Wzrost sztucznych odnowień jodły pospolitej (Abies alba Mill.) w różnych warunkach drzewostanowych i siedliskowych w Nadleśnictwie Szklarska Poręba

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wzrost sztucznych odnowień jodły pospolitej (Abies alba Mill.) w różnych warunkach drzewostanowych i siedliskowych w Nadleśnictwie Szklarska Poręba"

Transkrypt

1 Barzdajn W. & Kuczkowski K. 2010: Wzrost sztucznych odnowień jodły pospolitej (Abies alba Mill.) w różnych warunkach drzewostanowych i siedliskowych w Nadleśnictwie Szklarska Poręba. Opera Corcontica 47/2010 Suppl. 1: Wzrost sztucznych odnowień jodły pospolitej (Abies alba Mill.) w różnych warunkach drzewostanowych i siedliskowych w Nadleśnictwie Szklarska Poręba The growth of silver fir (Abies alba Mill.) cultures in the different stand and site conditions in the Szklarska Poręba Forest District Władysław Barzdajn 1 & Krzysztof Kuczkowski 2 1 Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, Katedra Hodowli Lasu, ul. Wojska Polskiego 69, Poznań, 2 Abstrakt Badania terenowe wykonano w 2007 r. na 191 powierzchniach o wielkości od 0,03 ha do 0,55 ha, na których w latach posadzono jodłę. Sadzonki były wyprodukowane wg różnych technologii i z nasion różnego pochodzenia. Posadzono je w różnych warunkach siedliskowych i drzewostanowych. Aby wyjaśnić wpływ różnych czynników na wzrost jodeł, należało wyrazić go we względnych jednostkach, pozbawionych miana. W pierwszej kolejności opisano zależność wysokości od wieku jodeł (krzywa wzrostu), do czego wykorzystano funkcje wykładnicze. Następnie dla każdej z badanych powierzchni i badanej cechy określano jej odchylenie od regresji wykładniczej, wyrażone w jednostkach wartości regresyjnej. Zależność wzrostu od cech jakościowych wykrywano przez zastosowanie pojedynczej analizy wariancji. Zależności wzrostu od cech ilościowych poszukiwano przez zastosowanie analizy korelacji i regresji. Wzrost jodeł wykazywał bardzo silną zależność od technologii produkcji sadzonek i od pochodzenia nasion. Czynniki środowiska wykazały mniejszy wpływ na wzrost, ze względu na niewielkie ich zróżnicowanie. Abstract Field measurements were carried out in 2007 on 191 plots with silver fir which was planted in The size of plots varied from 0,03 up to 0,55 ha. Seedlings were produced according to the different technologies and from seeds of different origin (provenances). They were planted in the different site and stand conditions. To explain the influence of different factors on the growth of silver fir it should be expressed in the relative units. First, the dependence of the height on the age of silver fir was described (height growth curve) and to do it the exponential functions were applied. Next, for each plot as well as for each feature, the deviation from the exponential regression was calculated (in regression value units). The dependence of the growth on the qualitative features was analyzed by the use of the one-way analysis of variance. The dependence of the growth on the quantitative features was seeked using the correlation and regression analysis. The growth of silver fir showed very distinct dependence on the seedling production technology and on the seed provenance. Environmental factors showed lower influence on the growth because of their smaller differentiation. 189

2 Barzdajn et al.: Wzrost jodły pospolitej w Nadleśnictwie Szklarska Poręba Słowa kluczowe: ochrona czynna, restytucja, hodowla lasu Keywords: active protection, restoration, silviculture Wstęp Naturalny udział jodły w składzie gatunkowym lasów sudeckich nie będzie dokładnie poznany, gdyż jej ubytek rozpoczął się w czasach przed powstaniem gospodarstwa leśnego, a więc przed inwentaryzacjami stanu lasów. Intensywne wylesienia notowane są od 13. wieku, w związku z intensywnym rozwojem górnictwa, hut metali i hut szkła, wykorzystujących drewno, węgiel drzewny i popiół (Staffa 1985, Korta 1986, Ciężkowski et al. 1996). Gdy po drugiej wojnie śląskiej ( ) Prusy ostatecznie podbiły Śląsk, Sudety były już w znacznej części wylesione. W 1777 r. Fryderyk II Hohenzollern wydał ustawę dla lasów Śląska, na mocy której pomierzono i opisano lasy. Regulowała ona też sposób określania rocznego wyrębu lasów (Broda 1965). Dopiero od tego momentu skład gatunkowy lasów sudeckich mógł być określany na podstawie względnie dokładnych oszacowań. Wylesione tereny były zagospodarowywane jako pastwiska. Pasterstwo górskie utrzymało się w Karkonoszach do połowy 19. wieku, konkurując z lasem o teren, nawet w strefie górnej granicy lasu (Zoll 1958, Staffa 1985, Matuszkiewicz & Matuszkiewicz 1967). Początkowo jodła znikała z krajobrazu wraz z lasami. Wprowadzone od połowy 18. wieku leśnictwo, rozumiane jako sposób regulacji rozmiaru pozyskania drewna lub jako sposób jego produkcji w lesie, oparte na zrębowym sposobie zagospodarowania lasu, nie sprzyja występowaniu jodły. Toteż każda kolejna inwentaryzacja lasu lub jodły wykazywała ubytek tego gatunku (Zoll 1963, Wilczkiewicz 1976, Boratyński & Filipiak 1997, Filipiak & Barzdajn 2004). Wg materiałów urządzania lasu, w 1998 roku udział jodły pospolitej w lasach Sudetów wynosił 0,36 %, ze znaczną przewagą jodeł starszych niż 80-letnie. W takiej sytuacji, bez działań wspierających jodła nadal zmniejszałaby swój udział. Aby ją trwale utrzymać, konieczne było podjęcie działań restytucyjnych. Program restytucji jodły pospolitej w lasach Sudetów rozpoczął się w 1998 roku, lecz uprawy jodłowe zakładano oczywiście także wcześniej. Były to działania bardzo ostrożne, gdyż po okresie klęski zamierania lasu w latach 80. ub. wieku składy gatunkowe upraw dla obszarów poklęskowych niemal nie przewidywały jodły (Szymański et al. 1994). Zamierzony zakres restytucji to wprowadzenie jodły na powierzchnię około 33 tys. ha i zwiększenie jej udziału do ok. 20 % (Barzdajn 2000, 2004). Na Nadleśnictwo Szklarska Poręba, gospodarujące lasami położonymi po części w Karkonoszach a po części w Górach Izerskich, przypada z tego 1921 ha. W skali całych Sudetów, w latach wprowadzano jodłę na powierzchnię ok. 200 ha rocznie. W nadleśnictwach sudeckich istnieje pewna doza niepewności co do możliwości skutecznej restytucji jodły. Doświadczenia miejscowych leśników dotyczące zakładania upraw z jodłą, ich pielęgnacji i dalszego prowadzenia drzewostanów z udziałem jodły są ograniczone, i wynikają jedynie z edukacji oraz ewentualnych osobistych doświadczeń z lasów jodłowych poza Sudetami. Zaistniała więc potrzeba wstępnej oceny wzrostu i rozwoju nowo wprowadzanych upraw i młodników jodłowych, z której mogą wynikać wnioski mające znaczenie dla dalszych prac nad restytucją gatunku. Metodyka W Nadleśnictwie Szklarska Poręba przeprowadzono ocenę wzrostu jodeł posadzonych w latach Ocenianymi jednostkami były zwarte powierzchnie nasadzeń o wielkości 0,03 0,55 ha. Badania terenowe wykonano w 2007 r. na powierzchni ok. 40 ha, oceniając wszystkie jednostki (w liczbie 191) w leśnictwach: Szronowiec, Roztoka, Michałowice, Górzyniec, Krokusy, Rozdroże, Kopaniec, Szklarska Poręba i Jakuszyce. Oceniane powierzchnie odnowieniowe znajdują się w bardzo różnych warunkach siedliskowych, powstały przy udziale sadzonek wyprodukowanych z lokalnych, ale też ze sprowadzanych nasion, przy zastosowaniu różnych technik produkcyjnych. Odnowienia te powstały 190

3 Opera Corcontica 47/2010 suppl. 1 też w różnym czasie, więc różniły się wiekiem. Dla każdego punktu określono jego dane adresowe i porządkowe, wysokość nad poziomem morza, ekspozycję stoku, typ siedliskowy lasu z wariantem uwilgotnienia, typ, podtyp i gatunek gleby, rodzaj pokrywy roślinnej, wielkość powierzchni, skład gatunkowy drzewostanu osłaniającego, wiek, wysokość i zagęszczenie osłony, ażurowość pułapu leśnego, rok posadzenia jodeł i ich wiek biologiczny, technologię produkcji sadzonek, pochodzenie nasion, przeciętną wysokość drzewek, przeciętny przyrost wierzchołka i pędu okółkowego w górnym okółku oraz czynnik świetlny. Zrezygnowano z oceny udatności sadzenia, gdyż powierzchnie były chronione ogrodzeniem z siatki i na wszystkich powierzchniach otrzymano zbliżoną, wysoką udatność. Podstawą analizy wyników była baza danych, zawierająca 31 pól i 191 rekordów. Cechy taksacyjne drzewostanów osłaniających, ażurowość okapu, ekspozycję stoku i cechy wzrostowe odnowienia określano na miejscu wysadzenia jodeł. Dane dotyczące daty sadzenia, pochodzenia nasion, technologii produkcji szkółkarskiej uzyskano z dokumentacji nadleśnictwa. Pozostałe dane pochodziły z planu urządzania lasu oraz operatu glebowego i siedliskowego. Aby określić wpływ różnych warunków siedliskowych na wzrost jodły, należało przede wszystkim pozbyć się wpływu trendu wiekowego. Należało go więc zanalizować. Zależność wysokości od wieku opisano krzywą wzrostu, którą wybrano spośród rodziny krzywych wykładniczych. Wykresy analizowanych funkcji były bardzo zbliżone, więc wybrano krzywą o najprostszym równaniu: y = a. e bx. Wykres i wartości empirycznych parametrów a i b zamieszczono na Ryc. 1. Dla każdego wieku drzewek wyrażonego w latach otrzymano więc wartość regresyjną wysokości. Wartości empiryczne wysokości oczywiście odchylały się od wartości regresyjnej. Odchylenia te zależą od różnych czynników, które mają być analizowane oraz od czynników niekontrolowanych. Wielkość odchyleń od regresji dla każdej powierzchni badawczej podzielono przez wartość regresyjną wysokości, otrzymując względne, pozbawione jednostek pomiarowych, odchylenia od regresji. Te względne odchylenia dodano do bazy Ryc. 1. Krzywa wzrostu upraw jodły pospolitej w Nadleśnictwie Szklarska Poręba. Fig. 1 The growth curve of silver fir cultures in the Forest District Szklarska Poręba. 191

