Szanowni Pañstwo. Z powa aniem. Cezary Specht Redaktor Serii Biblioteka Nawigacji

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Szanowni Pañstwo. Z powa aniem. Cezary Specht Redaktor Serii Biblioteka Nawigacji"

Transkrypt

1 Szanowni Pañstwo Z przyjemnoœci¹ oddajê w Pañstwa rêce pierwsz¹, publikacjê monograficzn¹ z cyklu Biblioteka Nawigacji, poœwiêcon¹ Satelitarnemu Systemowi GPS, tym samym zapocz¹tkowuj¹c seriê wybranych dzie³ z zakresu nawigacji. Zamierzeniem jej jest realizacja wydawnicza pozycji monograficznych oraz podrêcznikowych adresowanych do studentów wy szych uczelni technicznych, pracowników nauki oraz osób zajmuj¹cych siê zawodowo problematyk¹ nawigacji morskiej, l¹dowej i powietrznej. Szczególnego znaczenia nabieraj¹ tu, jeszcze niedawno nieistniej¹ce, a dziœ bardzo dynamicznie rozwijaj¹ce siê aplikacje l¹dowe urz¹dzeñ nawigacyjnych, które za spraw¹ coraz bardziej popularnych i ogólnospo³ecznie dostêpnych: odbiorników pozycjonowania, systemów orientacji oraz informacji przestrzennej bêd¹ stanowiæ ju wkrótce g³ówny nurt rozwoju tej dziedziny. ywiê nadziejê, e wysoki poziom merytoryczny, publikacyjny oraz edycyjny, stanie siê nieod³¹cznym atrybutem Biblioteki Nawigacji. Z powa aniem Cezary Specht Redaktor Serii Biblioteka Nawigacji 7

2 8

3 Spis treœci Od Autora ROZDZIA I Geneza Transit GPS Faza I weryfikacja koncepcji ( ) Faza II rozwój do pe³nej skali ( ) Faza III produkcja i rozwiniêcie ( ) Faza IV dzia³anie rozwiniêtego systemu (1994- ) ROZDZIA II Charakterystyka nawigacyjna GPS jako system radionawigacyjny Poziomy dostêpu do systemu Formy ograniczenia dostêpu do systemu Selektywna dostêpnoœæ Przeciwdzia³anie zak³óceniom celowym GPS jako system profesjonalnej nawigacji Charakterystyka serwisu Strefa dzia³ania Dostêpnoœæ Definicja dostêpnoœci Charakterystyki dostêpnoœci Niezawodnoœæ Definicja niezawodnoœci Charakterystyki niezawodnoœci Dok³adnoœæ okreœlenia pozycji Dok³adnoœæ przewidywana Dok³adnoœæ powtarzalna Dok³adnoœæ wzglêdna Dok³adnoœæ transferu czasu GPS jako system nawigacji komercyjnej Przeznaczenie i potencjalne aplikacje Serwis informacyjny systemu

4 ROZDZIA III Architektura Budowa Segment kontrolny G³ówna stacja kontrolna Stacje monitoruj¹ce Radiowe systemy nadawcze Segment kosmiczny Konstelacja Rakieta noœna i koszty Satelity Segment u ytkownika ROZDZIA IV Wyznaczanie wspó³rzêdnych * Zasady pomiaru odleg³oœci w satelitarnym systemie stadiometrycznym Sfera jako powierzchnia pozycyjna Ogólna zasada wyznaczania wspó³rzêdnych pozycji Pseudoodleg³oœæ i jej pomiar Pseudooleg³oœæ B³¹d zegara satelity Metody pomiaru pseudoodleg³oœci Pomiary kodowe Istota pomiaru kodowego Wyznaczenie wspó³rzêdnych pozycji w pomiarach kodowych Pomiary fazowe Istota pomiaru fazowego Pseudoodleg³oœæ w pomiarach fazowych Wyznaczenie wspó³rzêdnych pozycji w pomiarach fazowych Dok³adnoœæ okreœlania pozycji B³¹d œredni a wspó³czynniki geometryczne Wspó³czynniki geometryczne w GPS Minimalizacja wartoœci DOP Planowanie pomiarów Zastosowanie filtru Kalmana ROZDZIA V B³êdy pomiarów * ród³a b³êdów pomiarów Jonosfera w pomiarach GPS Jonosfera Prêdkoœæ fazowa i grupowa sygna³ów Refrakcja jonosferyczna OpóŸnienie jonosferyczne Algorytm Klobuchar a Pomiary dwuczêstotliwoœciowe Troposfera w pomiarach GPS Troposfera Refrakcja troposferyczna Model Hopfield Model Saastamoinen Wielodrogowoœæ (wielodro noœæ) sygna³ów GPS

