisy dotychczasowe. wybór i opracowanie Aneta Karwowska, Magdalena Banasiuk BIULETYN WYDZIAŁU PRAWA UNIWERSYTETU W BIAŁYMSTOKU CZERWIEC - LIPIEC

6 Wydziałowa Komisja Rekrutacyjna STUDIA STACJONARNE: PRAWO; EUROPEISTYKA I STOPNIA; ADMINISTRACJA I STOPNIA Tel.: (+48 85) Czynny w czasie pracy Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej Pok. 120 od do r. Fax.: (+48 85) wtorki środy piątki od do r. (oprócz sobót i niedziel) Dyżury komisji r. w godz.: 12:00 15:00 w godz.: 15:00 17:00 w godz.: 09:00 12:00 w godz.: 10:00 14:00 Zasady przeprowadzania rejestracji 1. Rejestracja kandydatów na studia, odbywa się w trybie Uczelnianej Rejestracji Kandydatów (URK) prowadzonej w formie elektronicznej na stronie internetowej irk. uwb.edu.pl, obsługiwanej przez system Internetowej Rejestracji Kandydatów (IRK). 2. Rejestracja internetowa jest dostępna przez całą dobę w okresie rejestracji wynikającym z harmonogramu rekrutacji, w trybie umożliwiającym rejestrację i modyfikację dokonanych wpisów. Poza tym okresem rejestracja internetowa działa w trybie informacyjnym (tylko do odczytu). od do r. (oprócz sobót i niedziel) od do r. (oprócz sobót i niedziel) od do r. (oprócz sobót i niedziel) od do r. (oprócz sobót i niedziel) w godz.: 10:00 13:00 w godz.: 10:00 16:30 w godz.: 10:00 14:00 w godz.: 11:00 13:00 3. Wydziałowa Komisja Rekrutacyjna Wydziału Prawa zapewnia dostęp do stanowisk komputerowych, umożliwiających kandydatom dokonanie rejestracji w IRK. 4. Rejestracja kandydata poprzez system IRK jest warunkiem przystąpienia do procedury kwalifikacyjnej. 6 CZERWIEC - LIPIEC 2011 BIULETYN WYDZIAŁU PRAWA UNIWERSYTETU W BIAŁYMSTOKU

7 STUDIA STACJONARNE: EUROPEISTYKA II STOPNIA; ADMINISTRACJA II STOPNIA Tel.: (+48 85) Czynny w czasie pracy Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej Pok. 120 od r. Fax.: (+48 85) wtorki środy piątki Dyżury komisji r. w godz.: 12:00 15:00 w godz.: 15:00 17:00 w godz.: 09:00 12:00 Pok. 106 od r. Tel.: (+48 85) Czynny w czasie pracy Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej Dyżury komisji r. STUDIA NIESTACJONARNE: PRAWO; EUROPEISTYKA I i II STOPNIA; ADMINISTRACJA I i II STOPNIA BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE I STOPNIA Tel.: (+48 85) Czynny w czasie pracy Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej Pok. 120 od r. Fax.: (+48 85) wtorki środy piątki Dyżury komisji r. Pok. 106 od do r. Tel.: (+48 85) Czynny w czasie pracy Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej w godz.: 12:00 15:00 w godz.: 15:00 17:00 w godz.: 09:00 12:00 Dyżury komisji r. poniedziałki środy piątki w godz.: 10:00 14:00 poniedziałki środy piątki w godz.: 10:00 14:00 wtorki czwartki w godz.: 13:00 17:00 wtorki czwartki w godz.: 13:00 17:00 BIULETYN WYDZIAŁU PRAWA UNIWERSYTETU W BIAŁYMSTOKU CZERWIEC - LIPIEC

8 czyli co wolno policjantowi mgr Katarzyna Wioletta Dubowska, doktorantka IV roku prawa Spośród uprawnień przysługujących Policji legitymowanie jest jednym z tych, z którymi każdy z nas może spotkać się najczęściej. Dochodzi do niego głównie w sytuacjach związanych z czuwaniem Policji nad bezpieczeństwem i porządkiem ruchu na drogach, czyli podczas wykonywania praw i obowiązków wynikających z ustawy Prawo o ruchu drogowym. To właśnie m.in. na mocy art. 129 ust. 2 pkt 1 Prawa o ruchu drogowym 1, ustawodawca wyposażył policjantów w prawo do legitymowania uczestnika ruchu drogowego oraz wydawania mu wiążących poleceń zarówno co do sposobu korzystania z drogi, jak i co do sposobu używania pojazdu. Jednakże poza wyżej wymienioną ustawą w polskim systemie prawa znajdziemy także szereg innych aktów prawnych, jak chociażby ustawa z 1990 r. o Policji, która jest jednocześnie podstawowym aktem prawnym regulującym organizację, obowiązki i prawa Policji oraz odpowiedzialność karną i dyscyplinarną policjantów, czy rozporządzenie Rady Ministrów z 2005 r. w sprawie sposobu postępowania przy wykonywaniu niektórych uprawnień Policji oraz wzorów dokumentów stosowanych w tych sprawach 2. Przyznaje ono, a zarazem określa granice, prawa funkcjonariuszy Policji do legitymowania osób. Podstawa prawna i cel legitymowania Podstawą prawną legitymowania dokonywanego przez funkcjonariuszy Policji jest ustawa z 1990 r. o Policji (dokładniej art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy) 3 oraz wspomniane akty prawne, czyli Prawo o ruchu drogowym oraz rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie sposobu postępowania przy wykonywaniu niektórych uprawnień Policji oraz wzorów dokumentów stosowanych w tych sprawach. Instytucja legitymowania służy pewnemu, konkretnemu, precyzyjnie określonemu przez ustawodawcę celowi a mianowicie ustaleniu tożsamości osoby legitymowanej. Tożsamość osoby legitymowanej ustalana jest przeważnie na podstawie dowodu osobistego. Jednakże w przypadku nieposiadania przy sobie dowodu osobistego, taka osoba może zostać wylegitymowana także na podstawie chociażby paszportu, zagranicznego dokumentu tożsamości (np. niemieckiego Personalausweis), czy innego, nie budzącego wątpliwości dokumentu takiego jak na przykład książeczka wojskowa, legitymacja studencka, szkolna, służbowa, prawo jazdy. Wszystko to pod warunkiem, iż te inne dokumenty zawierają fotografię oraz numer lub serię. 4 Może jednakże przydarzyć się nam taka sytuacja, gdy nie posiadamy przy sobie żadnego z wcześniej wymienionych dokumentów. Powstaje wówczas pytanie i co wtedy? Czy będziemy, bądź powinniśmy zostać zatrzymani przez Policję, aż do czasu dostarczenia przez kogoś dokumentów? A co stanie się w sytuacji, jeżeli dostarczenie tych dokumentów przez inną osobę nie będzie możliwe na daną chwilę? Odpowiedzi należy poszukiwać w rozporządzeniu Rady Ministrów z 2005 r., które uregulowało także takie wyjątkowe sytuacje. Jeśli nie posiadamy przy sobie żadnego dokumentu, na podstawie rozporządzenia możliwe jest ustalenie tożsamości osoby legitymowanej na podstawie oświadczenia osoby o ustalonej tożsamości bądź za pomocą telefonicznego lub osobistego porozumienia się z osobami wskazanymi przez legitymowanego. W przypadku legitymowania osób znajdujących się w pojeździe, gdy przemawiają za tym względy bezpieczeństwa, policjant może żądać od nas opuszczenia pojazdu. Funkcjonariusz Policji ma również prawo do odstąpienia od legitymowania osoby, która jest mu znana, jak np. sąsiad czy kolega. Należy nadmienić, iż każdy obywatel naszego kraju zamieszkały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zobowiązany jest do posiadania dowodu osobistego od osiągnięcia pełnoletniości, tj. ukończenia 18. roku życia, bądź wyjątkowo od ukończenia 15. roku życia, jeżeli pozostaje w stosunku pracy lub nie zamieszkuje wspólnie z osobami, pod których władzą rodzicielską lub opieką się znajduje, albo nie pozostaje pod władzą rodzicielską lub opieką 5. Nie należy jednakże mylić obowiązku posiadania dowodu osobistego z jego noszeniem, gdyż na dzień dzisiejszy ustawodawca nie wprowadził jeszcze obowiązku posiadania przy sobie dowodu osobistego, czy innego dokumentu potwierdzającego naszą tożsamość. Zasady legitymowania Pierwszą regułą dotyczącą czynności legitymowania jest zasada przedstawienia się, która wynika z wyżej wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów. Zgodnie z nią policjant, przed rozpoczęciem czynności służbowej, jest zobowiązany co oznacza iż nie jest to tylko jego dobra wola ale konieczność podać stopień, imię, nazwisko, podstawę prawną oraz przyczynę podjęcia czynności legitymowania. Ponadto na żądanie osoby, wobec której przeprowadzane jest legitymowanie, funkcjonariusz Policji zobowiązany jest umożliwić jej odnotowanie danych osoby kontrolującej (tj. imienia, nazwiska, stopnia). W przypadku policjantów nieumundurowanych mają oni ponadto obowiązek okazać legitymację służbową w taki sposób, aby osoba wobec której podejmowana jest dana czynność służbowa, miała możliwość odczytania i ewentualnego zanotowania danych z legitymacji (przede wszystkim numeru legitymacji, nazwiska policjanta i nazwy organu, który wydał legitymację). Kolejną zasadą jest zasada taktowności. W myśl tej reguły policjant zobowiązany jest do taktownego oraz kulturalnego postępowania. Oznacza to, iż zwracając się do osoby legitymowanej powinien używać on podstawowych form grzecznościowych, takich jak pan, pani, proszę itp. Osoba legitymowana ma prawo do traktowania w sposób nieuwłaczający jej godności, z kolei policjant obowiązany jest nie tylko podczas legitymowania, ale we wszystkich swoich działaniach do poszanowania godności ludzkiej oraz przestrzegania i ochrony praw każdego człowieka. Następne reguły, według których winno być dokonywane legitymowanie, to zasada celowości i praworządności, które są ze sobą ściśle związane. Oznacza to, że legitymowanie dokonywane przez policjanta musi służyć konkretnemu celowi, ściśle określonemu przez ustawodawcę, a celem tym jest określenie tożsamości danej osoby. Ponadto nie tylko legitymowanie, ale każda czynność służbowa dokonywana przez funkcjonariuszy Policji musi mieć swoją podstawę prawną i faktyczną. Istotną, ze względów zachowania bezpieczeństwa, jest zasada ostrożności i czujności. Policjant, podejmując czynność legitymowania, powinien przedsięwziąć wszelkie środki ostrożności, które zapewnią mu całkowite poczucie bezpieczeństwa. Jak słusznie podkreśla się w doktrynie, dużą rolę oprócz wzmożonej czujności odgrywają także inne czynniki, jak np. odpowiednie miejsce, prawidłowe ustawienie się policjanta, ciągłość obserwacji osoby legitymowanej, a także zachowanie bezpiecznej odległości 6. Na znaczenie tej zasady wskazuje nam również ustawodawca, który kierując się względami bezpieczeństwa wyposażył Policję w kolejne uprawnienia związane z czynnością legitymowania takie, jak np. prawo żądania przez policjanta, ze względów bezpieczeństwa, opuszczenia pojazdu przez osobą legitymowaną oraz przez inne osoby znajdujące się w pojeździe. Kolejną zasadą legitymowania jest zasada stanowczości, zgodnie z którą policjant powinien dokonywać czynności legitymowania w taki sposób, aby uniknąć zbędnej dyskusji, zmierzającej jedynie do przedłużenia wykonywania czynności służbowej. Jest on jednakże zobowiązany do pouczenia osoby legitymowanej o konsekwencjach w przypadku odmowy okazania dokumentu mogącego potwierdzić tożsamość osoby. Ponadto policjant uprawniony jest, w uzasadnionych przypadkach, do doprowadzenia danej osoby do jednostki Policji. Respektowanie powyższych zasad zapewni z jednej strony bezpieczeństwo legitymującego i skuteczność czynności legitymowania, a z drugiej strony sprawi, że czynność legitymowania przebiegnie w sposób kulturalny, z poszanowaniem godności legitymowanego. Sposoby legitymowania Legitymowanie jest czynnością, którą funkcjonariusze Policji przeprowadzają o różnej porze doby i w różnych miejscach. Jednakże należy pamiętać, iż legitymowanie nocą przede wszystkim ze względów bezpieczeństwa, o których była mowa powyżej po- 8 CZERWIEC - LIPIEC 2011 BIULETYN WYDZIAŁU PRAWA UNIWERSYTETU W BIAŁYMSTOKU

9 winno być przeprowadzane w miejscach oświetlonych. Jeżeli takiego miejsca nie ma w pobliżu, należy posłużyć się latarką elektryczną, w taki sposób, aby strumień światła skierowany był w okolicę pasa osoby legitymowanej 7. Policjant, po zażądaniu okazania dokumentu tożsamości, powinien stać po prawej stronie legitymowanego, gdy ten sięga prawą ręką po dokument, i odwrotnie, gdy sięga lewą ręką po jego lewej stronie, cały czas obserwując jego rękę. W przypadku dostrzeżenia zdenerwowania, bądź opieszałości osoby legitymowanej funkcjonariusz Policji powinien nakazać zaprzestanie poszukiwania dokumentu, wstępnie przeszukać osobę, a następnie doprowadzić ją do jednostki Policji. W przypadku, gdy osoba podała dokument policjantowi, on odstępuje od niej na krok i, obserwując ją, sprawdza dane personalne. Legitymowanie może być przeprowadzane zarówno o różnej porze, jak i w różnych miejscach dlatego też czynność ta może być dokonana również w autobusie, tramwaju, pociągu czy w jakimkolwiek pomieszczeniu, a także w otwartych miejscach publicznych. Regułą jest jednak, że nie legitymuje się osób w środkach komunikacji miejskiej, ale dopiero po opuszczeniu przez nie pojazdów, w odpowiednio wybranym przez policjanta miejscu. Kolejną zasadą dotyczącą legitymowania pasażerów autobusów i tramwajów jest reguła, iż w autobusach i tramwajach można legitymować tylko taką osobę, która poprzez swoje zachowanie zakłóca przejazd innym pasażerom, odmawia okazania biletu za przejazd bądź legitymacji uprawniającej ją do zniżki. Z legitymowaniem przez policjanta możemy spotkać się także w pociągu. Następuje ono wówczas w przedziale gdzie dana osoba obecnie przebywa, bądź w innym wolnym przedziale, do którego legitymowany przechodzi po wydaniu stosownego polecenia przez policjanta bądź konduktora. Przeważnie jednak legitymowanie jest przeprowadzane w pomieszczeniach bądź na wolnej przestrzeni publicznej. W przypadku legitymowania w pomieszczeniu wymaga się obecności dwóch policjantów, ze względu na zapewnienie maksimum poczucia bezpieczeństwa. Po wejściu do danego lokalu, mieszkania bądź innego miejsca, jeden z funkcjonariuszy Policji przystępuje do czynności legitymowania, a drugi stoi przy drzwiach i ubezpiecza kolegę, obserwując pozostałych domowników. Czynność ta przeprowadzana jest najpierw wobec właściciela pomieszczenia. Z legitymowaniem w otwartym miejscu publicznym możemy się spotkać przede wszystkim w takich miejscach, jak na targowisku czy stadionie gdzie na pewno każdy z nas był niejeden raz. Jeśli policjant decyduje się na dokonanie czynności legitymowania np. na targowisku, powinien daną osobę odwołać w miejsce mniej ruchliwe (takie, jak na przykład boczna uliczka czy klatka schodowa). Jeżeli jednak jest to niemożliwym, funkcjonariusz powinien obserwować tę osobę, aby następnie w dogodnym miejscu móc ją wylegitymować. Konsekwencje w przypadku braku dokumentu tożsamości bądź odmowy jego okazania oraz zakończenie legitymowania W przypadku, gdy nie posiadamy przy sobie dokumentu tożsamości podczas legitymowania przez policjanta i jesteśmy sami, funkcjonariusz powinien zapytać nas o dane personalne oraz o to, kto mógłby potwierdzić ich prawdziwość. Poza tym poucza legitymowanego o odpowiedzialności grożącej mu na podstawie art k.w., w przypadku wprowadzenia w błąd policjanta co do tożsamości legitymowanego czy innej osoby 8. Funkcjonariusz jest także obowiązany pouczyć osobę, która ma potwierdzić personalia legitymowanego, a następnie powinien spisać jej dane do notatnika służbowego. Jeżeli osoba odmawia okazania dokumentu tożsamości mimo jego posiadania, policjant przypomina jej o odpowiedzialności na podstawie art k.w., a następnie ponawia żądanie okazania dokumentu. Jeżeli mimo wszystko, z nieuzasadnionych powodów, legitymowany odmawia okazania owego dokumentu tożsamości, Policji przysługuje prawo doprowadzenia osoby legitymowanej do najbliższej jednostki Policji, gdzie podejmowane są wobec niego dalsze czynności służbowe. Legitymowany jest także doprowadzany do jednostki Policji w przypadku stwierdzenia przez funkcjonariusza, że przedłożony mu dokument wskazuje na to, iż jest on fałszywy. Czynność legitymowania zamyka dokonanie zapisu w notatniku służbowym lub na odpowiednim nośniku technicznym albo w notatce służbowej. Notatka taka zawiera przede wszystkim: dane personalne osoby legitymowanej (imiona, nazwisko legitymowanego, datę i miejsce jego urodzenia, adres zamieszkania lub pobytu oraz w miarę możliwości numer PE- SEL); rodzaj i cechy identyfikacyjne dokumentu, na podstawie którego ustalono tożsamość osoby legitymowanej; datę, czas i miejsce legitymowania; okoliczności legitymowania, przyczyny legitymowania oraz inne istotne uwagi, takie jak na przykład nietypowy strój, dziwne paczki lub przedmioty itp. 9 Wydawałoby się zatem, iż policjantowi wobec osoby legitymowanej wolno wiele. Jego wolność napotyka jednak szereg istotnych ograniczeń, wprowadzonych przez ustawodawcę, które powinny być przez funkcjonariusza policji respektowane. Mówiąc o legitymowaniu należy także pamiętać, że legitymowanie to czynność dwustronna, która rodzi wolności (rozumiane jako prawa), nie tylko po stronie legitymującego funkcjonariusza Policji, ale również po tej drugiej stronie, czyli legitymowanego. 1 Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym; Dz. U. Nr 98, poz. 602, z późn. zm. 2 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 8 lutego 2005 r. w sprawie sposobu postępowania przy wykonywaniu niektórych uprawnień Policji oraz wzorów dokumentów stosowanych w tych sprawach; Dz. U. Nr 25, poz Z dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia straciło moc rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 września 1990 r. w sprawie trybu legitymowania, zatrzymywania osób, dokonywania kontroli osobistej oraz przeglądania bagaży i sprawdzania ładunku przez policjantów (Dz. U. Nr 70, poz. 409, z późn. zm.), zachowane w mocy na podstawie art. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o Policji oraz ustawy Kodeks postępowania karnego; Dz. U. z 2005 r., nr 10, poz Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji; Dz. U. Nr 30, poz.179, z późn. zm. 4 W. Kotowski, Ustawa o policji. Komentarz praktyczny, Warszawa 2004, s Zob. art. 34 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych; Dz. U. Nr 14, poz. 85, z późn. zm. 6 J. Czapska, J. Wójcikiewicz, Policja w społeczeństwie obywatelskim, Kraków 1999, s Załącznik do Zarządzenia nr 805 Komendanta Głównego Policji z dnia 31 grudnia 2003 r. Zasady etyki zawodowej policjanta. 8 Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń; Dz. U. Nr 12, poz. 114, z późn. zm. Art kto umyślnie wprowadza w błąd organ państwowy lub instytucję upoważnioną z mocy ustawy do legitymowania: co do tożsamości własnej lub innej osoby, co do swego obywatelstwa, zawodu, miejsca zatrudnienia lub zamieszkania, podlega karze grzywny. 2. Tej samej karze podlega, kto wbrew obowiązkowi nie udziela właściwemu organowi państwowemu lub instytucji, upoważnionej z mocy ustawy do legitymowania, wiadomości lub dokumentów co do okoliczności wymienionych w 1. 9 A. K. Podgórski, Legitymowanie, Gazeta Policyjna 1991, nr 8, s. 5. BIULETYN WYDZIAŁU PRAWA UNIWERSYTETU W BIAŁYMSTOKU CZERWIEC - LIPIEC