4 Barzdajn et al.: Wzrost jodły pospolitej w Nadleśnictwie Szklarska Poręba danych jako jej 32. pole. Analizując wpływ czynników mierzonych w jednostkach skal ilorazowych (a więc ujętych ilościowo) na wzrost jodeł, posłużono się analizą korelacji i regresji. W wypadku otrzymania istotnych współczynników korelacji liniowej określano parametry równania prostej, opisującej analizowaną zależność. Rozkład danych empirycznych nie wskazywał na istnienie zależności krzywoliniowych. Wpływ czynników jakościowych, określanych w jednostkach skal nominalnych, badano przy pomocy analizy wariancji, stosując pojedynczą klasyfikację danych i losowy model matematyczny analizy. W wypadku gdy wynik analizy był pozytywny, tzn. wykryto wpływ badanego czynnika na wysokość jodeł, wykonywano a posteriori tzw. nowy wielokrotny test rozstępu Duncana, wykrywający istotne różnice pomiędzy poziomami badanego czynnika. Wyniki Mimo położenia badanych jednostek odnowieniowych na stosunkowo rozległym obszarze i w różnych warunkach siedliskowych, okazało się, że wiele badanych czynników wykazało niewielkie zróżnicowanie, uniemożliwiające wykrycie ich wpływu na wzrost jodły. Nie wykryto więc wpływu gatunku osłony, gdyż w 176 wypadkach (na 191) był to świerk. Nie wykryto też wpływu wieku drzewostanu osłonowego, gdyż w 177 wypadkach wiek ten zawierał się w przedziale lat. Wielkość gniazda w 162 wypadkach zawierała się w przedziale 0,10 0,35 ha, i to również nie wystarczyło do wykrycia związku z wysokością jodeł. Podobnie było z typem i podtypem gleby 167 powierzchni założono na glebach brunatnych kwaśnych (BRK) i brunatnych właściwych oglejonych (GBw) oraz z typem siedliska leśnego w 186 wypadkach był to las mieszany górski (LMG). Brak wykrytej korelacji nie w każdym wypadku wynikał z małego zróżnicowania obiektów. Nie stwierdzono istotnej korelacji z wysokością nad poziom morza, pomimo tego, że badane jednostki położone były na wysokościach od 450 do 850 m n.p.m. (Ryc. 2). Jest to wynik na tyle zaskakujący, że w tym jedynym przypadku zdecydowano się go zaprezentować mimo braku istotności związku. Spośród elementów środowiska określonych ilościowo, istotny związek ze wzrostem jodły wykazały ażurowość okapu leśnego (Ryc. 3), zagęszczenie osłony (Ryc. 4) i wysokość osłony (Ryc. 5). Istotna wartość współczynnika korelacji liniowej świadczy o istnieniu związku między cechami, nie rozstrzygając, czy jest to związek przyczynowo-skutkowy. Otrzymany wynik można jednak łączyć z konkurencyjnym oddziaływaniem drzewostanu osłaniającego. Ażurowość zwiększa przyrost jodły, a zagęszczenie i wysokość osłony zmniejszają ten przyrost. Wpływ cech środowiska określanych jakościowo na wzrost odnowień jodły przedstawiono na rycinach (Ryc. 6 Ryc. 11). Opisują one jedynie te związki, dla których otrzymano pozytywny wynik analizy wariancji. Na wszystkich rycinach umieszczono wynik testu Duncana, określającego istotne różnice pomiędzy obiektami. Obiekty, w oznaczeniu których znajduje się wspólna litera, nie różnią się istotnie. Np. dla obiektów oznaczonych a, ab i b jedyną istotną różnicę wykryto pomiędzy obiektami oznaczonymi a i b. Wpływ ekspozycji stoku na wzrost odnowień jodły obrazuje Ryc. 6. Najkorzystniejszy dla wzrostu okazał się teren płaski, na którym jodła rosła istotnie lepiej niż na ekspozycjach północnych. Ekspozycje południowe wykazały pośrednie wartości odchyleń od krzywej wzrostu. Najbardziej rozpowszechniony typ gleby na badanym obszarze to gleba brunatna kwaśna, i na glebach tego typu założono najwięcej, bo 155 powierzchni. Wzrost jodły na tych glebach był zadowalający, jednak nieco (nieistotnie) lepszy wynik zanotowano na glebach brunatnych właściwych oglejonych (Ryc. 7). Najgorszy wynik otrzymano na glebach opadowo-glejowych. Wynik na glebach bielicowych właściwych oglejonych, wobec tylko dwóch spostrzeżeń, nie powinien być interpretowany. Siedliska określane jako wilgotne (należy rozumieć, że są trwale wilgotne) okazały się gorsze dla wzrostu jodły od siedlisk świeżych (Ryc. 8). Wzrost posadzonych jodeł był wyraźnie lepszy w obecności roślin zielnych i krzewinek (Ryc. 9). Pokrywa roślinna gleby zależała od stopnia rozrzedzenia drzewostanu osłaniającego odnowienie i nie 192

5 Opera Corcontica 47/2010 suppl. 1 Ryc. 2. Wpływ wysokości nad poziomem morza na wzrost sztucznych odnowień jodły pospolitej. Na podstawie wyników analizy nie można odrzucić hipotezy o braku takiego wpływu, dlatego nie wykreślono prostej regresji. Fig. 2 Influence of the altitude on the growth of silver fir cultures. On the base of the analysis it is not possible to reject the hypothesis of the lack of influence and that s why the regression is not plotted. Ryc. 3. Wpływ ażurowości okapu na wzrost sztucznych odnowień jodły pospolitej. Fig. 3 Influence of the canopy permeability on the growth of silver fir cultures. 193

6 Barzdajn et al.: Wzrost jodły pospolitej w Nadleśnictwie Szklarska Poręba Ryc. 4. Wpływ zagęszczenia drzewostanu osłaniającego na wzrost sztucznych odnowień jodły pospolitej. Fig. 4 Influence of the shelter stand density on the growth of silver fir cultures. Ryc. 5. Wpływ wysokości drzew drzewostanu osłaniającego na wzrost sztucznych odnowień jodły pospolitej. Fig. 5 Influence of the shelter stand height on the growth of silver fir cultures. 194

7 Opera Corcontica 47/2010 suppl. 1 Ryc. 6. Wpływ ekspozycji stoku na wzrost sztucznych odnowień jodły pospolitej. TP teren płaski. Fig. 6 Influence of the slope exposure on the growth of silver fir cultures. TP flat terrain. Ryc. 7. Wpływ typu i podtypu gleby na wzrost sztucznych odnowień jodły pospolitej. BRK gleba brunatna kwaśna. BRg gleba brunatna właściwa oglejona. OGw gleba opadowo-glejowa. GBw gleba bielicowa właściwa oglejona. Fig. 7 Influence of the type subtype of soil on the growth of silver fir cultures. BRK acid brown soil. BRg specific brown gley soil. OGw bog precipitation-gley soil. GBw specific podzolic gley soil. 195

8 Barzdajn et al.: Wzrost jodły pospolitej w Nadleśnictwie Szklarska Poręba Ryc. 8. Wpływ wilgotności siedliska na wzrost sztucznych odnowień jodły pospolitej. Fig. 8 Influence of the site moisture on the growth of silver fir cultures. Ryc. 9. Wpływ pokrywy gleby na wzrost sztucznych odnowień jodły pospolitej. Skala obejmuje: pokrywa martwa (ściółka), pokrywa zadarniona, pokrywa silnie zadarniona, pokrywa zdziczała. Fig. 9 Influence of the vegetal cover on the growth of silver fir cultures. Scale: litter, turf cover, thick turf cover, abundant wild soil cover. 196

9 Opera Corcontica 47/2010 suppl. 1 Ryc. 10. Wpływ technologii produkcji sadzonek jodły na wzrost jej odnowień. 3/0 trzylatki nieszkółkowane; 4/0 czterolatki nieszkółkowane; 1/2 i 2/1 trzylatki szkółkowane; 1/3 i 2/2 czterolatki szkółkowane; 5.l pięciolatki. K sadzonki wyprodukowane w pojemnikach szkółkarskich. Fig. 10 Influence of silver fir plats production on their growth. 3/0 three-year old seedlings not transplanted; 4/0 4-year old seedlings not transplanted; 1/2 and 2/1 3-years old seedlings, transplanted; 1/3 and 2/2 4-years old seedlings, transplanted; 5.l 5-years old seedlings; K-container seedlings. należy rozumieć, że to rośliny zielne lub krzewinki wpływały pozytywnie na wzrost jodły, lecz że był to wpływ zmniejszenia konkurencji ze strony drzewostanu. Każde rozrzedzenie drzewostanu wywołujące pojawienie się roślin runa zostało jakby zaakceptowane przez jodłę, i nie wykryto istotnych różnic pomiędzy pokrywą zadarnioną, pokrywą silnie zadarnioną i pokrywą zdziczałą. Jodła charakteryzuje się powolnym wzrostem w młodości i jej materiał sadzeniowy musi być kilkuletni. Najlepszym wzrostem charakteryzowały się czteroletnie sadzonki szkółkowane, posadzone z nagim korzeniem (Ryc. 10). Równie dobrze rosły jodły z sadzonek 3-letnich nieszkółkowanych. Te dwa obiekty dały wynik jednoznacznie lepszy od wszystkich innych, nie wyłączając sadzonek z bryłką korzeniową. Program restytucji jodły w Sudetach opiera się na rozmnożeniu gatunku z lokalnych nasion. Polska regionalizacja nasienna dopuszcza jednak sprowadzanie nasion jodły w Sudety z regionu pochodzenia 803, m. in. z Nadleśnictwa Nawojowa, i dlatego taki import zdarza się. Wpływ pochodzenia nasion na wzrost odnowień jest bardzo wyraźny (Ryc. 11). Najlepszym wzrostem charakteryzują się jodły wyprodukowane z nasion z plantacji nasiennej w Nadleśnictwie Międzylesie (Sudety Wschodnie). Zmieszane z jodłami lokalnymi z oddz. 179 j (Obręb Piechowice) uplasowały się na drugim miejscu. Jodły z Nadleśnictwa Nawojowa rosną dobrze, lecz nie lepiej od lokalnych z oddz. 179 j, 354 a (Obręb Piechowice) czy pochodzących z terenu Leśnictwa Szklarska Poręba. Najgorszym wzrostem charakteryzują się jodły, których sadzonki wyprodukowano z lokalnych nasion zebranych w oddz. 205 i (Obręb Piechowice) oraz z Nadleśnictwa Świeradów (oddz. 450 m). 197