5 ROZDZIA VI Ruchy satelity w ziemskim polu grawitacyjnym * Si³y zachowawcze i perturbacyjne Niezak³ócony ruch SSZ Si³a ciê koœci Elementy orbity Prawa Keplera Pierwsze prawo Drugie prawo Trzecie prawo Obliczanie wspó³rzêdnych po³o enia satelity ROZDZIA VII Struktura sygna³u ** Komponenty sygna³u Czêstotliwoœci noœne Czêstotliwoœæ noœna L Czêstotliwoœæ noœna L Kody pseudoprzypadkowe Istota i wybrane w³aœciwoœci Kody Gold a Kod pseudoprzypadkowy C/A Kod pseudoprzypdkowy P Korelacyjna metoda pomiaru odleg³oœci Transmisja radiowa z widmem rozproszonym Techniki dostêpu do kana³u radiowego Szerokoœæ pasma transmisji Rozpraszanie widma Odbiór sygna³ów Akwizycja Œledzenie Sygna³ jako element bezpieczeñstwa Odpornoœæ na zak³ócenia ROZDZIA VIII Depesza nawigacyjna ** Przeznaczenie depeszy Format Kontrola poprawnoœci danych Struktura S³owa: TLM i HOW Podramka Podramki: 2 i Podramki: 4 i ROZDZIA IX Systemy ró nicowe */** Geneza systemu DGPS Zasady dzia³ania systemu DGPS Istota metody ró nicowej Model matematyczny pomiary kodowe Model matematyczny pomiary fazowe Metody DGPS DGPS a Selektywna Dostêpnoœæ

6 Formatowanie poprawek DGPS Wymagania ogólne DGPS Wymagania techniczne DGPS Elementy Systemu DGPS Stacja referencyjna Zespó³ nadawczy stacji referencyjnej Stacja kontrolna Stacja monitoruj¹ca Odbiornik u ytkownika Odbiornik MSK Odbiorniki zintegrowane Polski system DGPS Geneza systemu Wyposa enie techniczne System DGPS innych pañstw Standard transmisji telemetrycznej RTCM S.C Za³o enia standardu Rodzaje depesz Nag³ówek Depesza nr Depesza nr Depesza nr Depesza nr Depesza nr Depesza nr Depesza nr Depesza nr Depesza nr Depesze nr Depesza nr Depesza nr Depesza nr Depesza nr Wyznaczanie charakterystyk niezawodnoœciowych transmisji ró nicowych GPS Struktura niezawodnoœciowa systemów DGPS Stany pracy systemu DGPS Stany zdatnoœci i niezdatnoœci transmisji binarnej Stany zdatnoœci i niezdatnoœci transmisji depeszy RTCM Stany zdatnoœci i niezdatnoœci transmisji ró nicowej GPS Model dostêpnoœci Depesza RTCM nr Depesza RTCM Transmisja korekt PRC dla: 4, 5 lub 6 satelitów Transmisja korekt PRC dla: 7, 8 lub 9 satelitów Transmisja korekt PRC dla: 10, 11 lub 12 satelitów Model niezawodnoœci i ci¹g³oœci

7 ROZDZIA X Odbiorniki Ogólne wymagania Podzia³ i klasyfikacja Budowa techniczna Instalacja Typy i rodzaje Odbiorniki ci¹g³ego œledzenia Odbiorniki sekwencyjne Odbiorniki multipleksyjne Odbiorniki hybrydowe Obs³uga odbiorników Ogólna struktura funkcjonalna Menu startowe Menu œledzenia systemu Menu nawigatora Alarmy Menu interfejsów Standard NMEA Format komunikatów NMEA Symulatory GPS Oprogramowanie Generator scenariuszy Uzupe³niaj¹ce mo liwoœci generatora scenariuszy Program wykonawczy ROZDZIA XI Wybrane zastosowania geodezyjne * Techniki pomiarów Ró nicowe pomiary fazowe Pojedyncza ró nica odleg³oœci Podwójna ró nica odleg³oœci Potrójna ró nica odleg³oœci Nieoznaczonoœæ pomiarów Techniki pomiarów fazowych Pomiary statyczne Pomiary kinematyczne Systemy GPS Total Station ROZDZIA XII EGNOS I GALILEO System EGNOS Geneza, przeznaczenie i serwisy Budowa Segment kosmiczny Segment naziemny MCC Centra Sterowania RIAS Stacje Monitorowania Odleg³oœci i Wiarygodnoœci NLES Nawigacyjne Stacje L¹dowe EWAN Sieæ Telekomunikacyjna Systemu Segment u ytkownika Sygna³y

8 12.2. System GALILEO Geneza Za³o enie i plan realizacji Faza definicji Faza rozwiniêcia i testowania Fazy uruchomienia i pracy Serwisy Sygna³y Architektura Segment kosmiczny Segment naziemny Przysz³oœæ Systemu S³ownik podstawowych terminów GPS Bibliografia

