Wzrost sztucznych odnowień jodły pospolitej (Abies alba Mill.) w różnych warunkach drzewostanowych i siedliskowych w Nadleśnictwie Szklarska Poręba

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wzrost sztucznych odnowień jodły pospolitej (Abies alba Mill.) w różnych warunkach drzewostanowych i siedliskowych w Nadleśnictwie Szklarska Poręba"

Transkrypt

1 Barzdajn W. & Kuczkowski K. 2010: Wzrost sztucznych odnowień jodły pospolitej (Abies alba Mill.) w różnych warunkach drzewostanowych i siedliskowych w Nadleśnictwie Szklarska Poręba. Opera Corcontica 47/2010 Suppl. 1: Wzrost sztucznych odnowień jodły pospolitej (Abies alba Mill.) w różnych warunkach drzewostanowych i siedliskowych w Nadleśnictwie Szklarska Poręba The growth of silver fir (Abies alba Mill.) cultures in the different stand and site conditions in the Szklarska Poręba Forest District Władysław Barzdajn 1 & Krzysztof Kuczkowski 2 1 Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, Katedra Hodowli Lasu, ul. Wojska Polskiego 69, Poznań, 2 Abstrakt Badania terenowe wykonano w 2007 r. na 191 powierzchniach o wielkości od 0,03 ha do 0,55 ha, na których w latach posadzono jodłę. Sadzonki były wyprodukowane wg różnych technologii i z nasion różnego pochodzenia. Posadzono je w różnych warunkach siedliskowych i drzewostanowych. Aby wyjaśnić wpływ różnych czynników na wzrost jodeł, należało wyrazić go we względnych jednostkach, pozbawionych miana. W pierwszej kolejności opisano zależność wysokości od wieku jodeł (krzywa wzrostu), do czego wykorzystano funkcje wykładnicze. Następnie dla każdej z badanych powierzchni i badanej cechy określano jej odchylenie od regresji wykładniczej, wyrażone w jednostkach wartości regresyjnej. Zależność wzrostu od cech jakościowych wykrywano przez zastosowanie pojedynczej analizy wariancji. Zależności wzrostu od cech ilościowych poszukiwano przez zastosowanie analizy korelacji i regresji. Wzrost jodeł wykazywał bardzo silną zależność od technologii produkcji sadzonek i od pochodzenia nasion. Czynniki środowiska wykazały mniejszy wpływ na wzrost, ze względu na niewielkie ich zróżnicowanie. Abstract Field measurements were carried out in 2007 on 191 plots with silver fir which was planted in The size of plots varied from 0,03 up to 0,55 ha. Seedlings were produced according to the different technologies and from seeds of different origin (provenances). They were planted in the different site and stand conditions. To explain the influence of different factors on the growth of silver fir it should be expressed in the relative units. First, the dependence of the height on the age of silver fir was described (height growth curve) and to do it the exponential functions were applied. Next, for each plot as well as for each feature, the deviation from the exponential regression was calculated (in regression value units). The dependence of the growth on the qualitative features was analyzed by the use of the one-way analysis of variance. The dependence of the growth on the quantitative features was seeked using the correlation and regression analysis. The growth of silver fir showed very distinct dependence on the seedling production technology and on the seed provenance. Environmental factors showed lower influence on the growth because of their smaller differentiation. 189

2 Barzdajn et al.: Wzrost jodły pospolitej w Nadleśnictwie Szklarska Poręba Słowa kluczowe: ochrona czynna, restytucja, hodowla lasu Keywords: active protection, restoration, silviculture Wstęp Naturalny udział jodły w składzie gatunkowym lasów sudeckich nie będzie dokładnie poznany, gdyż jej ubytek rozpoczął się w czasach przed powstaniem gospodarstwa leśnego, a więc przed inwentaryzacjami stanu lasów. Intensywne wylesienia notowane są od 13. wieku, w związku z intensywnym rozwojem górnictwa, hut metali i hut szkła, wykorzystujących drewno, węgiel drzewny i popiół (Staffa 1985, Korta 1986, Ciężkowski et al. 1996). Gdy po drugiej wojnie śląskiej ( ) Prusy ostatecznie podbiły Śląsk, Sudety były już w znacznej części wylesione. W 1777 r. Fryderyk II Hohenzollern wydał ustawę dla lasów Śląska, na mocy której pomierzono i opisano lasy. Regulowała ona też sposób określania rocznego wyrębu lasów (Broda 1965). Dopiero od tego momentu skład gatunkowy lasów sudeckich mógł być określany na podstawie względnie dokładnych oszacowań. Wylesione tereny były zagospodarowywane jako pastwiska. Pasterstwo górskie utrzymało się w Karkonoszach do połowy 19. wieku, konkurując z lasem o teren, nawet w strefie górnej granicy lasu (Zoll 1958, Staffa 1985, Matuszkiewicz & Matuszkiewicz 1967). Początkowo jodła znikała z krajobrazu wraz z lasami. Wprowadzone od połowy 18. wieku leśnictwo, rozumiane jako sposób regulacji rozmiaru pozyskania drewna lub jako sposób jego produkcji w lesie, oparte na zrębowym sposobie zagospodarowania lasu, nie sprzyja występowaniu jodły. Toteż każda kolejna inwentaryzacja lasu lub jodły wykazywała ubytek tego gatunku (Zoll 1963, Wilczkiewicz 1976, Boratyński & Filipiak 1997, Filipiak & Barzdajn 2004). Wg materiałów urządzania lasu, w 1998 roku udział jodły pospolitej w lasach Sudetów wynosił 0,36 %, ze znaczną przewagą jodeł starszych niż 80-letnie. W takiej sytuacji, bez działań wspierających jodła nadal zmniejszałaby swój udział. Aby ją trwale utrzymać, konieczne było podjęcie działań restytucyjnych. Program restytucji jodły pospolitej w lasach Sudetów rozpoczął się w 1998 roku, lecz uprawy jodłowe zakładano oczywiście także wcześniej. Były to działania bardzo ostrożne, gdyż po okresie klęski zamierania lasu w latach 80. ub. wieku składy gatunkowe upraw dla obszarów poklęskowych niemal nie przewidywały jodły (Szymański et al. 1994). Zamierzony zakres restytucji to wprowadzenie jodły na powierzchnię około 33 tys. ha i zwiększenie jej udziału do ok. 20 % (Barzdajn 2000, 2004). Na Nadleśnictwo Szklarska Poręba, gospodarujące lasami położonymi po części w Karkonoszach a po części w Górach Izerskich, przypada z tego 1921 ha. W skali całych Sudetów, w latach wprowadzano jodłę na powierzchnię ok. 200 ha rocznie. W nadleśnictwach sudeckich istnieje pewna doza niepewności co do możliwości skutecznej restytucji jodły. Doświadczenia miejscowych leśników dotyczące zakładania upraw z jodłą, ich pielęgnacji i dalszego prowadzenia drzewostanów z udziałem jodły są ograniczone, i wynikają jedynie z edukacji oraz ewentualnych osobistych doświadczeń z lasów jodłowych poza Sudetami. Zaistniała więc potrzeba wstępnej oceny wzrostu i rozwoju nowo wprowadzanych upraw i młodników jodłowych, z której mogą wynikać wnioski mające znaczenie dla dalszych prac nad restytucją gatunku. Metodyka W Nadleśnictwie Szklarska Poręba przeprowadzono ocenę wzrostu jodeł posadzonych w latach Ocenianymi jednostkami były zwarte powierzchnie nasadzeń o wielkości 0,03 0,55 ha. Badania terenowe wykonano w 2007 r. na powierzchni ok. 40 ha, oceniając wszystkie jednostki (w liczbie 191) w leśnictwach: Szronowiec, Roztoka, Michałowice, Górzyniec, Krokusy, Rozdroże, Kopaniec, Szklarska Poręba i Jakuszyce. Oceniane powierzchnie odnowieniowe znajdują się w bardzo różnych warunkach siedliskowych, powstały przy udziale sadzonek wyprodukowanych z lokalnych, ale też ze sprowadzanych nasion, przy zastosowaniu różnych technik produkcyjnych. Odnowienia te powstały 190

3 Opera Corcontica 47/2010 suppl. 1 też w różnym czasie, więc różniły się wiekiem. Dla każdego punktu określono jego dane adresowe i porządkowe, wysokość nad poziomem morza, ekspozycję stoku, typ siedliskowy lasu z wariantem uwilgotnienia, typ, podtyp i gatunek gleby, rodzaj pokrywy roślinnej, wielkość powierzchni, skład gatunkowy drzewostanu osłaniającego, wiek, wysokość i zagęszczenie osłony, ażurowość pułapu leśnego, rok posadzenia jodeł i ich wiek biologiczny, technologię produkcji sadzonek, pochodzenie nasion, przeciętną wysokość drzewek, przeciętny przyrost wierzchołka i pędu okółkowego w górnym okółku oraz czynnik świetlny. Zrezygnowano z oceny udatności sadzenia, gdyż powierzchnie były chronione ogrodzeniem z siatki i na wszystkich powierzchniach otrzymano zbliżoną, wysoką udatność. Podstawą analizy wyników była baza danych, zawierająca 31 pól i 191 rekordów. Cechy taksacyjne drzewostanów osłaniających, ażurowość okapu, ekspozycję stoku i cechy wzrostowe odnowienia określano na miejscu wysadzenia jodeł. Dane dotyczące daty sadzenia, pochodzenia nasion, technologii produkcji szkółkarskiej uzyskano z dokumentacji nadleśnictwa. Pozostałe dane pochodziły z planu urządzania lasu oraz operatu glebowego i siedliskowego. Aby określić wpływ różnych warunków siedliskowych na wzrost jodły, należało przede wszystkim pozbyć się wpływu trendu wiekowego. Należało go więc zanalizować. Zależność wysokości od wieku opisano krzywą wzrostu, którą wybrano spośród rodziny krzywych wykładniczych. Wykresy analizowanych funkcji były bardzo zbliżone, więc wybrano krzywą o najprostszym równaniu: y = a. e bx. Wykres i wartości empirycznych parametrów a i b zamieszczono na Ryc. 1. Dla każdego wieku drzewek wyrażonego w latach otrzymano więc wartość regresyjną wysokości. Wartości empiryczne wysokości oczywiście odchylały się od wartości regresyjnej. Odchylenia te zależą od różnych czynników, które mają być analizowane oraz od czynników niekontrolowanych. Wielkość odchyleń od regresji dla każdej powierzchni badawczej podzielono przez wartość regresyjną wysokości, otrzymując względne, pozbawione jednostek pomiarowych, odchylenia od regresji. Te względne odchylenia dodano do bazy Ryc. 1. Krzywa wzrostu upraw jodły pospolitej w Nadleśnictwie Szklarska Poręba. Fig. 1 The growth curve of silver fir cultures in the Forest District Szklarska Poręba. 191