10 Barzdajn et al.: Wzrost jodły pospolitej w Nadleśnictwie Szklarska Poręba Legenda/Legend 205 i Obr. Piechowice, 13 a Obr. Piechowice, 145 b Obr. Piechowice, 179 j Obr. Piechowice, 242 a Obr. Piechowice, 274 g Obr. Szklarska P., 300 c Obr. Szklarska P., 32 g Nadl. Międzylesie, 354 a Obr. Piechowice, 450 m Nadl. Świeradów, L Szkl teren Leśnictwa Szklarska P., 151 b Nadl. Międzylesie, 128 j Nadl. Nawojowa, 151 i Nadl. Nawojowa, 32 g/179 j Nadl. Międzylesie/ Obr. Piechowice Ryc. 11. Wpływ pochodzenia nasion na wzrost wyprodukowanych z nich sadzonek jodły pospolitej. Symbole z numerem i literą oznaczają różne drzewostany w Nadleśnictwie Szklarska Poręba, o ile nie wymieniono nazwy innego nadleśnictwa. Fig. 11 Influence of the seed provenance on the growth of silver fir cultures. Symbols with number and letter mean different stands in Szklarska Poręba Forest District, in case no other name of forest district. Dyskusja Z hodowlano-leśnego punktu widzenia najważniejszym wynikiem pracy jest wykazanie, że dla dobrego wzrostu odnowień sztucznych jodły podstawowe znaczenie mają pochodzenie nasion i technologia szkółkarska. Baza nasienna jodły w Sudetach jest uboga i niewystarczająca do zrealizowania zamierzonego zakresu restytucji. Jest też nierównomiernie rozłożona. Nadleśnictwo Szklarska Poręba nie ma własnej oficjalnej bazy nasiennej. Na obszarze Sudetów Zachodnich jedynie Nadleśnictwo Kamienna Góra ma 16 ha gospodarczych drzewostanów nasiennych, a na Pogórzu Izerskim, w Nadleśnictwie Lwówek jest jeszcze 6 ha takich drzewostanów. Więcej drzewostanów nasiennych znajduje się w Sudetach Środkowych i w Sudetach Wschodnich. Najwydajniejszym źródłem zaopatrzenia w nasiona jest obiekt w Nadleśnictwie Międzylesie, powstały w 1968 roku jako plantacja nasienna, mający dziś status gospodarczego drzewostanu nasiennego. Jest on dokładniej opisany w oddzielnej pracy (Barzdajn & Kowalkowski 2007). Urodzaj nasion w tym obiekcie systematycznie się zwiększa i w 2009 roku osiągnął 700 kg. W prezentowanym tu badaniu okazało się, że wzrost jodły wyhodowanej z nasion zebranych w tym obiekcie jest najlepszy, a więc lepszy od jodeł pochodzących z matecznego dla jodły regionu 803 (Beskid Niski i Beskid Sądecki). Nie jest to jedyny wynik, wskazujący na brak potrzeby sprowadzania nasion jodły spoza Sudetów. W 198

11 Opera Corcontica 47/2010 suppl. 1 serii doświadczeń proweniencyjnych założonych w 2004 r. w nadleśnictwach Świeradów Zdrój (Góry Izerskie), Zdroje (Góry Stołowe) i Lądek Zdrój (Góry Złote) nie udowodniono lepszego wzrostu jodeł spoza Sudetów w porównaniu z jodłami pochodzeń sudeckich (Barzdajn 2009). W nadleśnictwach sudeckich w wielu wypadkach wykorzystywane są nasiona z drzew rosnących w rozproszeniu lub w małych grupach. Ze stanowiska genetyki populacyjnej nie jest to korzystne, gdyż wiele nasion z tych źródeł powstaje przez samozapylenie i jest obciążonych genetycznie. Być może właśnie depresją wsobną można wytłumaczyć gorszy wzrost jodeł z niektórych źródeł nasion znajdujących się w Nadl. Szklarska Poręba. Potencjał genetyczny jest podstawową cechą materiału siewnego i sadzeniowego, jednak czy ten potencjał będzie wykorzystany i przejawi się we wzroście, decydują czynniki środowiskowe i technika hodowlana. Istotne znaczenie ma technologia szkółkarska stosowana do produkcji sadzonek. Wpływa ona także na koszty odnowienia. Dlatego wynik wskazujący na przydatność trzyletnich sadzonek, najmłodszych z możliwych do posadzenia, a przy tym niewymagających szkółkowania oznacza, że możliwa jest znaczna redukcja kosztów ich produkcji. Czteroletnie sadzonki są również dobrym materiałem sadzeniowym, jednak pod warunkiem, że je szkółkowano. Dłuższy cykl produkcyjny i dodatkowa operacja technologiczna (szkółkowanie) znacznie podnoszą koszty produkcji. Pięcioletnie sadzonki okazały się gorsze od młodszych. Sadzonki produkowane z bryłką nie wykazały swojej przewagi jakości nad sadzonkami z nagim korzeniem. Ten wynik nie jest zgodny z oczekiwaniami hodowców lasu. Nie oznacza on jednak, że należy rezygnować z tej technologii. Jej podstawową zaletą w warunkach górskich jest możliwość i łatwość rozwiązania problemów związanych z różnicami klimatycznymi pomiędzy szkółką (zlokalizowaną zwykle nisko, we względnie ciepłej strefie klimatycznej z długim okresem wegetacyjnym) a miejscem sadzenia (które wypada często w strefie chłodnej, z krótkim i późno rozpoczynającym się sezonem wegetacyjnym). Sadzonki z bryłką są łatwe do transportu i mało wrażliwe na warunki tymczasowego przechowywania. Można je też sadzić przez cały sezon wegetacyjny oraz przyległe okresy spoczynku wegetacyjnego. Podstawową technologią produkcji sadzonek jodły z bryłką w nadleśnictwach sudeckich jest metoda Kosterkiewicza. Spośród pozostałych wyników nieco zaskakujący jest ten, który świadczy o braku wpływu wysokości nad poziom morza na wzrost jodeł. Być może zróżnicowanie wysokościowe od 450 do 850 m n.p.m. jest zbyt małe, aby zaznaczyło się we wzroście. Zróżnicowanie siedlisk związane z tym rozstępem wysokości n.p.m. może w całości mieścić się w zakresie plastyczności jodły, a ponadto inne czynniki, w tym niekontrolowane, mogły silniej wpływać na wzrost. Także czynniki badane mogły zakłócać się nawzajem, stąd stwierdzone wpływy na wzrost jodły są często mało jednoznaczne, choć wykrywalne. Ażurowość pułapu leśnego wpływa na wzrost w ten sposób, że jej zwiększanie polepsza wzrost jodeł. Tradycyjnie wiąże się to ze zwiększeniem dostępu światła, lecz zwykle nie docenia się oddziaływania innych mechanizmów konkurencji pomiędzy odnowieniem a drzewostanem osłaniającym. Ażurowość koreluje z zagęszczeniem i wysokością drzewostanu osłaniającego, a to musi wpływać na konkurencję korzeniową o przestrzeń i zasoby gleby. Redukcja oddziaływań do pojedynczego czynnika jest trudna i jest podstawowym problemem badawczym w ekologii lasu. Ilość i jakość światła docierającego do posadzonych jodeł ma dla nich istotne znaczenie. Różne gatunki drzew w drzewostanie osłaniającym stwarzają różne warunki świetlne. Najkorzystniejsze warunki dla jodły występują pod modrzewiem i pod sosną, a świerk i buk stwarzają złe warunki. Wpływ światła przejawia się m. in. w dziennym przebiegu asymilacji CO 2, wydajności kwantowej fotosystemu II (PS II), zawartości chlorofilu i karotenoidów, alokacją makroelementów i w budowie anatomicznej igieł (Robakowski et al. 2008). W naszych badaniach nie wykazaliśmy wpływu gatunku osłonowego, gdyż niemal wszystkie powierzchnie z odnowieniem jodły były założone pod świerkiem. Tak będzie także w przyszłości, gdyż do przebudowy składów gatunkowych będą kwalifikowane przede wszystkim drzewostany świerkowe. Dlatego informacje o wysokiej wartości modrzewia i sosny jako przedplonu dla jodły mają ograniczone znaczenie. Można je z powodzeniem wykorzystać w zalesieniach. 199