10 jako pełnomocnicy przed sądami mgr Urszula Tomaszewska, studentka III roku administracji I stopnia W niniejszym tekście postanowiłam przybliżyć Czytelnikom Biuletynu projekt ustawy o państwowych egzaminach 1 a dokładniej jego przepisy odnoszące się do uprawnień doradcy prawnego. Na samym początku warto przytoczyć art. 48 ust. 1 projektu, zgodnie z którym do wykonywania podstawowych czynności prawniczych uprawniona jest osoba, która uzyskała wpis na listę doradców prawnych, zwana dalej»doradcą prawnym«. Po takim sformułowaniu pojawia się pytanie: Kto może być doradcą prawnym? Odpowiedzi udziela kolejny ustęp wskazanego wyżej artykułu. Mianowicie wpis na listę doradców prawnych może uzyskać osoba, która: 1) uzyskała pozytywny wynik egzaminu I stopnia; 2) ma pełną zdolność do czynności prawnych; 3) korzysta z pełni praw publicznych; 4) nie była prawomocnie skazana za umyślnie popełnione przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślnie popełnione przestępstwo skarbowe. Na czym polega egzamin I stopnia? Egzamin I stopnia polega na rozwiązaniu testu sprawdzającego wiedzę oraz umiejętność stosowania prawa i zasad wykładni, a także kwalifikowania stanów faktycznych, składającego się z zestawu 220 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Test składa się z arkusza pytań i karty odpowiedzi. Prawidłowość odpowiedzi ocenia się według stanu prawnego obowiązującego w dniu przeprowadzenia egzaminu I stopnia. Pozytywny wynik egzaminu I stopnia uzyskuje uczestnik egzaminu, który otrzymał co najmniej 150 punktów, przy czym co najmniej 48 punktów z 70 pytań stanowiących pytania sprawdzające umiejętność stosowania prawa, zasad wykładni oraz kwalifikowania stanów faktycznych (art. 20 projektu). Zakres przedmiotowy egzaminu I stopnia obejmuje: 1) prawo karne i postępowanie karne; 2) prawo wykroczeń i postępowanie w sprawach o wykroczenia; 3) prawo karne skarbowe i postępowanie w sprawach karnych skarbowych; 4) prawo cywilne i postępowanie cywilne; 5) prawo rodzinne i opiekuńcze; 6) prawo spółek handlowych; 7) prawo pracy; 8) prawo administracyjne i postępowanie administracyjne; 9) postępowanie sądowoadministracyjne; 10) prawo Unii Europejskiej oraz prawo międzynarodowe; 11) prawo konstytucyjne; 12) prawo o ustroju sądów, trybunałów i prokuratury, samorządu adwokackiego, radcowskiego, notarialnego oraz organów kontroli państwowej i ochrony prawa działających w Rzeczypospolitej Polskiej (art. 19 projektu). Minister Sprawiedliwości powołuje na okres 3 lat działające przy sądach apelacyjnych komisje państwowych egzaminów prawniczych I stopnia, które przeprowadzają egzamin I stopnia (art. 8 projektu). Kto może przystąpić do egzaminu I stopnia? Do egzaminu I stopnia może przystąpić każdy, kto ukończył wyższe studia prawnicze w Rze- 10 CZERWIEC - LIPIEC 2011 BIULETYN WYDZIAŁU PRAWA UNIWERSYTETU W BIAŁYMSTOKU

11 czypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra prawa lub ukończył zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej (art. 18 projektu). Co po egzaminie? Po pozytywnym wyniku egzaminu I stopnia następuje wpis na listę doradców prawnych. Prowadzenie i udostępnianie listy oraz wydawanie zaświadczeń potwierdzających wpis na listę doradców prawnych należą do prezesa sądu apelacyjnego, właściwego ze względu na miejsce złożenia wniosku o wpis. Prezes sądu apelacyjnego dokonuje wpisu na listę doradców prawnych w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku przez zainteresowanego. Art. 51 ust. 3 określa dokumenty, które należy dołączyć do tego wniosku. Jeżeli wniosek nie spełnia wymagań formalnych, prezes sądu apelacyjnego wzywa kandydata do usunięcia braków w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania. W przypadku nieusunięcia braków w wyznaczonym terminie wniosek pozostawia się bez rozpoznania. Po dokonaniu wpisu prezes sądu apelacyjnego wydaje kartę doradcy prawnego. Kartę doradcy prawnego wydaje się na okres obowiązywania umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, jednak na okres nie dłuższy niż 2 lata. Karta doradcy prawnego zawiera imię i nazwisko, datę wpisu na listę doradców prawnych, datę upływu okresu ważności tej karty oraz zdjęcie. Kolejną kartę doradcy prawnego prezes sądu apelacyjnego wydaje na wniosek doradcy prawnego, w terminie 5 dni od dnia złożenia wniosku (art. 51 projektu). Czym są podstawowe czynności prawnicze? Doradca prawny, jak była mowa wyżej, jest uprawniony do wykonywania podstawowych czynności prawniczych, które obejmują: udzielanie porad prawnych, sporządzanie opinii prawnych, pism procesowych i umów oraz występowanie przed organami administracji publicznej i zastępstwo przed sądami powszechnymi w sprawach należących do właściwości sądów rejonowych, z wyłączeniem spraw z zakresu prawa karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, rodzinnego i opiekuńczego. Podstawowe czynności prawnicze można wykonywać na własny rachunek, w ramach stosunku pracy, stosunku służbowego lub umowy cywilnoprawnej (art. 47 projektu). Wydaje się, iż najistotniejszym z uprawnień jest możliwość występowania przed sądami powszechnymi. Doradca prawny nowym pełnomocnikiem procesowym? W art. 60 projektu, dotyczącym zmiany art Kodeksu postępowania cywilnego 2, wprowadzono następujące brzmienie tego przepisu: Pełnomocnikiem może być adwokat lub radca prawny, współuczestnik sporu, jak również rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a w sprawach własności przemysłowej także rzecznik patentowy. W sprawach należących do właściwości rzeczowej sądu rejonowego z wyłączeniem spraw z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego pełnomocnikiem może być również doradca prawny. Doradca prawny obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Doradca prawny może sam uwierzytelnić odpis udzielonego mu pełnomocnictwa. Stronom reprezentowanym przez doradcę prawnego zwraca się koszty w wysokości należnej według przepisów o wynagrodzeniu adwokata (art. 60 projektu). Po co ta nowa regulacja? W uzasadnieniu do projektu czytamy, że celem nowej regulacji jest ułatwienie dostępu do pomocy prawnej poprzez nadanie uprawnień do występowania przed sądami rejonowymi i wykonywania innych czynności prawniczych nowej kategorii osób, które zdały egzamin I stopnia: doradcom prawnym. Osoby te poprzez weryfikację ich wiedzy na egzaminie I stopnia będą gwarantować właściwy poziom przygotowania do świadczenia usług prawniczych, a zarazem stanowić konkurencję dla adwokatów czy radców prawnych. Ponadto w projekcie zwraca się uwagę, iż nie tworzy się nowego zawodu prawniczego czy też samorządu, a przyznaje jedynie określonej grupie osób, które spełniły ustawowe kryteria pewne ściśle wskazane w ustawie uprawnienia. Polegają one na wykonywaniu (po zdaniu państwowego egzaminu prawniczego I stopnia) określonych w ustawie czynności, przy czym ich wykonywanie przez okres 5 lat uprawnia do przystąpienia do państwowego egzaminu prawniczego II stopnia, po którego zdaniu można zostać adwokatem, radcą prawnym, asesorem notarialnym, czy ubiegać się o powołanie na stanowisko asesora prokuratury. Określone powyżej uprawnienia mają stanowić alternatywną, obok aplikacji, drogę dojścia do określonego wysoko kwalifikowanego zawodu prawniczego. Co o projekcie sądzą profesjonalni pełnomocnicy? Krajowa Rada Radców Prawnych przyjęła uchwałę w sprawie przebiegu prac legislacyjnych nad poselskim projektem ustawy o państwowych egzaminach prawniczych. Uchwała ta w stanowczy sposób odrzuca propozycję nadania uprawnień do reprezentowania klientów przed sądami przez absolwentów prawa. Zdaniem Krajowej Rady Radców Prawnych propozycja ta faworyzuje jedną ze stron absolwentów prawa. Krajowa Rada Radców Prawnych wskazuje, że jest to działanie, które godzi w interes prawny obywateli naszego kraju. Absolwenci prawa posiadają bowiem jedynie wiedzę teoretyczną, która jest daleko niewystarczająca, by reprezentować klientów w toku postępowania sądowego. Prezes KRRP Maciej Bobrowicz komentując uchwałę powiedział: nadszedł czas, by samorząd radców prawnych, wobec kuriozalnych pomysłów zgłaszanych przez niektórych polityków, zajął mocne i zdecydowane stanowisko. Nie może być naszej zgody na dewastację wymiaru sprawiedliwości. W ostatecznym rozrachunku to przecież obywatele zapłacą cenę za dopuszczenie do sądów osób zupełnie do tego nieprzygotowanych. Nie chcę przy tym wierzyć, że posłowie mogą przyjąć prawo, które jest jednoznacznie niekonstytucyjne. Co ważne, wszystkie środowiska prawnicze wypowiadają się w tej kwestii jednoznacznie negatywnie. Sędziowie, radcowie prawni, adwokaci. Powstaje pytanie: kto ma rację? Reprezentanci kilkudziesięcioosobowego stowarzyszenia czy kilkadziesiąt tysięcy doświadczonych praktyków prawa? 3 Zrzeszenie Prawników Polskich przyłączyło się również do krytyki projektu ustawy o państwowych egzaminach prawniczych. Sprzeciw Zrzeszenia budzi przede wszystkim propozycja nadania absolwentom prawa kompetencji do reprezentowania klientów w toku postępowania sądowego. Wskazuje ono, iż każdy kto skończył studia prawnicze doskonale zdaje sobie sprawę z faktu, że nie przygotowują one do wykonywania praktyki prawniczej tym bardziej w roli pełnomocnika procesowego stron. Studia prawnicze są natomiast doskonałym intelektualnym zapleczem świata prawniczego. Nie można jednak mylić tych ról. Pomiędzy absolwentem wydziału prawa a osobą wykonującą prawniczy zawód zaufania publicznego jest bowiem kolosalna różnica w praktycznym i merytorycznym przygotowaniu do zawodu. Jego szczególną i najdonioślejszą formą jest reprezentowanie stron w postępowaniu sądowym, tu bowiem decyduje się często: pomyślność, byt i przyszłość obywatela 4. W podobnym tonie oświadczenie wydały środowiska sędziowskie i prokuratorskie Iustitia, Związek Zawodowy Prokuratorów i Pracowników Prokuratury RP, Stowarzyszenie Komitet Obrony Prokuratorów oraz Niezależne Stowarzyszenie Prokuratorów Ad Vocem 5. Liderzy organizacji prawniczych z całego świata poparli stanowisko Krajowej Rady Radców Prawnych i Naczelnej Rady Adwokackiej w sprawie proponowanych przez parlamentarzystow zmian przepisów dotyczących uprawnień do świadczenia pomocy prawnej. Zgromadzeni na VI Światowym Szczycie Przywódców Organizacji Prawniczych skrytykowali rozwiązania zawarte w ustawie o państwowych egzaminach prawniczych, szczególnie zaś nadanie absolwentom prawa kompetencji występowania przed sądami. Maciej Bobrowicz, Prezes Krajowej Rady Radców Prawnych, stwierdził: List otwarty przywódców organizacji prawniczych z całego świata do polskiego rządu i posłów to wydarzenie bez precedensu w historii naszego kraju. Kilkudziesięciu liderów prawniczych z całego świata, reprezentantów państw, w których panują różne porządki prawne, wypowiedziało się jednym głosem przeciwko zagrożeniu interesu prawnego obywateli naszego kraju. Interesu, który może być zagrożony przez nadanie kompetencji absolwentom prawa do reprezentowania klientów przed sądem 6. Podsumowując powyższe rozważania powstrzymam się od oceny tego projektu by Czytelnikowi pozostawić ocenę czy jest za rozwiązaniami przedstawianymi w projekcie, czy też przeciwko. Należy wskazać, że faktycznie będzie to jakaś alternatywa dla aplikacji, ale czy faktycznie nasz rynek potrzebuje aż tylu doradców prawnych? Na te i inne pytania niech każdy z Was odpowie samodzielnie. 1 Druk Sejmowy nr Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego; Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm. 3 Online: 4 Online: 5 Online: 6 Online: BIULETYN WYDZIAŁU PRAWA UNIWERSYTETU W BIAŁYMSTOKU CZERWIEC - LIPIEC

12 w teorii i praktyce Magdalena Majewska, studentka V roku prawa Ustawą z dnia 3 maja 2008 r.1 do polskiego systemu prawnego wprowadzona została służebność przesyłu. Nowelizacja Kodeksu cywilnego w tym zakresie stanowi rozwiązanie długo oczekiwane, a jednocześnie wypracowane przez praktykę. Wprowadzone przepisy nadają nowe brzmienie art. 49 k.c., który obejmuje aktualnie dwa paragrafy. Nie była to jedyna zmiana. Ustawodawca posunął się o krok dalej i w księdze drugiej w tytule III w dziale III Kodeksu zamieścił rozdział Służebność przesyłu. Obok tradycyjnych, znanych już nawet prawu rzymskiemu służebności osobistych i gruntowych wprowadzony został trzeci rodzaj służebności. Fakt zamieszczenia dodatkowego rozdziału, tuż za rozdziałami dotyczącymi ww. służebności świadczy o odmienność instytucji, której ustawodawca nie zakwalifikował do żadnego z dwóch poprzedzających rozdziałów. Z drugiej jednak strony zamieszczenie jej w tym samym dziale wskazuje na zachodzące liczne podobieństwa. Treść służebności przesyłu sposób powstania Ustawodawca polski przyjął zasadę numerus clausus ograniczonych praw rzeczowych. Wedle tej zasady katalog tych praw przewiduje art. 244 k.c., jest zamknięty i tylko wolą ustawodawcy, a nie wolą stron, mogą być tworzone inne prawa jako ograniczone prawa rzeczowe. Charakterystyczną cechą tych praw jest to, że są one prawami na rzeczy cudzej iura in re aliena, skutecznymi przeciw wszystkim osobom erga omnes 2 Ustawodawca zatem, ustanawiając służebność przesyłu, włączył ją do tego katalogu w poczet innych służebności. Sam zresztą zapis art k.c. stanowi o powyższym powiązaniu instytucji. Jak już zdążyliśmy zauważyć na przykładzie służebności osobistych i gruntowych, ich treść może być różna, a w Kodeksie cywilnym ustawodawca wytyczył jedynie granice w jakich strony mogą ustanowić ten stosunek prawny. Odmiennie została potraktowana służebność przesyłu, ponieważ w jej wypadku nie pozostawiono opisanej granicy swobody, a treść tego stosunku została wprost uregulowana w ustawie. Pomimo, że umowa (o której mowa w art k.c.) stanowi o tym, iż zakres takowej służebności ma być każdorazowo ustalony przez strony, jest to jednak tylko pozorność swobody, gdyż prawo przedsiębiorcy do korzystania z nieruchomości w oparciu o służebność przesyłu może polegać jedynie na jego uprawnieniu do korzystania oraz konserwacji znajdujących się na gruncie urządzeń. Służebność ta różni się zatem w szeregu istotnych kwestiach od tradycyjnej służebności gruntowej. Konstrukcja prawna służebności przesyłu opiera się na następujących założeniach: Jej ustanowienie następuje na rzecz przedsiębiorcy, który jest właścicielem urządzeń, o których mowa w art k.c. lub który zamierza wybudować takie urządzenie 3. Sposób, w jaki następuje ustanowienie opisywanej służebności, to umowa pomiędzy właścicielem nieruchomości a przedsiębiorstwem przesyłowym, z tym jednak zastrzeżeniem, iż oświadczenie właściciela nieruchomości wymaga formy aktu notarialnego. W gestii stron leżą inne essentialia negotii, takie jak odpłatność służebności. Istnieje również sądowy sposób ustanowienia opisywanej służebności. Służebność ta może zostać ustanowiona zarówno na przyszłych, planowanych inwestycjach jak również tam, gdzie jest ona już od dawna faktycznie wykonywana. Ustawodawca daje możliwość naprawy zaszłości, co pozwoli na objęcie nową regulacją prawną zarówno obecnych, jak i przyszłych tego typu stosunków. Ponadto, zdaniem G. Bieńka, nie ma przeszkód, aby ustanowienie służebności przesyłu nastąpiło z zastrzeżeniem warunku i terminu. Służebność przesyłu jest również służebnością czynną. W swoim wywodzie K. Grochalska wspomina natomiast także o zbywalnym charakterze służebności przesyłu 4. Bezwątpienia na pierwszym planie powinno znaleźć się stwierdzenie, iż przepis art. 49 k.c. stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art oraz art. 48 k.c. w zw. z art. 191 k.c., co w konsekwencji przyczynia się do przełamania zasady superficies solo cedit. W uchwale z 1991 r. 5 Trybunał Konstytucyjny zajął stanowisko, że urządzenia wskazane w art. 49 k.c. z chwilą ich połączenia z przedsiębiorstwem, nie tylko przestają być częścią składową nieruchomości, na której są posadowione, lecz stają się przedmiotem własności osoby, która jest właścicielem przedsiębiorstwa przesyłowego z czym wielokrotnie zgodził się także Sąd Najwyższy 6. Jednak już w 2003 r. SN 7 zmodyfikował swoje stanowisko, stwierdzając iż kwestia sposobu uzyskiwania przez przedsiębiorcę tytułu prawnego do tych urządzeń pozostawiona jest swobodnemu uznaniu stron w ramach kształtowania stosunku umownego. Bez wątpienia można stwierdzić, że sytuacja jest prosta w momencie gdy to przedsiębiorca sfinansował budowę i własnym kosztem przyłączył urządzenia do swego przedsiębiorstwa. W takim wypadku nastąpi przejęcie przez niego na własność urządzeń przesyłowych na podstawie art. 49 k.c. Natomiast gdy ciężary finansowe podniósł właściciel nieruchomości, wówczas kwestia wzajemnych rozliczeń zostaje pozostawiona umowie stron. Przesłanką ustanowienia służebności przesyłu jest istnienie zarówno obecnie jak i w przyszłości urządzeń przesyłowych posadowionych na cudzym gruncie. Z tej racji regulacja charakteryzuje się jeszcze jednym plusem, a mianowicie pozwala na skalkulowanie kosztów logistycznych nowych inwestycji. Strony stosunku służebności przesyłu i ich uprawnienia Uprawnionym do służebności przesyłu może być jedynie przedsiębiorca. Powstaje zatem pytanie czy każdy przedsiębiorca zdefiniowany art k.c.? Prostą odpowiedź możemy wyczytać z art k.c., który stanowi że służebność ta wchodzi w skład przedsiębiorstwa, a więc ma ona służyć przedsiębiorcy do prowadzenia działalności gospodarczej. Uprawnionym do służebności przesyłu może być tylko przedsiębiorca prowadzący we własnym imieniu działalność gospodarczą obejmującą doprowadzanie lub odprowadzanie płynów, pary, gazu, energii elektrycznej lub innych podobnych mediów. 8 Podejmując próbę wyliczenia i krótkiego scharakteryzowania uprawnień właścicieli nieruchomości oraz przedsiębiorców przesyłowych, należy stwierdzić, że obu stronom przysługują zarówno jedne jak i drugie. Jednak właściciel nieruchomości jest bardziej stroną obciążoną aniżeli uprawnioną. Do jego praw należą: prawo żądania wynagrodzenia: Strony mogą swobodnie umówić się co do darmego lub odpłatnego ustanawiania służebności 9 ; prawo żądania ustanowienia służebności przesyłu w razie zaistnienia przesłanek z art k.c. Inne uprawnienia (jak i roszczenia) właściciela nieruchomości wynikają zaś bezpośrednio z uregulowań dotyczących służebności gruntowej. Jako obowiązek właścicieli nieruchomości wymienić należy znoszenie faktu, iż na nieruchomości położone są lub będą urządzenia przesyłowe. Szczęśliwie, po dogłębnej analizie art. 289 k.c., art. 4 Prawa energetycznego 10, art. 5 Ustawy zaopatrzeniowej 11 i art. 176 Prawa telekomunikacyjnego 12, można skonstruować wniosek, że następuje zwolnienie właścicieli nieruchomości z obowiązku utrzymania i konserwacji urządzeń przesyłowych. Mimo, że stwierdzenie to nie wynika wprost z powyższych uregulowań, to jednak możemy wywnioskować, że właściciel nieruchomości jest odbiorcą usług a przedsiębiorca przesyłowy ich dostawcą. Mamy więc do czynienia z relacją przedsiębiorca konsument, gdzie ten drugi jest zawsze stroną uprzywilejowaną. Co więcej, niedorzecznym byłoby wymaganie od 12 CZERWIEC - LIPIEC 2011 BIULETYN WYDZIAŁU PRAWA UNIWERSYTETU W BIAŁYMSTOKU