4 Barzdajn et al.: Wzrost jodły pospolitej w Nadleśnictwie Szklarska Poręba danych jako jej 32. pole. Analizując wpływ czynników mierzonych w jednostkach skal ilorazowych (a więc ujętych ilościowo) na wzrost jodeł, posłużono się analizą korelacji i regresji. W wypadku otrzymania istotnych współczynników korelacji liniowej określano parametry równania prostej, opisującej analizowaną zależność. Rozkład danych empirycznych nie wskazywał na istnienie zależności krzywoliniowych. Wpływ czynników jakościowych, określanych w jednostkach skal nominalnych, badano przy pomocy analizy wariancji, stosując pojedynczą klasyfikację danych i losowy model matematyczny analizy. W wypadku gdy wynik analizy był pozytywny, tzn. wykryto wpływ badanego czynnika na wysokość jodeł, wykonywano a posteriori tzw. nowy wielokrotny test rozstępu Duncana, wykrywający istotne różnice pomiędzy poziomami badanego czynnika. Wyniki Mimo położenia badanych jednostek odnowieniowych na stosunkowo rozległym obszarze i w różnych warunkach siedliskowych, okazało się, że wiele badanych czynników wykazało niewielkie zróżnicowanie, uniemożliwiające wykrycie ich wpływu na wzrost jodły. Nie wykryto więc wpływu gatunku osłony, gdyż w 176 wypadkach (na 191) był to świerk. Nie wykryto też wpływu wieku drzewostanu osłonowego, gdyż w 177 wypadkach wiek ten zawierał się w przedziale lat. Wielkość gniazda w 162 wypadkach zawierała się w przedziale 0,10 0,35 ha, i to również nie wystarczyło do wykrycia związku z wysokością jodeł. Podobnie było z typem i podtypem gleby 167 powierzchni założono na glebach brunatnych kwaśnych (BRK) i brunatnych właściwych oglejonych (GBw) oraz z typem siedliska leśnego w 186 wypadkach był to las mieszany górski (LMG). Brak wykrytej korelacji nie w każdym wypadku wynikał z małego zróżnicowania obiektów. Nie stwierdzono istotnej korelacji z wysokością nad poziom morza, pomimo tego, że badane jednostki położone były na wysokościach od 450 do 850 m n.p.m. (Ryc. 2). Jest to wynik na tyle zaskakujący, że w tym jedynym przypadku zdecydowano się go zaprezentować mimo braku istotności związku. Spośród elementów środowiska określonych ilościowo, istotny związek ze wzrostem jodły wykazały ażurowość okapu leśnego (Ryc. 3), zagęszczenie osłony (Ryc. 4) i wysokość osłony (Ryc. 5). Istotna wartość współczynnika korelacji liniowej świadczy o istnieniu związku między cechami, nie rozstrzygając, czy jest to związek przyczynowo-skutkowy. Otrzymany wynik można jednak łączyć z konkurencyjnym oddziaływaniem drzewostanu osłaniającego. Ażurowość zwiększa przyrost jodły, a zagęszczenie i wysokość osłony zmniejszają ten przyrost. Wpływ cech środowiska określanych jakościowo na wzrost odnowień jodły przedstawiono na rycinach (Ryc. 6 Ryc. 11). Opisują one jedynie te związki, dla których otrzymano pozytywny wynik analizy wariancji. Na wszystkich rycinach umieszczono wynik testu Duncana, określającego istotne różnice pomiędzy obiektami. Obiekty, w oznaczeniu których znajduje się wspólna litera, nie różnią się istotnie. Np. dla obiektów oznaczonych a, ab i b jedyną istotną różnicę wykryto pomiędzy obiektami oznaczonymi a i b. Wpływ ekspozycji stoku na wzrost odnowień jodły obrazuje Ryc. 6. Najkorzystniejszy dla wzrostu okazał się teren płaski, na którym jodła rosła istotnie lepiej niż na ekspozycjach północnych. Ekspozycje południowe wykazały pośrednie wartości odchyleń od krzywej wzrostu. Najbardziej rozpowszechniony typ gleby na badanym obszarze to gleba brunatna kwaśna, i na glebach tego typu założono najwięcej, bo 155 powierzchni. Wzrost jodły na tych glebach był zadowalający, jednak nieco (nieistotnie) lepszy wynik zanotowano na glebach brunatnych właściwych oglejonych (Ryc. 7). Najgorszy wynik otrzymano na glebach opadowo-glejowych. Wynik na glebach bielicowych właściwych oglejonych, wobec tylko dwóch spostrzeżeń, nie powinien być interpretowany. Siedliska określane jako wilgotne (należy rozumieć, że są trwale wilgotne) okazały się gorsze dla wzrostu jodły od siedlisk świeżych (Ryc. 8). Wzrost posadzonych jodeł był wyraźnie lepszy w obecności roślin zielnych i krzewinek (Ryc. 9). Pokrywa roślinna gleby zależała od stopnia rozrzedzenia drzewostanu osłaniającego odnowienie i nie 192

5 Opera Corcontica 47/2010 suppl. 1 Ryc. 2. Wpływ wysokości nad poziomem morza na wzrost sztucznych odnowień jodły pospolitej. Na podstawie wyników analizy nie można odrzucić hipotezy o braku takiego wpływu, dlatego nie wykreślono prostej regresji. Fig. 2 Influence of the altitude on the growth of silver fir cultures. On the base of the analysis it is not possible to reject the hypothesis of the lack of influence and that s why the regression is not plotted. Ryc. 3. Wpływ ażurowości okapu na wzrost sztucznych odnowień jodły pospolitej. Fig. 3 Influence of the canopy permeability on the growth of silver fir cultures. 193

6 Barzdajn et al.: Wzrost jodły pospolitej w Nadleśnictwie Szklarska Poręba Ryc. 4. Wpływ zagęszczenia drzewostanu osłaniającego na wzrost sztucznych odnowień jodły pospolitej. Fig. 4 Influence of the shelter stand density on the growth of silver fir cultures. Ryc. 5. Wpływ wysokości drzew drzewostanu osłaniającego na wzrost sztucznych odnowień jodły pospolitej. Fig. 5 Influence of the shelter stand height on the growth of silver fir cultures. 194

7 Opera Corcontica 47/2010 suppl. 1 Ryc. 6. Wpływ ekspozycji stoku na wzrost sztucznych odnowień jodły pospolitej. TP teren płaski. Fig. 6 Influence of the slope exposure on the growth of silver fir cultures. TP flat terrain. Ryc. 7. Wpływ typu i podtypu gleby na wzrost sztucznych odnowień jodły pospolitej. BRK gleba brunatna kwaśna. BRg gleba brunatna właściwa oglejona. OGw gleba opadowo-glejowa. GBw gleba bielicowa właściwa oglejona. Fig. 7 Influence of the type subtype of soil on the growth of silver fir cultures. BRK acid brown soil. BRg specific brown gley soil. OGw bog precipitation-gley soil. GBw specific podzolic gley soil. 195

8 Barzdajn et al.: Wzrost jodły pospolitej w Nadleśnictwie Szklarska Poręba Ryc. 8. Wpływ wilgotności siedliska na wzrost sztucznych odnowień jodły pospolitej. Fig. 8 Influence of the site moisture on the growth of silver fir cultures. Ryc. 9. Wpływ pokrywy gleby na wzrost sztucznych odnowień jodły pospolitej. Skala obejmuje: pokrywa martwa (ściółka), pokrywa zadarniona, pokrywa silnie zadarniona, pokrywa zdziczała. Fig. 9 Influence of the vegetal cover on the growth of silver fir cultures. Scale: litter, turf cover, thick turf cover, abundant wild soil cover. 196

9 Opera Corcontica 47/2010 suppl. 1 Ryc. 10. Wpływ technologii produkcji sadzonek jodły na wzrost jej odnowień. 3/0 trzylatki nieszkółkowane; 4/0 czterolatki nieszkółkowane; 1/2 i 2/1 trzylatki szkółkowane; 1/3 i 2/2 czterolatki szkółkowane; 5.l pięciolatki. K sadzonki wyprodukowane w pojemnikach szkółkarskich. Fig. 10 Influence of silver fir plats production on their growth. 3/0 three-year old seedlings not transplanted; 4/0 4-year old seedlings not transplanted; 1/2 and 2/1 3-years old seedlings, transplanted; 1/3 and 2/2 4-years old seedlings, transplanted; 5.l 5-years old seedlings; K-container seedlings. należy rozumieć, że to rośliny zielne lub krzewinki wpływały pozytywnie na wzrost jodły, lecz że był to wpływ zmniejszenia konkurencji ze strony drzewostanu. Każde rozrzedzenie drzewostanu wywołujące pojawienie się roślin runa zostało jakby zaakceptowane przez jodłę, i nie wykryto istotnych różnic pomiędzy pokrywą zadarnioną, pokrywą silnie zadarnioną i pokrywą zdziczałą. Jodła charakteryzuje się powolnym wzrostem w młodości i jej materiał sadzeniowy musi być kilkuletni. Najlepszym wzrostem charakteryzowały się czteroletnie sadzonki szkółkowane, posadzone z nagim korzeniem (Ryc. 10). Równie dobrze rosły jodły z sadzonek 3-letnich nieszkółkowanych. Te dwa obiekty dały wynik jednoznacznie lepszy od wszystkich innych, nie wyłączając sadzonek z bryłką korzeniową. Program restytucji jodły w Sudetach opiera się na rozmnożeniu gatunku z lokalnych nasion. Polska regionalizacja nasienna dopuszcza jednak sprowadzanie nasion jodły w Sudety z regionu pochodzenia 803, m. in. z Nadleśnictwa Nawojowa, i dlatego taki import zdarza się. Wpływ pochodzenia nasion na wzrost odnowień jest bardzo wyraźny (Ryc. 11). Najlepszym wzrostem charakteryzują się jodły wyprodukowane z nasion z plantacji nasiennej w Nadleśnictwie Międzylesie (Sudety Wschodnie). Zmieszane z jodłami lokalnymi z oddz. 179 j (Obręb Piechowice) uplasowały się na drugim miejscu. Jodły z Nadleśnictwa Nawojowa rosną dobrze, lecz nie lepiej od lokalnych z oddz. 179 j, 354 a (Obręb Piechowice) czy pochodzących z terenu Leśnictwa Szklarska Poręba. Najgorszym wzrostem charakteryzują się jodły, których sadzonki wyprodukowano z lokalnych nasion zebranych w oddz. 205 i (Obręb Piechowice) oraz z Nadleśnictwa Świeradów (oddz. 450 m). 197