12 Barzdajn et al.: Wzrost jodły pospolitej w Nadleśnictwie Szklarska Poręba Pewnego komentarza wymaga stwierdzony wpływ ekspozycji stoku na wzrost jodeł. Najmniej korzystne były stoki północne, a więc najciemniejsze i najchłodniejsze. Możliwe jest, że to nie wilgotność powietrza związana z północną ekspozycją jest czynnikiem ograniczającym wzrost jodły, lecz raczej ciepło i światło. Najkorzystniejsze warunki wzrostu stwarzał teren płaski. Ostateczne wyjaśnienie przyczyn tego faktu nie jest możliwe bez dodatkowych badań. Gleby brunatne kwaśne, najpospolitszy w Karkonoszach i w Górach Izerskich podtyp gleby, są wystarczające dla dobrego wzrostu jodły. Wariant świeży ich uwilgotnienia jest korzystniejszy od wariantu wilgotnego. Jest to dodatkowy argument dla tezy, że czynnik wilgotnościowy nie jest ograniczający dla występowania jodły na omawianym obszarze. Zakończenie W naszych pobieżnych badaniach wykryliśmy istotny i nie dający się pominąć wpływ pochodzenia nasion na wzrost posadzonych jodeł. Wzrost jodeł należących do populacji uznanych za dobre i pochodzących spoza Sudetów nie był lepszy od wzrostu jodeł należących do niektórych populacji sudeckich. Z drugiej strony wzrost jodeł należących do niektórych populacji lokalnych nie był satysfakcjonujący. Należy więc nadal poszukiwać dobrej bazy nasiennej dla realizacji programu restytucji gatunku. W szczególności należy wystrzegać się zbierania nasion z pojedynczych, rosnących w rozproszeniu drzew. Wykryliśmy też istotny wpływ technologii szkółkarskiej na wzrost posadzonych jodeł. Najkorzystniejszym materiałem sadzeniowym okazały się trzylatki nieszkółkowane oraz czterolatki szkółkowane, produkowane w gruncie z nagim korzeniem. Ta technologia powinna więc być preferowana. Nie należy jednak rezygnować z trzyletniego materiału sadzeniowego produkowanego z bryłką, gdyż zastosowanie takich sadzonek rozwiązuje wiele problemów organizacyjnych. Stwierdzone przez nas zależności wzrostu od różnych warunków terenowych (lub brak tych zależności) w zasadzie nie są sprzeczne z wiedzą na temat autekologii jodły i nie wymagają bliższej analizy. Gdyby jednak zaistniała taka konieczność, to bez pogłębionych badań nie można takiej analizy wykonać. Podziękowania Autorzy dziękują kierownictwu i pracownikom Nadleśnictwa Szklarska Poręba za umożliwienie badań terenowych oraz za udostępnienie swojej dokumentacji dla zebrania wykorzystanych w pracy danych. Literatura Barzdajn W. 2000: Strategia restytucji jodły pospolitej (Abies alba Mill.) w Sudetach. Sylwan 144 (2): Barzdajn W. 2004: Rehabilitation of silver fir (Abies alba Mill.) populations in the Sudetes. In: Vančura K., Fady B., Koskela J. & Mátyás Cs. (eds), Conifers Network, Report of the second (20 22 September 2001, Valsaín, Spain) and third (17 19 October 2002, Kostrzyca, Poland) meetings: International Plant Genetic Resources Institute, Rome, Italy. Barzdajn W. 2009: Adaptacja różnych pochodzeń jodły pospolitej (Abies alba Mill.) do warunków Sudetów. Leśne Prace Badawcze (Forest Research Papers) 70 (1): Barzdajn W. & Kowalkowski W. 2007: Kolekcja klonów jodły pospolitej (Abies alba Mill.) w Nadleśnictwie Międzylesie. Nauka Przyr. Technol. 1 (1): 1 5. ISSN zeszyt1/art_5.pdf Boratyński A. & Filipiak M. 1997: Jodła pospolita (Abies alba Mill.) w Sudetach. Rozmieszczenie, warunki występowania, stan zachowania drzewostanów. Arb. Kórn. 42: Broda J. 1965: Puszcze karpackie i sudeckie. In: Antoni Żabko-Poptowicz (ed), Dzieje lasów leśnictwa i drzewnictwa w Polsce. Polskie Towarzystwo Leśne, Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Leśnictwa i Drzewnictwa PWRiL, Warszawa. 200

13 Opera Corcontica 47/2010 suppl. 1 Ciężkowski W., Irmiński W., Kozłowski S., Mikulski S., Przeniosło S. & Sylwestrzak H. 1996: Zmiany w litosferze wywołane eksploatacją surowców mineralnych. In: Jahn A., Kozłowski S. & Pulina M. (eds), Masyw Śnieżnika zmiany w środowisku przyrodniczym. Polska Agencja Ekologiczna S. A. Wydawnictwo PAE. Filipiak M. & Barzdajn W. 2004: Assessment of the natural resources of European silver fir (Abies alba Mill.) in the Polish Sudety Mts. Dendrobiology 51: Korta W. 1986: Życie gospodarcze Śląska w okresie feudalizmu. Studia Śląskie 44: Matuszkiewicz W. & Matuszkiewicz A. 1967: Zespoły roślinne Karkonoskiego Parku Narodowego. 1. Zbiorowiska leśne. Prace Wroc. T. N. Ser. B, 135: Robakowski P., Wyka T., Samardakiewicz S., Modrzyński J. & Kierzkowski D. 2008: Przystosowanie sadzonek jodły pospolitej (Abies alba Mill.) do warunków świetlnych panujących pod okapem różnych gatunków drzew w Karkonoskim Parku Narodowym. In: Barzdajn W. & Raj A. (eds), Jodła pospolita w Karkonoskim Parku Narodowym. Karkonoski Park Narodowy, Jelenia Góra: Staffa M. 1985: Rozwój osadnictwa. In: Jahn A. (ed) Karkonosze polskie. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław. Szymański S., Ceitel J. & Zientarski J. 1994: Odnowienie lasu (zagospodarowanie terenów poklęskowych) wyniki dotychczasowych działań i propozycje na przyszłość. In: Paschalis P. & Zajączkowski S. (eds), Protection of Forest Ecosystems. Selected Problems of Forestry in Sudety Mountains. Grant GEF 05/21685 POL Forest Biodiversity Protection Project (ISBN ): Wilczkiewicz M. 1976: Jodła pospolita (Abies alba Mill.) w Sudetach. Sylwan 120 (1): Zoll T. 1958: Podstawowe zagadnienia zagospodarowania lasów górskich w Sudetach. Sylwan 102 (5/6): Zoll T. 1963: Analiza stanu lasu w Sudetach. Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych, Zesz. 37:

14

Dokumentacja końcowa

Dokumentacja końcowa SZKOŁA GŁÓWNA GOSPODARSTWA WIEJSKIEGO W WARSZAWIE WYDZIAŁ LEŚNY KATEDRA HODOWLI LASU OCENA WZROSTU, JAKOŚCI ORAZ ZAGROŻENIA PRZEZ GRZYBY I OWADY UPRAW NA POWIERZCHNI POHURAGANOWEJ NADLEŚNICTWA PRZEDBÓRZ

Bardziej szczegółowo

Problemy inwentaryzacji typologicznej, fitosocjologicznej oraz siedlisk przyrodniczych w ramach prac urządzeniowych

Problemy inwentaryzacji typologicznej, fitosocjologicznej oraz siedlisk przyrodniczych w ramach prac urządzeniowych Problemy inwentaryzacji typologicznej, fitosocjologicznej oraz siedlisk przyrodniczych w ramach prac urządzeniowych Roman Zielony Zakład Urządzania Lasu SGGW Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej, Zarząd

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

Podział powierzchniowy

Podział powierzchniowy Zakład Urządzania Lasu Podział powierzchniowy Podział powierzchniowy - przestrzenny podział kompleksu leśnego siecią linii bezdrzewnych (gospodarczych i oddziałowych) Podział na części zwane oddziałami

Bardziej szczegółowo

I.1.1. Technik leśnik 321[02]

I.1.1. Technik leśnik 321[02] I... Technik leśnik 32[02] Do egzaminu zostało zgłoszonych: 33 Przystąpiło łącznie: 079 przystąpiło: 998 przystąpiło: ETAP PISEMNY ETAP PRAKTYCZNY zdało: 888 (89%) zdało: 378 (35,5%) DYPLOM POTWIERDZAJĄCY

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyczna teoria korelacji i regresji (1) Jest to dział statystyki zajmujący

Bardziej szczegółowo

PONOWNA OCENA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA PROJEKTÓW SPALARNIOWYCH POIIŚ

PONOWNA OCENA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA PROJEKTÓW SPALARNIOWYCH POIIŚ PONOWNA OCENA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA PROJEKTÓW SPALARNIOWYCH POIIŚ Mariusz Włodarczyk Senior Consultant for Environment Protection Mott MacDonald Polska Sp. z o.o. PONOWNA OCENA ODDZIAŁYWANIA

Bardziej szczegółowo

Sterowanie procesem i jego zdolność. Zbigniew Wiśniewski

Sterowanie procesem i jego zdolność. Zbigniew Wiśniewski Sterowanie procesem i jego zdolność Zbigniew Wiśniewski Wybór cech do kart kontrolnych Zaleca się aby w pierwszej kolejności były brane pod uwagę cechy dotyczące funkcjonowania wyrobu lub świadczenia usługi

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZNE I GOSPODARCZE UWARUNKOWANIA ORAZ CELE I METODY HODOWLI LASU

SPOŁECZNE I GOSPODARCZE UWARUNKOWANIA ORAZ CELE I METODY HODOWLI LASU PROGRAM VI SESJI ZIMOWEJ SZKOŁY LEŚNEJ PRZY IBL pt. PRZYRODNICZE, SPOŁECZNE I GOSPODARCZE UWARUNKOWANIA ORAZ CELE I METODY HODOWLI LASU Instytut Badawczy Leśnictwa Sękocin Stary, 18 20 marca 2014 r. DZIEŃ

Bardziej szczegółowo

Uwaga: Ubiegający się o dofinansowanie projektu nie wypełnia pól zaciemnionych

Uwaga: Ubiegający się o dofinansowanie projektu nie wypełnia pól zaciemnionych Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie działania Przywracanie potencjału produkcji leśnej zniszczonego naturalną katastrofą lub pożarem oraz wprowadzenie odpowiednich instrumentów zapobiegawczych

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji

Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji Statystyka dla jakości produktów i usług Six sigma i inne strategie Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji StatSoft Polska Wybrane zagadnienia analizy korelacji Przy analizie zjawisk i procesów stanowiących

Bardziej szczegółowo

Urządzanie Lasu Ćwiczenia

Urządzanie Lasu Ćwiczenia Regulamin ćwiczeń zaliczenie - egzamin pisemny 40%, - wyniki 2 kolokwiów 30%, - wyniki projektów 10%, - wyniki ćwiczeń terenowych 20% odrabianie zajęć ćwiczenia terenowe Pomoce i literatura http://wl.sggw.waw.pl/units/urzadzanie/materialy

Bardziej szczegółowo

PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com

PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com Analiza korelacji i regresji KORELACJA zależność liniowa Obserwujemy parę cech ilościowych (X,Y). Doświadczenie jest tak pomyślane, aby obserwowane pary cech X i Y (tzn i ta para x i i y i dla różnych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 30 lipca 2015 r. Poz. 1070 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 lipca 2015 r.