13 właścicieli nieruchomości wiedzy specjalistycznej i umiejętności jakie niezbędne są do obsługi i naprawy takich urządzeń. Jeżeli chodzi o uprawnienia przedsiębiorcy przesyłowego, to możemy określić je jako możliwość korzystania z cudzej nieruchomości w sposób i w zakresie określonym umową. Do obowiązków zaliczymy zaś: zmniejszenie uciążliwości korzystania z nieruchomości obciążonej (co wynika z art. 288 k.c.); dbałość o stan urządzeń przesyłowych; uiszczanie wynagrodzenia na rzecz właściciela nieruchomości obciążonej, o ile takie zostało ustanowione. Wracając do kwestii ustanowienia przedmiotowej służebności, jak i do uprawnień z tym związanych, należałoby wspomnieć o sądowym ustanawianiu służebności. Wobec odmowy zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu (potraktowanej tu jako samoistna przesłanka procesowa), art k.c. przewiduje możliwość sądowego dochodzenia swoich racji i to zarówno przez przedsiębiorcę, jak i właściciela nieruchomości. Niezbędne jest wypełnienie następujących przesłanek: 1) właściciel albo przedsiębiorca odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu; 2) służebność przesyłu jest konieczna dla właściwego korzystania z urządzeń przesyłowych, przy czym jeżeli z wnioskiem występuje właściciel nieruchomości odpada dodatkowy wymóg właściwego, a więc rygor jest w tym wypadku mniejszy, niż gdy w grę wchodzi ochrona właściciela nieruchomości (każde korzystanie przez przedsiębiorstwo przesyłowe z urządzeń przesyłowych posadowionych na nieruchomości obciążonej, niekoniecznie te właściwe, otwiera drogę sądową właścicielowi nieruchomości). Jeżeli przesłanki są spełnione, wówczas legitymowany czynnie może wystąpić z wnioskiem o ustanowienie służebności przesyłu. Zauważyć nadto należy, w ślad za G. Bieńkiem, iż legitymacja przedsiębiorcy do żądania ustanowienia służebności przesyłu powstaje nie tylko wówczas, gdy właściciel odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, ale także wówczas, gdy strony nie mogą uzgodnić wysokości wynagrodzenia 13. Dodać można również, iż umowa zawarta między stronami, jak też oświadczenie notarialne właściciela nieruchomości o ustanowieniu służebności, jest podstawą do ujawnienia służebności przesyłu w dziale III księgi wieczystej nieruchomości obciążonej, a wpis ten ma charakter deklaratoryjny. Wygaśnięcie służebności przesyłu i roszczenia związane z jej ustanowieniem Artykuł k.c. stanowi, iż służebność przesyłu wygasa najpóźniej wraz z zakończeniem likwidacji przedsiębiorstwa. Posłużenie się przez ustawodawcę słowem najpóźniej wskazuje w sposób jednoznaczny, iż dopuszcza on inne formy wygaśnięcia omawianej służebności. Owe pozostałe formy możemy znaleźć w przepisach regulujących służebności gruntowe, tj. w art , 290 i k.c. Do wygaśnięcia służebności prowadzić będzie wg J. M. Kondka 14 zrzeczenie się praw przez uprawnionego (w drodze jednostronnej czynności prawnej), a także we wszystkich wypadkach, w których ustawa przewiduje możliwość wygaśnięcia służebności gruntowej. Twierdzi on także, że służebność ta może wygasnąć na skutek orzeczenia sądowego, w przypadkach gdy na drodze sądowej dojdzie do podziału nieruchomości obciążonej ową służebnością a część nowopowstałych działek nie będzie objęta faktycznym wykonywaniem owej służebności. W takich okolicznościach właściciele niewykorzystywanych działek będą mogli żądać zwolnienia z tejże służebności, bez wynagrodzenia na rzecz przedsiębiorcy. Ten sam autor twierdzi, że do wygaśnięcia służebności przesyłu zastosowanie będzie miał również art. 294 k.c., w sytuacjach gdy służebność stała się dla właściciela nieruchomości szczególnie uciążliwa a nie jest ona konieczna do prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa. Służebność przesyłu wygaśnie również z powodu niewykonywania jej przez okres 10 lat. Kilka słów należałoby poświęcić także przedawnieniu roszczeń z art k.c. zwłaszcza z uwagi na fakt, że budzą one w doktrynie wątpliwości. Artykuł ten stanowi podstawę do żądania bądź to przez właściciela nieruchomości, bądź to przez przedsiębiorcę przesyłowego ustanowienia służebności przesyłu w drodze postępowania cywilnego (odbywa się to w postępowaniu nieprocesowym). Przypomnieć należy także, iż roszczenie o ustanowienie służebności przesyłu jest roszczeniem majątkowym. W doktrynie wywiązała się dyskusja w odniesieniu do zagadnienia przedawnienia roszczeń w stosunku do stanów faktycznych zaistniałych przed wejściem w życie ustawy ze szczególnym uwzględnieniem początku biegu przedawnienia tych roszczeń. Zarówno B. Rakoczy 15, jak i G. Bieniek 16 twierdzą, że bieg ten rozpoczyna się dnia następnego po dniu wejścia w życie ustawy tj. od dnia 30 maja 2008 r., ponieważ w tym dniu roszczenie to stało się wymagalne. Utrzymują oni również, że termin ten może być różny w zależności od faktu kim jest strona umowy. Dla przedsiębiorcy przesyłowego będzie to zawsze termin trzyletni, z uwagi na fakt, że jasno wynika, iż leży to w granicach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Pozycja właściciela nieruchomości będzie różna w zależności od faktu, czy jest nim osoba fizyczna wtedy do czynienia mamy z okresem 10 letnim, czy przedsiębiorca - ponownie w grę wchodzi okres 3 letni. Odmienne zdanie prezentuje J. Pokrzywniak 17, według którego roszczenie przedsiębiorcy energetycznego, który jest właścicielem urządzeń przesyłowych posadowionych na cudzym gruncie, nie ulega przedawnieniu. Zauważa on ponadto, iż pogląd, że bieg przedawnienia przedsiębiorcy rozpoczął się w chwili wejścia w życie nowych przepisów, oznaczałby, że przedsiębiorcy sieciowi musieliby w terminie do 3 sierpnia 2011 r. skierować do sądów w całym kraju wnioski o przymusowe ustanowienie służebności przesyłu dla wszystkich urządzeń przesyłowych posadowionych na cudzych gruntach bez tytułu prawnego. Byłoby to niewykonalne nie tylko ze względu na skalę tego zjawiska, lecz także z uwagi na często niejasny stan prawny nieruchomości 18. Kolejnym zastanawiającym i według praktyków nie w pełni dopracowanym elementem przedawnienia, jest początek jego biegu w sytuacji dopiero przyszłego wybudowania urządzeń przesyłowych. Autorzy ponownie zadają sobie pytanie, czy tym początkiem jest jakikolwiek przejaw zamiaru zewnętrznego, wyrażony w rozmowie, choćby prywatnej czy też musi on przybrać postać dokumentu? Z uwagi na fakt, iż ustawodawca nie doprecyzował formy, w jakiej zamiar ma być przedstawiony właścicielowi nieruchomości na której ma być ustanowiona służebność przesyłu, kwestia ta wzbudzi zapewne wiele pytań w najbliższej przyszłości. Podsumowanie Omówiona powyżej nowelizacja zasługuje niewątpliwie na aprobatę, ponieważ nie tylko porządkuje ona stosunki związane z art. 49 k.c., ale czyni to w duchu wypracowanego przez wiele lat stanowiska doktryny. Takie rozwiązanie problemu pozwoliło na zalegalizowanie głosu jurystów, bez istotnej zmiany linii orzeczniczej. Podkreślić należy również pozostawioną przez ustawodawcę nutkę elastyczności w powstałym stosunku. Ale czy służebność przesyłu sprawdzi się i czy ustawodawca stanął tym razem na wysokości zadania, o tym z pewnością będzie się można niebawem przekonać, wsłuchując się w głosy doktryny i orzecznictwa Ustawa z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw; Dz.U. Nr 116, poz P. Gumiński, Urządzenia przesyłowe i służebność przesyłu, Nieruchomości C.H. Beck 2008, nr 8, s G. Bieniek, Urządzenia przesyłowe. Problematyka prawna, Warszawa 2009, s B. K.Grochalska, Ratio legis służebności przesyłu nowelizacja KC część I, Edukacja prawnicza 2009, nr 6-9 (108), s Uchwała TK z dnia 4 grudnia 1991 r., sygn. akt W 4/91. 6 Np: w wyroku z dnia 23 czerwca 1993 r., sygn. akt I CRn 72/93. 7 Uchwała SN z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt III CZP 105/05. 8 J. M. Kondek, Służebność przesyłu. Nowe ograniczone prawo rzeczowe, Przegląd Sądowy 2009, nr 3, s P. Gumiński, op. cit., s Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne; Dz. U. Nr 54, poz. 348, z późn. zm. 11 Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzaniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków; Dz. U. Nr 72, poz. 747, z późn. zm. 12 Ustawa z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne; Dz. U. Nr 171, poz. 1800, z późn. zm. 13 G. Bieniek, op. cit. 14 J. M. Kondek, op. cit., s. 21 i nast. 15 B. Rakoczy, Służebność przesyłu w praktyce, Warszawa 2009, s G. Bieniek, op. cit. 17 J. Pokrzywniak, Kiedy przedawnia się roszczenie o przymusowe ustanowienie służebności przesyłu, Rzeczpospolita z 5 lutego 2009 r. 18 Ibidem. 19 P. Gumiński, op. cit. BIULETYN WYDZIAŁU PRAWA UNIWERSYTETU W BIAŁYMSTOKU CZERWIEC - LIPIEC

14 czyli czy radny może głosować na siebie? Daniel Domoradzki, student II roku prawa Ustawa z 1990 r. o samorządzie gminnym (u.s.g.) wprowadza w art. 25a ograniczenie radnego w głosowaniu w sesji i komisji, jeśli dotyczy ono jego interesu prawnego 1. Podobne uregulowanie znalazło się także w ustawie z 1998 r. o samorządzie powiatowym (u.s.p.) w art. 21 ust Sporo problemów w kwestiach organizacyjnych związanych z interesem prawnym wzbudziło orzecznictwo sądów administracyjnych z 2009 i 2010 r. Pojęcie interesu prawnego zostało bowiem zinterpretowane jako zakaz brania udziału w głosowaniu w każdej sytuacji dotyczącej radnego, jak chociażby organizacja wyborów przewodniczącego i wiceprzewodniczącego rady oraz wybór starosty i pozostałych członków zarządu, zwłaszcza po wyborach samorządowych, które odbyły się 21 listopada 2010 r. Po zakwestionowaniu przez sądy administracyjne legalności niektórych wyborów przewodniczących rad, pojawiły się wątpliwości dotyczące organizowania pracy rady. Za przykład niech służy sprawa ustalania wysokości diet radnego, obsada personalna komisji rady czy głosowanie w sprawie wyrażenia przez radę zgody na zwolnienie radnego z pracy. W związku z wspomnianymi wyżej problemami należy zastanowić się nad tym, jakie uprawnienia i obowiązki radnego wynikają z przepisów ustrojowych dotyczących samorządu terytorialnego. Przyjrzeć się, jakie kompetencje ma radny gminy czy powiatu. Czy rzeczywiście ma wpływ na funkcjonowanie danej jednostki samorządu terytorialnego, czy może w określonych okolicznościach jest bezradny? Po przeanalizowaniu problemu uda się wyciągnąć wnioski postulujące zmianę niektórych przepisów ustawowych, aby polskie samorządy funkcjonowały sprawnie i bez wątpliwości natury interpretacyjnej. Warto rozważyć, czym jest interes prawny, o którym mówi ustawodawca. W ustawach samorządowych nie uregulowanego normatywnego znaczenia zwrotu interes prawny, co stwierdza Patrycja Suwaj: W prawie administracyjnym brak jest zasadniczo ( ) ogólnej definicji interesu jako kategorii normatywnej 3. Próby zdefiniowania interesu prawnego podjęły się sądy administracyjne i doktryna. Słowo interes oznacza być w czymś, brać w czymś udział 4. Pojęcie interesu jest różnie definiowane w zależności od dziedziny nauki. Spotykamy się z rozróżnieniem tego pojęcia w naukach politycznych, ekonomicznych czy socjologicznych. Nauki prawne, jako że stanowią część nauk humanistycznych, wykorzystują znaczenie przypisane pojęciom w innych dyscyplinach badawczych i adaptują je do własnych potrzeb. Tak więc pojęcie definicji»interesu«w doktrynie prawniczej nawiązują w sposobie rozumienia interesu do ujęcia psychologicznego lub mieszanego psychologiczno-socjologicznego. 5. Współczesne rozumienie interesu proponuje Andrzej Duda, określając go nie tylko jako potrzebę czy korzyść, ale jako połączenie odczucia (będącego elementem psychologii), pozytywnej oceny (która ma aksjologiczny charakter) oraz zakładanego celu (który z kolei wyraża czynnik prakseologiczny) 6. Często pojęciu interes prawny w ustawach samorządowych nadaje się znaczenie tożsame z interesem prawnym, o którym mowa w art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego: Stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek 7. Wypracowania pojęcia interesu prawnego w odniesieniu do ustaw samorządowych podjął się Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z 10 września 2002 r. stwierdził, że interes prawny to interes wypływający z przepisów ustrojowych, przepisów prawa materialnego i przepisów prawa procesowego. Każdy z tych przepisów może kształtować prawa i obowiązki jednostki. Nie można zawęzić interesu prawnego jednostki wyłącznie do przepisów prawa materialnego. Interes prawny może zatem wypływać z przepisów prawa ustrojowego 8. NSA porównał w tym wyroku interes prawny, o którym mowa w art. 25a ustawy o samorządzie gminnym, do art k.p.a., na podstawie którego pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu w sprawach, w których on lub osoba pozostająca z nim w stosunku prawnym jest stroną postępowania. Jak jednak rozumieć interes prawny w odniesieniu do kwestii organizacyjnych, jak na przykład wybór przewodniczącego rady czy wybór starosty, który jest jednocześnie radnym? Odpowiedź możemy znaleźć w komentarzu do przepisu art. 25a u.s.g. autorstwa M. Kuleszy. Jego zdaniem interes prawny powinien być tutaj rozumiany jako stosunek prawny pomiędzy radnym a gminą a więc stosunek zewnętrzny, w którym stroną jest gmina jako podmiot prawa reprezentowany przez swoje organy. Wybór przewodniczącego rady jest w takim razie stosunkiem wewnętrznym i organizacyjnym, a nie stosunkiem zewnętrznym 9. To stanowisko poparła także A. Gil-Rzetecka, stwierdzając, że rozstrzygnięcia rady, które dotyczą wyboru przewodniczącego, jego zastępców, członków komisji rady jako związane wyłącznie z organizacją pracy rady nie są objęte dyspozycją art. 25a u.s.g. 10. W kierunku takiego rozumienia interesu prawnego i interpretacji art. 25a u.s.g. (oraz tożsamego z nim art. 21 ust. 7 u.s.p.) podążało w początkowych latach obowiązywania tych przepisów sądownictwo administracyjne, czego najlepszym przykładem może być wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 10 kwietnia 2003 r., który oddalił skargę grupy radnych dotyczącą wyboru starosty wybranego większością jednego głosu. Sąd stwierdził wprost, że prawo do kandydowania przez radnego w wyborach do organu wykonawczego powiatu oraz prawo udziału w tych wyborach jest prawem politycznym obywatela i nie może być ujmowane w kategoriach interesu prawnego. Nie ulega wątpliwości, iż każdy z członków rady powiatu jest uprawniony do udziału w głosowaniu w sprawie wyboru starosty, dotyczy to również radnego kandydującego na to stanowisko. Głosowanie w sprawie obsady personalnej stanowisk w zarządzie powiatu, czy komisjach rady powiatu nie dotyczy interesu prawnego osób kandydujących 11. Linia orzecznicza była do niedawna dość spójna i nie było wątpliwości w sprawie wewnętrznych wyborów w radach gmin i radach powiatów. Orzecznictwo szło w kierunku rozumienia interesu prawnego jako relacji zewnętrznych radnego i jednostki samorządu terytorialnego. Wyrok, który zaprzeczył dotychczasowej interpretacji, zapadł 29 września 2009 r.; wydał go Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie. Sprawa dotyczyła wyboru przewodniczącego Rady Gminy Fredropol, gdzie po długotrwałych perturbacjach udało się wybrać nowego przewodniczącego większością jednego głosu. Wojewoda podkarpacki stwierdził w rozstrzygnięciu nadzorczym nr NKII /09 nieważność podjętej uchwały, z powodu podjęcia jej z naruszeniem przepisu art. 25a u.s.g. Wojewoda uznał, że wybór na przewodniczącego jest interesem prawnym i kandydujący radny powinien wyłączyć się z głosowania. Zdaniem organu nadzoru wyrażenie zgody radnego na kandydowanie na funkcję przewodniczącego rady gminy zrodziło po jego stronie istnienie interesu prawnego, wobec czego był zobowiązany do wyłączenia się z udziału w głosowaniu. WSA przychylił się do argumentacji wojewody i oddalił skargę Rady Gminy Fredropol. Sąd przypomniał, że art. 25a u.s.g. został wprowadzony przez ustawę z 2001 r. o zmianie ustaw: o samorządzie gminnym, o samorządzie powiatowym i o samorządzie województwa, jako rozwiązanie o charakterze antykorupcyjnym. Rzeszowski WSA uznał, iż jest to lex specialis w stosunku do art. 24 u.s.g., który stanowi o obowiązku radnego w postaci uczestniczenia w pracach rady, szczególnie w posiedzeniach komisji i sesjach rady. Celem art. 25a jest, zdaniem Sądu, wprowadzenie gwarancji mających zapewnić uczciwe sprawowanie przez radnego mandatu i wykluczenie wykorzystywania go tylko dla własnych korzyści. Zabezpiecza również radnego przed naciskami ze strony organów samorządu terytorialnego, zaś z drugiej strony uniemożliwia wyciąganie korzyści ze sprawowania mandatu 12. Pogląd ten podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 stycznia 2010 r. w sprawie skargi kasacyjnej Rady Gminy Fredropol od wyroku WSA w Rzeszowie. NSA stwierdził, że pojęcie interesu 14 CZERWIEC - LIPIEC 2011 BIULETYN WYDZIAŁU PRAWA UNIWERSYTETU W BIAŁYMSTOKU