9 Od Autora... kilka s³ów o nawigacji na pocz¹tku XXI wieku Gdybyœmy w kilku s³owach zamierzali odpowiedzieæ na pytanie czym jest wspó³czesna nawigacja, szybko okaza³oby siê, e to raczej problem na opas³e tomy, bowiem tu, nawet najdoskonalszy zamys³ lapidarnoœci ³amie siê o wagê zagadnienia. Zatem owych kilka s³ów przyjmijmy jako historycznie ju widziane wprowadzenie do dalszej czêœci ksi¹ ki. Jedno natomiast nie ulega w¹tpliwoœci owo zagadnienie nie istnieje w oderwaniu od Globalnego Systemu Pozycyjnego. GPS to swego rodzaju synonim nawigacji XXI wieku i czasów, w których yjemy. Obecnie z pewn¹ nostalgi¹ spogl¹damy na inne techniki nawigacyjne, wypierane przez ogromne mo liwoœci ró norodnych aplikacji GPS. Klasyczn¹ nawigacjê zdeterminowan¹ map¹, szczegó³owo ustalonymi i czêsto d³ugotrwa³ymi procedurami pomiarowymi, skomplikowanymi wzorami matematycznymi i podobno sztuk¹, mamy ju za sob¹. Sprawczyni¹ tego stanu jest równie nawigacja satelitarna. Dziêki tak nowoczesnej technologii trud uzyskania odpowiedzi na odwieczne pytanie nawigatora o wspó³rzêdne pozycji dziœ jest w zasadzie zniwelowany, a odpowiedÿ mo e zostaæ udzielona niemal wszêdzie i o ka dym czasie. Jednak zaskakiwaæ mo e charakter i pêd owej wiedzy nawigatorów. Otó, przy tak dynamicznym rozwoju cywilizacyjnym mamy do czynienia z zaawansowanymi technicznie metodami wykorzystywanymi w nawigacji, przy ich jednoczesnym mno eniu siê. Niestety czêsto odbywa siê to kosztem szczegó³owego rozumienia poszczególnych zagadnieñ, co w konsekwencji skutkuje pewn¹ powierzchownoœci¹. Jako dziedzina dzia³alnoœci ludzkiej nawigacja staje siê powoli procesem przetwarzania i selekcji docieraj¹cej informacji. Cech¹ jej jest malej¹cy poziom kontroli przebiegu poszczególnych podprocesów, nie mówi¹c ju o ich weryfikacji. Informacja podawana nawigatorowi-operatorowi systemu jest syntez¹ wyjœæ przetwarzanych procesów, wymagaj¹ca jednoczeœnie szybkiej i poprawnej oceny. Co prawda rozbudowane systemy nawigacyjne wykorzystuj¹ wiele procedur sprawdzaj¹cych czy wrêcz wspomagaj¹cych decyzjê, jednak obecnie nie jest to jeszcze podejœcie kompleksowe i nie zabezpiecza przed b³êdnymi diagnozami. Jednym z niezbêdnych i w ogólnym mniemaniu bezb³êdnych oraz niezawodnych cudów techniki naszych czasów jest system GPS, którego wykorzystanie we wspó³czesnej nawigacji staje siê wrêcz kultowe. W³asne doœwiadczenie pozwala zauwa yæ, e zaledwie kilka lat temu niezbêdn¹ wiedz¹ umo liwiaj¹c¹ przejœcie morzem z Gdyni do Œwinoujœcia by³a nieskomplikowana umiejêtnoœæ odró nienia lewej i prawej rêki kojarzonych odpowiednio z l¹dem i morzem. Natomiast dziœ wystarczy byæ zorientowanym gdzie znajduje siê odbiornik GPS. A powa nie mówi¹c ci¹g³oœæ i precyzja otrzymywanej z odbiornika pozycji przewartoœciowa³a wiele aspektów wspó³czesnej nawigacji. Przy wieloœci funkcji prostego odbiornika, da³a nowe mo liwoœci bie ¹cego obrazowania sytuacji nawigacyjnej na wszelkich odmianach morskich i l¹dowych map elektronicznych, pocz¹wszy od prostych ploterów, poprzez Elektroniczne Mapy Nawigacyjne (ang.: Electronic Navigational Chart ENC) po Geodezyjne Systemy 15