Warszawa, dnia 30 lipca 2015 r. Poz. 1070 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 lipca 2015 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 30 lipca 2015 r. Poz. 1070 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 lipca 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad

Bardziej szczegółowo

Dr hab. Paweł Rutkowski Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Wydział Leśny. Zmiany klimatyczne w nauce, leśnictwie i praktyce

Dr hab. Paweł Rutkowski Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Wydział Leśny. Zmiany klimatyczne w nauce, leśnictwie i praktyce Dr hab. Paweł Rutkowski Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Wydział Leśny Zmiany klimatyczne w nauce, leśnictwie i praktyce Zmiany klimatyczne (Zmiany klimatu - 1 800 000) - 380 000 wyników Climate change

Bardziej szczegółowo

Analiza korespondencji

Analiza korespondencji Analiza korespondencji Kiedy stosujemy? 2 W wielu badaniach mamy do czynienia ze zmiennymi jakościowymi (nominalne i porządkowe) typu np.: płeć, wykształcenie, status palenia. Punktem wyjścia do analizy

Bardziej szczegółowo

Bednarka PLH 120033. II spotkanie Zespołu Lokalnej Współpracy Bednarka, 10.09.2012.

Bednarka PLH 120033. II spotkanie Zespołu Lokalnej Współpracy Bednarka, 10.09.2012. Bednarka PLH 120033 II spotkanie Zespołu Lokalnej Współpracy Bednarka, 10.09.2012. Położenie i zasięg Położenie administracyjne: woj. małopolskie, powiat gorlicki, gmina Lipinki; woj. podkarpackie, powiat

Bardziej szczegółowo

1. Co to jest las 3. 2. Pielęgnacja drzewostanu.4. 3. Co nam daje las..5. 4. Zagrożenia lasu..6. 5. Monitoring lasu..7. 6. Ochrona lasu..

1. Co to jest las 3. 2. Pielęgnacja drzewostanu.4. 3. Co nam daje las..5. 4. Zagrożenia lasu..6. 5. Monitoring lasu..7. 6. Ochrona lasu.. 1. Co to jest las 3 2. Pielęgnacja drzewostanu.4 3. Co nam daje las..5 4. Zagrożenia lasu..6 5. Monitoring lasu..7 6. Ochrona lasu.. 8 Las jest jednym z najważniejszych z odnawialnych zasobów przyrody,

Bardziej szczegółowo

sylwan nr 9: 3 15, 2006

sylwan nr 9: 3 15, 2006 sylwan nr 9: 3 15, 2006 Jerzy Szwagrzyk, Waldemar Sulowski, Tomasz Skrzydłowski Structure of a natural stand of a Carpathian beech forest in the Tatra mountains compared with natural beech stands from

Bardziej szczegółowo

Uprawa roślin na potrzeby energetyki

Uprawa roślin na potrzeby energetyki INSTYTUT UPRAWY NAWOŻENIA I GLEBOZNAWSTWA PAŃSTWOWY INSTYTUT BADAWCZY Uprawa roślin na potrzeby energetyki Szczecin 3 grudnia 2009 Promocja rozwiązań sprzyjających produkcji energii niskoemisyjnej Polska

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA')

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA') Projekt z 24 lipca 2012 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA') z dnia 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu sporządzania planu urządzenia lasu, uproszczonego planu urządzenia lasu oraz inwenta

Bardziej szczegółowo

Organic plant breeding: EU legal framework and legislative challenges Ekologiczna hodowla roślin: ramy prawne UE i wyzwania legislacyjne

Organic plant breeding: EU legal framework and legislative challenges Ekologiczna hodowla roślin: ramy prawne UE i wyzwania legislacyjne Organic plant breeding: EU legal framework and legislative challenges Ekologiczna hodowla roślin: ramy prawne UE i wyzwania legislacyjne Antje Kölling IFOAM EU Policy Manager EkoSeedForum 20-22 March 2014

Bardziej szczegółowo

Technologie geomatyczne wykorzystywane w Nadleśnictwie Świeradów. Instytut Badawczy Leśnictwa Nadleśnictwo

Technologie geomatyczne wykorzystywane w Nadleśnictwie Świeradów. Instytut Badawczy Leśnictwa Nadleśnictwo Technologie geomatyczne wykorzystywane w Nadleśnictwie Świeradów Instytut Badawczy Leśnictwa Tomasz Zawiła-Niedźwiecki Nadleśnictwo Świeradów Radomir Bałazy Plan prezentacji 1. Wstęp 2. Poziomy zbierania

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 33/2012 Senatu Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu z dnia 19 grudnia 2012 r.

Uchwała nr 33/2012 Senatu Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu z dnia 19 grudnia 2012 r. Uchwała nr 33/2012 Senatu Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu z dnia 19 grudnia 2012 r. w sprawie: określenia efektów kształcenia dla kierunku leśnictwo o profilu ogólnoakademickim prowadzonego na poziomie

Bardziej szczegółowo

BIOMASA LEŚNA JAKO ŹRÓDŁO BIOENERGII I ISTOTNY SKŁADNIK EKOSYSTEMU LEŚNEGO

BIOMASA LEŚNA JAKO ŹRÓDŁO BIOENERGII I ISTOTNY SKŁADNIK EKOSYSTEMU LEŚNEGO Instytut Badawczy Leśnictwa 17-18 czerwca 2015 BIOMASA LEŚNA JAKO ŹRÓDŁO BIOENERGII I ISTOTNY SKŁADNIK EKOSYSTEMU LEŚNEGO ROMAN GORNOWICZ STANISŁAW GAŁĄZKA ROBERT KUŹMIŃSKI HANNA KWAŚNA ANDRZEJ ŁABĘDZKI

Bardziej szczegółowo

2. Wyposażenie bazy sprzętu przeciwpożarowego stanowi w szczególności:

2. Wyposażenie bazy sprzętu przeciwpożarowego stanowi w szczególności: Dziennik Ustaw Nr 73-3950- Poz. 824 10. 1. Zabezpieczeniu przeciwpożarowemu lasów służą pasy przeciwpożarowe w lasach położonych przy obiektach mogących stanowić zagrożenie pożarowe lasu. 2. Wyróżnia się

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Borowski & Jakub Borkowski Instytut Badawczy Leśnictwa

Zbigniew Borowski & Jakub Borkowski Instytut Badawczy Leśnictwa Zbigniew Borowski & Jakub Borkowski Instytut Badawczy Leśnictwa Populacja bobra w Polsce, podobnie jak w wielu innych krajach, w ostatnich 30 latach odnotowała nagły wzrost liczebności z 270 do ponad???

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa Siedliskowa NATURA 2000. Dyrektywa Ptasia N2K - UE. N2K w Polsce. N2K w Polsce

Dyrektywa Siedliskowa NATURA 2000. Dyrektywa Ptasia N2K - UE. N2K w Polsce. N2K w Polsce NATURA 2000 Dyrektywa Siedliskowa Sieć obszarów chronionych na terenie Unii Europejskiej Celem wyznaczania jest ochrona cennych, pod względem przyrodniczym i zagrożonych, składników różnorodności biologicznej.

Bardziej szczegółowo

Krystyna Tylkowska. 4. Genetyka. I 15 30 E Prof. dr hab. Zbigniew Broda Prof. dr hab. Barbara Michalik, AR Kraków.

Krystyna Tylkowska. 4. Genetyka. I 15 30 E Prof. dr hab. Zbigniew Broda Prof. dr hab. Barbara Michalik, AR Kraków. ANGLOJĘZYCZNE STUDIA MAGISTERSKIE W SPECJALNOŚCI HODOWLA ROŚLIN I NASIENNICTWO Lp Nazwa przedmiotu Treści programowe Semestr studiów/ liczba godzin 1. Szkółkarstwo sadownicze Podstawowe elementy drzewa

Bardziej szczegółowo

Ochrona i zachowanie zasobów genowych drzew leśnych

Ochrona i zachowanie zasobów genowych drzew leśnych Adolf F. Korczyk Zamiejscowy Wydział Leśny Politechniki Białostockiej w Hajnówce Ochrona i zachowanie zasobów genowych drzew leśnych Dąb Bartek, c.700 lat, pierśnica 313 cm - Hajnówka 2011 - Ochrona oznacza

Bardziej szczegółowo

S t a t y s t y k a, część 3. Michał Żmihorski

S t a t y s t y k a, część 3. Michał Żmihorski S t a t y s t y k a, część 3 Michał Żmihorski Porównanie średnich -test T Założenia: Zmienne ciągłe (masa, temperatura) Dwie grupy (populacje) Rozkład normalny* Równe wariancje (homoscedasticity) w grupach

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Władysław Barzdajn. Spis publikacji. Oryginalne prace twórcze

Prof. dr hab. Władysław Barzdajn. Spis publikacji. Oryginalne prace twórcze Prof. dr hab. Władysław Barzdajn Spis publikacji Oryginalne prace twórcze 1. Barzdajn W., Wesoły W. 1975. Wyniki uprawy daglezji zielonej (Pseudotsuga menziesii Franco) w Nadleśnictwie Łopuchówko. Roczniki

Bardziej szczegółowo

Ankieta oceny stanu siedlisk na stanowisku

Ankieta oceny stanu siedlisk na stanowisku Ankieta oceny stanu siedlisk na WGS) / Nazwa stanowiska (jeżeli istnieje) Zbiorowisko(a)/ nr zdjęcia fitosocjologicznego 990 nr Stok południowo-zachodni, okolice wzniesień Dębnik i Wysoki Kamień w pobliżu

Bardziej szczegółowo

Budowa pionowa drzewostanu w świetle przestrzennego rozkładu punktów lotniczego skanowania laserowego

Budowa pionowa drzewostanu w świetle przestrzennego rozkładu punktów lotniczego skanowania laserowego Budowa pionowa drzewostanu w świetle przestrzennego rozkładu punktów lotniczego skanowania laserowego Marcin Myszkowski Marek Ksepko Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej Oddział w Białymstoku PLAN PREZENTACJI

Bardziej szczegółowo

628 i 842, z 2014 r. poz. 805, 850, 1002, 1101 i 1863, z 2015 r. poz. 222.