15 prawnego jest kategorią subiektywną i istnieje wtedy, kiedy można wskazać przepis prawa, z którego można wywieść dla danego podmiotu określone prawa lub obowiązki. Sąd nie miał wątpliwości, że art. 19 ust. 1 u.s.g. stanowiący o obowiązku wyboru przewodniczącego rady, stanowi podstawę do uznania interesu radnego w zostaniu przewodniczącym za interes prawny, ponieważ przesądza o biernym prawie wyborczym radnego. NSA dokonał także interpretacji art. 25a u.s.g. uznając, że interes prawny: 1) wynika z konkretnego przepisu ( ), 2) przejawia się jako obiektywna, czyli rzeczywiście istniejąca i dająca się obiektywnie stwierdzić potrzeba ochrony prawnej, 3) jest interesem osobistym, indywidualnym, konkretnym i aktualnym. ( ) Przez interes indywidualny można rozumieć takie relacje, które zachodzą pomiędzy jakiś stanem obiektywnym a oceną tego stanu z punktu widzenia korzyści, jaką on przynosi lub może przynieść jednostce 13. Powyższy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego spotkał się z szeroką krytyką doktryny i polityków oraz samorządowców. R. Skwarło w glosie do tego wyroku uznaje, że sposób rozumienia interesu prawnego przez Sąd może prowadzić do absurdalnych wniosków. Jako przykłady takiej absurdalności podaje chociażby kwestię głosowania nad uchwałami dotyczącymi ustalania wysokości diet radnych. Obowiązek wykluczenia radnych z głosowania nad uchwałą o wysokości diet, doprowadziłby do tego, że nie mogła by ona zostać podjęta. Skwarło polemizuje też z argumentem o antykorupcyjności przepisu art. 25a u.s.g. uzasadniając, że z korupcją mamy do czynienia, gdy radny głosuje w kwestiach dotyczących interesu prawnego innych osób 14. Wyrok NSA skrytykowała także część wojewodów. Wojewoda małopolski S. Kracik oświadczył, że trudno zgodzić się z twierdzeniem sądu, że art. 19 ust. 1 u.s.g. stanowi podstawę do uznania interesu prawnego w zostaniu przewodniczącym rady za interes prawny, ponieważ przesądza o biernym prawie wyborczym radnego danej rady gminy. W konsekwencji idąc za rozumowaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wszyscy radni powinni się wyłączyć od udziału w takim głosowaniu 15. Podobnego zdania jest wojewoda mazowiecki J. Kozłowski, który wyraził pogląd, że w głosowaniach na przewodniczących rad dzielnic, gmin, miast czy powiatów, mogą brać udział kandydaci na te stanowiska, ponieważ wola wyborców jest najważniejsza i trzeba ją uszanować to z niej wynika zróżnicowanie polityczne, które sprawia, że w głosowaniach decyzje zapadają przewagą jednego głosu 16. Wyrok NSA z 25 stycznia 2010 r. bardzo szybko stał się przedmiotem kontrowersji w związku z wyborem nowych rad, a co za tym idzie nowych przewodniczących i starostów. Uchwałę o unieważnieniu uchwały z 6 grudnia 2010 r. w sprawie wyboru przewodniczącego Rady Dzielnicy Rembertów podjęła 16 grudnia 2010 r. Rada Miasta Stołecznego Warszawy. Przewodniczący Rady Dzielnicy został wybrany większością jednego głosu. Wojewoda mazowiecki stwierdził nieważność uchwały Rady Warszawy i utrzymał w mocy uchwałę Rady Dzielnicy 17. Komentując decyzję wojewody mazowieckiego, M. Kulesza stwierdził, że Naczelny Sąd Administracyjny powinien jeszcze raz przyjrzeć się sprawie i wyprostować swoją linię orzeczniczą. Gdyby stanowisko sądownictwa pozostało takie jak dotychczas, wówczas jak zauważa Kulesza Prezydent RP powinien wyjść z inicjatywą ustawodawczą nowelizującą art. 25a u.s.g. i art. 21 ust. 7 u.s.p. 18. Wcześniej M. Kulesza stwierdził, że orzeczenie NSA stwierdzające, że zostanie przewodniczącym rady stanowi interes prawny radnego jest konserwatywne w negatywnym tego słowa znaczeniu ( ) Nie może być tak, że przepis antykorupcyjny będzie zastosowany do sytuacji organizacyjnej w radzie 19. Uważam, że należałoby doprecyzować wyżej wspomniane przepisy, tak jak dokonał tego ustawodawca w ustawie z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa. Przepis art. 24 ust. 2 tej ustawy stanowi, że radny nie może brać udziału w głosowaniu w sprawach, które dotyczą jego interesu prawnego związanego ze stosunkami cywilnoprawnymi w sprawach majątkowych z województwem lub wojewódzkimi samorządowymi jednostkami organizacyjnymi 20. Będzie to ważne dla uniknięcia wątpliwości związanych z wyłanianiem wewnętrznych organów gminy czy powiatu. Funkcja przewodniczącego rady jest jedną z najważniejszych w samorządzie. To przewodniczący organizuje pracę rady, zwołuje jej sesje i im przewodniczy. Bez wyboru na to stanowisko samorząd czeka paraliż i chaos, co jest zjawiskiem niekorzystnym nie tylko ze względu prawnego, ale również ze względu na interes obywateli. Rady gmin i powiatów podejmują przecież bardzo istotne kwestie dla każdego mieszkańca dość wspomnieć o ustalaniu stawek podatków lokalnych, zasad korzystania z zasobu mieszkaniowego, ustalaniu opłat za dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków, udzielanie bonifikat na sprzedaż nieruchomości. O potrzebie nowelizacji przekonuje też przewodniczący Rady Miasta Rzeszowa A. Dec, który uważa, że potrzebna jest poprawka w ustawie, tak żeby już żadne sądy nie miały wątpliwości 21. Naprzeciw oczekiwaniom wielu samorządowców oraz wojewodów, do których kierowane były pytania związane z rozważanym problemem, wyszedł prezydent RP Bronisław Komorowski. W Kancelarii Prezydenta powstał opracowany przez zespół ekspertów prawa samorządowego pod kierownictwem prof. M. Kuleszy projekt ustawy o wzmocnieniu udziału mieszkańców w samorządzie terytorialnym, współdziałaniu gmin, powiatów i województw oraz o zmianie niektórych ustaw. Projekt zakłada nowelizację ustawy o samorządzie gminnym oraz ustawy o samorządzie powiatowym w zakresie zakazu brania udziału w głosowaniu przez radnego w związku z jego interesem prawnym. Proponowane zmiany zawężają interes prawny w sposób, o jakim mówi ustawa o samorządzie województwa, o czym pisałem wcześniej. Projekt znajduje się obecnie w konsultacjach społecznych. W przypadku braku doprecyzowania przepisów ustaw ustrojowych, na poziomie gminy, która nie będzie w stanie wybrać ze swego grona przewodniczącego, może dojść do paraliżu pracy rady. Natomiast w przypadku powiatów i wyborów zarządu w skrajnych przypadkach mogłoby dojść do braku zdolności rady powiatu do wyłonienia zarządu, co skutkowałoby jej rozwiązaniem a w konsekwencji wprowadzeniem przez Prezesa Rady Ministrów osoby pełniącej funkcję organów samorządu powiatowego i przedterminowymi wyborami. Należy więc uszanować wolę wyborców i pozwolić radnym na dokonywanie wyborów wewnętrzno-organizacyjnych, które będą odzwierciedleniem wyników wyborów samorządowych. Stwierdzić także należy, że kwestie organizacyjne staną się bardziej jasne i czytelne nie tylko dla radnych, ale i sądów, które jak się okazało wielokrotnie miały problem ze stosowaniem i interpretacją przepisów ustaw samorządowych. Nie powinno być już żadnych wątpliwości, nie tylko jeśli idzie o wewnętrzne wybory w radzie, ale także podejmowanie uchwał w sprawie ustalania diet radnych. 1 Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym; tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., nr 142, poz. 1591, z późn. zm. 2 Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym; tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., nr 142, poz. 1592, z późn. zm. 3 P. Suwaj, Konflikt interesów w administracji publicznej, Warszawa 2009, s Wielka Encyklopedia PWN. Tom XII, red. J. Wojnowski, Warszawa 2002, s P. Suwaj, op. cit., s A. Duda, Interes prawny w polskim prawie administracyjnym, Warszawa 2008, s Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego; tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071, z późn. zm. 8 Wyrok NSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 1498/02. 9 Michał Kulesza, Interes prawny, Wspólnota 2002, nr 7, s A. Rzetecka-Gil, Interes prawny radnego jako przesłanka wyłączająca jego udział w głosowaniu, Przegląd Prawa Publicznego 2009, nr 1, s Wyrok NSA w Białymstoku, sygn. akt SA/Bk 55/ Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 444/ Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1865/ R. Skwarło, Glosa do wyroku NSA z dnia 25 stycznia 2010 r., II OSK 1865/09, LEX/el M. Cyrankiewicz, Wyłączenie z głosowania, Rzeczpospolita, online: 16 Przewodniczący rady wybrany zgodnie z prawem, Rzeczpospolita, online: 17 Rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Mazowieckiego z dnia 30 grudnia 2010 r., nr LEX.I.0911/ Wola wyborców jest najważniejsza, Rzeczpospolita, online: 19 Wojewoda: radny może głosować na siebie, online: 20 Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa; tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., nr 142, poz. 1590, z późn. zm. 21 A. Dec, Wybór przewodniczącego rady bez udziału kandydatów, online: BIULETYN WYDZIAŁU PRAWA UNIWERSYTETU W BIAŁYMSTOKU CZERWIEC - LIPIEC

16 (Bilateral Investment Treaties z Białorusią, Rosją i Ukrainą) Dostęp do rynku na Białorusi jest ograniczony. Wprawdzie w 2008 r. wprowadzono szereg rozwiązań prawnych, ukierunkowanych na poprawę klimatu inwestycyjnego Białorusi, a dekretem Prezydenta z listopada 2007 r. i kolejnymi dekretami z 2008 r. wprowadzono szereg zmian ułatwiających rozpoczęcie działalności inwestycyjnej jednakże już w 2009 r. odnotowano szereg decyzji administracji białoruskiej, które można postrzegać jako działania protekcjonistyczne. Należy do nich zaliczyć wprowadzenie w kwietniu 2009 r. dekretem Prezydenta na okres 9 miesięcy wwozowych stawek celnych na szeroki asortyment towarów, znacznie wyższych od dotychczas obowiązująmgr Ewelina Gruszewska Konwencja wiedeńska o prawie traktatów z 1969 r. definiuje traktat jako międzynarodowe porozumienie między państwami, zawarte w formie pisemnej i regulowane przez prawo międzynarodowe, niezależnie od tego, czy jest ujęte w jednym, czy w dwóch lub więcej dokumentach, i bez względu na jego szczególną nazwę. Obecnie wielostronne umowy międzynarodowe są postrzegane jako najważniejszy instrument regulujący stosunki międzynarodowe. Jednocześnie nieco na uboczu pozostają dwustronne umowy międzynarodowe, zawierane przez poszczególne państwa. W niniejszym artykule pokrótce przedstawię zagadnienie dwustronnych umów o popieraniu i ochronie inwestycji, zawieranych przez Polskę z państwami za naszą wschodnią granicą. Niepowodzenia w polu uregulowania w sposób kompleksowy statusu inwestycji zagranicznych w formie konwencji wielostronnej o charakterze powszechnym stymulowały poszukiwania rozwiązań problemów za pośrednictwem ograniczonych podmiotowo i przedmiotowo instrumentów międzynarodowoprawnych. Szczególnie doniosłą rolę odgrywają w tej dziedzinie dwustronne umowy o popieraniu i ochronie inwestycji, czyli tzw. BIT (ang. Bilateral Investment Treaties). Od schyłku lat pięćdziesiątych zawarto już około 2500 takich umów. Blisko 40% spośród tych umów zawiera szczególne klauzule w różnym zakresie przedmiotowym, gwarantujące ochronę prawnomiędzynarodową inwestycjom kraju wysyłającego w kraju przyjmującym. Są to bardzo różne rozwiązania szczególne, często odmienne nawet pomiędzy różnymi BIT tego samego państwa 1. Polska jest sygnatariuszem 61 takich dwustronnych umów. Przykładowo BIT Polski z Białorusią z dnia 24 kwietnia 1992 r. 2 w art. 2.1 zastrzega: Umawiające się Strony zobowiązują się do zapewnienia na swoim terytorium korzystnych warunków dla istniejących lub przyszłych inwestycji dokonywanych przez inwestorów drugiej Umawiającej się Strony w ramach obowiązującego w obu państwach ustawodawstwa. Należy zwrócić uwagę na ważną rolę, jaką spełniają zamieszczone w licznych BIT klauzule traktowania inwestorów wedle standardów największego uprzywilejowania (KNU) w stosunkach państwa przyjmującego z jakimkolwiek państwem trzecim. Takie klauzule zawarte zostały m. in. w BIT między Polską a Ukrainą. Ponadto w szeregu BIT, których Polska jest stroną, klauzula największego uprzywilejowania zespolona została z gwarancjami sprawiedliwego i równego traktowania. Pojęcie inwestycji zagranicznej Prawo stanowione i doktryna nie wypracowały dotąd powszechnie uznawanej definicji inwestycji zagranicznej. M. Sornarajah, autor wszechstronnego studium dotyczącego tej problematyki, definiuje inwestycje zagraniczne jako przedsięwzięcia polegające na transferze materialnych bądź niematerialnych składników majątkowych z jednego kraju do drugiego, w celu spożytkowania ich w tym drugim kraju, do wytwarzania bogactwa pod pełną lub częściową kontrolą właściciela odnośnych składników majątkowych 3. Powoływana definicja przyjmuje za kryteria wyróżniające inwestycję zagraniczną jej bezwzględną trwałość i zachowanie przez inwestora kontroli nad transferowanymi składnikami majątkowymi, w celu odnoszenia z tego własnych korzyści. Stanowiska sformułowane przez Sornarajaha oraz stanowiska podobne 4 znajdują szerokie potwierdzenie w praktyce. Wskazują na to dość jednoznacznie ustalenia Raportu Konferencji Narodów Zjednoczonych ds. Handlu i Rozwoju (UNCTAD) w sprawie położenia prawnego inwestycji zagranicznych 5. Inwestycje polskie na Białorusi Stosunki gospodarcze pomiędzy Polską a Białorusią 6 rozwijają się w oparciu o regulacje prawnotraktatowe wypracowane w latach Do najważniejszych porozumień, zawartych w tym okresie, należy m.in. umowa między Rzeczpospolitą Polską a Republiką Białoruś o wzajemnym popieraniu i ochronie inwestycji, zawarta 24 kwietnia 1992 r. 7 Jak czytamy w preambule, celem przedmiotowej umowy jest dążenie do rozwoju współpracy gospodarczej opartej na zasadach równości i wzajemnych korzyści, mającej na celu stworzenie i utrzymanie korzystnych warunków dla inwestorów jednej Umawiającej się Strony na terytorium drugiej Umawiającej się Strony. Tu pojawia się retoryczne pytanie: czy faktyczne działania sygnatariuszy przedmiotowej umowy odzwierciedlają założenia umowy? Są to normy o charakterze dwustronnie wiążącym czy też tylko wzajemne postulaty? W okresie od stycznia do września 2010 r. Polska znalazła się na 12. miejscu wśród zagranicznych inwestorów na Białorusi. Zasadniczą część polskich inwestycji stanowią inwestycje bezpośrednie. Polski kapitał zaangażowany jest przede wszystkim w: produkcję spożywczą, rolnictwo, przemysł drewniany, handel detaliczny i hurtowy oraz naprawy pojazdów. Na obecnym etapie na Białorusi zarejestrowano 552 spółki z udziałem polskiego kapitału. Największe skupisko polskich inwestycji znajduje się w obwodzie brzeskim (aż 42%), w Mińsku oraz w obwodzie grodzieńskim. Najwięksi polscy inwestorzy to m.in.: Black Red White (produkcja mebli), Voks Chemia (produkcja sidingu) oraz ATLAS-Tajfun (kleje, tynki i systemy ocieplania). Cechą charakterystyczną polsko-białoruskiej współpracy gospodarczej jest fakt, że po polskiej stronie zasadniczą masę zaangażowanych podmiotów stanowią małe i średnie przedsiębiorstwa. W ostatnim czasie obserwujemy rosnące zainteresowanie Białorusią również ze strony dużych przedsiębiorstw, szczególnie w sferze energetyki, szeroko pojętego rynku finansowego oraz wysokich technologii. W 2011 r. oczekiwane jest sfinalizowanie prawnej części inwestycji przez Kulczyk Investments w budowę elektrowni węglowej w obwodzie grodzieńskim. Zainteresowanie współpracą z Białorusią wykazuje także warszawska Giełda Papierów Wartościowych, która w lutym 2009 r. podpisała porozumienie o współpracy z Białoruską Giełdą Papierów Wartościowych i Walut. 16 CZERWIEC - LIPIEC 2011 BIULETYN WYDZIAŁU PRAWA UNIWERSYTETU W BIAŁYMSTOKU