10 Barzdajn et al.: Wzrost jodły pospolitej w Nadleśnictwie Szklarska Poręba Legenda/Legend 205 i Obr. Piechowice, 13 a Obr. Piechowice, 145 b Obr. Piechowice, 179 j Obr. Piechowice, 242 a Obr. Piechowice, 274 g Obr. Szklarska P., 300 c Obr. Szklarska P., 32 g Nadl. Międzylesie, 354 a Obr. Piechowice, 450 m Nadl. Świeradów, L Szkl teren Leśnictwa Szklarska P., 151 b Nadl. Międzylesie, 128 j Nadl. Nawojowa, 151 i Nadl. Nawojowa, 32 g/179 j Nadl. Międzylesie/ Obr. Piechowice Ryc. 11. Wpływ pochodzenia nasion na wzrost wyprodukowanych z nich sadzonek jodły pospolitej. Symbole z numerem i literą oznaczają różne drzewostany w Nadleśnictwie Szklarska Poręba, o ile nie wymieniono nazwy innego nadleśnictwa. Fig. 11 Influence of the seed provenance on the growth of silver fir cultures. Symbols with number and letter mean different stands in Szklarska Poręba Forest District, in case no other name of forest district. Dyskusja Z hodowlano-leśnego punktu widzenia najważniejszym wynikiem pracy jest wykazanie, że dla dobrego wzrostu odnowień sztucznych jodły podstawowe znaczenie mają pochodzenie nasion i technologia szkółkarska. Baza nasienna jodły w Sudetach jest uboga i niewystarczająca do zrealizowania zamierzonego zakresu restytucji. Jest też nierównomiernie rozłożona. Nadleśnictwo Szklarska Poręba nie ma własnej oficjalnej bazy nasiennej. Na obszarze Sudetów Zachodnich jedynie Nadleśnictwo Kamienna Góra ma 16 ha gospodarczych drzewostanów nasiennych, a na Pogórzu Izerskim, w Nadleśnictwie Lwówek jest jeszcze 6 ha takich drzewostanów. Więcej drzewostanów nasiennych znajduje się w Sudetach Środkowych i w Sudetach Wschodnich. Najwydajniejszym źródłem zaopatrzenia w nasiona jest obiekt w Nadleśnictwie Międzylesie, powstały w 1968 roku jako plantacja nasienna, mający dziś status gospodarczego drzewostanu nasiennego. Jest on dokładniej opisany w oddzielnej pracy (Barzdajn & Kowalkowski 2007). Urodzaj nasion w tym obiekcie systematycznie się zwiększa i w 2009 roku osiągnął 700 kg. W prezentowanym tu badaniu okazało się, że wzrost jodły wyhodowanej z nasion zebranych w tym obiekcie jest najlepszy, a więc lepszy od jodeł pochodzących z matecznego dla jodły regionu 803 (Beskid Niski i Beskid Sądecki). Nie jest to jedyny wynik, wskazujący na brak potrzeby sprowadzania nasion jodły spoza Sudetów. W 198

11 Opera Corcontica 47/2010 suppl. 1 serii doświadczeń proweniencyjnych założonych w 2004 r. w nadleśnictwach Świeradów Zdrój (Góry Izerskie), Zdroje (Góry Stołowe) i Lądek Zdrój (Góry Złote) nie udowodniono lepszego wzrostu jodeł spoza Sudetów w porównaniu z jodłami pochodzeń sudeckich (Barzdajn 2009). W nadleśnictwach sudeckich w wielu wypadkach wykorzystywane są nasiona z drzew rosnących w rozproszeniu lub w małych grupach. Ze stanowiska genetyki populacyjnej nie jest to korzystne, gdyż wiele nasion z tych źródeł powstaje przez samozapylenie i jest obciążonych genetycznie. Być może właśnie depresją wsobną można wytłumaczyć gorszy wzrost jodeł z niektórych źródeł nasion znajdujących się w Nadl. Szklarska Poręba. Potencjał genetyczny jest podstawową cechą materiału siewnego i sadzeniowego, jednak czy ten potencjał będzie wykorzystany i przejawi się we wzroście, decydują czynniki środowiskowe i technika hodowlana. Istotne znaczenie ma technologia szkółkarska stosowana do produkcji sadzonek. Wpływa ona także na koszty odnowienia. Dlatego wynik wskazujący na przydatność trzyletnich sadzonek, najmłodszych z możliwych do posadzenia, a przy tym niewymagających szkółkowania oznacza, że możliwa jest znaczna redukcja kosztów ich produkcji. Czteroletnie sadzonki są również dobrym materiałem sadzeniowym, jednak pod warunkiem, że je szkółkowano. Dłuższy cykl produkcyjny i dodatkowa operacja technologiczna (szkółkowanie) znacznie podnoszą koszty produkcji. Pięcioletnie sadzonki okazały się gorsze od młodszych. Sadzonki produkowane z bryłką nie wykazały swojej przewagi jakości nad sadzonkami z nagim korzeniem. Ten wynik nie jest zgodny z oczekiwaniami hodowców lasu. Nie oznacza on jednak, że należy rezygnować z tej technologii. Jej podstawową zaletą w warunkach górskich jest możliwość i łatwość rozwiązania problemów związanych z różnicami klimatycznymi pomiędzy szkółką (zlokalizowaną zwykle nisko, we względnie ciepłej strefie klimatycznej z długim okresem wegetacyjnym) a miejscem sadzenia (które wypada często w strefie chłodnej, z krótkim i późno rozpoczynającym się sezonem wegetacyjnym). Sadzonki z bryłką są łatwe do transportu i mało wrażliwe na warunki tymczasowego przechowywania. Można je też sadzić przez cały sezon wegetacyjny oraz przyległe okresy spoczynku wegetacyjnego. Podstawową technologią produkcji sadzonek jodły z bryłką w nadleśnictwach sudeckich jest metoda Kosterkiewicza. Spośród pozostałych wyników nieco zaskakujący jest ten, który świadczy o braku wpływu wysokości nad poziom morza na wzrost jodeł. Być może zróżnicowanie wysokościowe od 450 do 850 m n.p.m. jest zbyt małe, aby zaznaczyło się we wzroście. Zróżnicowanie siedlisk związane z tym rozstępem wysokości n.p.m. może w całości mieścić się w zakresie plastyczności jodły, a ponadto inne czynniki, w tym niekontrolowane, mogły silniej wpływać na wzrost. Także czynniki badane mogły zakłócać się nawzajem, stąd stwierdzone wpływy na wzrost jodły są często mało jednoznaczne, choć wykrywalne. Ażurowość pułapu leśnego wpływa na wzrost w ten sposób, że jej zwiększanie polepsza wzrost jodeł. Tradycyjnie wiąże się to ze zwiększeniem dostępu światła, lecz zwykle nie docenia się oddziaływania innych mechanizmów konkurencji pomiędzy odnowieniem a drzewostanem osłaniającym. Ażurowość koreluje z zagęszczeniem i wysokością drzewostanu osłaniającego, a to musi wpływać na konkurencję korzeniową o przestrzeń i zasoby gleby. Redukcja oddziaływań do pojedynczego czynnika jest trudna i jest podstawowym problemem badawczym w ekologii lasu. Ilość i jakość światła docierającego do posadzonych jodeł ma dla nich istotne znaczenie. Różne gatunki drzew w drzewostanie osłaniającym stwarzają różne warunki świetlne. Najkorzystniejsze warunki dla jodły występują pod modrzewiem i pod sosną, a świerk i buk stwarzają złe warunki. Wpływ światła przejawia się m. in. w dziennym przebiegu asymilacji CO 2, wydajności kwantowej fotosystemu II (PS II), zawartości chlorofilu i karotenoidów, alokacją makroelementów i w budowie anatomicznej igieł (Robakowski et al. 2008). W naszych badaniach nie wykazaliśmy wpływu gatunku osłonowego, gdyż niemal wszystkie powierzchnie z odnowieniem jodły były założone pod świerkiem. Tak będzie także w przyszłości, gdyż do przebudowy składów gatunkowych będą kwalifikowane przede wszystkim drzewostany świerkowe. Dlatego informacje o wysokiej wartości modrzewia i sosny jako przedplonu dla jodły mają ograniczone znaczenie. Można je z powodzeniem wykorzystać w zalesieniach. 199