628 i 842, z 2014 r. poz. 805, 850, 1002, 1101 i 1863, z 2015 r. poz. 222. projekt ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W BYDGOSZCZY w sprawie ustanowienia planu ochrony dla rezerwatu przyrody Grabowiec Na podstawie art. 19 ust. 6 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004

Bardziej szczegółowo

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE Bioenergia w krajach Europy Centralnej, uprawy energetyczne. Dr Hanna Bartoszewicz-Burczy, Instytut Energetyki 23 kwietnia 2015 r., SGGW 1. Źródła

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA DRZEWOSTANÓW I ODNOWIEŃ W KARKONOSKIM PARKU NARODOWYM

CHARAKTERYSTYKA DRZEWOSTANÓW I ODNOWIEŃ W KARKONOSKIM PARKU NARODOWYM RAJ A. & ZIENTARSKI J. 2004: Charakterystyka drzewostanów i odnowień w Karkonoskim Parku Narodowym. In: ŠTURSA J., MAZURSKI K. R., PALUCKI A. & POTOCKA J. (eds.), Geoekologické problémy Krkonoš. Sborn.

Bardziej szczegółowo

Rozwój turystyki na obszarach chronionych w Sudetach na przykładzie Gór Izerskich i Karkonoszy

Rozwój turystyki na obszarach chronionych w Sudetach na przykładzie Gór Izerskich i Karkonoszy NATURA 2000 MOTOREM ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU http://natura2000.org.pl Rozwój turystyki na obszarach chronionych w Sudetach na przykładzie Gór Izerskich i Karkonoszy Krzysztof Okrasiński Pracownia na rzecz

Bardziej szczegółowo

Zakres i metodyka prac terenowych

Zakres i metodyka prac terenowych Zakres i metodyka prac terenowych Część I Instrukcja prac terenowych 1. Projekt powierzchni Powierzchnia BioSoil Geo-odniesienie powierzchni 2. Klasyfikacja typów lasu Weryfikacja aktulanej klasyfikacji

Bardziej szczegółowo

Zasady organizacji, realizacji i zaliczania praktyki na kierunku Leśnictwo

Zasady organizacji, realizacji i zaliczania praktyki na kierunku Leśnictwo WYDZIAŁ LEŚNY UNIWERSYTETU ROLNICZEGO IM. HUGONA KOŁŁĄTAJA W KRAKOWIE Zasady organizacji, realizacji i zaliczania praktyki na kierunku Leśnictwo Procedura odbywania praktyk studenckich regulowana jest

Bardziej szczegółowo

Zanieczyszczenie atmosfery i terenu wpływa pośrednio na rozwój lasu. Naruszona bowiem zostaje równowaga chemiczna i zmieniony odczyn ph w środowisku

Zanieczyszczenie atmosfery i terenu wpływa pośrednio na rozwój lasu. Naruszona bowiem zostaje równowaga chemiczna i zmieniony odczyn ph w środowisku Ochrona lasów Zanieczyszczenie atmosfery i terenu wpływa pośrednio na rozwój lasu. Naruszona bowiem zostaje równowaga chemiczna i zmieniony odczyn ph w środowisku glebowym. Działanie bezpośrednie, jak

Bardziej szczegółowo

Projekt demonstracyjny BioSoil Forest Biodiversity 2006-2008. I spotkanie kameralne realizatorów IBL Sękocin, 27.02.2007

Projekt demonstracyjny BioSoil Forest Biodiversity 2006-2008. I spotkanie kameralne realizatorów IBL Sękocin, 27.02.2007 Bio S oil Projekt demonstracyjny BioSoil Forest Biodiversity 2006-2008 I spotkanie kameralne realizatorów IBL Sękocin, 27.02.2007 Janusz Czerepko Zakład Siedliskoznawstwa IBL 1 The BioSoil Demonstration

Bardziej szczegółowo

Operat zagospodarowania przestrzennego STREFA EKOTONOWA (wersja projektowa) V spotkanie konsultacyjne Bodzentyn, 02 czerwca 2014 r.

Operat zagospodarowania przestrzennego STREFA EKOTONOWA (wersja projektowa) V spotkanie konsultacyjne Bodzentyn, 02 czerwca 2014 r. Operat zagospodarowania przestrzennego STREFA EKOTONOWA (wersja projektowa) V spotkanie konsultacyjne Bodzentyn, 02 czerwca 2014 r. POIS.05.03.00-00-284/10 Plan ochrony Świętokrzyskiego Parku Narodowego

Bardziej szczegółowo

METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII

METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII 1. Wykład wstępny 2. Populacje i próby danych 3. Testowanie hipotez i estymacja parametrów 4. Planowanie eksperymentów biologicznych 5. Najczęściej wykorzystywane testy statystyczne

Bardziej szczegółowo

UWAGI ANALITYCZNE. Gospodarstwa z użytkownikiem gospodarstwa indywidualnego. Wyszczególnienie. do 1 ha użytków rolnych. powyżej 1 ha.

UWAGI ANALITYCZNE. Gospodarstwa z użytkownikiem gospodarstwa indywidualnego. Wyszczególnienie. do 1 ha użytków rolnych. powyżej 1 ha. UWAGI ANALITYCZNE UDZIAŁ DOCHODÓW Z DZIAŁALNOŚCI ROLNICZEJ W DOCHODACH OGÓŁEM GOSPODARSTW DOMOWYCH W Powszechnym Spisie Rolnym w woj. dolnośląskim spisano 140,7 tys. gospodarstw domowych z użytkownikiem

Bardziej szczegółowo

Znaczenie obszarów NATURA 2000 ze szczególnym uwzględnieniem siedlisk łęgowych

Znaczenie obszarów NATURA 2000 ze szczególnym uwzględnieniem siedlisk łęgowych Znaczenie obszarów NATURA 2000 ze szczególnym uwzględnieniem siedlisk łęgowych Leśny Bank Genów Kostrzyca, 26.06.2014 r. Dr hab. Paweł Rutkowski Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Wydział Leśny Katedra

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE KOMPUTERÓW W WYBRANYCH GOSPODARSTWACH RODZINNYCH LUBELSZCZYZNY

WYKORZYSTANIE KOMPUTERÓW W WYBRANYCH GOSPODARSTWACH RODZINNYCH LUBELSZCZYZNY Inżynieria Rolnicza 7(105)/2008 WYKORZYSTANIE KOMPUTERÓW W WYBRANYCH GOSPODARSTWACH RODZINNYCH LUBELSZCZYZNY Sławomir Kocira, Edmund Lorencowicz Katedra Eksploatacji Maszyn i Zarządzania w Inżynierii Rolniczej,

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 1: Terminologia badań statystycznych dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyka (1) Statystyka to nauka zajmująca się zbieraniem, badaniem

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 30 marca 2010 r. w sprawie sporządzania projektu planu ochrony dla obszaru Natura 2000

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 30 marca 2010 r. w sprawie sporządzania projektu planu ochrony dla obszaru Natura 2000 Dziennik Ustaw Nr 64 5546 Poz. 401 401 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 30 marca 2010 r. w sprawie sporządzania projektu planu ochrony dla obszaru Natura 2000 Na podstawie art. 29 ust. 10 ustawy

Bardziej szczegółowo

Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie

Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Departament Hodowli i Ochrony Roślin Dorota Nowosielska (dorota.nowosielska@minrol.gov.pl; tel. (022)

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału z biologii do klasy III.

Rozkład materiału z biologii do klasy III. Rozkład materiału z biologii do klasy III. L.p. Temat lekcji Treści programowe Uwagi 1. Nauka o funkcjonowaniu przyrody. 2. Genetyka nauka o dziedziczności i zmienności. -poziomy różnorodności biologicznej:

Bardziej szczegółowo

A) Uzasadnienie wyboru właściwego wariantu Planu Urządzenia Lasu dla Nadleśnictwa Wielbark

A) Uzasadnienie wyboru właściwego wariantu Planu Urządzenia Lasu dla Nadleśnictwa Wielbark Zał. do pisma ZU-7015-01/11 Podsumowanie zgodnie z art. 55 ust. 3 Ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska

Bardziej szczegółowo

Bazy danych Leśnego Centrum Informacji. Damian Korzybski, Marcin Mionskowski Instytut Badawczy Leśnictwa

Bazy danych Leśnego Centrum Informacji. Damian Korzybski, Marcin Mionskowski Instytut Badawczy Leśnictwa Bazy danych Leśnego Centrum Informacji Damian Korzybski, Marcin Mionskowski Instytut Badawczy Leśnictwa VII Krajowa Konferencja Naukowa INFOBAZY 2014; Gdańsk; 8-10.09. 2014 Lasy w Polsce http://www.piensk.wroclaw.lasy.gov.pl/lesnictwo-ostep

Bardziej szczegółowo

( x) Równanie regresji liniowej ma postać. By obliczyć współczynniki a i b należy posłużyć się następującymi wzorami 1 : Gdzie:

( x) Równanie regresji liniowej ma postać. By obliczyć współczynniki a i b należy posłużyć się następującymi wzorami 1 : Gdzie: ma postać y = ax + b Równanie regresji liniowej By obliczyć współczynniki a i b należy posłużyć się następującymi wzorami 1 : xy b = a = b lub x Gdzie: xy = też a = x = ( b ) i to dane empiryczne, a ilość

Bardziej szczegółowo

Modelowanie wzrostu drzew i drzewostanów

Modelowanie wzrostu drzew i drzewostanów Modelowanie wzrostu drzew i drzewostanów Zajęcia specjalizacyjne i fakultet Dr hab. Michal Zasada Samodzielny Zakład Dendrometrii i Nauki o Produkcyjności Lasu Wydział Leśny SGGW w Warszawie Stacjonarne

Bardziej szczegółowo

Możliwości prowadzenia zajęć edukacyjnych w Nadleśnictwie Łąck Łąck, listopad 2008

Możliwości prowadzenia zajęć edukacyjnych w Nadleśnictwie Łąck Łąck, listopad 2008 Możliwości prowadzenia zajęć edukacyjnych w Nadleśnictwie Łąck Łąck, listopad 2008 Mateusz Liziniewicz, Nadleśnictwo Łąck, HISTORIA NADLEŚNICTWA Lasy Łąckie są fragmentem Puszczy Gostynińskiej, dobrze

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE STUDIUM DOTYCZĄCE WSKAŹNIKÓW HNV DO CELÓW OCENY. październik 2007 r.