17 cych, oraz na okres 6 miesięcy wręcz zaporowych (180%) stawek celnych na niektóre artykuły rolno-spożywcze. W maju 2009 r. Białoruś wprowadziła zakaz importu z Polski żywych świń, mięsa wieprzowego oraz produktów pochodzących z uboju świń. Współpraca pomiędzy Polską a Rosją Podstawę dla rozwoju dwustronnych stosunków gospodarczych obydwu krajów stanowi Umowa między Rządem RP a Rządem Federacji Rosyjskiej 8 o współpracy gospodarczej z 2 listopada 2004 r. 9, na mocy której powołano Polsko-Rosyjską Międzyrządową Komisję ds. Współpracy Gospodarczej, stanowiącą główne instytucjonalne forum dla dialogu gospodarczego pomiędzy Polską i Rosją. W ramach Komisji działa m.in. polsko-rosyjska grupa robocza ds. handlu i inwestycji (rozpatrująca m.in. projekty współpracy i problemy przedsiębiorców). Co istotne, już w 1992 r. Rosja podpisała z Polską umowę w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji, ale przedmiotowy traktat nigdy nie wszedł w życie. Według danych Rosyjskiej Służby Statystycznej (ROSSTAT), w 2010 r. do Rosji napłynęło 159 mln USD polskich inwestycji zagranicznych (spadek w porównaniu do 2009 r.). Odpływ polskich inwestycji bezpośrednich z Rosji wyniósł w 2010 r. 84 mln USD (tj. więcej niż w 2009 r.). Największa wartość polskich inwestycji zagranicznych skoncentrowana jest w przemyśle przetwórczym, w tym w szczególności w przetwórstwie drzewnym i produkcji artykułów z drewna, w produkcji tekstylnej i krawiectwie, w produkcji środków transportu i sprzętu. Najbardziej atrakcyjnymi dla polskich inwestycji regionami Federacji Rosyjskiej są obwody: nowogródzki, moskiewski i kiemierowski. W handlu z Rosją obserwujemy wielką przepaść czterokrotną przewagę importu nad eksportem. Dopóki Rosja nie ratyfikuje umowy o wzajemnej ochronie inwestycji, nie przystąpi do Światowej Organizacji Handlu i nie będzie prowadzić konstruktywnej polityki celnej, na przełom trudno liczyć 10. Polska przygotowując się do prezydencji w UE, chce stosunki z Rosją uczynić jednym z głównych tematów dyskusji. Inwestycje rosyjskie w Polsce dokonywane były w latach ubiegłych głównie w sektorze paliwowoenergetycznym. Jak pokazuje praktyka, Gazprom nie daje Polsce rabatów, z których korzystają w Europie inne kraje. Nie kwapi się też do wprowadzenia elementów kontraktu spotowego w naszych transakcjach gazowych, co praktykuje z innymi partnerami w Unii. Domaga się utrzymania monopolu na przesył surowca na Zachód i uważa, że gazociąg Jamał-Europa powinien być wyłączony spod rygorów prawa UE, bo powstał przed przyjęciem liberalizacyjnej legislacji 11. Co więcej, Gazprom blokuje plany wydobycia gazu łupkowego w Polsce, które pozwoliłaby Polsce uniezależnić się od dostaw z Rosji na setki lat, lobbując na rzecz zakazu stosowania głównej metody wydobycia gazu łupkowego, tak zwanego szczelinowania hydraulicznego. Współpraca inwestycyjna z Ukrainą Poza ogólną ochroną, wynikającą z przepisów prawa ukraińskiego, interesy polskich inwestorów na Ukrainie chronione są dodatkowo na mocy Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Ukrainy o wzajemnym popieraniu i ochronie inwestycji, zawartej 12 stycznia 1993 r. 12 Zgodnie z ukraińskimi przepisami inwestorzy zagraniczni podejmujący działalność na terytorium Ukrainy otrzymują fundamentalne prawa i gwarancje państwowe: równego traktowania inwestorów krajowych i zagranicznych, gwarancje stabilności przepisów prawnych, zakaz nacjonalizacji lub konfiskaty przedsiębiorstw z udziałem inwestycji zagranicznych bez zaistnienia szczególnych uwarunkowań, prawo do odszkodowania w sytuacji poniesienia szkody na skutek nie wykonywania lub nienależytego wykonywania obowiązków wobec inwestora przez organy państwowe. Umowa z 1993 r. gwarantuje polskim inwestorom klauzulę najwyższego uprzywilejowania (art. 4 ust. 2), zgodnie z którą warunki prowadzenia działalności gospodarczej przez inwestorów polskich na terytorium Ukrainy nie będą mniej korzystne niż warunki oferowane inwestorom zagranicznym z innych krajów. Według danych Państwowego Komitetu Statystyki Ukrainy, od 1 stycznia 2011 r. polskie przedsiębiorstwa zainwestowały na terenie Ukrainy 935,8 mln USD, co stanowi wzrost o 7,7% w porównaniu do 2010 r. Polska utrzymała 12. miejsce na liście największych inwestorów zagranicznych na Ukrainie. Natomiast wciąż na podstawie ukraińskich danych statystycznych ukraińskie firmy zainwestowały w Polsce 24,4 mln USD. Ukraińskie inwestycje w przemysł hutniczy, samochodowy i stoczniowy szacowane są na ok. 1,5 mld USD. Oceniając perspektywy współpracy inwestycyjnej, do wybranych obszarów wzmożonego zainteresowania inwestorów zagranicznych rynkiem ukraińskim (pod warunkiem ustabilizowania się sytuacji na Ukrainie) zaliczyć należy: energetykę (inwestycje w pozyskiwanie surowców energetycznych, zwłaszcza węgla i gazu ziemnego, odnawialne źródła energii, energooszczędność, inwestycje w produkcję i dystrybucję energii elektrycznej), branżę rolno-spożywczą (inwestycje w hodowlę zwierząt i uprawę roślin oraz przetwórstwo rolno-spożywcze), budownictwo (w tym inwestycje infrastrukturalne dotyczące realizacji projektów z zakresu przygotowań do turnieju piłkarskiego Euro 2012 ). Jednak w relacjach z Ukrainą polscy przedsiębiorcy zgłaszają szereg barier o charakterze systemowym, które utrudniają współpracę gospodarczą. Prezes Polsko-Ukraińskiej Izby Gospodarczej Jacek Piechota uważa, iż Ukraina nie ma dobrej opinii wśród polskich przedsiębiorców; korupcja i biurokracja w tym kraju odstraszają i liczy, że pakiet reform prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza poprawi sytuację 13. Do najważniejszych istniejących barier zaliczyć należy: brak przejrzystości i dużą zmienność ukraińskich przepisów prawnych, powodujących dowolność interpretacyjną; skomplikowane i niejasne procedury stosowane przez urzędników; wysoki poziom korupcji w różnych sferach życia gospodarczego; niedostateczny poziom sądownictwa, brak możliwości sprawnego i obiektywnego rozstrzygania sporów gospodarczych, niestosowanie się do wyroków sądowych 14. Ponadto, w celu ograniczenia dostępu do rynku wprowadzane są ograniczenia taryfowe w postaci ceł eksportowych i ograniczenia pozataryfowe w postaci obowiązkowej certyfikacji importowanych towarów. Jako środek ochrony rynku corocznie ustanawiane są licencje i kontyngenty, certyfikaty weterynaryjne na import mięsa wieprzowego, sankcje w obrocie gospodarczym z zagranicą, państwowa atestacja (w przypadku importu określonych towarów, po raz pierwszy wprowadzanych na ukraiński rynek, ich dopuszczenie do obrotu i sprzedaży na Ukrainie dozwolone jest wyłącznie po przeprowadzeniu ich badań przez odpowiednie organy państwowe), rejestracja określonych towarów po wydaniu stosownych certyfikatów, a także obowiązkowa rejestracja kontraktów dot. określonych rodzajów operacji w handlu zagranicznym 15. Podsumowanie Reasumując, inwestycje zagraniczne są zagadnieniem międzynarodowego prawa publicznego jakże często niedostrzeganym, ale odgrywającym niezwykle istotną rolę. Umawiające się państwa, sygnatariusze opisanych wyżej Bilateral Investment Treaties, nie powinny poprzestawać jedynie na powielaniu przepisów prawa pozytywnego, ale dążyć do wypracowywania skutecznych instrumentów stosowania i ochrony praw inwestorów. 1 E. Piontek, Niektóre aspekty prawnomiędzynarodowe traktowania inwestorów zagranicznych w państwach przyjmujących, w: Odpowiedzialność międzynarodowa jako element międzynarodowego porządku prawnego, red. A. Kozłowski, B. Mielnik, Wrocław 2009, s. 35 i nast. 2 Dz. U. z 1993 r., nr 122, poz M. Sornarajah, The International Law and Foreign Investment, Cambridge University Press 2004, s E. Graham, P. Krugman, Foreign Direct Investment in the United States, International Investment under the 1994 Energy Charter Treaty Legal Negotiating and Policy Implications for International Investors within Western and CIS/Easter European Countries, Journal of Word Trade 1995, 29(5). 5 Zob. UNCTAD Documents, TD/B/COM.2/M. 6/2; także: World Investment Report Transnational Corporations, Extractive Industries and Development, New York Geneva Opracowanie przygotowane w oparciu o: Informator ekonomiczny o krajach świata: Białoruś Ministerstwa Spraw Zagranicznych, dane Wydziału Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Mińsku oraz Narodowego Komitetu Statystyki RB. 7 Dz. U. z 1993 r., nr 122, poz Opracowanie przygotowane w oparciu o: Informator ekonomiczny o krajach świata: Federacja Rosyjska Ministerstwa Spraw Zagranicznych. 9 M. P. z 2005 r., Nr 9 poz P. Świeboda, Z Rosją to dopiero początek, Gazeta Wyborcza z 13 września 2010 r. 11 Ibidem. 12 Dz. U. z 1993 r., Nr 125, poz Wypowiedź Jacka Piechoty zaprezentowana na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych podczas sesji zamykającej Polsko-Ukraiński Szczyt Gospodarzy i Forum Regionów, w której uczestniczyli prezydenci Polski Bronisław Komorowski i Ukrainy Wiktor Janukowycz. 14 M. Świątkowski, Naruszenie przez państwo umowy z inwestorem zagranicznym w świetle traktatów inwestycyjnych, Warszawa Źródło: strona internetowa Ministerstwa Gospodarki: Informacja o stosunkach gospodarczych Polski z Ukrainą (dostęp r.). BIULETYN WYDZIAŁU PRAWA UNIWERSYTETU W BIAŁYMSTOKU CZERWIEC - LIPIEC

18 Podczas ekshumacji należy zabezpieczyć do badań wszelkie przedmioty znalezione przy zwłokach lub szczątkach, części trumien, próbki ziemi i odzieży, jako ewentualne próbki porównawcze do badań laboratoryjnych 23. Znamienny wpływ na ustalenie losów polskich oficerów miały ekshumacje przeprowadzone w Katyniu. Odnalezienie pocisków i łusek pozwoliło ustalić czy egzekucji dokonano w pobliżu, czy w wykopanych dołach. Brak śladów walki i identyczne rany świadczyły o obezwładnianiu przed śmiercią 24. Około 20% szczątków miało skrępowane z tyłu ręce za pomocą sznurka. Część miała zarzucone płaszcze na głowę z jedmgr Monika Jurczuk Poznanie przyczyn zgonu i rodzaju śmierci leży w obszarze zainteresowania zarówno nauk prawnych, jak i medycznych. Niekiedy dla wyjaśnienia tych zagadnień może zaistnieć konieczność wyjęcia zwłok z grobu w celu dokonania ich oględzin i otwarcia. Dzięki temu można uzyskać odpowiedź na pytanie, jakie mechanizmy doprowadziły do śmierci. Poniższe opracowanie dotyczy unormowań czynności, jaką jest ekshumacja oraz jej przydatności w wyjaśnianiu kwestii budzących wątpliwości na wybranych przykładach. Pojęcie ekshumacja (z łac. ex z, humus ziemia) oznacza wydobycie pochowanych zwłok w celu przeniesienia ich w inne miejsce lub w celu przeprowadzenia badania sądowo-lekarskiego 1. Według art. 210 k.p.k. 2 prokurator albo sąd może zarządzić wyjęcie zwłok z grobu w celu dokonania oględzin lub ich otwarcia. Ustawodawca nie forsuje przeniesienia zwłok w inne miejsce jako celu przeprowadzania tej czynności dowodowej. Ekshumacja może być przeprowadzona na skutek ujawnienia nowych faktów sugerujących, że śmierć była wynikiem przestępstwa, a badania pośmiertnego nie przeprowadzono w odpowiednim czasie i w sposób fachowy 3. Za koniecznością jej zarządzenia może przemawiać fakt umorzenia sprawy bez poddania zwłok sekcji celem ustalenia czy do śmierci doszło w wyniku przestępstwa czy też nieszczęśliwego wypadku. Ekshumację wykonuje się zgodnie z obowiązującymi przepisami na zarządzenie sądu, prokuratury oraz władz sanitarno-epidemiologicznych. Sąd postanowieniem zarządza ekshumację jedynie w postępowaniu sądowym 4. Prawo takie nie przysługuje innym organom uprawnionym do prowadzenia śledztwa lub dochodzenia 5. W tej czynności uczestniczy biegły, w miarę możności z zakresu medycyny sądowej, który sporządza opinię zgodnie z wymogami wskazanymi w art k.p.k. Niezależnie od tej opinii z ekshumacji sporządza się również protokół (art pkt. 3 i 4 k.p.k.) 6. Prawo pochowania i ekshumacji jest dobrem osobistym, chronionym przepisami prawa (art. 23 i 24 k.c.). Z tego względu ekshumacja zwłok lub szczątków, zgodnie z brzmieniem art. 10 ust. 1 ustawy z 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych 7, może być dokonana również na umotywowaną prośbę osób uprawnionych do pochowania zwłok (pozostały małżonek, krewni zstępni, wstępni, boczni do czwartego stopnia pokrewieństwa oraz powinowaci w linii prostej do pierwszego stopnia) za zezwoleniem właściwego inspektora sanitarnego. Początkowo Sąd Najwyższy zajął stanowisko, że regulacja ta nie zastrzega na rzecz pewnych osób prawa do pochowania zwłok z pierwszeństwem przed prawem innych osób 8. Następnie SN stanął na stanowisku, że przywołany artykuł ustala kolejność osób uprawnionych do pochowania zwłok 9, a ewentualny spór między uprawnionymi rozstrzyga sąd cywilny. Prawo do zmiany miejsca spoczywania zwłok jest prawem wspólnym wszystkich żyjących członków najbliższej rodziny zmarłego i z tego względu wymagana jest zgoda wszystkich uprawnionych 10. W wypadku sporu między osobami, którym przysługuje prawo ekshumacji, osoba uprawniona do niej, może skutecznie domagać się zobowiązania innej osoby uprawnionej do złożenia stosownego oświadczenia woli 11. Ograniczenie tego prawa może nastąpić jedynie wyraźnym przepisem ustawy. Zwłoki na ogół postrzegane są jako integralna całość, której wymierność nadaje przedśmiertny kształt 12. Ustawodawca wskazuje, że zwłokami są ciała osób zmarłych i dzieci martwo urodzonych 13, bez względu na czas trwania ciąży 14. Natomiast w stosunku do szczątków będących: 1) popiołami powstałymi w wyniku spopielenia zwłok, 2) pozostałościami zwłok, wydobytych przy kopaniu grobu lub w innych okolicznościach, 3) częściami ciała ludzkiego, odłączonymi od całości, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące postępowania ze zwłokami. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 2001 r. 15 ekshumacja zwłok lub szczątków jest dopuszczalna w okresie od 16 października do 15 kwietnia we wczesnych godzinach rannych. Przy zachowaniu stosownych środków ostrożności i za zezwoleniem powiatowego inspektora sanitarnego można przeprowadzić ekshumację w innym terminie, tak jak to miało miejsce w przypadku ekshumacji studenta i działacza opozycyjnego okresu PRL Stanisława Pyjasa, studenta Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jego śmierć w tajemniczych okolicznościach na kilka dni przed juwenaliami 1977 r. wstrząsnęła środowiskiem akademickim Krakowa i Polski. Ekshumacja zwłok została przeprowadzona 20 kwietnia 2010 r. około godziny 7 rano. Miała ona na celu wyjaśnienie wątpliwości dotyczących przyczyny śmierci. Podejmując decyzję dotyczącą przeprowadzenia ekshumacji należy wziąć pod uwagę upływ czasu oraz warunki, które mają wpływ na zmianę struktury wewnętrznej i zewnętrznej zwłok lub szczątków 16. Niezbędnych ustaleń w tej kwestii dokonano już przed laty, określając jaki jest średni czas rozkładu zwłok noworodka i osoby dorosłej w zależności od rodzaju gleby, głębokości i na wolnym powietrzu. Dowiedziono, że całkowite zniszczenie kości pogrzebanych w sprzyjających warunkach może trwać nawet tysiąc lat 17. Przepisy prawa 18 precyzują sposób postępowania ze zwłokami ekshumowanymi przed upływem okresu mineralizacji oraz w przypadku ekshumacji wykonywanej po upływie okresu mineralizacji. O konieczności postępowania zgodnie z wytycznymi świadczy przykład ekshumacji szczątków Kazimierza Jagiellończyka i jego żony Elżbiety Rokuszanki z maja 1973 roku. W ciągu kolejnych 10 lat od ekshumacji zmarło 15 osób zaangażowanych wcześniej w eksplorację królewskiego grobowca. Niektórzy te zdarzenia nazwali klątwą Jagiellończyka, według której każdego, kto ośmielił się zakłócić spokój monarchy, czeka rychły koniec. Rozwój nauki pozwolił na ustalenie, iż odpowiedzialną za śmierć osób biorących udział w przedsięwzięciu była pozostająca przez 500 lat w uśpieniu bakteria Aspergillus flavus, wytwarzająca substancje rakotwórcze 19. Ekshumacja jest czynnością dowodową, której wartość jest znacznie mniejsza niż sekcji przeprowadzonej wkrótce po zgonie 20. Jednak A. Taracha wskazuje, że obie czynności są niepowtarzalne w polskim procesie karnym. Nie budzi wątpliwości fakt, że ekshumacja wpływa na źródło informacji, jakim jest miejsce, trumna i zwłoki lub szczątki. Jednak w obydwu przypadkach należy pamiętać o destrukcyjnym wpływie czasu na możliwość ujawnienia śladów 21. Możliwości diagnostyczne, które stwarza ekshumacja, maleją wraz z upływem czasu. W pierwszej kolejności ulegają uszkodzeniu tkanki miękkie, a najdłużej zachowują się zniszczenia i urazy szkieletu. Wykrycie trucizn również ograniczone jest czasowo i zróżnicowane w zależności od rodzaju danej substancji. Niektóre z nich wywołują zmiany anatomiczne (rtęć, ołów, tal), inne prowadzą do zmiany zabarwienia krwi i narządów (tlenek węgla), część charakteryzuje specyficzny zapach (alkohole, cyjanek, formalina). Na niektóre pytania dotyczące jednej z największych zagadek historii, a mianowicie śmierci gen. W. Sikorskiego, pozwoliła odpowiedzieć ekshumacja przeprowadzona w dniach listopada 2008 r. w Krakowie. Z uwagi na upływ czasu toksykolodzy mogli wziąć pod uwagę jedynie możliwość wykrycia trucizn nieorganicznych i śladów podtruwania we włosach. Przeprowadzone badania dowiodły, że śmierć nastąpiła w wyniku obrażeń wielonarządowych typowych dla ofiar katastrof lotniczych. Generał doznał również licznych urazów czaszki, miał połamane żebra, pęknięte udo, stopę, złamaną rękę w łokciu i poważny uraz kręgosłupa w odcinku lędźwiowym CZERWIEC - LIPIEC 2011 BIULETYN WYDZIAŁU PRAWA UNIWERSYTETU W BIAŁYMSTOKU