12 Barzdajn et al.: Wzrost jodły pospolitej w Nadleśnictwie Szklarska Poręba Pewnego komentarza wymaga stwierdzony wpływ ekspozycji stoku na wzrost jodeł. Najmniej korzystne były stoki północne, a więc najciemniejsze i najchłodniejsze. Możliwe jest, że to nie wilgotność powietrza związana z północną ekspozycją jest czynnikiem ograniczającym wzrost jodły, lecz raczej ciepło i światło. Najkorzystniejsze warunki wzrostu stwarzał teren płaski. Ostateczne wyjaśnienie przyczyn tego faktu nie jest możliwe bez dodatkowych badań. Gleby brunatne kwaśne, najpospolitszy w Karkonoszach i w Górach Izerskich podtyp gleby, są wystarczające dla dobrego wzrostu jodły. Wariant świeży ich uwilgotnienia jest korzystniejszy od wariantu wilgotnego. Jest to dodatkowy argument dla tezy, że czynnik wilgotnościowy nie jest ograniczający dla występowania jodły na omawianym obszarze. Zakończenie W naszych pobieżnych badaniach wykryliśmy istotny i nie dający się pominąć wpływ pochodzenia nasion na wzrost posadzonych jodeł. Wzrost jodeł należących do populacji uznanych za dobre i pochodzących spoza Sudetów nie był lepszy od wzrostu jodeł należących do niektórych populacji sudeckich. Z drugiej strony wzrost jodeł należących do niektórych populacji lokalnych nie był satysfakcjonujący. Należy więc nadal poszukiwać dobrej bazy nasiennej dla realizacji programu restytucji gatunku. W szczególności należy wystrzegać się zbierania nasion z pojedynczych, rosnących w rozproszeniu drzew. Wykryliśmy też istotny wpływ technologii szkółkarskiej na wzrost posadzonych jodeł. Najkorzystniejszym materiałem sadzeniowym okazały się trzylatki nieszkółkowane oraz czterolatki szkółkowane, produkowane w gruncie z nagim korzeniem. Ta technologia powinna więc być preferowana. Nie należy jednak rezygnować z trzyletniego materiału sadzeniowego produkowanego z bryłką, gdyż zastosowanie takich sadzonek rozwiązuje wiele problemów organizacyjnych. Stwierdzone przez nas zależności wzrostu od różnych warunków terenowych (lub brak tych zależności) w zasadzie nie są sprzeczne z wiedzą na temat autekologii jodły i nie wymagają bliższej analizy. Gdyby jednak zaistniała taka konieczność, to bez pogłębionych badań nie można takiej analizy wykonać. Podziękowania Autorzy dziękują kierownictwu i pracownikom Nadleśnictwa Szklarska Poręba za umożliwienie badań terenowych oraz za udostępnienie swojej dokumentacji dla zebrania wykorzystanych w pracy danych. Literatura Barzdajn W. 2000: Strategia restytucji jodły pospolitej (Abies alba Mill.) w Sudetach. Sylwan 144 (2): Barzdajn W. 2004: Rehabilitation of silver fir (Abies alba Mill.) populations in the Sudetes. In: Vančura K., Fady B., Koskela J. & Mátyás Cs. (eds), Conifers Network, Report of the second (20 22 September 2001, Valsaín, Spain) and third (17 19 October 2002, Kostrzyca, Poland) meetings: International Plant Genetic Resources Institute, Rome, Italy. Barzdajn W. 2009: Adaptacja różnych pochodzeń jodły pospolitej (Abies alba Mill.) do warunków Sudetów. Leśne Prace Badawcze (Forest Research Papers) 70 (1): Barzdajn W. & Kowalkowski W. 2007: Kolekcja klonów jodły pospolitej (Abies alba Mill.) w Nadleśnictwie Międzylesie. Nauka Przyr. Technol. 1 (1): 1 5. ISSN zeszyt1/art_5.pdf Boratyński A. & Filipiak M. 1997: Jodła pospolita (Abies alba Mill.) w Sudetach. Rozmieszczenie, warunki występowania, stan zachowania drzewostanów. Arb. Kórn. 42: Broda J. 1965: Puszcze karpackie i sudeckie. In: Antoni Żabko-Poptowicz (ed), Dzieje lasów leśnictwa i drzewnictwa w Polsce. Polskie Towarzystwo Leśne, Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Leśnictwa i Drzewnictwa PWRiL, Warszawa. 200

13 Opera Corcontica 47/2010 suppl. 1 Ciężkowski W., Irmiński W., Kozłowski S., Mikulski S., Przeniosło S. & Sylwestrzak H. 1996: Zmiany w litosferze wywołane eksploatacją surowców mineralnych. In: Jahn A., Kozłowski S. & Pulina M. (eds), Masyw Śnieżnika zmiany w środowisku przyrodniczym. Polska Agencja Ekologiczna S. A. Wydawnictwo PAE. Filipiak M. & Barzdajn W. 2004: Assessment of the natural resources of European silver fir (Abies alba Mill.) in the Polish Sudety Mts. Dendrobiology 51: Korta W. 1986: Życie gospodarcze Śląska w okresie feudalizmu. Studia Śląskie 44: Matuszkiewicz W. & Matuszkiewicz A. 1967: Zespoły roślinne Karkonoskiego Parku Narodowego. 1. Zbiorowiska leśne. Prace Wroc. T. N. Ser. B, 135: Robakowski P., Wyka T., Samardakiewicz S., Modrzyński J. & Kierzkowski D. 2008: Przystosowanie sadzonek jodły pospolitej (Abies alba Mill.) do warunków świetlnych panujących pod okapem różnych gatunków drzew w Karkonoskim Parku Narodowym. In: Barzdajn W. & Raj A. (eds), Jodła pospolita w Karkonoskim Parku Narodowym. Karkonoski Park Narodowy, Jelenia Góra: Staffa M. 1985: Rozwój osadnictwa. In: Jahn A. (ed) Karkonosze polskie. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław. Szymański S., Ceitel J. & Zientarski J. 1994: Odnowienie lasu (zagospodarowanie terenów poklęskowych) wyniki dotychczasowych działań i propozycje na przyszłość. In: Paschalis P. & Zajączkowski S. (eds), Protection of Forest Ecosystems. Selected Problems of Forestry in Sudety Mountains. Grant GEF 05/21685 POL Forest Biodiversity Protection Project (ISBN ): Wilczkiewicz M. 1976: Jodła pospolita (Abies alba Mill.) w Sudetach. Sylwan 120 (1): Zoll T. 1958: Podstawowe zagadnienia zagospodarowania lasów górskich w Sudetach. Sylwan 102 (5/6): Zoll T. 1963: Analiza stanu lasu w Sudetach. Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych, Zesz. 37:

14

Restytucja jodły pospolitej (Abies alba Mill.) w Sudetach. charakterystyka drzew zachowawczych

Restytucja jodły pospolitej (Abies alba Mill.) w Sudetach. charakterystyka drzew zachowawczych Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk Wydział Nauk rolniczych i leśnych Prace komisji nauk rolniczych i komisji nauk leśnych Tom 103 2012 Restytucja jodły pospolitej (Abies alba Mill.) w Sudetach. charakterystyka

Bardziej szczegółowo

Nadleśnictwo Świeradów

Nadleśnictwo Świeradów Nadleśnictwo Świeradów Nadleśnictwo Świeradów należy do Leśnego Kompleksu Promocyjnego,,Sudety Zachodnie. obejmującego swoim zasięgiem całe góry i Pogórze Izerskie. Ze względu na specyfikę położenia pozostają

Bardziej szczegółowo

Z wizytą u norweskich leśników

Z wizytą u norweskich leśników Z wizytą u norweskich leśników Konferencja podsumowująca realizację projektu Zachowanie różnorodności biologicznej siedlisk obszarów NATURA 2000, poprzez ochronę ex situ jesionu wyniosłego, wiązu górskiego,

Bardziej szczegółowo

MSOŚ - Gospodarka leśna a ochrona środowiska Organizacja zajęć kameralnych w semestrze 4.

MSOŚ - Gospodarka leśna a ochrona środowiska Organizacja zajęć kameralnych w semestrze 4. MSOŚ - Gospodarka leśna a ochrona środowiska Organizacja zajęć kameralnych w semestrze 4. Osoby prowadzące: Dr inż. Stanisław Drozdowski - kierownik przedmiotu, wykłady (pokój 51A) Mgr inż. Leszek Gawron

Bardziej szczegółowo

Dz.U Nr 3 poz. 16 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OCHRONY ŚRODOWISKA, ZASOBÓW NATURALNYCH I LEŚNICTWA

Dz.U Nr 3 poz. 16 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OCHRONY ŚRODOWISKA, ZASOBÓW NATURALNYCH I LEŚNICTWA Kancelaria Sejmu s. 1/1 Dz.U. 1999 Nr 3 poz. 16 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OCHRONY ŚRODOWISKA, ZASOBÓW NATURALNYCH I LEŚNICTWA z dnia 28 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania planu urządzenia

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia. Ekologii Lasu 2015/2016

Zagadnienia. Ekologii Lasu 2015/2016 Zagadnienia z Ekologii Lasu 2015/2016 Spis ważniejszych zagadnień w ramach przedmiotu (rozszerzonego) EKOLOGIA LASU 1. EKOLOGIA OGÓLNA (wybrane zagadnienia) - Podstawowe pojęcia (ich znaczenie i wzajemne

Bardziej szczegółowo

Organizacja zajęć z przedmiotu HODOWLA LASU

Organizacja zajęć z przedmiotu HODOWLA LASU Wydział Leśny SGGW w Warszawie Niestacjonarne Studia Drugiego Stopnia Organizacja zajęć z przedmiotu HODOWLA LASU Prowadzący: Prof. dr hab. Bogdan Brzeziecki - wykłady. Dr hab. Stanisław Drozdowski, dr

Bardziej szczegółowo

Asia Maziarz Aneta Wyrwich Piotrek Dobrowolski

Asia Maziarz Aneta Wyrwich Piotrek Dobrowolski Asia Maziarz Aneta Wyrwich Piotrek Dobrowolski Nadleśnictwo Zawadzkie - jednostka organizacyjna Lasów Państwowych podległa Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Katowicach, której siedziba znajduje

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja końcowa

Dokumentacja końcowa SZKOŁA GŁÓWNA GOSPODARSTWA WIEJSKIEGO W WARSZAWIE WYDZIAŁ LEŚNY KATEDRA HODOWLI LASU OCENA WZROSTU, JAKOŚCI ORAZ ZAGROŻENIA PRZEZ GRZYBY I OWADY UPRAW NA POWIERZCHNI POHURAGANOWEJ NADLEŚNICTWA PRZEDBÓRZ

Bardziej szczegółowo

Praktyka wiosenna z hodowli i ochrony lasu 40 godzin. Liczba godzin Szczegółowe efekty kształcenia

Praktyka wiosenna z hodowli i ochrony lasu 40 godzin. Liczba godzin Szczegółowe efekty kształcenia Załącznik nr 2B do umowy w sprawie praktycznej nauki zawodu Program praktyk zawodowych w klasie I w roku szkolnym 2016/2017 Praktyka wiosenna z hodowli i ochrony lasu 40 godzin Lp. Tematyka Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

HODOWLA LASU. Może na początek ogólne wiadomości co to jest las

HODOWLA LASU. Może na początek ogólne wiadomości co to jest las HODOWLA LASU Może na początek ogólne wiadomości co to jest las Las- jest to zbiorowisko drzew i krzewów oraz zwierząt, które wraz ze swoistą glebą wzajemnie na siebie oddziaływają i tworzą specyficzny

Bardziej szczegółowo

Problemy inwentaryzacji typologicznej, fitosocjologicznej oraz siedlisk przyrodniczych w ramach prac urządzeniowych

Problemy inwentaryzacji typologicznej, fitosocjologicznej oraz siedlisk przyrodniczych w ramach prac urządzeniowych Problemy inwentaryzacji typologicznej, fitosocjologicznej oraz siedlisk przyrodniczych w ramach prac urządzeniowych Roman Zielony Zakład Urządzania Lasu SGGW Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej, Zarząd

Bardziej szczegółowo

Cis pospolity na uprawach zachowawczych. Marzena Niemczyk Zakład Hodowli Lasu i Genetyki Drzew Leśnych

Cis pospolity na uprawach zachowawczych. Marzena Niemczyk Zakład Hodowli Lasu i Genetyki Drzew Leśnych Cis pospolity na uprawach zachowawczych Marzena Niemczyk Zakład Hodowli Lasu i Genetyki Drzew Leśnych Seminarium współfinansowane przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego

Bardziej szczegółowo

Podział powierzchniowy

Podział powierzchniowy Zakład Urządzania Lasu Podział powierzchniowy Podział powierzchniowy - przestrzenny podział kompleksu leśnego siecią linii bezdrzewnych (gospodarczych i oddziałowych) Podział na części zwane oddziałami

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

Wiadomości wprowadzające.