10 Cezary Specht System GPS Informacyjne (GIS). W nawigacji morskiej i lotniczej po³¹czenie bie ¹cej pozycji, mapy oraz danych o sytuacji kolizyjnej, dostêpnych dziêki nowoczesnym radarom z mo liwoœci¹ automatycznego œledzenia celów (ARPA) zintegrowa³o nawigacyjny proces sterowania ruchem obiektu, nadaj¹c mu wspó³czesny wymiar. Dotychczas niedostrzegana nawigacja l¹dowa sta³a siê niew¹tpliwie najszybciej rozwijaj¹c¹ siê dziedzin¹ wykorzystuj¹c¹ szeroki wachlarz komercyjnych i profesjonalnych mo liwoœci systemu GPS. Mimo, i systemy nawigacyjne, ³¹cz¹ce wektorow¹ mapê elektroniczn¹, pozycjonowanie satelitarne oraz samochodowe mierniki prêdkoœci i kierunku, montowane s¹ jedynie w modelach samochodów najwy szej klasy jutro mo emy spodziewaæ siê takich rozwi¹zañ w pojazdach dla ka dego w ramach ich standardowego wyposa enia. Pokusiæ siê mo na o stwierdzenie, e czas systemu GPS dopiero nadchodzi, bior¹c pod uwagê nieprzebran¹ liczbê potencjalnych u ytkowników l¹dowych i ich automobili, z których ka dy bêdzie posiada³ odbiornik satelitarny. Celowym staje siê postawienie nastêpuj¹cego pytania: có zadecydowa³o o takiej popularnoœci systemu GPS? Wydaje siê, e czynników takich jest wiele, z których zasadniczym (pozatechnicznym) jest niespotykana w dotychczasowych systemach radionawigacyjnych prostota obs³ugi odbiorników oraz czytelny, ju dla czwartoklasisty, system prezentacji geograficznych wspó³rzêdnych pozycji. Gdyby przyj¹æ, e jedynym zadaniem odbiornika nawigacyjnego jest okreœlanie wspó³rzêdnych pozycji, mo na by œmia³o stwierdziæ, e jego obs³uga siêgnê³a maksimum swej prostoty pod³¹cz i dzia³a. Paradoksalnie w przypadku GPS zaawansowanie techniczne systemu równie siêgnê³o optimum, lecz swej z³o onoœci. Magiczne plug and play znane ju kilkuletnim mi³oœnikom komputerów przechodzi na wszelkie dziedziny ycia ludzkiego, w tym tak e na systemy pozycyjne, z których GPS jest tego najlepszym przyk³adem. Z drugiej jednak strony, prawie absolutna niezawodnoœæ i pewnoœæ tego systemu powoduje, e wskazania odbiorników, dla czêœci nawigatorów staj¹ siê podstaw¹ do okreœlania niemierzonych bezpoœrednio przez odbiornik parametrów: kursu, prêdkoœci czy weryfikacji innych, niejednokrotnie bardziej precyzyjnych nawigacyjnych przyrz¹dów pomiarowych. Ta niepokoj¹ca praktyka wynika po czêœci z wygodnictwa, ale tak e z braku podstawowej wiedzy o tym systemie oraz wszechpanuj¹cej opinii o jego doskona³oœci. Wspomniany dysonans pog³êbia wieloœæ funkcji i operacji, które oferuje swemu u ytkownikowi wspó³czesny odbiornik, czyni¹c go czarn¹ skrzynk¹ do odczytywania ró nych wielkoœci otrzymywanych wed³ug nie do koñca jasnych, dla przeciêtnego u ytkownika, procedur. Przy tak ogromnej popularnoœci wiedza o GPS nie nale y do zagadnieñ prostych. Zasadniczymi jej dzia³ami s¹: telekomunikacja, informatyka, automatyka, nawigacja, geodezja, astronomia, przy uwzglêdnieniu ich niezmiernie wysokiego poziomu merytorycznego. Ju samo ich wymienienie przyprawia o zawrót g³owy. St¹d te przyswojenie tych danych wymaga wszechstronnego rozeznania technicznego, a nawet mo na zaryzykowaæ twierdzenie, i jest tematyk¹ wysoce z³o on¹ i trudn¹. Podejmuj¹c monograficzn¹ próbê prezentacji systemu GPS, wielokrotnie zastanawia³em siê nad jej stron¹ metodyczn¹ oraz ogóln¹ form¹ i koncepcj¹. Generalnym zamys³em publikacji by³a próba po³¹czenia potrzeb szerokiej grupy u ytkowników GPS (których zawi³e rozwa ania teoretyczne zniechêcaj¹ do dalszej lektury) z wysokimi wymaganiami stawianymi zawodowym nawigatorom, zarówno morskim, lotniczym czy l¹dowym. Nie ukrywam, i ambicjonalnym zamierzeniem autora by³o zawarcie w niej równie treœci nie publikowanych dotychczas w polskiej literaturze rozwa aj¹cych zagadnienia szczegó³owe. Dotycz¹ one zasadniczo problemów technicznych (czêsto traktowanych pobie nie) oraz teleinformatycznych praktycznie pomijanych w publikacjach zwartych. Odzwierciedleniem powy ej wspomnianych celów jest struktura ksi¹ ki. Jej rozdzia³y zosta³y podzielone wg. z³o onoœci rozwa anej problematyki i odpowiadaj¹cych jej grup u ytkowników. Przy tytu³ach wybranych bardziej z³o onych czêœci, za pomoc¹ gwiazdek, oznaczono ich potencjalnych adresatów, gdzie: 16