STRESZCZENIE STUDIUM DOTYCZĄCE WSKAŹNIKÓW HNV DO CELÓW OCENY. październik 2007 r. STRESZCZENIE STUDIUM DOTYCZĄCE WSKAŹNIKÓW HNV DO CELÓW OCENY październik 2007 r. 2 1 POJĘCIE WYSOKIEJ WARTOŚCI PRZYRODNICZEJ Pojęcie wysokiej wartości przyrodniczej (HNV) powstało w 1993 r. Odzwierciedla

Bardziej szczegółowo

MOŻLIWOŚCI SEKTORA LEŚNO-DRZEWNEGO W ROZWOJU REGIONALNYM

MOŻLIWOŚCI SEKTORA LEŚNO-DRZEWNEGO W ROZWOJU REGIONALNYM MOŻLIWOŚCI SEKTORA LEŚNO-DRZEWNEGO W ROZWOJU REGIONALNYM Dr inż. Anna Żornaczuk-Łuba Zastępca dyrektora Departamentu Leśnictwa i Ochrony Przyrody Ministerstwo Środowiska Polanica Zdrój 23 maja 2014 r.

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 181 ds. Gospodarki Leśnej

PLAN DZIAŁANIA KT 181 ds. Gospodarki Leśnej Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 181 ds. Gospodarki Leśnej STRESZCZENIE Komitet Techniczny 181 ds. Gospodarki Leśnej został powołany przez Prezesa Polskiego Komitetu Normalizacyjnego 28 kwietnia 1994 r. Komitet

Bardziej szczegółowo

Własności estymatora parametru lambda transformacji potęgowej. Janusz Górczyński, Andrzej Zieliński, Wojciech Zieliński

Własności estymatora parametru lambda transformacji potęgowej. Janusz Górczyński, Andrzej Zieliński, Wojciech Zieliński Własności estymatora parametru lambda transformacji potęgowej Janusz Górczyński, Andrzej Zieliński, Wojciech Zieliński 1. Wstęp Najczęstszym powodem transformowania zmiennej losowej jest jej normalizacja,

Bardziej szczegółowo

do zalesień można było wykorzystać tylko rodzime gatunki drzew i krzewów,

do zalesień można było wykorzystać tylko rodzime gatunki drzew i krzewów, Zasady przyznawania pomocy Krok po kroku Beneficjenci Płatność na zalesianie mógł otrzymać producent rolny (osoba fizyczna albo spółdzielnia produkcji rolnej), który był właścicielem lub współwłaścicielem

Bardziej szczegółowo

ANALIZA SWOT technologii zagospodarowania odpadów kamiennego - Wyniki prac Ekspertów w Kluczowych

ANALIZA SWOT technologii zagospodarowania odpadów kamiennego - Wyniki prac Ekspertów w Kluczowych ANALIZA SWOT technologii zagospodarowania odpadów z górnictwa g węgla w kamiennego - Wyniki prac Ekspertów w Kluczowych Prof. dr hab. inż. Aleksander LUTYŃSKI Politechnika Śląska Prof. dr hab. inż. Wiesław

Bardziej szczegółowo

Porównanie generatorów liczb losowych wykorzystywanych w arkuszach kalkulacyjnych

Porównanie generatorów liczb losowych wykorzystywanych w arkuszach kalkulacyjnych dr Piotr Sulewski POMORSKA AKADEMIA PEDAGOGICZNA W SŁUPSKU KATEDRA INFORMATYKI I STATYSTYKI Porównanie generatorów liczb losowych wykorzystywanych w arkuszach kalkulacyjnych Wprowadzenie Obecnie bardzo

Bardziej szczegółowo

OCENA WYBRANYCH CECH JAKOŚCI MROŻONEK ZA POMOCĄ AKWIZYCJI OBRAZU

OCENA WYBRANYCH CECH JAKOŚCI MROŻONEK ZA POMOCĄ AKWIZYCJI OBRAZU Inżynieria Rolnicza 4(129)/2011 OCENA WYBRANYCH CECH JAKOŚCI MROŻONEK ZA POMOCĄ AKWIZYCJI OBRAZU Katarzyna Szwedziak, Dominika Matuszek Katedra Techniki Rolniczej i Leśnej, Politechnika Opolska Streszczenie:

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ I ETAPU PISEMNEGO

CZĘŚĆ I ETAPU PISEMNEGO I.1.1. Technik architektury krajobrazu 321[07] Do egzaminu zostało zgłoszonych: 1173 Przystąpiło łącznie: 1028 przystąpiło: 1024 przystąpiło: 1008 ETAP PISEMNY ETAP PRAKTYCZNY zdało: 850 (82,9%) zdało:

Bardziej szczegółowo

Leśnictwo. Lesistość według kontynentów 2016-04-13. Poziom rozszerzony

Leśnictwo. Lesistość według kontynentów 2016-04-13. Poziom rozszerzony Leśnictwo Poziom rozszerzony Funkcje przyrodnicze lasów Pochłanianie dwutlenku węgla i produkcja tlenu w procesie fotosyntezy (wpływ na wartość efektu cieplarnianego) Redukcja zanieczyszczeń gazowych i

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: Wybrane zagadnienia z korelacji i regresji.

Ćwiczenie: Wybrane zagadnienia z korelacji i regresji. Ćwiczenie: Wybrane zagadnienia z korelacji i regresji. W statystyce stopień zależności między cechami można wyrazić wg następującej skali: Skala Guillforda Przedział Zależność Współczynnik [0,00±0,20)

Bardziej szczegółowo

2. Na poniższym rysunku odszukaj i przyporządkuj oznaczonym miejscom następujące pojęcia:

2. Na poniższym rysunku odszukaj i przyporządkuj oznaczonym miejscom następujące pojęcia: 1. W wykropkowane miejsca wpisz nazwy odpowiednich pięter roślinności w Tatrach Wysokich: do 1000 m.n.p.m... do 1250 m.n.p.m... do 1550 m.n.p.m... do 1800 m.n.p.m... do 2300 m.n.p.m... od 2300 m.n.p.m...

Bardziej szczegółowo

Inwentaryzacja zasobów drzewnych w IV rewizji urządzania lasu

Inwentaryzacja zasobów drzewnych w IV rewizji urządzania lasu Inwentaryzacja zasobów drzewnych w IV rewizji urządzania lasu - ogólnie Obecnie obowiązuje statystyczna metoda reprezentacyjnego pomiaru miąższości w obrębie leśnym. Metoda reprezentacyjna oznacza, iż

Bardziej szczegółowo

WPŁYW TEMPERATURY NA CECHY DIELEKTRYCZNE MIODU

WPŁYW TEMPERATURY NA CECHY DIELEKTRYCZNE MIODU Inżynieria Rolnicza 9(134)/2011 WPŁYW TEMPERATURY NA CECHY DIELEKTRYCZNE MIODU Deta Łuczycka, Antoni Szewczyk, Krzysztof Pruski Instytut Inżynierii Rolniczej, Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu Streszczenie:

Bardziej szczegółowo

Z notatników Tadeusza Szymanowskiego From Tadeusz Szymanowski s notes

Z notatników Tadeusza Szymanowskiego From Tadeusz Szymanowski s notes NOTATKI 186 Z notatników Tadeusza Szymanowskiego From Tadeusz Szymanowski s notes ROCZNIK DENDROLOGICZNY Vol. 55 2007 187-192 BRONISŁAW JAN SZMIT Dwie zapomniane Botaniki Leśne autorstwa Henryka Edera

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

Koegzystencja czy konflikt hodowli lasu oraz łowiectwa

Koegzystencja czy konflikt hodowli lasu oraz łowiectwa Koegzystencja czy konflikt hodowli lasu oraz łowiectwa Janusz Mikoś Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Zbigniew Borowski Instytut Badawczy Leśnictwa VI sesja Zimowej Szkoły Leśnej przy IBL w 2014

Bardziej szczegółowo

Formy i metody ochrony różnorodności biologicznej w LKP Puszcza Białowieska a zrównoważone leśnictwo w regionie

Formy i metody ochrony różnorodności biologicznej w LKP Puszcza Białowieska a zrównoważone leśnictwo w regionie Formy i metody ochrony różnorodności biologicznej w LKP Puszcza Białowieska a zrównoważone leśnictwo w regionie Białowieża Hajnówka, 9 lutego 2011 mgr inż. Andrzej Antczak RDLP w Białymstoku Ochrona przyrody

Bardziej szczegółowo

1150 Zalewy i jeziora przymorskie (laguny)

1150 Zalewy i jeziora przymorskie (laguny) 1150 Zalewy i jeziora przymorskie (laguny) Przedmiotowe siedlisko przyrodnicze składa się z dwóch podtypów: 1150-1 Zalewy 1150-2 Jeziora przybrzeżne W roku 2008 prowadzono badania jezior przybrzeżnych,

Bardziej szczegółowo

DOBOWE AMPLITUDY TEMPERATURY POWIETRZA W POLSCE I ICH ZALEŻNOŚĆ OD TYPÓW CYRKULACJI ATMOSFERYCZNEJ (1971-1995)

DOBOWE AMPLITUDY TEMPERATURY POWIETRZA W POLSCE I ICH ZALEŻNOŚĆ OD TYPÓW CYRKULACJI ATMOSFERYCZNEJ (1971-1995) Słupskie Prace Geograficzne 2 2005 Dariusz Baranowski Instytut Geografii Pomorska Akademia Pedagogiczna Słupsk DOBOWE AMPLITUDY TEMPERATURY POWIETRZA W POLSCE I ICH ZALEŻNOŚĆ OD TYPÓW CYRKULACJI ATMOSFERYCZNEJ

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe kryteria oceniania z biologii - klasa III gimnazjum

Szczegółowe kryteria oceniania z biologii - klasa III gimnazjum Szczegółowe kryteria oceniania z biologii - klasa III gimnazjum Temat lekcji Ekologia a ochrona i ochrona Czym jest gatunek? Jakie czynniki ograniczają rozmieszczenie organizmów? Przegląd wybranych gatunków

Bardziej szczegółowo

OKREŚLENIE PRĘDKOŚCI PORUSZANIA SIĘ SZKODNIKÓW Z WYKORZYSTANIEM KOMPUTEROWEJ ANALIZY OBRAZU

OKREŚLENIE PRĘDKOŚCI PORUSZANIA SIĘ SZKODNIKÓW Z WYKORZYSTANIEM KOMPUTEROWEJ ANALIZY OBRAZU Inżynieria Rolnicza 2(90)/2007 OKREŚLENIE PRĘDKOŚCI PORUSZANIA SIĘ SZKODNIKÓW Z WYKORZYSTANIEM KOMPUTEROWEJ ANALIZY OBRAZU Joanna Rut, Katarzyna Szwedziak, Marek Tukiendorf Zakład Techniki Rolniczej i