Wiadomości wprowadzające. - Wymagania edukacyjne z warzywnictwa. Wiadomości wprowadzające. znajomość różnych gatunków warzyw umiejętność rozróżniania podstawowych gatunków warzyw znajomość rodzajów produkcji warzywnej znajomość

Bardziej szczegółowo

I.1.1. Technik leśnik 321[02]

I.1.1. Technik leśnik 321[02] I... Technik leśnik 32[02] Do egzaminu zostało zgłoszonych: 33 Przystąpiło łącznie: 079 przystąpiło: 998 przystąpiło: ETAP PISEMNY ETAP PRAKTYCZNY zdało: 888 (89%) zdało: 378 (35,5%) DYPLOM POTWIERDZAJĄCY

Bardziej szczegółowo

PORÓWNANIE WRASTANIA KORZENI SADZONEK SOSNY ZWYCZAJNEJ I DĘBU BEZSZYPUŁKOWEGO W KASETACH STYROPIANOWYCH

PORÓWNANIE WRASTANIA KORZENI SADZONEK SOSNY ZWYCZAJNEJ I DĘBU BEZSZYPUŁKOWEGO W KASETACH STYROPIANOWYCH 1 1,2 1 Jakub Ptak, Wojciech Wesoły, Maria Hauke-Kowalska 1) Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, Katedra Hodowli Lasu 2) Wyższa Szkoła Zarządzania Środowiskiem w Tucholi PORÓWNANIE WRASTANIA KORZENI SADZONEK

Bardziej szczegółowo

Hodowla dębu na siedliskach BMśw i LMśw. Tadeusz Andrzejczyk, SGGW Konferencja: Leśne siedliska zmienione i zniekształcone

Hodowla dębu na siedliskach BMśw i LMśw. Tadeusz Andrzejczyk, SGGW Konferencja: Leśne siedliska zmienione i zniekształcone Hodowla dębu na siedliskach BMśw i LMśw Tadeusz Andrzejczyk, SGGW Konferencja: Leśne siedliska zmienione i zniekształcone Plan referatu Wstęp: problemy hodowli dębu na siedliskach BMśw i LMśw Zasady ustalania

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyczna teoria korelacji i regresji (1) Jest to dział statystyki zajmujący

Bardziej szczegółowo

Hodowanie sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris L.) na glebach drobnoziarnistych jest nieracjonalne

Hodowanie sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris L.) na glebach drobnoziarnistych jest nieracjonalne Hodowanie sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris L.) na glebach drobnoziarnistych jest nieracjonalne Piotr Sewerniak Katedra Gleboznawstwa i Kształtowania Krajobrazu Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Bardziej szczegółowo

Przedmiot SIEDLISKOZNAWSTWO LEŚNE Organizacja zajęć w semestrze 1

Przedmiot SIEDLISKOZNAWSTWO LEŚNE Organizacja zajęć w semestrze 1 Wydział Leśny SGGW w Warszawie Niestacjonarne studia II (magisterskie) Przedmiot SIEDLISKOZNAWSTWO LEŚNE Organizacja zajęć w semestrze 1 Prowadzący: Prof. dr hab. Bogdan Brzeziecki - wykłady, dr inż. Jacek

Bardziej szczegółowo

Ochrona przyrody w Nadleśnictwie Mińsk w perspektywie rozwoju Lasów Państwowych

Ochrona przyrody w Nadleśnictwie Mińsk w perspektywie rozwoju Lasów Państwowych Ochrona przyrody w Nadleśnictwie Mińsk w perspektywie rozwoju Lasów Państwowych Powierzchnia Nadleśnictwa Mińsk wynosi 9500 ha, rozrzuconych w 410 kompleksach. Lasy nadzorowane stanowią pow. 17340 ha.

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów leśnictwo i ich odniesienie do efektów obszarowych

Efekty kształcenia dla kierunku studiów leśnictwo i ich odniesienie do efektów obszarowych Załącznik do uchwały nr 381/2012 Senatu UP Efekty kształcenia dla kierunku studiów leśnictwo i ich odniesienie do efektów obszarowych Wydział prowadzący kierunek: Wydział Leśny Poziom kształcenia: studia

Bardziej szczegółowo

Analiza możliwości wykorzystania istniejącej infrastruktury urządzeń wodno-melioracyjnych na obszarze Nadleśnictwa Taczanów na potrzeby małej retencji

Analiza możliwości wykorzystania istniejącej infrastruktury urządzeń wodno-melioracyjnych na obszarze Nadleśnictwa Taczanów na potrzeby małej retencji Analiza możliwości wykorzystania istniejącej infrastruktury urządzeń wodno-melioracyjnych na obszarze Nadleśnictwa Taczanów na potrzeby małej retencji dr hab. Tomasz Kałuża Katedra Inżynierii Wodnej i

Bardziej szczegółowo

Czas na zmianę? Postępowanie hodowlane w obliczu zmiennego klimatu Daniel J. Chmura, Władysław Chałupka

Czas na zmianę? Postępowanie hodowlane w obliczu zmiennego klimatu Daniel J. Chmura, Władysław Chałupka Czas na zmianę? Postępowanie hodowlane w obliczu zmiennego klimatu Daniel J. Chmura, Władysław Chałupka Pracownia Biologii Rozmnażania i Genetyki Populacyjnej Instytut Dendrologii PAN w Kórniku Wstęp Zmienność

Bardziej szczegółowo

OPIS ZADANIA. (każde zadanie jest opisywane oddzielnie) zastawka wzmocniona zastawka drewniano- kamienna

OPIS ZADANIA. (każde zadanie jest opisywane oddzielnie) zastawka wzmocniona zastawka drewniano- kamienna Załącznik nr 8 do SIWZ OPIS ZADANIA (każde zadanie jest opisywane oddzielnie) Nr i nazwa nadleśnictwa Kody obiektów oraz typy obiektów 10-34 Różańsko Nr zadania 10-34-04 10-34-04-1- zastawka wzmocniona

Bardziej szczegółowo

Regresja i Korelacja

Regresja i Korelacja Regresja i Korelacja Regresja i Korelacja W przyrodzie często obserwujemy związek między kilkoma cechami, np.: drzewa grubsze są z reguły wyższe, drewno iglaste o węższych słojach ma większą gęstość, impregnowane

Bardziej szczegółowo

PONOWNA OCENA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA PROJEKTÓW SPALARNIOWYCH POIIŚ

PONOWNA OCENA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA PROJEKTÓW SPALARNIOWYCH POIIŚ PONOWNA OCENA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA PROJEKTÓW SPALARNIOWYCH POIIŚ Mariusz Włodarczyk Senior Consultant for Environment Protection Mott MacDonald Polska Sp. z o.o. PONOWNA OCENA ODDZIAŁYWANIA

Bardziej szczegółowo

Plantacje nasienne w Lasach Państwowych stan i perspektywy

Plantacje nasienne w Lasach Państwowych stan i perspektywy Plantacje nasienne w Lasach Państwowych stan i perspektywy Zbiór szyszek i nasion z plantacji i plantacyjnych upraw nasiennych w Lasach Państwowych (stan na 31.12.2011 r.) 2 Sosna zwyczajna (stan na 31.12.2011

Bardziej szczegółowo

Urządzanie Lasu Ćwiczenia

Urządzanie Lasu Ćwiczenia Regulamin ćwiczeń zaliczenie - egzamin pisemny 40%, - wyniki 2 kolokwiów 30%, - wyniki projektów 10%, - wyniki ćwiczeń terenowych 20% odrabianie zajęć ćwiczenia terenowe Pomoce i literatura http://wl.sggw.waw.pl/units/urzadzanie/materialy

Bardziej szczegółowo

OPIS OGÓLNY LASÓW NADLEŚNICTWA

OPIS OGÓLNY LASÓW NADLEŚNICTWA REGIONALNA DYREKCJA LASÓW PAŃSTWOWYCH W LUBLINIE PLAN URZĄDZENIA LASU dla NADLEŚNICTWA PARCZEW OBRĘBY: Parczew Sosnowica Uścimów sporządzony na okres od 1 stycznia 2008r. do 31 grudnia 2017 r. na podstawie

Bardziej szczegółowo

Sterowanie procesem i jego zdolność. Zbigniew Wiśniewski

Sterowanie procesem i jego zdolność. Zbigniew Wiśniewski Sterowanie procesem i jego zdolność Zbigniew Wiśniewski Wybór cech do kart kontrolnych Zaleca się aby w pierwszej kolejności były brane pod uwagę cechy dotyczące funkcjonowania wyrobu lub świadczenia usługi

Bardziej szczegółowo

Zasoby leśne Polski funkcje lasów / zadrzewień

Zasoby leśne Polski funkcje lasów / zadrzewień Zasoby leśne Polski funkcje lasów / zadrzewień czym jest las? Las (biocenoza leśna) kompleks roślinności swoistej dla danego regionu geograficznego, charakteryzujący się dużym udziałem drzew rosnących

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZNE I GOSPODARCZE UWARUNKOWANIA ORAZ CELE I METODY HODOWLI LASU

SPOŁECZNE I GOSPODARCZE UWARUNKOWANIA ORAZ CELE I METODY HODOWLI LASU PROGRAM VI SESJI ZIMOWEJ SZKOŁY LEŚNEJ PRZY IBL pt. PRZYRODNICZE, SPOŁECZNE I GOSPODARCZE UWARUNKOWANIA ORAZ CELE I METODY HODOWLI LASU Instytut Badawczy Leśnictwa Sękocin Stary, 18 20 marca 2014 r. DZIEŃ

Bardziej szczegółowo

628 i 842, z 2014 r. poz. 805, 850, 1002, 1101 i 1863, z 2015 r. poz. 222.