11 Od Autora Rozdzia³y nieoznaczone gwiazdk¹ przeznaczone s¹ dla praktyków nawigacji zarówno zawodowo jak i amatorsko z ni¹ zwi¹zanych. W sferze profesjonalnej dotycz¹ oficerów wachtowych statków handlowych, okrêtów Marynarki Wojennej i Stra y Granicznej, statków rybackich, pilotów statków powietrznych jak równie szerokiej rzeszy eglarzy profesjonalnych. Natomiast z amatorskiej strony nie sposób zapominaæ o wielbicielach wszelkiego rodzaju sportów i aktywnoœci ludzkiej, w których istnieje element nawigacji takich jak turystyka, baloniarstwo, lotniarstwo, czy nawet dziœ tak modny surveying, rozumianych w kategoriach zbli onych do harcersko-wojskowych. Czêœci opatrzone znakiem (*), stanowi¹ce rozwiniêcie teoretyczne zagadnieñ praktycznych, zaadresowano do studentów uczelni politechnicznych (posiadaj¹cych szczególne predyspozycje techniczne) takich jak: Uczelni Morskich, Lotniczych, jak i wybranych Wydzia³ów Politechnik oraz innych. Najmniejsz¹ liczbê potencjalnych czytelników zak³adaj¹ podrozdzia³y dwugwiazdkowe (**) rozwa aj¹ce zagadnienia szczegó³owe, którymi przeciêtny u ytkownik najczêœciej nie jest zainteresowany, lecz ich treœci mog¹ stanowiæ uzupe³nienie prac kwalifikacyjnych. Uk³ad ksi¹ ki Rozdzia³ I: Geneza jest poœwiêcony aspektowi historycznemu realizacji projektu Navstar-GPS. Czytelnik znajdzie tu rys historyczny powstania systemu GPS, pocz¹wszy od pierwszych satelitów Timation, a skoñczywszy na roku 2000, w którym system zacz¹³ pracowaæ (bez adnych celowych ograniczeñ) w pe³ni swych technicznych mo liwoœci. Czêœæ ta ma charakter dokumentalistyczny, stanowi¹cy historyczne uzupe³nienie nastêpuj¹cych po niej rozdzia³ów typowo technicznych. Rozdzia³ II: Charakterystyka nawigacyjna definiuje podstawowe pojêcia z zakresu nawigacji niezbêdne czytelnikowi w dalszej lekturze oraz charakteryzuje podstawowe cechy eksploatacyjne systemu GPS, takie jak dok³adnoœæ okreœlenia pozycji, dostêpnoœæ, niezawodnoœæ i strefê dzia³ania. Jego z pozoru dyskusyjne po³o enie w strukturze publikacji wynika z koniecznoœci wstêpnego opisu systemu z punktu widzenia ogólnych cech eksploatacyjnych. S¹ one oparte o opublikowane przez Departament Obrony USA wybrane standardy dotycz¹ce GPS stanowi¹ce formê swoistej gwarancji dla u ytkownika. Rozdzia³ III: Architektura stanowi wprowadzenie do teorii systemu. Obejmuje on swym zakresem strukturê funkcjonaln¹ segmentów, relacje miêdzy nimi oraz zakres dzia³ania. Szczegó³owo scharakteryzowano tu segment kontrolny odpowiadaj¹cy za nieprzerwan¹ pracê systemu. Rozdzia³ IV: Wyznaczanie wspó³rzêdnych to klucz do zrozumienia istoty dzia³ania GPS. Czytelnik znajdzie w nim opis metody pomiaru odleg³oœci pocz¹tkowo pozbawiony z³o onych formu³ matematycznych. Bardziej wymagaj¹cy odbiorca w czêœci tej znajdzie modele matematyczne wyznaczenia wspó³rzêdnych pozycji oraz rozwiniêt¹ analizê relacji geometrycznych w systemie. Jako ostatni element zaprezentowano zagadnienia filtracji kalmanowskiej odnosz¹cej siê do pomiarów GPS. Rozdzia³ V: B³êdy pomiarów obejmuje analizê Ÿróde³ oraz przyczyn wystêpowania b³êdów w pomiarach GPS. Poddano w nim ocenie zarówno czynniki propagacyjne jak i uwarunkowania techniczne. Rozdzia³ VI: Ruch satelity w ziemskim polu grawitacyjnym opisuje podstawy teoretyczne ruchu satelity GPS w ziemskim polu grawitacyjnym. Prawa ruchu planet Keplera oraz wyznaczanie po³o enia satelity na orbicie stanowi¹ treœæ tej czêœci. 17