19 noczesnym skrępowaniem rąk z tyłu. W trakcie ekshumacji z 1943 roku i z lat 90 w grobach znaleziono wiele wartościowych przedmiotów. Tytułem przykładu, przy zwłokach gen. Smorawińskiego w 1994 r. znaleziono m.in. dwie złote monety i złoty wisiorek. Pozwoliło to na ujawnienie istnienia rozkazu nakazującego grzebanie rzeczy ułatwiających identyfikację. Dzięki dokumentom odnalezionym przy szczątkach udało się określić również czas rozstrzelania polskich oficerów. Badania zwłok lub szczątków mają na celu określenie płci, wieku, wzrostu, ewentualnych uszkodzeń kości i zmian chorobowych. Takie ustalenia ułatwiają identyfikację w przypadku zwłok nieznanych. Pozwalają również potwierdzić tożsamość w przypadku wątpliwości. W 1949 roku władze kościelne zleciły Zakładowi Medycyny Sądowej UJ zbadanie szczątków królewskich Jadwigi Andegaweńskiej. Chodziło o standardowe badanie i ustalenie wieku, wzrostu, płci, przyczyny i czasu śmierci. Niestety nie udało się odpowiedzieć jednoznacznie na pytanie dlaczego zmarła. Nie znaleziono urazów ani zmian chorobowych w kościach, wbrew wcześniej podnoszonym tezom o zakażeniu poporodowym. Faktem jest, że jak na swój wzrost królowa miała niezwykle wąską miednicę co mogło przyczynić się do śmierci. Odnotowano, iż szczątki przesunięte były do jednego boku co wskazywało na to, że rzeczywiście obok spoczywała, zmarła kilka dni wcześniej, córka Elżbieta Bonifacja. Rozpoznania niektórych schorzeń, uchwycenia pewnych zmian morfologicznych, wszelkich złamań i pęknięć kości nie wyłącza nawet daleko posunięte przeobrażenie gnilne. Wciąż istnieje możliwość pobrania tkanek do dalszych badań laboratoryjnych 25. Na intensywność procesów gnilnych ma wpływ środowisko, w którym znajdują się zwłoki (np. temperatura i wilgotność powietrza) oraz stan organizmu przed śmiercią (np. antybiotyki spowalniają procesy gnilne). Wykonując badanie zwłok ekshumowanych stosuje się odpowiednio art. 209 k.p.k. Jednakże ekshumacja nie zawsze musi polegać na wyjęciu całych zwłok lub szczątków z grobu. Czynność ta może być ograniczona jedynie do pobrania niezbędnych tkanek, jeżeli mogą być one wystarczające dla postępowania dowodowego 26. Ekshumacja jest czynnością, która ewoluuje dzięki doskonaleniu warsztatu badawczego. Współcześnie znany jest wachlarz badań ułatwiających przeprowadzenie ekspertyz i umożliwiających konstatowanie doniosłych wniosków. W obecnych czasach, przy znacznym rozwoju nauki, ekshumacje pozwalają na rozszerzanie wiedzy na temat przyczyn i okoliczności śmierci, a posiadanie wiedzy z zakresu różnych nauk pozwala prawidłowo interpretować konieczność przeprowadzenia tej czynności. Praktyka wskazuje, że powody przeprowadzania ekshumacji mogą być różne. Bezspornie jest to obfite źródło danych i niezastąpiona czynność identyfikacyjna. Często za jej przeprowadzeniem przemawia możliwość uzyskania nowych, kluczowych informacji. Niestety o jej konieczności przesądzają również uchybienia i zaniedbania, których dopuszczono się w przeszłości. Nie należy jednak dopuścić do zatarcia granicy między przemawiającymi za nią racjonalnymi argumentami, a zwykłym nadużyciem i naruszeniem prawa do grobu. Autorka jest absolwentką Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu i słuchaczką seminarium doktorskiego na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku. 1 B. Suchodolski, Wielka encyklopedia powszechna PWN. Tom III, Warszawa 1964, s Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego; Dz. U. Nr 1989, poz. 555, z późn. zm. 3 Z. Marek, M. Kłys, Opiniowanie sądowo-lekarskie i toksykologiczne, Kraków 2001, s T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego wraz z komentarzem do ustawy o świadku koronnym, Kraków 2005, s R. A. Stefański, Oględziny i otwarcie zwłok jako czynności procesowe, Prokuratura i Prawo 2005, nr 3, s T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego oraz ustawa o świadku koronnym. Komentarz. Warszawa 2008, s Ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych; tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., nr 23, poz. 295, z późn. zm. 8 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 1966 r., sygn. akt I CR 346/65. 9 Wyrok SN z dnia 25 września 1972 r., sygn. akt II CR 353/ Wyrok SN z dnia 25 kwietnia 1966 r., sygn. akt II CR 106/ Wyrok SN z dnia 7 czerwca 1966 r., sygn. akt I CR 346/ M. Kliszczak, Kryminalistyczne i transplantologiczne aspekty adekwatności normatywnych pojęć zwłok i szczątków, Problemy Kryminalistyki 1998, nr 221, s Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2001 r. w sprawie postępowania ze zwłokami i szczątkami ludzkimi; Dz. U. Nr 153, poz. 1783, z późn. zm. 14 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2006 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie postępowania ze zwłokami i szczątkami ludzkimi; Dz. U. z 2007 r., nr 1, poz Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2001 r., op.cit. 16 K. Sławik, Kryminalistyka w związkach z procesem karnym, kryminologią i wiktymologią, Szczecin 2003, s B. Młodziejowski, Badania sądowo-lekarskie szczątków kostnych (osteologia sądowo-lekarska), Palestra 1993, nr 9-10, s Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2001 r., op.cit. 19 Z. Święch, Klątwy, mikroby i uczeni. Tom 1, Kraków J. Jakliński, Z. Marek, Medycyna sądowa dla prawników, Kraków 1999, s A. Bogusłowicz, Kryminalistyczno-procesowe aspekty dowodów zmysłowych, Prokuratura i Prawo 2004, nr 7-8, s K. Woźniak, A. Gross, T. Konopka, J. Pohl, M. Kłys, Raport z sądowo-lekarskiej sekcji ekshumowanych zwłok generała Władysława Sikorskiego, Archiwum Medycyny Sądowej i Kryminologii 2009, nr 1, ss J. Widacki, Kryminalistyka. Studia prawnicze, Warszawa 2008, s J. K. Zawodny, Katyń, Lublin-Paryż 1989, s K. Sławik, op. cit. 26 P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek, Kodeks postępowania karnego. Komentarz do art Tom I, Warszawa 2007, s BIULETYN WYDZIAŁU PRAWA UNIWERSYTETU W BIAŁYMSTOKU CZERWIEC - LIPIEC

20 mgr Piotr Jać 2011 Tradycyjnie już maj i dobiegający końca semestr letni to dla społeczności akademickiej okres wspólnej zabawy. Odbywają się wówczas juwenalia, dni otwarte, wydarzenia promocyjne, a także imprezy popularnonaukowe. Dzięki nim środowisko akademickie staje się widoczne w przestrzeni społecznej. Jak co roku, na początku maja odbyły się także Dni Wydziału Prawa Uniwersytetu w Białymstoku. Nowością tegorocznych Dni Wydziału była skala i czas trwania imprez. Wydział Prawa świętował w niedzielę 8 maja, a następnie od środy 11 maja do piątku 13 maja. W ciągu tych czterech dni w poszczególnych wydarzeniach wzięła udział nie tylko rzesza osób, która falami przechodziła przez budynek przy ul. Mickiewicza, ale także tłumy białostoczan na terenie stolicy Podlasia. Pierwszym projektem składającym się na Dni Wydziału był piknik militarny Dzień Munduru, zorganizowany we współpracy ze Stowarzyszeniem Kreatywne Podlasie. 8 maja na Rynku Kościuszki w Białymstoku wspólnie świętowano 66. rocznicę zakończenia II wojny światowej w Europie. W czasie całodniowej imprezy, która dzięki znakomitej pogodzie przyciągnęła kilka tysięcy widzów, zaprezentowały się grupy rekonstrukcji historycznej, odtwarzające żołnierzy i sprzęt od XVII do XX w. Można było porozmawiać z umundurowanymi pasjonatami, wziąć do ręki szablę czy karabin, a przede wszystkim obejrzeć pokazy walk i musztry. Uzupełnieniem oferty rekonstrukcyjnej była wystawa plenerowa dotycząca II wojny światowej, rozstawiona w cieniu śródmiejskich zabytków. Obok żywej lekcji historii nie zabrakło współczesnych formacji mundurowych. W pikniku wzięło udział kilkudziesięciu funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Straży Miejskiej oraz Izby Celnej, którzy zaprezentowali kilkanaście pojazdów specjalnych, stoiska i pokazy. Obok namiotów strażników i celników rozstawione było stoisko Wydziału Prawa, gdzie wszyscy zainteresowali mogli poznać ofertę edukacyjną, a przede wszystkim wypytać o szczegóły otwieranego właśnie kierunku studiów bezpieczeństwa narodowego. W harmonogramie Dni Wydziału, które tradycyjnie trwają trzy dni, nie w pełni zmieścił się także inny sztandarowy projekt Oskary Studenckie Statuetki w 7 kategoriach zostały wręczone na uroczystej gali w piątek 13 maja, ale już kilka tygodni wcześniej studenci mogli w internetowej sondzie proponować nazwiska pracowników naukowych, których szczególnie cenią. Następnie kandydatury, które cieszyły się największym poparciem wyrażonym w formie elektronicznej, poddano tradycyjnemu głosowaniu; przez kilka dni odbywało się ono w hallu głównym Wydziału. W czasie piątkowej gali statuetki otrzymali: dr Sławomir Oliwniak (najlepsza rola męska), mgr Marta Skrodzka (najlepsza rola żeńska), dr Piotr Kołodko (najlepsza reżyseria), dr Arkadiusz Bieliński (najlepszy scenariusz i najlepsze efekty specjalne), prof. Maciej Perkowski (najlepsze efekty dźwiękowe) oraz prof. Adam Jamróz (nagroda za całokształt twórczości). Gala oskarowa, która odbyła się na scenie Teatru Dramatycznego, została zorganizowana przez studentów i doktorantów z kilku organizacji akademickich, pod kierunkiem pomysłodawców projektu, działających w Kole Naukowym Prawa Finansowego. Po jej zakończeniu widzowie mogli obejrzeć spektakl Ożenek wg M. Gogola. Społeczną widoczność Dni Wydziału Prawa zapewniały balony na rozgrzane powietrze, które przygotowali pasjonaci ze Stowarzyszenia Klub Balonowy Białystok. Jeden z balonów został rozstawiony w czasie Dnia Munduru na zakończenie imprezy odleciano nim z wiatrem w kierunku zachodnim. Loty balonem odbywały się także w środę i czwartek, przy czym istniała wówczas możliwość wejścia do kosza i odbycia krótkiego przelotu. Jako uczestnik jednego z takich podniebnych rejsów, niżej podpisany żałuje tylko, że ze względów atmosferycznych i z uwagi na obowiązujące zasady bezpieczeństwa loty odbywały się na przedmieściach Białegostoku, a nie w centrum miasta. Przez wszystkie Dni Wydziału Prawa od środy do piątku czynny był Kiosk Informacji Rekrutacyjnej. Kandydaci na studentów prawa, administracji, europeistyki czy bezpieczeństwa narodowego mogli dowiedzieć się, czego nauczą się podczas studiów, a także co zrobić, żeby do grona studentów wydziału dołączyć. W kiosku można było także otrzymać różnorodne materiały informacyjne i promocyjne, a ponadto osobiście zapytać o działalność Wydziału oraz rekrutację na studia. W środę 11 maja studenci zrzeszeni w ELSA Białystok zorganizowali symulację przestępstwa i policyjnego postępowania na miejscu zbrodni. Tłum widzów towarzyszył najpierw ćwiczebnemu pokazowi czynu, a potem demonstrowanej przez funkcjonariuszy procedurze zbierania dowodów na miejscu zdarzenia i dokonywanemu na ich podstawie ustalaniu tożsamości sprawcy. Nie zabrakło wygrodzenia strefy zamkniętej przy pomocy policyjnej taśmy, a także czynności dowodowych w większości znanych obserwatorom przede wszystkim z seriali kryminalnych. Również w środę odbyły się pokazy służb mundurowych. Na parkingu Wydziału Prawa pojawili się funkcjonariusze poszczególnych formacji oraz te same współczesne pojazdy specjalne, które zaprezentowano podczas niedzielnego pikniku w centrum Białegostoku. W czasie serii efektownych pokazów widzowie przede wszystkim studenci i licealiści mogli zobaczyć, w jaki sposób dokonuje się interwencji w sytuacjach zagrożeń i podczas zatrzymywania na gorącym uczynku sprawców różnego rodzaju czynów zabronionych. Było to interesujące i barwne uzupełnienie wiedzy teoretycznej; przekazywanej na symulowanym równocześnie miejscu zbrodni. Obok imprez plenerowych oraz pokazów środowisk związanych z problematyką nowego kierunku studiów, nie zabrakło także tradycyjnych przedsięwzięć naukowych i akademickich. W czwartek 12 maja odbyła się konferencja Bezpieczeństwo obywatelskie na przykładzie miasta Białegostoku, w której wziął udział gość specjalny minister sprawiedliwości Krzysztof Kwiatkowski. Wśród tematów dominowała praca służb odpowiedzialnych za zapewnienie bezpieczeństwa obywateli, a także metody zapobiegania i zwalczania przestępczości. Ważnym wzbogaceniem oferty Dni Wydziału Prawa były symulacje rozpraw sądowych, przygotowane przez działające na Wydziale Centrum Praktyk Sądowych. Historia z życia wzięta: kupione, rzekomo bezwypadkowe auto, okazało się mocno sfatygowane i uszkodzone. Nowi właściciele dochodzili sprawiedliwości w sądzie. W rolę pełnomocników stron, aplikantów i świadków wcielili się studenci wydziału. W ławach sędziowskich zasiedli natomiast praktykujący sędziowie i kadra naukowa. Nowością w historii Centrum Praktyk były symulacje rozpraw zarówno w I, jak i w II instancji widzowie poznali więc nie tylko początek drogi, ale również końcowe rozstrzygnięcie sprawy. Całość odbyła się w specjalnie wyposażonej sali do symulacji rozpraw sądowych, jaką dysponuje Wydział Prawa. Na Dni Wydziału Prawa złożyło się także kilka imprez zorganizowanych z myślą o członkach wydziałowej społeczności akademickiej. W turnieju wiedzy ogólnej 1 z 10, który odbył się w głównej auli, zwyciężyła dr Elżbieta Kużelewska, a na podium stanęli dr Mariusz Popławski oraz mgr Wiktoria Danilewicz-Prokorym. Wieczorami studenci tłumnie wyruszali na specjalnie przygotowane imprezy klubowe. Z kolei po zakończeniu piątkowej gali oskarowej i przestawienia w Teatrze Dramatycznym, obok budynku Wydziału została zorganizowana plenerowa impreza integracyjna. Tegoroczne Dni Wydziału były dłuższe i bez wątpienia barwniejsze od dotychczasowych. Obok stałych imprez, organizowanych corocznie, nie zabrakło nowości nie tylko pilniku militarnego w centrum Białegostoku, ale także pokazów i imprez przygotowanych z myślą o osobach, które dotrą na ul. Mickiewicza. Kilka dni później rozpoczęły się białostockie Juwenalia. W czasie trzech dni koncertowych zagrały gwiazdy światowego formatu (m.in. Guano Apes), a także znani i lubiani wykonawcy polskiej sceny muzycznej (Enej, IRA, Grubson, Hunter, Gienek Loska). Ale to już zupełnie inna historia 20 CZERWIEC - LIPIEC 2011 BIULETYN WYDZIAŁU PRAWA UNIWERSYTETU W BIAŁYMSTOKU

Zakres rozszerzony - moduł 35 Obywatel wobec prawa. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 35 Obywatel wobec prawa. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 35 Obywatel wobec prawa Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów

Bardziej szczegółowo

Umowa założycielska spółki cywilnej. Aktualne umowy gospodarcze

Umowa założycielska spółki cywilnej. Aktualne umowy gospodarcze Umowa założycielska spółki cywilnej Aktualne umowy gospodarcze Prawo i zarządzanie Wydawnictwo VERLAG DASHOFER Sp. z o.o. al. Krakowska 271, 02-133 Warszawa tel.: 22 559 36 00, 559 36 66, faks: 22 829

Bardziej szczegółowo

o prawie pomocy w postępowaniu w sprawach cywilnych prowadzonym w państwach członkowskich Unii Europejskiej[1]

o prawie pomocy w postępowaniu w sprawach cywilnych prowadzonym w państwach członkowskich Unii Europejskiej[1] U S T A W A z dnia 17 grudnia 2004 r. o prawie pomocy w postępowaniu w sprawach cywilnych prowadzonym w państwach członkowskich Unii Europejskiej[1] Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. 1. Ustawa określa:

Bardziej szczegółowo

Wyrok. Sądu Najwyższego. z dnia 2 grudnia 2011 r. II UK 73/11

Wyrok. Sądu Najwyższego. z dnia 2 grudnia 2011 r. II UK 73/11 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 2011 r. II UK 73/11 nietezowane LEX nr 1130385 1130385 Skład orzekający Przewodniczący: Sędzia SN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca). Sędziowie SN: Romualda Spyt, Jolanta

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2266).