Bardziej szczegółowo

AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA MIASTA KATOWICE. Charakterystyka miasta

AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA MIASTA KATOWICE. Charakterystyka miasta AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA MIASTA KATOWICE Część 03 Charakterystyka miasta Katowice W-880.03 2/9 SPIS TREŚCI 3.1 Źródła informacji

Bardziej szczegółowo

NATURA 2000 STANDARDOWY FORMULARZ DANYCH

NATURA 2000 STANDARDOWY FORMULARZ DANYCH FORMULARZ DANYCH 1 NATURA 2000 STANDARDOWY FORMULARZ DANYCH DLA OBSZARÓW SPECJALNEJ OCHRONY (OSO) DLA OBSZARÓW SPEŁNIAJĄCYCH KRYTERIA OBSZARÓW O ZNACZENIU WSPÓLNOTOWYM (OZW) I DLA SPECJALNYCH OBSZARÓW

Bardziej szczegółowo

Wspieranie kontroli rynku w zakresie genetycznie zmodyfikowanych organizmów

Wspieranie kontroli rynku w zakresie genetycznie zmodyfikowanych organizmów Wspieranie kontroli rynku w zakresie genetycznie zmodyfikowanych organizmów Program: Tworzenie naukowych podstaw postępu biologicznego i ochrona roślinnych zasobów genowych źródłem innowacji i wsparcia

Bardziej szczegółowo

AKTUALIZACJA ZALECEŃ NAWOZOWYCH DLA SZKÓŁEK LEŚNYCH

AKTUALIZACJA ZALECEŃ NAWOZOWYCH DLA SZKÓŁEK LEŚNYCH Kraków jesień 2010r. Szanowni Panowie Nadleśniczowie Nadleśnictw terenu RDLP Katowice, Kraków, Lublin, Łódź, Radom Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej Oddział w Krakowie przedstawia ofertę Pracowni

Bardziej szczegółowo

NIEPEWNOŚĆ POMIARÓW POZIOMU MOCY AKUSTYCZNEJ WEDŁUG ZNOWELIZOWANEJ SERII NORM PN-EN ISO 3740

NIEPEWNOŚĆ POMIARÓW POZIOMU MOCY AKUSTYCZNEJ WEDŁUG ZNOWELIZOWANEJ SERII NORM PN-EN ISO 3740 PRACE INSTYTUTU TECHNIKI BUDOWLANEJ - KWARTALNIK BUILDING RESEARCH INSTITUTE - QUARTERLY 2 (162) 2012 ARTYKUŁY - REPORTS Anna Iżewska* NIEPEWNOŚĆ POMIARÓW POZIOMU MOCY AKUSTYCZNEJ WEDŁUG ZNOWELIZOWANEJ

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY EDUKACYJNE KARKONOSKIEGO CENTRUM EDUKACJI EKOLOGICZNEJ

PROGRAMY EDUKACYJNE KARKONOSKIEGO CENTRUM EDUKACJI EKOLOGICZNEJ PROGRAMY EDUKACYJNE KARKONOSKIEGO CENTRUM EDUKACJI EKOLOGICZNEJ PROGRAM EDUKACYJNY 4 x PARK Program jest przewidziany dla szkół lub organizacji pozarządowych II Spotkanie I Spotkanie III Spotkanie IV Spotkanie

Bardziej szczegółowo

Czy uczymy, że sarna nie jest żoną jelenia?

Czy uczymy, że sarna nie jest żoną jelenia? Czy uczymy, że sarna nie jest żoną jelenia? Dr inż. Krzysztof Klimaszewski Warszawa, 10.09.2014 r. Projekt "O bioróżnorodności dla przyszłości - czyli jak uczyć, że sarna nie jest żoną jelenia" korzysta

Bardziej szczegółowo

Nowe zasady ochrony gatunkowej grzybów - założenia merytoryczne i prawne. Andrzej Kepel

Nowe zasady ochrony gatunkowej grzybów - założenia merytoryczne i prawne. Andrzej Kepel Nowe zasady ochrony gatunkowej grzybów - założenia merytoryczne i prawne Andrzej Kepel Zadania ochrony gatunkowej Początkowo: zabezpieczanie okazów (zakazy) Od kilku lat także: ochrona siedlisk gatunków

Bardziej szczegółowo

Drewno i tzw. martwe drewno konflikt interesów

Drewno i tzw. martwe drewno konflikt interesów Drewno i tzw. martwe drewno konflikt interesów Martwe drewno ( deadwood ) zamarłe i obumierające drzewa i ich części oraz martwe części żywych drzew. Organizmy saproksyliczne związane podczas swojego życia

Bardziej szczegółowo

REGRESJA (postać liniowa funkcji) - ROZWIĄZANIA Komentarze kursywą, rozwiązania oraz treści zadań pismem prostym.

REGRESJA (postać liniowa funkcji) - ROZWIĄZANIA Komentarze kursywą, rozwiązania oraz treści zadań pismem prostym. REGRESJA (postać liniowa funkcji) - ROZWIĄZANIA Komentarze kursywą, rozwiązania oraz treści zadań pismem prostym. Zadanie 1 W celu ustalenia zależności między liczbą braków a wielkością produkcji części

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PROCESU CZYSZCZENIA NASION GORCZYCY. CZ. 2. ALGORYTMY PROCESU CZYSZCZENIA

ANALIZA PROCESU CZYSZCZENIA NASION GORCZYCY. CZ. 2. ALGORYTMY PROCESU CZYSZCZENIA Inżynieria Rolnicza 9(134)/2011 ANALIZA PROCESU CZYSZCZENIA NASION GORCZYCY. CZ. 2. ALGORYTMY PROCESU CZYSZCZENIA Zdzisław Kaliniewicz, Krzysztof Konrad Jadwisieńczak Katedra Maszyn Roboczych i Procesów

Bardziej szczegółowo

KARKONOSZE PLB020007

KARKONOSZE PLB020007 KARKONOSZE PLB020007 Torfowiska na równi pod Śnieżką Fot. Grzegorz Rąkowski Obszar, położony przy granicy państwowej z Republiką Czeską, obejmuje najwyższe w Sudetach pasmo Karkonoszy z kulminacją granicznej

Bardziej szczegółowo

Informacja. Nr 99 KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH

Informacja. Nr 99 KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH. Ochrona lasów Grudzień 1992 Elżbieta Berkowska Informacja Nr 99 W stosunku do innych krajów europejskich, Polska jest

Bardziej szczegółowo

Urządzanie i pielęgnacja terenów zieleni

Urządzanie i pielęgnacja terenów zieleni Beata Fortuna-Antoszkiewicz Edyta Gadomska Krzysztof Gadomski Urządzanie i pielęgnacja terenów zieleni CZĘŚĆ III Podręcznik dla uczniów szkół kształcących w zawodzie technik architektury krajobrazu WYDANIE

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA z 54 2005-06-09 11:18 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie jednorazowego odszkodowania za przedwczesny wyrąb drzewostanu. (Dz. U. Nr 99, poz. 905) Na podstawie art. 12

Bardziej szczegółowo

Czy przyroda w Polsce jest lepiej chroniona po 2 latach: jakość regulacji i praktyki stosowania. dr Marcin Pchałek adw.

Czy przyroda w Polsce jest lepiej chroniona po 2 latach: jakość regulacji i praktyki stosowania. dr Marcin Pchałek adw. Czy przyroda w Polsce jest lepiej chroniona po 2 latach: jakość regulacji i praktyki stosowania dr Marcin Pchałek adw. Paulina Kupczyk Kluczowe etapy oceny habitatowej: Etap pierwszy: Screening Etap drugi:

Bardziej szczegółowo

Założenia Programu ochrony leśnych zasobów genowych i hodowli drzew leśnych w Polsce na lata 2011 2035

Założenia Programu ochrony leśnych zasobów genowych i hodowli drzew leśnych w Polsce na lata 2011 2035 Założenia Programu ochrony leśnych zasobów genowych i hodowli drzew leśnych w Polsce na lata 2011 2035 I. Przesłanki uzasadniające potrzebę opracowania Programu Realizowany obecnie w Lasach Państwowych

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 I PLANETA ZIEMIA. ZIEMIA JAKO CZĘŚĆ WSZECHŚWIATA 1. Pierwotne wyobrażenia o kształcie Ziemi i ich ewolucja 11 2. Wszechświat. Układ Słoneczny 12 3. Ruch obrotowy Ziemi i jego konsekwencje

Bardziej szczegółowo

Las jako zjawisko geograficzne. (Biomy leśne)

Las jako zjawisko geograficzne. (Biomy leśne) Las jako zjawisko geograficzne (Biomy leśne) Dlaczego lasy na Ziemi w Europie, Afryce, Ameryce, Azji są takie a nie inne? Są pochodną klimatu zmieniającego się w przestrzeni i czasie Lasy (ekosystemy,

Bardziej szczegółowo

Śląski Ogród Botaniczny w Mikołowie perspektywy rozwoju. ul. Sosnowa 5 43-190 Mikołów Tel. 32 779 76 02 E-mail: sibg@sibg.org.pl

Śląski Ogród Botaniczny w Mikołowie perspektywy rozwoju. ul. Sosnowa 5 43-190 Mikołów Tel. 32 779 76 02 E-mail: sibg@sibg.org.pl Śląski Ogród Botaniczny w Mikołowie perspektywy rozwoju ul. Sosnowa 5 43-190 Mikołów Tel. 32 779 76 02 E-mail: sibg@sibg.org.pl Członkowie zwyczajni Związku Stowarzyszeń pn. Śląski Ogród Botaniczny Województwo

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. Genetyka, hodowla roślin i nasiennictwo R.C4

KARTA PRZEDMIOTU. Genetyka, hodowla roślin i nasiennictwo R.C4 KARTA PRZEDMIOTU 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu i kod (wg planu studiów): Kierunek studiów: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Forma studiów: Obszar kształcenia: Koordynator przedmiotu: Prowadzący

Bardziej szczegółowo