12 Cezary Specht System GPS Rozdzia³ VII: Struktura sygna³u nale y do doœæ z³o onych zagadnieñ zwi¹zanych z transmisj¹ sygna³ów satelitarnych. Scharakteryzowano tu metody generowania kodów pseudoprzypadkowych GPS, rozpraszania widma sygna³u GPS, jak równie korelacyjn¹ metodê pomiaru pseudoodleg³oœci w systemie. Rozdzia³ VIII: Depesza nawigacyjna to szczegó³owy opis danych transmitowanych w depeszy satelitarnej GPS. Nie ulega w¹tpliwoœci, e przeciêtny u ytkownik GPS treœciami tej czêœci nie bêdzie zainteresowany, jednak e zaprezentowana tu informacja mo e byæ uzupe³nieniem wiedzy specjalistycznej. Rozdzia³ IX: Systemy ró nicowe opisuje podstawy teoretyczne, metody oraz techniki wykorzystania systemu GPS w wersji ró nicowej. Szczególn¹ uwagê poœwiêcono morskim systemom DGPS powszechnie wykorzystywanych na akwenach morskich RP. Zaprezentowano tu równie przegl¹d technik ró nicowych GPS wykorzystuj¹cych telemetriê satelitarn¹, do których nale ¹ m.in. EGNOS. W jednym z podrozdzia³ów zaprezentowano autorsk¹ metodê wyznaczania dostêpnoœci, niezawodnoœci i ci¹g³oœci transmisji ró nicowej GPS. Rozdzia³ X: Odbiorniki skierowany jest do szerokiej rzeszy nieprofesjonalnych u ytkowników. Czytelnik mo e w nim znaleÿæ szereg praktycznych informacji dotycz¹cych monta u, wykorzystania czy obs³ugi morskich, lotniczych oraz l¹dowych odbiorników GPS. Ten rozdzia³ mo e okazaæ siê równie pomocnym w wyjaœnieniu wielu terminów i funkcji, które pojawiaj¹ siê na wyœwietlaczach typowych odbiorników GPS. Rozdzia³ XI: Wybrane zastosowania geodezyjne to czêœæ adresowana do konkretnej grupy zawodowej, która poza nawigatorami stanowi drug¹ w zakresie liczebnoœci spo³ecznoœæ zawodowo wykorzystuj¹c¹ system GPS. Teoriê pomiarów fazowych, techniki pomiarów, metody ich planowania i wykonywania, opisano w niniejszym rozdziale. Rozdzia³ XII: Egnos i Galileo stanowi¹cy ostatni¹ czêœæ ksi¹ ki odnosi siê do koncepcji oraz realizacji zwi¹zanych z tworzeniem europejskiego systemu nawigacji satelitarnej Galileo. System ten - ju w 2008 roku - bêdzie struktur¹ konkurencyjn¹ w stosunku do GPS. Mimo, i przedstawiane treœci obejmuj¹ zagadnienia rozwa ane w procesach dydaktycznych wielu uczelni, jak równie by³y tematem publikacji, to niektóre z nich nie zosta³y jeszcze w pe³ni uœciœlone w zakresie terminologicznym. St¹d te istotne sformu³owania zwi¹zane z nazewnictwem i terminologi¹ GPS zawieraj¹ obcojêzyczne odpowiedniki, w celu unikniêcia niezrozumia³oœci w tym wzglêdzie. Jednoczeœnie, na koñcu ksi¹ ki zasadnym by³o umieszczenie s³ownika terminologicznego zwi¹zanego z systemem GPS. Podziêkowania W tym miejscu sk³adam serdeczne podziêkowania osobom, które przyczyni³y siê do powstania ksi¹ ki. Na pierwszym miejscu chcia³bym gor¹co podziêkowaæ moim studentom, których dociekliwoœæ i otwarte spojrzenie wp³ynê³o na jej kszta³t. Szczególne s³owa kierujê równie do osób, które czytaj¹c poszczególne rozdzia³y wnios³y do nich nowe myœli, ocenia³y i sugerowa³y stosowne zmiany. Nale ¹ siê one przede wszystkim Pañstwu: Annie i Aleksandrowi Nowak, których uwagi zarówno merytorycznej jak i jêzykowej treœci niezmiernie wysoko ceniê. Pañstwa sugestie, oceny i pogl¹dy dotycz¹ce odbioru niniejszej publikacji proszê kierowaæ na poni szy adres. Zostan¹ one uwzglêdnione w kolejnym wydaniu. Za wszelkie uwagi i opinie serdecznie dziêkujê. Autor Gdañsk, grudzieñ

GNSS ROZWÓJ SATELITARNYCH METOD OBSERWACJI W GEODEZJI

GNSS ROZWÓJ SATELITARNYCH METOD OBSERWACJI W GEODEZJI GNSS ROZWÓJ SATELITARNYCH METOD OBSERWACJI W GEODEZJI Dr inż. Marcin Szołucha Historia nawigacji satelitarnej 1940 W USA rozpoczęto prace nad systemem nawigacji dalekiego zasięgu- LORAN (Long Range Navigation);

Bardziej szczegółowo

Ultra szybkie pozycjonowanie GNSS z zastosowaniem systemów GPS, GALILEO, EGNOS i WAAS

Ultra szybkie pozycjonowanie GNSS z zastosowaniem systemów GPS, GALILEO, EGNOS i WAAS Ultra szybkie pozycjonowanie GNSS z zastosowaniem systemów GPS, GALILEO, EGNOS i WAAS Jacek Paziewski Paweł Wielgosz Katarzyna Stępniak Katedra Astronomii i Geodynamiki Uniwersytet Warmińsko Mazurski w

Bardziej szczegółowo

Przyswojenie wiedzy na temat serwisów systemu GPS i charakterystyk z nimi związanych

Przyswojenie wiedzy na temat serwisów systemu GPS i charakterystyk z nimi związanych C C2 C C C5 C6 C7 C8 C9 C0 C C2 C C C5 C6 C7 C8 C9 I. KARTA PRZEDMIOTU. Nazwa przedmiotu: SATELITARNE SYSTEMY NAWIGACYJNE 2. Kod przedmiotu: Vd. Jednostka prowadząca: Wydział Nawigacji i Uzbrojenia Okrętowego.