628 i 842, z 2014 r. poz. 805, 850, 1002, 1101 i 1863, z 2015 r. poz. 222. projekt ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W BYDGOSZCZY z dnia... 2015 r. w sprawie ustanowienia planu ochrony dla rezerwatu przyrody Uroczysko Koneck Na podstawie art. 19 ust. 6 ustawy

Bardziej szczegółowo

POTRZEBY INFORMACYJNE W ZAKRESIE STANU LASU ORAZ OCHRONY PRZYRODY W STATYSTYCE PUBLICZNEJ

POTRZEBY INFORMACYJNE W ZAKRESIE STANU LASU ORAZ OCHRONY PRZYRODY W STATYSTYCE PUBLICZNEJ POTRZEBY INFORMACYJNE W ZAKRESIE STANU LASU ORAZ OCHRONY PRZYRODY W STATYSTYCE PUBLICZNEJ Główny Urząd Statystyczny Departament Rolnictwa Departament Badań Regionalnych i Środowiska USTAWA Z DNIA 26 CZERWCA

Bardziej szczegółowo

Wpływ suszy na stan zdrowotny i obumieranie dębów

Wpływ suszy na stan zdrowotny i obumieranie dębów Wpływ suszy na stan zdrowotny i obumieranie dębów Andrzej Boczoń Zamieranie drzewostanów dębowych w Polsce Krahl Urban (1943) i Kościecki (1955) pierwsze opisy zamierania dębów na dużych obszarach w Polsce.

Bardziej szczegółowo

Komentarz technik leśnik 321[02]-01 Czerwiec 2009

Komentarz technik leśnik 321[02]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 21 Strona 2 z 21 Strona 3 z 21 Strona 4 z 21 Strona 5 z 21 Strona 6 z 21 Kosztorys zaplanowanych prac Koszt materiału sadzeniowego Lp. Gatunek Symbol produkcyjny Jednostka miary ilość jednostek

Bardziej szczegółowo

Uwaga: Ubiegający się o dofinansowanie projektu nie wypełnia pól zaciemnionych

Uwaga: Ubiegający się o dofinansowanie projektu nie wypełnia pól zaciemnionych Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie działania Przywracanie potencjału produkcji leśnej zniszczonego naturalną katastrofą lub pożarem oraz wprowadzenie odpowiednich instrumentów zapobiegawczych

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji

Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji Statystyka dla jakości produktów i usług Six sigma i inne strategie Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji StatSoft Polska Wybrane zagadnienia analizy korelacji Przy analizie zjawisk i procesów stanowiących

Bardziej szczegółowo

WPŁYW WYBRANYCH CZYNNIKÓW NA RÓWNOMIERNOŚĆ DOZOWANIA I WYSIEWU NASION PSZENICY KOŁECZKOWYM ZESPOŁEM WYSIEWAJĄCYM

WPŁYW WYBRANYCH CZYNNIKÓW NA RÓWNOMIERNOŚĆ DOZOWANIA I WYSIEWU NASION PSZENICY KOŁECZKOWYM ZESPOŁEM WYSIEWAJĄCYM Inżynieria Rolnicza 5(103)/2008 WPŁYW WYBRANYCH CZYNNIKÓW NA RÓWNOMIERNOŚĆ DOZOWANIA I WYSIEWU NASION PSZENICY KOŁECZKOWYM ZESPOŁEM WYSIEWAJĄCYM Piotr Markowski, Tadeusz Rawa, Adam Lipiński Katedra Maszyn

Bardziej szczegółowo

PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com

PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com Analiza korelacji i regresji KORELACJA zależność liniowa Obserwujemy parę cech ilościowych (X,Y). Doświadczenie jest tak pomyślane, aby obserwowane pary cech X i Y (tzn i ta para x i i y i dla różnych

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Przyrodniczy. w Poznaniu Leśny Zakład Doświadczalny Siemianice

Uniwersytet Przyrodniczy. w Poznaniu Leśny Zakład Doświadczalny Siemianice Leśny Kompleks Promocyjny L A S Y R Y C H T A L S K I E Uniwersytet Przyrodniczy Powierzchnia : 5910 ha Przeciętna zasobność : 283 m 3 Przeciętny wiek: 64 lata Przyrost przeciętny : 4,44 m 3 w Poznaniu

Bardziej szczegółowo

NAPRĘŻENIA ŚCISKAJĄCE PRZY 10% ODKSZTAŁCENIU WZGLĘDNYM PRÓBEK NORMOWYCH POBRANYCH Z PŁYT EPS O RÓŻNEJ GRUBOŚCI

NAPRĘŻENIA ŚCISKAJĄCE PRZY 10% ODKSZTAŁCENIU WZGLĘDNYM PRÓBEK NORMOWYCH POBRANYCH Z PŁYT EPS O RÓŻNEJ GRUBOŚCI PRACE INSTYTUTU TECHNIKI BUDOWLANEJ - KWARTALNIK 1 (145) 2008 BUILDING RESEARCH INSTITUTE - QUARTERLY No 1 (145) 2008 Zbigniew Owczarek* NAPRĘŻENIA ŚCISKAJĄCE PRZY 10% ODKSZTAŁCENIU WZGLĘDNYM PRÓBEK NORMOWYCH

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 30 lipca 2015 r. Poz. 1070 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 lipca 2015 r.

Warszawa, dnia 30 lipca 2015 r. Poz. 1070 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 lipca 2015 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 30 lipca 2015 r. Poz. 1070 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 lipca 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad

Bardziej szczegółowo

Pielęgnowanie lasu aspekty przyrodnicze i gospodarcze

Pielęgnowanie lasu aspekty przyrodnicze i gospodarcze Zimowa Szkoła Leśna IBL 18-20.03.2014 Pielęgnowanie lasu aspekty przyrodnicze i gospodarcze Tadeusz Andrzejczyk SGGW Plan referatu CEL I ZAKRES PIELĘGNOWANIA LASU WARUNKI RACJONALNEJ PIELĘGNACJI DRZEWOSTANÓW

Bardziej szczegółowo

REGIONALNY SYSTEM OSŁONY METEOROLOGICZNEJ LEŚNICTWA LEŚNY KOMPLEKS PROMOCYJNY LASY BESKIDU ŚLĄKSIEGO RAPORT KWARTALNY I/2015

REGIONALNY SYSTEM OSŁONY METEOROLOGICZNEJ LEŚNICTWA LEŚNY KOMPLEKS PROMOCYJNY LASY BESKIDU ŚLĄKSIEGO RAPORT KWARTALNY I/2015 EGIONALNY SYSTEM OSŁONY METEOOLOGICZNEJ LEŚNICTWA LEŚNY KOMPLEKS POMOCYJNY LASY BESKIDU ŚLĄKSIEGO APOT KWATALNY I/2015 Katowice-Kraków 2015 1. Warunki pogodowe w 1 kwartale 2015 roku Średnia kwartalna

Bardziej szczegółowo

BADANIA WSPÓŁCZYNNIKA TARCIA ZEWNĘTRZNEGO I KĄTA NATURALNEGO USYPU NASION ŁUBINU ODMIANY BAR I RADAMES

BADANIA WSPÓŁCZYNNIKA TARCIA ZEWNĘTRZNEGO I KĄTA NATURALNEGO USYPU NASION ŁUBINU ODMIANY BAR I RADAMES Inżynieria Rolnicza 4(102)/2008 BADANIA WSPÓŁCZYNNIKA TARCIA ZEWNĘTRZNEGO I KĄTA NATURALNEGO USYPU NASION ŁUBINU ODMIANY BAR I RADAMES Bronisława Barbara Kram Instytut Inżynierii Rolniczej, Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Dr hab. Paweł Rutkowski Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Wydział Leśny. Zmiany klimatyczne w nauce, leśnictwie i praktyce

Dr hab. Paweł Rutkowski Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Wydział Leśny. Zmiany klimatyczne w nauce, leśnictwie i praktyce Dr hab. Paweł Rutkowski Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Wydział Leśny Zmiany klimatyczne w nauce, leśnictwie i praktyce Zmiany klimatyczne (Zmiany klimatu - 1 800 000) - 380 000 wyników Climate change

Bardziej szczegółowo

Uprawa roślin na potrzeby energetyki

Uprawa roślin na potrzeby energetyki INSTYTUT UPRAWY NAWOŻENIA I GLEBOZNAWSTWA PAŃSTWOWY INSTYTUT BADAWCZY Uprawa roślin na potrzeby energetyki Szczecin 3 grudnia 2009 Promocja rozwiązań sprzyjających produkcji energii niskoemisyjnej Polska

Bardziej szczegółowo

EKOLOGICZNE PODSTAWY HODOWLI LASU

EKOLOGICZNE PODSTAWY HODOWLI LASU Wydział Leśny SGGW- Zawodowe studia zaoczne Organizacja zajęć w semestrze 5 z przedmiotu EKOLOGICZNE PODSTAWY HODOWLI LASU Prowadzący: Wykłady Prof. dr hab. Tadeusz Andrzejczyk Ćwiczenia kameralne Dr inż.

Bardziej szczegółowo

Populacja generalna (zbiorowość generalna) zbiór obejmujący wszystkie elementy będące przedmiotem badań Próba (podzbiór zbiorowości generalnej) część

Populacja generalna (zbiorowość generalna) zbiór obejmujący wszystkie elementy będące przedmiotem badań Próba (podzbiór zbiorowości generalnej) część Populacja generalna (zbiorowość generalna) zbiór obejmujący wszystkie elementy będące przedmiotem badań Próba (podzbiór zbiorowości generalnej) część populacji, którą podaje się badaniu statystycznemu

Bardziej szczegółowo

Gorzów Wielkopolski, dnia 20 grudnia 2013 r. Poz ZARZĄDZENIE NR 38/2013 REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W GORZOWIE WIELKOPOLSKIM

Gorzów Wielkopolski, dnia 20 grudnia 2013 r. Poz ZARZĄDZENIE NR 38/2013 REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W GORZOWIE WIELKOPOLSKIM DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO Gorzów Wielkopolski, dnia 20 grudnia 2013 r. Poz. 2798 ZARZĄDZENIE NR 38/2013 REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W GORZOWIE WIELKOPOLSKIM w sprawie ustanowienia

Bardziej szczegółowo

Kwestia rodzimości polskich populacji w świetle XIX- i XX- wiecznego importu nasion - przykład świerka pospolitego

Kwestia rodzimości polskich populacji w świetle XIX- i XX- wiecznego importu nasion - przykład świerka pospolitego Kwestia rodzimości polskich populacji w świetle XIX- i XX- wiecznego importu nasion - przykład świerka pospolitego Andrzej Lewandowski - Instytut Dendrologii PAN w Kórniku Długości linii kolejowych (w

Bardziej szczegółowo

Sukcesja ekologiczna na lądzie kończy się zazwyczaj klimaksem w postaci formacji leśnej Lasy są najpotężniejszymi ekosystemami lądowymi

Sukcesja ekologiczna na lądzie kończy się zazwyczaj klimaksem w postaci formacji leśnej Lasy są najpotężniejszymi ekosystemami lądowymi Las w krajobrazie Sukcesja ekologiczna na lądzie kończy się zazwyczaj klimaksem w postaci formacji leśnej Lasy są najpotężniejszymi ekosystemami lądowymi Zajmują: - 8 % powierzchni całego globu - 30 %

Bardziej szczegółowo

1. Co to jest las 3. 2. Pielęgnacja drzewostanu.4. 3. Co nam daje las..5. 4. Zagrożenia lasu..6. 5. Monitoring lasu..7. 6. Ochrona lasu..