- o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2266). SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów DSPA-140-154(5)/09 Warszawa, 18 lutego 2010 r. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Przekazuję przyjęte przez

Bardziej szczegółowo

RZĄDOWE CENTRUM LEGISLACJI WICEPREZES Piotr Gryska

RZĄDOWE CENTRUM LEGISLACJI WICEPREZES Piotr Gryska Warszawa, dnia 08 lipca 2015 r. RZĄDOWE CENTRUM LEGISLACJI WICEPREZES Piotr Gryska RCL.DPG.54.1/2015 Dot.:PK4.8010.3.2015 Pan Janusz Cichoń Sekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów W odpowiedzi na pismo

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Dorota Szczerbiak

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Dorota Szczerbiak Sygn. akt IV KK 413/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 kwietnia 2015 r. SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Kazimierz Klugiewicz SSA del.

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O KONKURSIE NA STANOWISKO ASYSTENTA SĘDZIEGO W SĄDZIE OKRĘGOWYM W SZCZECINIE

OGŁOSZENIE O KONKURSIE NA STANOWISKO ASYSTENTA SĘDZIEGO W SĄDZIE OKRĘGOWYM W SZCZECINIE PREZES SĄDU OKRĘGOWEGO Szczecin, 9 lipca 2013 r. w SZCZECINIE Kd-1102-13/13 OGŁOSZENIE O KONKURSIE NA STANOWISKO ASYSTENTA SĘDZIEGO W SĄDZIE OKRĘGOWYM W SZCZECINIE I. Prezes Sądu Okręgowego w Szczecinie

Bardziej szczegółowo

I. Określenie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, które było przedmiotem kontroli.

I. Określenie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, które było przedmiotem kontroli. Warszawa, dnia 2015 r. UZP/DKD/KND/11/15 Informacja o wyniku kontroli doraźnej I. Określenie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, które było przedmiotem kontroli. Zamawiający: Gmina Zbuczyn

Bardziej szczegółowo

Jak zadbać o bezpieczeństwo na Osiedlu

Jak zadbać o bezpieczeństwo na Osiedlu Jak zadbać o bezpieczeństwo na Osiedlu Członkowie wspólnot mieszkaniowych coraz częściej decydują się na działania zmierzające do zapewniania bezpieczeństwa na obszarach należących do wspólnoty. W tym

Bardziej szczegółowo

5) w art. 40 skreśla się pkt 4.

5) w art. 40 skreśla się pkt 4. W art. 2 projektu ustawy dodaje się następujące punkty:, zmieniając jednocześnie dalszą numerację: 1) Użyte w ustawie, w różnej liczbie i przypadku, wyrazy okręgowa izba adwokacka zastępuje się użytymi

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji od wyroku Sądu Rejonowego [ ] w W.

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji od wyroku Sądu Rejonowego [ ] w W. Sygn. akt III CZP 17/14 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie o zapłatę na skutek apelacji od wyroku Sądu Rejonowego [ ] w W. z dnia 28 maja 2013 r. Czy osoba będąca członkiem zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE U Z A S A D N I E N I E

ZAGADNIENIE PRAWNE U Z A S A D N I E N I E Sygn. akt: II Cz 77/12 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie z powództwa Tomasza M. przeciwko pozwanym Janowi Ś. przy udziale interwenienta ubocznego Haliny T. o zapłatę na skutek zażalenia pozwanego od postanowienia

Bardziej szczegółowo

Postanowienie z dnia 30 lipca 1998 r. I PZ 32/98

Postanowienie z dnia 30 lipca 1998 r. I PZ 32/98 Postanowienie z dnia 30 lipca 1998 r. I PZ 32/98 1. Sąd może sprawdzić spełnianie przez radcę prawnego warunku pozwalającego na zastępowanie osób fizycznych, polegającego na wykonywaniu zawodu w kancelarii

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt III SK 23/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 grudnia 2014 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa Elektrociepłowni Z. S.A. z siedzibą w Z. przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji

Bardziej szczegółowo

Decyzja Nr 12/ 07 /I/2013 w sprawie interpretacji indywidualnej

Decyzja Nr 12/ 07 /I/2013 w sprawie interpretacji indywidualnej Dyrektor znak: Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w w Katowicach Dyrektor Śląskiego znak: WSS Oddziału - 12/ 07 Wojewódzkiego /I/2013 Narodowego Funduszu Zdrowia w Katowicach

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02)

Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02) Warszawa, dnia 16 grudnia 2002 r. Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02) Stosownie do zlecenia z dnia 18 listopada

Bardziej szczegółowo

Publikujemy cz. I artykułu na temat odpowiedzialności karnej członków zarządu sp. z o.o.

Publikujemy cz. I artykułu na temat odpowiedzialności karnej członków zarządu sp. z o.o. Publikujemy cz. I artykułu na temat odpowiedzialności karnej członków zarządu sp. z o.o. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest spółką handlową, nabywającą osobowość prawną z chwilą wpisu do Krajowego

Bardziej szczegółowo

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 R ZE C ZN IK PRAW OBYWATEL SKICH Irena Lipowicz Warszawa, dnia 6 lipca 2015 r. V.711.4.2015.ST Trybunał Konstytucyjny Warszawa Wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji

Bardziej szczegółowo

I. ZASADY WYKONYWANIA ZAWODU RADCY PRAWNEGO, ETYKI RADCY PRAWNEGOORAZ PODSTAWY FUNKCJONOWANIA SAMORZĄDU RADCÓW PRAWNYCH

I. ZASADY WYKONYWANIA ZAWODU RADCY PRAWNEGO, ETYKI RADCY PRAWNEGOORAZ PODSTAWY FUNKCJONOWANIA SAMORZĄDU RADCÓW PRAWNYCH WYKAZ ZAGADNIEŃ OMAWIANYCH W OBRĘBIE POSZCZEGÓLNYCH PRZEDMIOTÓW OBOWIĄZUJĄCYCH NA KOLOKWIUM ROCZNYM I R O K U A P L I K A C J I W ROKU SZKOLENIOWYM 2010 I. ZASADY WYKONYWANIA ZAWODU RADCY PRAWNEGO, ETYKI

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 10 września 1999 r. Przepisy wprowadzające Kodeks karny skarbowy. Rozdział I Przepisy ogólne

USTAWA z dnia 10 września 1999 r. Przepisy wprowadzające Kodeks karny skarbowy. Rozdział I Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 10 września 1999 r. Przepisy wprowadzające Kodeks karny skarbowy Opracowano na podstawie: Dz.U. z 1999 r. Nr 83, poz. 931; 2004 r. Nr 68, poz. 623, z 2005 r. Nr 25,

Bardziej szczegółowo

Ewa Kiziewicz główny specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych. Pełnomocnictwo w postępowaniu odszkodowawczym

Ewa Kiziewicz główny specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych. Pełnomocnictwo w postępowaniu odszkodowawczym Ewa Kiziewicz główny specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych Pełnomocnictwo w postępowaniu odszkodowawczym Zgodnie z ogólną zasadą składania oświadczeń woli o ile ustawa nie przewiduje odrębnych

Bardziej szczegółowo

KARTA USŁUGI PUBLICZNEJ URZĄD MIASTA ZIELONA GÓRA DG-17 OR.0143.4.2014 MIEJSCE ZAŁATWIENIA SPRAWY

KARTA USŁUGI PUBLICZNEJ URZĄD MIASTA ZIELONA GÓRA DG-17 OR.0143.4.2014 MIEJSCE ZAŁATWIENIA SPRAWY URZĄD MIASTA ZIELONA GÓRA KARTA USŁUGI PUBLICZNEJ ul. Podgórna 22 65-424 Zielona Góra tel.: (+48) 68 45 64 100 faks: (+48) 68 45 64 155 e-mail: UrzadMiasta@um.zielona-gora.pl DG-17 OR.0143.4.2014 UZYSKANIE

Bardziej szczegółowo

Pełnomocnictwo do dokonania czynności procesowej

Pełnomocnictwo do dokonania czynności procesowej Pełnomocnictwo do dokonania czynności procesowej Informacje ogólne Określenie Przed sądem cywilnym strony (powód, pozwany), ich organy (np. zarząd spółki z o.o.), a także przedstawiciele ustawowi (osoby

Bardziej szczegółowo

Druk nr 1645 Warszawa, 6 czerwca 2013 r.

Druk nr 1645 Warszawa, 6 czerwca 2013 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VII kadencja Marszałek Senatu Druk nr 1645 Warszawa, 6 czerwca 2013 r. Pani Ewa Kopacz Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowna Pani Marszałek Zgodnie z art. 118

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Henryk Gradzik (przewodniczący) SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca) SSN Józef Szewczyk

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Henryk Gradzik (przewodniczący) SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca) SSN Józef Szewczyk Sygn. akt V KK 359/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 10 grudnia 2014 r. SSN Henryk Gradzik (przewodniczący) SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca) SSN Józef Szewczyk

Bardziej szczegółowo

Zestawienie orzecznictwa w sprawach cywilnych za listopad 2014 r.

Zestawienie orzecznictwa w sprawach cywilnych za listopad 2014 r. Zestawienie orzecznictwa w sprawach cywilnych za listopad 2014 r. Wybrane orzeczenia Sądu Najwyższego opublikowane w Orzecznictwie Sądu Najwyższego Izba Cywilna zeszyt 11: 1. INTERES PRAWNY DO ZASKARŻENIA

Bardziej szczegółowo

Komunikat Biura Rady Miasta Gdańska. w sprawie zasad przeprowadzenia naboru kandydatów na ławników sądów powszechnych w Gdańsku na kadencję 2016-2019.

Komunikat Biura Rady Miasta Gdańska. w sprawie zasad przeprowadzenia naboru kandydatów na ławników sądów powszechnych w Gdańsku na kadencję 2016-2019. Komunikat Biura Rady Miasta Gdańska w sprawie zasad przeprowadzenia naboru kandydatów na ławników sądów powszechnych w Gdańsku na kadencję 2016-2019. Zgodnie z uchwałą Kolegium Sadu Okręgowego w Gdańsku

Bardziej szczegółowo

WYROK Z DNIA 4 MARCA 2009 R. III KK 322/08

WYROK Z DNIA 4 MARCA 2009 R. III KK 322/08 WYROK Z DNIA 4 MARCA 2009 R. III KK 322/08 Przepis art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w pierwotnym brzmieniu

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy o kierujących pojazdami oraz niektórych innych ustaw (druk nr 340)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy o kierujących pojazdami oraz niektórych innych ustaw (druk nr 340) Warszawa, dnia 7 maja 2013 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy o kierujących pojazdami oraz niektórych innych ustaw (druk nr 340) I. Cel i przedmiot ustawy Ustawa o zmianie ustawy o kierujących pojazdami

Bardziej szczegółowo

Regulamin Podyplomowego Studium dla Doradców Podatkowych w Instytucie Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk

Regulamin Podyplomowego Studium dla Doradców Podatkowych w Instytucie Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk Regulamin Podyplomowego Studium dla Doradców Podatkowych w Instytucie Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk Podstawę prawną utworzenia Podyplomowego Studium dla Doradców Podatkowych w Instytucie Nauk Prawnych

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 15 czerwca 2007 r. o lekarzu sądowym 1) (Dz. U. z dnia 9 lipca 2007 r. z późn. zm.) Rozdział 1. Przepisy ogólne

USTAWA. z dnia 15 czerwca 2007 r. o lekarzu sądowym 1) (Dz. U. z dnia 9 lipca 2007 r. z późn. zm.) Rozdział 1. Przepisy ogólne Dz.U.07.123.849 USTAWA z dnia 15 czerwca 2007 r. o lekarzu sądowym 1) (Dz. U. z dnia 9 lipca 2007 r. z późn. zm.) Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. 1. Ustawa określa: 1) warunki oraz tryb nabywania i

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Straży Pożarnej. (druk nr 924)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Straży Pożarnej. (druk nr 924) Warszawa, dnia 11 czerwca 2015 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Straży Pożarnej (druk nr 924) I. Cel i przedmiot ustawy Ustawa z dnia 27 maja 2015 r. o zmianie ustawy o Państwowej Straży

Bardziej szczegółowo

ZASADY. Postanowienia ogólne

ZASADY. Postanowienia ogólne ZASADY organizacji miejsc pracy w ramach refundacji ze środków Funduszu Pracy pracodawcy lub przedsiębiorcy przez okres 12 miesięcy części kosztów poniesionych na wynagrodzenia, nagrody oraz składki na

Bardziej szczegółowo

I.ZARZĄDZANIE NIERUCHOMOŚCIAMI- WPROWADZENIE

I.ZARZĄDZANIE NIERUCHOMOŚCIAMI- WPROWADZENIE 1 I.ZARZĄDZANIE NIERUCHOMOŚCIAMI- WPROWADZENIE 1.Podstawy prawne działalności zarządcy nieruchomościami w Polsce i Unii Europejskiej. 2.Uznawanie kwalifikacji zawodowych. *Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997r.

Bardziej szczegółowo

Postanowienie. z dnia 17 maja 2007 r. Sąd Najwyższy III CZP 44/07

Postanowienie. z dnia 17 maja 2007 r. Sąd Najwyższy III CZP 44/07 Postanowienie z dnia 17 maja 2007 r. Sąd Najwyższy III CZP 44/07 Przewodniczący: Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (spr.). Sędziowie SN: Iwona Koper, Zbigniew Kwaśniewski. Protokolant: Bożena Nowicka. Sąd

Bardziej szczegółowo

Postępowanie cywilne. Istota postępowania kasacyjnego. Orzeczenia, od których przysługuje skarga kasacyjna 2012-03-25

Postępowanie cywilne. Istota postępowania kasacyjnego. Orzeczenia, od których przysługuje skarga kasacyjna 2012-03-25 Postępowanie cywilne Skarga kasacyjna Wznowienie postępowania Stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Istota postępowania kasacyjnego Nadzwyczajny środek zaskarżenia To nie trzecia instancja

Bardziej szczegółowo

Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej

Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej Podstawa prawna: DZIAŁALNOŚć GOSPODARCZA Ustawa z dnia 2 lipca 2004 roku o swobodzie

Bardziej szczegółowo

Umowa o zachowaniu poufności. Aktualne umowy gospodarcze

Umowa o zachowaniu poufności. Aktualne umowy gospodarcze Umowa o zachowaniu poufności Aktualne umowy gospodarcze Prawo i zarządzanie Wydawnictwo Verlag Dashofer Sp. z o.o. al. Krakowska 271, 02-133 Warszawa tel.: 22 559 36 00, 559 36 66, faks: 22 829 27 00,

Bardziej szczegółowo

Propozycje zmian do poselskiego projektu ustawy o państwowych egzaminach prawniczych (nr druku 3351):

Propozycje zmian do poselskiego projektu ustawy o państwowych egzaminach prawniczych (nr druku 3351): z dnia 23 lutego 2011 r. Propozycje zmian do poselskiego projektu ustawy o państwowych egzaminach prawniczych (nr druku 3351): 1) Tytuł ustawy proponuje się zmienić na: ustawa o świadczeniu usług prawniczych

Bardziej szczegółowo

Informacja dotycząca wyboru ławników na kadencję 2016-2019

Informacja dotycząca wyboru ławników na kadencję 2016-2019 Informacja dotycząca wyboru ławników na kadencję 2016-2019 W związku z upływem w dniu 31 grudnia 2015 roku czteroletniej kadencji ławników sądów powszechnych, Prezes Sądu Okręgowego w Katowicach zwrócił

Bardziej szczegółowo

Wybrane aspekty windykacji wierzytelności bankowych Ujęcie praktyczne

Wybrane aspekty windykacji wierzytelności bankowych Ujęcie praktyczne Wybrane aspekty windykacji wierzytelności bankowych Ujęcie praktyczne Prowadzący: Michał Krawczyk Partner Zarządzający kancelarii Krawczyk i Wspólnicy www.krawczyk-legal.com Specyfika windykacji bankowej?

Bardziej szczegółowo

Na wniosek Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka w Biurze Rzecznika Praw

Na wniosek Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka w Biurze Rzecznika Praw RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-632772-XVIII/12/GK 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Bartłomiej Sienkiewicz Minister Spraw Wewnętrznych

Bardziej szczegółowo

Poznań, dnia 9 stycznia 2014 r. Poz. 179 UCHWAŁA NR LX/931/VI/2013 RADY MIASTA POZNANIA. z dnia 10 grudnia 2013 r.