Bardziej szczegółowo

SYSTEM INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ JAKO NIEZBÊDNY ELEMENT POWSZECHNEJ TAKSACJI NIERUCHOMOŒCI**

SYSTEM INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ JAKO NIEZBÊDNY ELEMENT POWSZECHNEJ TAKSACJI NIERUCHOMOŒCI** GEODEZJA l TOM 12 l ZESZYT 2/1 l 2006 Piotr Cichociñski*, Piotr Parzych* SYSTEM INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ JAKO NIEZBÊDNY ELEMENT POWSZECHNEJ TAKSACJI NIERUCHOMOŒCI** 1. Wstêp Nieunikniona zapewne w przysz³oœci

Bardziej szczegółowo

Urządzenia Elektroniki Morskiej Systemy Elektroniki Morskiej

Urządzenia Elektroniki Morskiej Systemy Elektroniki Morskiej Wydział Elektroniki, Telekomunikacji i Informatyki Politechniki Gdańskiej Katedra Systemów Elektroniki Morskiej Stacja Badań Hydroakustycznych Urządzenia Elektroniki Morskiej Systemy Elektroniki Morskiej

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH MAGISTERSKICH STUDIA STACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2012/2013

TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH MAGISTERSKICH STUDIA STACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2012/2013 STUDIA STACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2012/2013 Instytut Geodezji GEODEZJA GOSPODARCZA PROMOTOR Dr hab. Zofia Rzepecka, prof. UWM Dr inż. Dariusz Gościewski Analiza możliwości wyznaczenia

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE

AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE Instytut Inżynierii Ruchu Morskiego Zakład Urządzeń Nawigacyjnych Ćwiczenie nr 8 Ocena dokładności wskazań odbiornika MAGELLAN FX324 MAP COLOR Szczecin 2011 Temat: Ocena dokładności

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie charakterystyki widmowej kolorów z wykorzystaniem zapisu liczb o dowolnej precyzji

Wyznaczanie charakterystyki widmowej kolorów z wykorzystaniem zapisu liczb o dowolnej precyzji AUTOMATYKA 2011 Tom 15 Zeszyt 3 Maciej Nowak*, Grzegorz Nowak* Wyznaczanie charakterystyki widmowej kolorów z wykorzystaniem zapisu liczb o dowolnej precyzji 1. Wprowadzenie 1.1. Kolory Zmys³ wzroku stanowi

Bardziej szczegółowo

Skanowanie trójwymiarowej przestrzeni pomieszczeñ

Skanowanie trójwymiarowej przestrzeni pomieszczeñ AUTOMATYKA 2008 Tom 12 Zeszyt 3 S³awomir Je ewski*, Micha³ Jaros* Skanowanie trójwymiarowej przestrzeni pomieszczeñ 1. Wprowadzenie Obecnie w erze komputerów, które pozwalaj¹ na wizualizacje scen nie tylko

Bardziej szczegółowo

Temat pracy dyplomowej Promotor Dyplomant CENTRUM INŻYNIERII RUCHU MORSKIEGO. prof. dr hab. inż. kpt.ż.w. Stanisław Gucma.

Temat pracy dyplomowej Promotor Dyplomant CENTRUM INŻYNIERII RUCHU MORSKIEGO. prof. dr hab. inż. kpt.ż.w. Stanisław Gucma. kierunek: Nawigacja, : Transport morski, w roku akademickim 2012/2013, Temat dyplomowej Promotor Dyplomant otrzymania 1. Nawigacja / TM 2. Nawigacja / TM dokładności pozycji statku określonej przy wykorzystaniu

Bardziej szczegółowo

System informacji przestrzennej w Komendzie Miejskiej w Gdańsku. Rysunek 1. Centrum monitoringu w Komendzie Miejskiej Policji w Gdańsku.

System informacji przestrzennej w Komendzie Miejskiej w Gdańsku. Rysunek 1. Centrum monitoringu w Komendzie Miejskiej Policji w Gdańsku. System informacji przestrzennej w Komendzie Miejskiej w Gdańsku. W Gdańsku tworzony jest obecnie miejski System Informacji Przestrzennej, który będzie stanowił podstawę m.in. Systemu Ratownictwa Miejskiego

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA I STAN AKTUALNY REALIZACJI

ZAŁOŻENIA I STAN AKTUALNY REALIZACJI ZAŁOŻENIA I STAN AKTUALNY REALIZACJI PROJEKTU ASG+ Figurski M., Bosy J., Krankowski A., Bogusz J., Kontny B., Wielgosz P. Realizacja grantu badawczo-rozwojowego własnego pt.: "Budowa modułów wspomagania

Bardziej szczegółowo

Inwentaryzacja terenowa i inne zastosowania GPS w pożarnictwie. Jacek Mucha Specjalista GNSS/GIS

Inwentaryzacja terenowa i inne zastosowania GPS w pożarnictwie. Jacek Mucha Specjalista GNSS/GIS Inwentaryzacja terenowa i inne zastosowania GPS w pożarnictwie Jacek Mucha Specjalista GNSS/GIS W programie: Aktualne zastosowania GPS Dlaczego inwentaryzacja jest ważna? Jak ją poprawnie wykonać? Grupa