1. Co to jest las 3. 2. Pielęgnacja drzewostanu.4. 3. Co nam daje las..5. 4. Zagrożenia lasu..6. 5. Monitoring lasu..7. 6. Ochrona lasu.. 1. Co to jest las 3 2. Pielęgnacja drzewostanu.4 3. Co nam daje las..5 4. Zagrożenia lasu..6 5. Monitoring lasu..7 6. Ochrona lasu.. 8 Las jest jednym z najważniejszych z odnawialnych zasobów przyrody,

Bardziej szczegółowo

WODA W EKOSYSTEMACH LEŚNYCH WIELKOPOLSKI

WODA W EKOSYSTEMACH LEŚNYCH WIELKOPOLSKI WODA W EKOSYSTEMACH LEŚNYCH WIELKOPOLSKI Paweł Rutkowski Abstrakt Wielkopolska uchodzi za jeden z najbardziej deficytowych w wodę obszarów w Polsce. Jest to głównie wynikiem niskich rocznych sum opadów

Bardziej szczegółowo

SZTUCZNE CZY NATURALNE ODNOWIENIE LASU?

SZTUCZNE CZY NATURALNE ODNOWIENIE LASU? Prof. dr hab. Henryk Żybura Katedra Hodowli Lasu SGGW w Warszawie SZTUCZNE CZY NATURALNE ODNOWIENIE LASU? VI ZIMOWA SZKOŁA LEŚNA Sękocin Stary 2014 1. CEL 2. METODY POSTĘPOWANIA CEL HODOWLANY TD1 TD2 TD3

Bardziej szczegółowo

Analiza korespondencji

Analiza korespondencji Analiza korespondencji Kiedy stosujemy? 2 W wielu badaniach mamy do czynienia ze zmiennymi jakościowymi (nominalne i porządkowe) typu np.: płeć, wykształcenie, status palenia. Punktem wyjścia do analizy

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: Lech Krzysztofiak Anna Krzysztofiak

Opracowanie: Lech Krzysztofiak Anna Krzysztofiak Inwentaryzacja barszczu Sosnowskiego Heracleum sosnowskyi i niecierpka gruczołowatego Impatiens glandulifera na obszarach Natura 2000 "Dolina Górnej Rospudy" oraz "Ostoja Augustowska" Opracowanie: Lech

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA')

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA') Projekt z 24 lipca 2012 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA') z dnia 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu sporządzania planu urządzenia lasu, uproszczonego planu urządzenia lasu oraz inwenta

Bardziej szczegółowo

Organic plant breeding: EU legal framework and legislative challenges Ekologiczna hodowla roślin: ramy prawne UE i wyzwania legislacyjne

Organic plant breeding: EU legal framework and legislative challenges Ekologiczna hodowla roślin: ramy prawne UE i wyzwania legislacyjne Organic plant breeding: EU legal framework and legislative challenges Ekologiczna hodowla roślin: ramy prawne UE i wyzwania legislacyjne Antje Kölling IFOAM EU Policy Manager EkoSeedForum 20-22 March 2014

Bardziej szczegółowo

Bednarka PLH 120033. II spotkanie Zespołu Lokalnej Współpracy Bednarka, 10.09.2012.

Bednarka PLH 120033. II spotkanie Zespołu Lokalnej Współpracy Bednarka, 10.09.2012. Bednarka PLH 120033 II spotkanie Zespołu Lokalnej Współpracy Bednarka, 10.09.2012. Położenie i zasięg Położenie administracyjne: woj. małopolskie, powiat gorlicki, gmina Lipinki; woj. podkarpackie, powiat

Bardziej szczegółowo

Formy i skala oddziaływania zwierzyny na las

Formy i skala oddziaływania zwierzyny na las Formy i skala oddziaływania zwierzyny na las Zbigniew Borowski Zakład Ekologii Lasu Instytut Badawczy Leśnictwa Jan Błaszczyk Generalna Dyrekcja Lasów Państwowych Wstęp Wysokie zagęszczenia kopytnych mają

Bardziej szczegółowo

BIOMASA LEŚNA JAKO ŹRÓDŁO BIOENERGII I ISTOTNY SKŁADNIK EKOSYSTEMU LEŚNEGO

BIOMASA LEŚNA JAKO ŹRÓDŁO BIOENERGII I ISTOTNY SKŁADNIK EKOSYSTEMU LEŚNEGO Instytut Badawczy Leśnictwa 17-18 czerwca 2015 BIOMASA LEŚNA JAKO ŹRÓDŁO BIOENERGII I ISTOTNY SKŁADNIK EKOSYSTEMU LEŚNEGO ROMAN GORNOWICZ STANISŁAW GAŁĄZKA ROBERT KUŹMIŃSKI HANNA KWAŚNA ANDRZEJ ŁABĘDZKI

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia

Kierunkowe efekty kształcenia Kierunek: ogrodnictwo Obszar kształcenia: nauki rolnicze, leśne i weterynaryjne Poziom kształcenia: studia pierwszego stopnia Profil kształcenia: ogólnoakademicki Uzyskane kwalifikacje: inŝynier Kierunkowe

Bardziej szczegółowo

NADLEŚNICTWO JUGÓW ul. Główna 149, Jugów tel/fax /

NADLEŚNICTWO JUGÓW ul. Główna 149, Jugów tel/fax / NADLEŚNICTWO JUGÓW ul. Główna 149, 57-430 Jugów tel/fax. 74 872 24 52 / 74 872 2279 jugow@wroclaw.lasy.gov.pl www.wroclaw.lasy.gov.pl/jugow Streszczenie Planu Urządzenia Lasu Nadleśnictwa Jugów na lata

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 33/2012 Senatu Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu z dnia 19 grudnia 2012 r.

Uchwała nr 33/2012 Senatu Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu z dnia 19 grudnia 2012 r. Uchwała nr 33/2012 Senatu Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu z dnia 19 grudnia 2012 r. w sprawie: określenia efektów kształcenia dla kierunku leśnictwo o profilu ogólnoakademickim prowadzonego na poziomie

Bardziej szczegółowo

DECYZJA Nr 4/2011 o środowiskowych uwarunkowaniach przedsięwzięcia

DECYZJA Nr 4/2011 o środowiskowych uwarunkowaniach przedsięwzięcia 11-130 Orneta tel.(55) 22-10-200 Plac Wolności 26 woj. warmińsko-mazurskie fax. (55) 22-10-210 www.umig.orneta.net e-mail: umig@orneta.net RRiGG.6220.4.2011 Orneta, 27.07.2011 r. DECYZJA Nr 4/2011 o środowiskowych

Bardziej szczegółowo

Technologie geomatyczne wykorzystywane w Nadleśnictwie Świeradów. Instytut Badawczy Leśnictwa Nadleśnictwo

Technologie geomatyczne wykorzystywane w Nadleśnictwie Świeradów. Instytut Badawczy Leśnictwa Nadleśnictwo Technologie geomatyczne wykorzystywane w Nadleśnictwie Świeradów Instytut Badawczy Leśnictwa Tomasz Zawiła-Niedźwiecki Nadleśnictwo Świeradów Radomir Bałazy Plan prezentacji 1. Wstęp 2. Poziomy zbierania

Bardziej szczegółowo

sylwan nr 9: 3 15, 2006

sylwan nr 9: 3 15, 2006 sylwan nr 9: 3 15, 2006 Jerzy Szwagrzyk, Waldemar Sulowski, Tomasz Skrzydłowski Structure of a natural stand of a Carpathian beech forest in the Tatra mountains compared with natural beech stands from

Bardziej szczegółowo

dawniej Tom

dawniej Tom Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk Wydział Nauk rolniczych i leśnych Forestry Letters dawniej Prace komisji nauk rolniczych i komisji nauk leśnych Tom 104 2013 Wpływ systemów wynagradzania na koszty

Bardziej szczegółowo

Lasy Puszczy Białowieskiej w perspektywie zmian długoterminowych Małgorzata Latałowa

Lasy Puszczy Białowieskiej w perspektywie zmian długoterminowych Małgorzata Latałowa Lasy Puszczy Białowieskiej w perspektywie zmian długoterminowych Małgorzata Latałowa Pracownia Paleoekologii i Archeobotaniki Katedra Ekologii Roślin Uniwersytet Gdański Cel referatu: odniesienie się do

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 166/2014 Senatu Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu z dnia 28 maja 2014 r.

Uchwała nr 166/2014 Senatu Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu z dnia 28 maja 2014 r. Uchwała nr 166/2014 Senatu Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu z dnia 28 maja 2014 r. w sprawie: utworzenia kierunku leśnictwo na poziomie studiów drugiego stopnia, prowadzonego na Wydziale Leśnym oraz

Bardziej szczegółowo

Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie

Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Departament Hodowli i Ochrony Roślin Dorota Nowosielska (dorota.nowosielska@minrol.gov.pl; tel. (022)

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA DRZEWOSTANÓW I ODNOWIEŃ W KARKONOSKIM PARKU NARODOWYM

CHARAKTERYSTYKA DRZEWOSTANÓW I ODNOWIEŃ W KARKONOSKIM PARKU NARODOWYM RAJ A. & ZIENTARSKI J. 2004: Charakterystyka drzewostanów i odnowień w Karkonoskim Parku Narodowym. In: ŠTURSA J., MAZURSKI K. R., PALUCKI A. & POTOCKA J. (eds.), Geoekologické problémy Krkonoš. Sborn.

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia środowiskowe na terenach górniczych

Zagrożenia środowiskowe na terenach górniczych Zagrożenia środowiskowe na terenach górniczych dr inż. Henryk KLETA WYDZIAŁ GÓRNICTWA I GEOLOGII POLITECHNIKI ŚLĄSKIEJ Katedra Geomechaniki, Budownictwa Podziemnego i Zarządzania Ochroną Powierzchni Analiza

Bardziej szczegółowo

TEKST ZYWEJ PAGINY. Spis treści

TEKST ZYWEJ PAGINY. Spis treści TEKST ZYWEJ PAGINY Spis treści 5 1. Wstęp... 7 2. Definicja plantacji... 10 3. Z historii plantacyjnej uprawy drzew szybko rosnących w Polsce... 16 4. Rodzaje plantacji drzew szybko rosnących... 25 5.