Poznań, dnia 9 stycznia 2014 r. Poz. 179 UCHWAŁA NR LX/931/VI/2013 RADY MIASTA POZNANIA. z dnia 10 grudnia 2013 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO Poznań, dnia 9 stycznia 2014 r. Poz. 179 UCHWAŁA NR LX/931/VI/2013 RADY MIASTA POZNANIA z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie obowiązku ukończenia szkolenia,

Bardziej szczegółowo

OTWARTY KONKURS OFERT. Zarząd Powiatu Jarocińskiego ogłasza

OTWARTY KONKURS OFERT. Zarząd Powiatu Jarocińskiego ogłasza OTWARTY KONKURS OFERT Na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2014 r. poz. 1118 z późn. zm.) oraz art. 11 ust. 1 i 2

Bardziej szczegółowo

Pytania z zasad wykonywania zawodu radcy prawnego na kolokwium ustne w 2012r. - I rok aplikacji radcowskiej

Pytania z zasad wykonywania zawodu radcy prawnego na kolokwium ustne w 2012r. - I rok aplikacji radcowskiej Pytania z zasad wykonywania zawodu radcy prawnego na kolokwium ustne w 2012r. - I rok aplikacji radcowskiej 1. Proszę omówić istotne cechy zawodu radcy prawnego jako zawodu zaufania publicznego. 2. Na

Bardziej szczegółowo

Burmistrz Miasta Nowy Targ 34-400 Nowy Targ, ul. Krzywa 1

Burmistrz Miasta Nowy Targ 34-400 Nowy Targ, ul. Krzywa 1 Burmistrz Miasta Nowy Targ 34-400 Nowy Targ, ul. Krzywa 1 Nasz znak: F.3130.54.2014.VII Nowy Targ, 31.10.2014r. PISEMNA INTERPRETACJA Burmistrz Miasta Nowy Targ działając na podstawie art. 14j 1 i 3, w

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia przygotowane przez Zespół Prawa Gospodarczego i Rynku Pracy w ramach Drugiego Kongresu Prawników Wielkopolski

Zagadnienia przygotowane przez Zespół Prawa Gospodarczego i Rynku Pracy w ramach Drugiego Kongresu Prawników Wielkopolski Zagadnienia przygotowane przez Zespół Prawa Gospodarczego i Rynku Pracy w ramach Drugiego Kongresu Prawników Wielkopolski Zawartość opracowania: - Blok pierwszy: Co o prawie pracy powinien wiedzieć młody

Bardziej szczegółowo

Art. 88. - konkretyzacja: - ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

Art. 88. - konkretyzacja: - ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych OBOWIĄZYWANIE PRAWA I. Zasady konstytucyjne: 1. Zasada państwa prawa i jej konsekwencje w procesie stanowienia prawa: niezwykle ważna dyrektywa w zakresie stanowienia i stosowania prawa wyrok 9 V 2005

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 29 grudnia 2014 r. Poz. 1924 USTAWA z dnia 28 listopada 2014 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw 1) Art.

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Jan Górowski (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Jan Górowski (sprawozdawca) Sygn. akt V CSK 35/08 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 11 czerwca 2008 r. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Jan Górowski (sprawozdawca) w sprawie z urzędu J.

Bardziej szczegółowo

POMOC PRAWNA W POSTĘPOWANIU KARNYM

POMOC PRAWNA W POSTĘPOWANIU KARNYM Ministerstwo Sprawiedliwości POMOC PRAWNA W POSTĘPOWANIU KARNYM Co to jest? Jak z niej korzystać? Publikacja przygotowana dzięki wsparciu finansowemu Unii Europejskiej 2 Jesteś pokrzywdzonym, podejrzanym

Bardziej szczegółowo

brzmienie pierwotne (od 2011-09-04)

brzmienie pierwotne (od 2011-09-04) brzmienie pierwotne (od 2011-09-04) Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wymogów, jakie powinni spełniać kierownik do spraw bezpieczeństwa, służby porządkowe i służby informacyjne z dnia 30 sierpnia

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. o zmianie ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego oraz ustawy o funkcjach konsulów Rzeczypospolitej Polskiej

U S T A W A. o zmianie ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego oraz ustawy o funkcjach konsulów Rzeczypospolitej Polskiej Projekt U S T A W A z dnia o zmianie ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego oraz ustawy o funkcjach konsulów Rzeczypospolitej Polskiej Art. 1. W ustawie z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza

Bardziej szczegółowo

ZAŻALENIE. na postanowienie o umorzeniu dochodzenia z dnia ( )

ZAŻALENIE. na postanowienie o umorzeniu dochodzenia z dnia ( ) Katowice, dnia ( ) r. L.Dz.W../2015 Sygn. RO-12/UPR4/2014/AF Sąd Rejonowy Zamiejscowy z siedzibą w P. za pośrednictwem: Prokuratura Rejonowa w T. Ośrodek Zamiejscowy w P. sygn. akt. 5 Ds 234/15 ZAŻALENIE

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN Anna Kozłowska

POSTANOWIENIE. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN Anna Kozłowska Sygn. akt III CZ 76/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 4 stycznia 2012 r. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN Anna Kozłowska w sprawie ze skargi

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. (druk nr 888)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. (druk nr 888) Warszawa, dnia 5 maja 2015 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (druk nr 888) I. Cel i przedmiot ustawy Celem ustawy o zmianie

Bardziej szczegółowo

BL-112-233-TK/15 Warszawa, 28 maja 2015 r.

BL-112-233-TK/15 Warszawa, 28 maja 2015 r. BL-112-233-TK/15 Warszawa, 28 maja 2015 r. INFORMACJA PRAWNA O WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z 10 LUTEGO 2015 R. (SYGN. AKT P 10/11) DOTYCZĄCYM USTAWY Z DNIA 20 LISTOPADA 1999 R. O ZMIANIE USTAWY O

Bardziej szczegółowo

KOMORNIK SĄDOWY. Kod zawodu: 261904

KOMORNIK SĄDOWY. Kod zawodu: 261904 KOMORNIK SĄDOWY Kod zawodu: 261904 1 1. Zadania zawodowe Komornik sądowy jest funkcjonariuszem publicznym. Komornik działa przy sądzie rejonowym, ale sam nie jest organem władzy sądowniczej, gdyż nie sprawuje

Bardziej szczegółowo

Kwalifikacja gruntów gminnych dla celów VAT przysparza problemów zarówno organom podatkowym, jak i sądom.

Kwalifikacja gruntów gminnych dla celów VAT przysparza problemów zarówno organom podatkowym, jak i sądom. Kwalifikacja gruntów gminnych dla celów VAT przysparza problemów zarówno organom podatkowym, jak i sądom. Kwalifikacja gruntów gminnych dla celów VAT przysparza problemów zarówno organom podatkowym, jak

Bardziej szczegółowo

PK4.8022.45.2015 Dyrektorzy Izb Skarbowych wszystkich

PK4.8022.45.2015 Dyrektorzy Izb Skarbowych wszystkich Warszawa, dnia 30 grudnia 2015 r. Departament Polityki Podatkowej PK4.8022.45.2015 Dyrektorzy Izb Skarbowych wszystkich W nawiązaniu do postulatów zgłaszanych przez trenerów administracji skarbowej podczas

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Maria Szulc (sprawozdawca) Sygn. akt III CZP 50/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 11 października 2012 r. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Maria Szulc (sprawozdawca) w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym

- o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym Warszawa, dnia 23 października 2012 rok Michał Kabaciński Poseł wnioskodawca Szanowny Pan Cezary Grabarczyk Wicemarszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 119 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) SSN Maria Szulc

POSTANOWIENIE. SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) SSN Maria Szulc Sygn. akt V CZ 161/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 28 marca 2012 r. SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) SSN Maria Szulc w sprawie z powództwa Alicji

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 24 września 2010 r. o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw 1)

USTAWA z dnia 24 września 2010 r. o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw 1) Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 24 września 2010 r. Opracowano na podstawie Dz. U. z 2010 r. Nr 197, poz. 1307. o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W

Bardziej szczegółowo

Publikujemy cz. II artykułu na temat odpowiedzialności karnej członków zarządu sp. z o.o.

Publikujemy cz. II artykułu na temat odpowiedzialności karnej członków zarządu sp. z o.o. Publikujemy cz. II artykułu na temat odpowiedzialności karnej członków zarządu sp. z o.o. Przypomnijmy: spółka z o.o. jest spółką handlową, nabywającą osobowość prawną z chwilą wpisu do Krajowego Rejestru

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze

USTAWA z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze Kancelaria Sejmu s. 1/6 USTAWA z dnia 22 lipca 2010 r. Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2010 r. Nr 155, poz. 1037. o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o Policji, ustawy o Straży Granicznej oraz ustawy o Służbie Więziennej.

- o zmianie ustawy o Policji, ustawy o Straży Granicznej oraz ustawy o Służbie Więziennej. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Marszałek Senatu Druk nr 4147 Warszawa, 14 stycznia 2011 r. Pan Grzegorz Schetyna Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Etapy postępowania karnego. 1. Postępowanie przygotowawcze 2. Postępowanie sądowe 3. Postępowanie wykonawcze

Etapy postępowania karnego. 1. Postępowanie przygotowawcze 2. Postępowanie sądowe 3. Postępowanie wykonawcze Etapy postępowania karnego 1. Postępowanie przygotowawcze 2. Postępowanie sądowe 3. Postępowanie wykonawcze Postępowanie przygotowawcze Zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa lub wszczęcie postępowania

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 107/IX/2014. Krajowej Rady Radców Prawnych. z dnia 11 grudnia 2014 r.

Uchwała Nr 107/IX/2014. Krajowej Rady Radców Prawnych. z dnia 11 grudnia 2014 r. Uchwała Nr 107/IX/2014 Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 11 grudnia 2014 r. w sprawie wykazu aktów prawnych, których znajomość jest wymagana od aplikanta na zajęciach z poszczególnych przedmiotów

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 28 lipca 2014 r. Poz. 993 USTAWA. z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze oraz niektórych innych ustaw 1)

Warszawa, dnia 28 lipca 2014 r. Poz. 993 USTAWA. z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze oraz niektórych innych ustaw 1) DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 lipca 2014 r. Poz. 993 USTAWA z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W ustawie

Bardziej szczegółowo

L.dz. 11251/OBSiL/2015 Warszawa, dnia 26 października 2015 r.

L.dz. 11251/OBSiL/2015 Warszawa, dnia 26 października 2015 r. L.dz. 11251/OBSiL/2015 Warszawa, dnia 26 października 2015 r. Dziekani Rad Okręgowych Izb Radców Prawnych, Szanowni Państwo, Równolegle z pracami nad ustawą o nieodpłatnej pomocy prawnej i edukacji prawnej,

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 110/VII/2010 Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 30 stycznia 2010 r.

Uchwała Nr 110/VII/2010 Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 30 stycznia 2010 r. Uchwała Nr 110/VII/2010 Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 30 stycznia 2010 r. w sprawie regulaminu prowadzenia list radców prawnych i list aplikantów radcowskich Na podstawie art. 60 pkt 8 lit. d ustawy

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) Warszawa, dnia 30 czerwca 2010 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) I. Cel i przedmiot ustawy

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 15 czerwca 2007 r. o lekarzu sądowym 1) Rozdział 1 Przepisy ogólne

USTAWA z dnia 15 czerwca 2007 r. o lekarzu sądowym 1) Rozdział 1 Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 15 czerwca 2007 r. o lekarzu sądowym 1) Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2007 r. Nr 123, poz. 849, z 2008 r, Nr 51, poz. 293. Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. 1.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) SSN Jacek Gudowski SSN Karol Weitz (sprawozdawca) Protokolant Katarzyna Bartczak

UCHWAŁA. Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) SSN Jacek Gudowski SSN Karol Weitz (sprawozdawca) Protokolant Katarzyna Bartczak Sygn. akt III CZP 106/14 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 26 lutego 2015 r. Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) SSN Jacek Gudowski SSN Karol Weitz (sprawozdawca) Protokolant Katarzyna Bartczak

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 23 lutego 1991 r.

USTAWA z dnia 23 lutego 1991 r. Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego Art. 1. [1. Uznaje

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy o kierujących pojazdami (druk nr 638)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy o kierujących pojazdami (druk nr 638) Warszawa, dnia 20 maja 2014 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy o kierujących pojazdami (druk nr 638) I. Cel i przedmiot ustawy Zasadniczym celem opiniowanej ustawy jest, w myśl uzasadnienia do projektu

Bardziej szczegółowo

IPTPB2/436-17/11-4/KR 2011.07.08. Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi

IPTPB2/436-17/11-4/KR 2011.07.08. Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi IPTPB2/436-17/11-4/KR 2011.07.08 Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi Czy jeżeli wspólnicy zapłacą Spółce odsetki na poziomie rynkowym ok. 10-12%, Spółka będzie mogła pożyczyć wspólnikom środki finansowe na

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca) Sygn. akt IV CSK 611/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 25 czerwca 2014 r. SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska SSN Krzysztof Pietrzykowski

Bardziej szczegółowo

Kiedy umowa najmu samochodu może zostać uznana na gruncie prawa podatkowego za umowę leasingu?

Kiedy umowa najmu samochodu może zostać uznana na gruncie prawa podatkowego za umowę leasingu? Kiedy umowa najmu samochodu może zostać uznana na gruncie prawa podatkowego za umowę leasingu? Do kosztów uzyskania przychodów można zaliczyć wydatki związane z eksploatacją samochodu osobowego nie będącego

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Z DNIA 9 CZERWCA 2006 R. I KZP 12/06

UCHWAŁA Z DNIA 9 CZERWCA 2006 R. I KZP 12/06 UCHWAŁA Z DNIA 9 CZERWCA 2006 R. I KZP 12/06 W sytuacji, gdy nie nastąpi ściągnięcie kosztów procesu karnego w ciągu 3 lat od dnia, w którym należało je uiścić (art. 641 k.p.k.), postępowanie wykonawcze

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 8 października 2003 r., III CZP 68/03

Uchwała z dnia 8 października 2003 r., III CZP 68/03 Uchwała z dnia 8 października 2003 r., III CZP 68/03 Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) Sędzia SN Barbara Myszka Sędzia SN Marek Sychowicz (sprawozdawca) Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Skarbu

Bardziej szczegółowo

Otwarty konkurs ofert na realizację zadania publicznego w zakresie prowadzenia punktu nieodpłatnej pomocy prawnej. Działając na podstawie art. 4 ust.

Otwarty konkurs ofert na realizację zadania publicznego w zakresie prowadzenia punktu nieodpłatnej pomocy prawnej. Działając na podstawie art. 4 ust. Otwarty konkurs ofert na realizację zadania publicznego w zakresie prowadzenia punktu nieodpłatnej pomocy prawnej. Działając na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1b i art. 13 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 roku

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt III CSK 111/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 22 listopada 2007 r. SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Zbigniew

Bardziej szczegółowo

ELEKTRONICZNE POSTĘPOWANIE UPOMINAWCZE - GŁÓWNE ZAŁOŻENIA Identyfikacja podmiotów w elektronicznym postępowaniu upominawczym. dr Dariusz Szostek

ELEKTRONICZNE POSTĘPOWANIE UPOMINAWCZE - GŁÓWNE ZAŁOŻENIA Identyfikacja podmiotów w elektronicznym postępowaniu upominawczym. dr Dariusz Szostek ELEKTRONICZNE POSTĘPOWANIE UPOMINAWCZE - GŁÓWNE ZAŁOŻENIA Identyfikacja podmiotów w elektronicznym postępowaniu upominawczym dr Dariusz Szostek Identyfikacja przy czynnościach prawnych Identyfikacja rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 16 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o doradztwie podatkowym oraz ustawy o rachunkowości

USTAWA z dnia 16 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o doradztwie podatkowym oraz ustawy o rachunkowości Kancelaria Sejmu s. 1/5 USTAWA z dnia 16 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o doradztwie podatkowym oraz ustawy o rachunkowości Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2005 r. Nr 10, poz. 66, z 2007 r. Nr 98, poz.

Bardziej szczegółowo

Przepisy ogólne 76 78

Przepisy ogólne 76 78 74 75 w związku z art. 26 ust. 1 ustawy deweloperskiej forma aktu notarialnego dla przedwstępnej umowy deweloperskiej nie jest obligatoryjna i jest jedynie formą ad eventum, otwierającą możliwość skorzystania

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Badań, Studiów i Legislacji

Ośrodek Badań, Studiów i Legislacji Warszawa, dnia 1 października 2015 r. Stanowisko Ośrodka Badań, Studiów i Legislacji w sprawie tajemnicy zawodowej w związku z żądaniem komornika w trybie art. 761 KPC 1. Komornik wystąpił do Kancelarii

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 24 listopada 2009 r.

Warszawa, dnia 24 listopada 2009 r. Warszawa, dnia 24 listopada 2009 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobnie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami.

- o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami. KLUB POSELSKI RUCH PALIKOTA ul. Wiejska 4/6/8 00-902 Warszawa Warszawa, dnia 20 stycznia 2012 r. Grupa Posłów na Sejm RP Klubu Poselskiego Ruch Palikota Szanowna Pani Ewa Kopacz Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorco, nie narażaj się na odpowiedzialność

Przedsiębiorco, nie narażaj się na odpowiedzialność Przedsiębiorco, nie narażaj się na odpowiedzialność Krajowy Rejestr Sądowy zawiera istotne dane i informacje o przedsiębiorcy, między innymi w zakresie składu jego organów, siedziby, kapitału zakładowego

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 620 OBWIESZCZENIE MARSZAŁKA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 23 kwietnia 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu

Bardziej szczegółowo

o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw[1]), [2])

o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw[1]), [2]) Przepisy CFC - CIT USTAWA z dnia 29 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw[1]), [2]) Art. 1.

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt III SK 56/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 21 czerwca 2013 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa Cyfrowy Polsat Spółki Akcyjnej w W. przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) SSN Anna Owczarek. Protokolant Bożena Kowalska

POSTANOWIENIE. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) SSN Anna Owczarek. Protokolant Bożena Kowalska Sygn. akt III CZP 35/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 26 czerwca 2014 r. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) SSN Anna Owczarek Protokolant Bożena Kowalska

Bardziej szczegółowo

Rodzaj dokumentu Interpretacja indywidualna

Rodzaj dokumentu Interpretacja indywidualna Rodzaj dokumentu Interpretacja indywidualna Sygnatura DFP-Fn-VI.310.1.2012 Data 2012-12-19 Autor Prezydent Miasta Łodzi Temat Jaką stawką podatku od nieruchomości należy opodatkować lokal użytkowy będący

Bardziej szczegółowo

Usługi detektywistyczne

Usługi detektywistyczne Źródło: http://msw.gov.pl Wygenerowano: Czwartek, 17 września 2015, 15:14 Usługi detektywistyczne INFORMACJA sprawy dotyczące wpisu, zmiany wpisu lub wykreślenia wpisu z rejestru działalności regulowanej

Bardziej szczegółowo

W klasyfikacji zawodów i specjalności zawód doradcy podatkowego jest pod kodem

W klasyfikacji zawodów i specjalności zawód doradcy podatkowego jest pod kodem Wymagania Potrzebne dokumenty Zakres tematyczny egzaminu na doradcę podatkowego Przeprowadzanie egzaminów Praktyka zawodowa Wpis na listę doradców podatkowych Czynności doradztwa podatkowego Zakres usług

Bardziej szczegółowo

OBSŁUGA PRAWNICZYCH BAZ DANYCH. Semestr zimowy 2015/2016 SSP I

OBSŁUGA PRAWNICZYCH BAZ DANYCH. Semestr zimowy 2015/2016 SSP I OBSŁUGA PRAWNICZYCH BAZ DANYCH Semestr zimowy 2015/2016 SSP I Zajęcia nr 3 Publiczne bazy orzeczeń Cz. I Serwis Sądu Najwyższego Serwis Naczelnego Sądu Administracyjnego i Centralna Baza Orzeczeń Sądów

Bardziej szczegółowo