Bardziej szczegółowo

Ocena zagospodarowania leśnego zrekultywowanych terenów po otworowej eksploatacji siarki przekazanych pod administrację Nadleśnictwa Nowa Dęba

Ocena zagospodarowania leśnego zrekultywowanych terenów po otworowej eksploatacji siarki przekazanych pod administrację Nadleśnictwa Nowa Dęba Ocena zagospodarowania leśnego zrekultywowanych terenów po otworowej eksploatacji siarki przekazanych pod administrację Nadleśnictwa Nowa Dęba Marcin Pietrzykowski 1, Wojciech Krzaklewski 1, Bartłomiej

Bardziej szczegółowo

OCENA WYKORZYSTANIA CIĄGNIKÓW ROLNICZYCH W GOSPODARSTWACH RODZINNYCH

OCENA WYKORZYSTANIA CIĄGNIKÓW ROLNICZYCH W GOSPODARSTWACH RODZINNYCH Inżynieria Rolnicza 9(134)/2011 OCENA WYKORZYSTANIA CIĄGNIKÓW ROLNICZYCH W GOSPODARSTWACH RODZINNYCH Krzysztof Kapela, Szymon Czarnocki Katedra Ogólnej Uprawy Roli, Roślin i Inżynierii Rolniczej, Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Ankieta oceny stanu siedlisk na stanowisku

Ankieta oceny stanu siedlisk na stanowisku Ankieta oceny stanu siedlisk na WGS) / Nazwa stanowiska (jeżeli istnieje) Zbiorowisko(a)/ nr zdjęcia fitosocjologicznego 990 nr Stok południowo-zachodni, okolice wzniesień Dębnik i Wysoki Kamień w pobliżu

Bardziej szczegółowo

Zadania do planszy CYKL ŻYCIA LASU GOSPODARCZEGO

Zadania do planszy CYKL ŻYCIA LASU GOSPODARCZEGO 1 Ewa Sulejczak Zadania do planszy CYKL ŻYCIA LASU GOSPODARCZEGO 1. Uzupełnij schemat prezentujący cykl życia lasu gospodarczego, wpisując w prostokąty nazwy etapów cyklu, a w owale zjawiska oznaczające

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA OPOLSKA

POLITECHNIKA OPOLSKA POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY Katedra Technologii Maszyn i Automatyzacji Produkcji Laboratorium Podstaw Inżynierii Jakości Ćwiczenie nr 4 Temat: Analiza korelacji i regresji dwóch zmiennych

Bardziej szczegółowo

Blisko 10 tysięcy drzewek czeka na chętnych w podlaskich nadleśnictwach

Blisko 10 tysięcy drzewek czeka na chętnych w podlaskich nadleśnictwach Blisko 10 tysięcy drzewek czeka na chętnych w podlaskich nadleśnictwach Rocznie na głowę statystycznego Polaka przypada ponad 70 kg zużywanych tworzyw sztucznych. Czy warto dodawać kolejne kilogramy plastiku

Bardziej szczegółowo

Krystyna Tylkowska. 4. Genetyka. I 15 30 E Prof. dr hab. Zbigniew Broda Prof. dr hab. Barbara Michalik, AR Kraków.

Krystyna Tylkowska. 4. Genetyka. I 15 30 E Prof. dr hab. Zbigniew Broda Prof. dr hab. Barbara Michalik, AR Kraków. ANGLOJĘZYCZNE STUDIA MAGISTERSKIE W SPECJALNOŚCI HODOWLA ROŚLIN I NASIENNICTWO Lp Nazwa przedmiotu Treści programowe Semestr studiów/ liczba godzin 1. Szkółkarstwo sadownicze Podstawowe elementy drzewa

Bardziej szczegółowo

KORELACJE I REGRESJA LINIOWA

KORELACJE I REGRESJA LINIOWA KORELACJE I REGRESJA LINIOWA Korelacje i regresja liniowa Analiza korelacji: Badanie, czy pomiędzy dwoma zmiennymi istnieje zależność Obie analizy się wzajemnie przeplatają Analiza regresji: Opisanie modelem

Bardziej szczegółowo

2. Wyposażenie bazy sprzętu przeciwpożarowego stanowi w szczególności:

2. Wyposażenie bazy sprzętu przeciwpożarowego stanowi w szczególności: Dziennik Ustaw Nr 73-3950- Poz. 824 10. 1. Zabezpieczeniu przeciwpożarowemu lasów służą pasy przeciwpożarowe w lasach położonych przy obiektach mogących stanowić zagrożenie pożarowe lasu. 2. Wyróżnia się

Bardziej szczegółowo

ELEMENTY PLANU ZALESIENIA

ELEMENTY PLANU ZALESIENIA Załącznik nr 3 ELEMENTY PLANU ZALESIENIA A. Zalecenia planu zalesienia 1. Dane dotyczące położenia gruntów przeznaczonych do wykonania zalesienia lub gruntów z sukcesją naturalną oraz faktycznego sposobu

Bardziej szczegółowo

Nauka Przyroda Technologie Dział: Leśnictwo

Nauka Przyroda Technologie Dział: Leśnictwo Nauka Przyroda Technologie Dział: Leśnictwo ISSN http://www.npt.up-poznan.net/tom1/zeszyt1/art_5.pdf Copyright Wydawnictwo Akademii Rolniczej im. Augusta Cieszkowskiego w Poznaniu 2007 Tom 1 Zeszyt 1 WŁADYSŁAW

Bardziej szczegółowo

628 i 842, z 2014 r. poz. 805, 850, 1002, 1101 i 1863, z 2015 r. poz. 222.

628 i 842, z 2014 r. poz. 805, 850, 1002, 1101 i 1863, z 2015 r. poz. 222. projekt ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W BYDGOSZCZY w sprawie ustanowienia planu ochrony dla rezerwatu przyrody Grabowiec Na podstawie art. 19 ust. 6 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004

Bardziej szczegółowo

Ekologiczna ścieżka edukacyjna

Ekologiczna ścieżka edukacyjna Ekologiczna ścieżka edukacyjna Lp. Treści ogólne Treści szczegółowe Osiągnięcia przedmiot klasa 1. Ekonomiczne i społeczne aspekty Uczeń potrafi: związków między człowiekiem i jego działalnością a środowiskiem.wartość

Bardziej szczegółowo

Krystyna Łukowska Konspekty lekcji z wykorzystaniem środowiska naturalnego.

Krystyna Łukowska Konspekty lekcji z wykorzystaniem środowiska naturalnego. Krystyna Łukowska Konspekty lekcji z wykorzystaniem środowiska naturalnego. Temat: Praca leśnika oraz korzyści, jakie czerpiemy z lasu. - poznawczy - ukazanie znaczenia człowieka w powiększaniu obszarów

Bardziej szczegółowo

SYSTEM INFORMACJI O LASACH. Bank Danych o Lasach, dr inż. Robert Łuczyński

SYSTEM INFORMACJI O LASACH. Bank Danych o Lasach,  dr inż. Robert Łuczyński SYSTEM INFORMACJI O LASACH Bank Danych o Lasach, http://www.bdl.lasy.gov.pl/portal/ dr inż. Robert Łuczyński r.luczynski@gik.pw.edu.pl Program : Gospodarka leśna Plan urządzenia lasu Państwowe Gospodarstwo

Bardziej szczegółowo

W dniu 23 sierpnia 2016 roku została podpisana umowa pomiędzy Państwowym Gospodarstwem Leśnym Lasy Państwowe a Drawieńskim Parkiem Narodowym.

W dniu 23 sierpnia 2016 roku została podpisana umowa pomiędzy Państwowym Gospodarstwem Leśnym Lasy Państwowe a Drawieńskim Parkiem Narodowym. W dniu 23 sierpnia 2016 roku została podpisana umowa pomiędzy Państwowym Gospodarstwem Leśnym Lasy Państwowe a Drawieńskim Parkiem Narodowym. Umowa na udzielenie środków finansowych z funduszu leśnego

Bardziej szczegółowo

Ochrona i planowanie urządzeniowo-hodowlane na leśnych siedliskach przyrodniczych w warunkach zrównoważonej gospodarki leśnej

Ochrona i planowanie urządzeniowo-hodowlane na leśnych siedliskach przyrodniczych w warunkach zrównoważonej gospodarki leśnej Ochrona i planowanie urządzeniowo-hodowlane na leśnych siedliskach przyrodniczych w warunkach zrównoważonej gospodarki leśnej Władysław Danielewicz Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Zbigniew Cykowiak

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Borowski & Jakub Borkowski Instytut Badawczy Leśnictwa

Zbigniew Borowski & Jakub Borkowski Instytut Badawczy Leśnictwa Zbigniew Borowski & Jakub Borkowski Instytut Badawczy Leśnictwa Populacja bobra w Polsce, podobnie jak w wielu innych krajach, w ostatnich 30 latach odnotowała nagły wzrost liczebności z 270 do ponad???

Bardziej szczegółowo

(Fagus sylvatica L.) w doświadczeniu proweniencyjnym w Nadleśnictwie Śnieżka

(Fagus sylvatica L.) w doświadczeniu proweniencyjnym w Nadleśnictwie Śnieżka Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk Wydział Nauk rolniczych i leśnych Prace komisji nauk rolniczych i komisji nauk leśnych Tom 103 2012 Analiza cech taksacyjnych buka zwyczajnego (Fagus sylvatica L.)

Bardziej szczegółowo

Rozwój systemów korzeniowych sadzonek wyprodukowanych w systemie kontenerowym i ich potencjalny wpływ na stabilność upraw sosnowych

Rozwój systemów korzeniowych sadzonek wyprodukowanych w systemie kontenerowym i ich potencjalny wpływ na stabilność upraw sosnowych Rozwój systemów korzeniowych sadzonek wyprodukowanych w systemie kontenerowym i ich potencjalny wpływ na stabilność upraw sosnowych Cezary Kieszek, Andrzej Kulesza Zespół Ochrony Lasu w Łodzi System korzeniowy

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Władysław Barzdajn. Spis publikacji. Oryginalne prace twórcze

Prof. dr hab. Władysław Barzdajn. Spis publikacji. Oryginalne prace twórcze Prof. dr hab. Władysław Barzdajn Spis publikacji Oryginalne prace twórcze 1. Barzdajn W., Wesoły W. 1975. Wyniki uprawy daglezji zielonej (Pseudotsuga menziesii Franco) w Nadleśnictwie Łopuchówko. Roczniki

Bardziej szczegółowo