Bardziej szczegółowo

przygtowała: Anna Stępniak, II rok DU Geoinformacji

przygtowała: Anna Stępniak, II rok DU Geoinformacji przygtowała: Anna Stępniak, II rok DU Geoinformacji system nawigacji składa się z satelitów umieszczonych na orbitach okołoziemskich, kontrolnych stacji naziemnych oraz odbiorników satelity wysyłają sygnał

Bardziej szczegółowo

Serwisy czasu rzeczywistego: NAWGEO KODGIS NAWGIS

Serwisy czasu rzeczywistego: NAWGEO KODGIS NAWGIS GŁÓWNY URZĄD GEODEZJI I KARTOGRAFII Departament Geodezji, Kartografii i Systemów Informacji Geograficznej Serwisy czasu rzeczywistego: NAWGEO KODGIS NAWGIS Artur Oruba specjalista Szkolenie Służby Geodezyjnej

Bardziej szczegółowo

Budowa infrastruktury użytkowej systemu pozycjonowania satelitarnego w województwie mazowieckim

Budowa infrastruktury użytkowej systemu pozycjonowania satelitarnego w województwie mazowieckim Budowa infrastruktury użytkowej systemu pozycjonowania satelitarnego w województwie mazowieckim Paweł Tabęcki Biuro Geodety Województwa Mazowieckiego Dział Katastralnej Bazy Danych sierpień 2006 Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

Moduły ultraszybkiego pozycjonowania GNSS

Moduły ultraszybkiego pozycjonowania GNSS BUDOWA MODUŁÓW WSPOMAGANIA SERWISÓW CZASU RZECZYWISTEGO SYSTEMU ASG-EUPOS Projekt rozwojowy MNiSW nr NR09-0010-10/2010 Moduły ultraszybkiego pozycjonowania GNSS Paweł Wielgosz Jacek Paziewski Katarzyna

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obs³ugi PL

Instrukcja obs³ugi PL Instrukcja obs³ugi PL Dziêkujemy za zakup naszego produktu LAPO-C. 1 Spis treœci. 2 3 4 5 Wstêp...5 Obs³uga rejestratora LAPO-S...6 Ekrany wyœcigowe LAPO-S...7 Podstawowe parametry konfiguracyjne...10

Bardziej szczegółowo

GEOMATYKA program podstawowy. dr inż. Paweł Strzeliński Katedra Urządzania Lasu Wydział Leśny UP w Poznaniu

GEOMATYKA program podstawowy. dr inż. Paweł Strzeliński Katedra Urządzania Lasu Wydział Leśny UP w Poznaniu GEOMATYKA program podstawowy 2017 dr inż. Paweł Strzeliński Katedra Urządzania Lasu Wydział Leśny UP w Poznaniu Wyznaczenie pozycji anteny odbiornika może odbywać się w dwojaki sposób: na zasadzie pomiarów

Bardziej szczegółowo

Pomiary różnicowe GNSS i serwisy czasu rzeczywistego: NAWGEO, KODGIS, NAWGIS. Artur Oruba specjalista administrator systemu ASG-EUPOS

Pomiary różnicowe GNSS i serwisy czasu rzeczywistego: NAWGEO, KODGIS, NAWGIS. Artur Oruba specjalista administrator systemu ASG-EUPOS Pomiary różnicowe GNSS i serwisy czasu rzeczywistego: NAWGEO, KODGIS, NAWGIS Artur Oruba specjalista administrator systemu ASG-EUPOS Plan prezentacji Techniki DGNSS/ RTK/RTN Przygotowanie do pomiarów Specyfikacja

Bardziej szczegółowo

ASG-EUPOS wielofunkcyjny system precyzyjnego pozycjonowania i nawigacji w Polsce

ASG-EUPOS wielofunkcyjny system precyzyjnego pozycjonowania i nawigacji w Polsce ASG-EUPOS wielofunkcyjny system precyzyjnego pozycjonowania i nawigacji w Polsce Jarosław Bosy, Marcin Leończyk Główny Urząd Geodezji i Kartografii 1 Projekt współfinansowany przez Unię Europejską Europejski

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA I STAN REALIZACJI PRAC W ZAKRESIE OPRACOWANIA SERWISU POZYCJONOWANIA Z WYKORZYSTANIEM TELEFONÓW GSM Z MODUŁEM GNSS

ZAŁOŻENIA I STAN REALIZACJI PRAC W ZAKRESIE OPRACOWANIA SERWISU POZYCJONOWANIA Z WYKORZYSTANIEM TELEFONÓW GSM Z MODUŁEM GNSS Satelitarne metody wyznaczania pozycji we współczesnej geodezji i nawigacji Wrocław 2 ZAŁOŻIA I STA RALIZACJI PRAC W ZAKRSI OPRACOWAIA SRWISU POZYCJOOWAIA Z WYKORZYSTAIM TLFOÓW GSM Z MODUŁM GSS Saczuk

Bardziej szczegółowo

Geodezja i Kartografia I stopień (I stopień / II stopień) ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny)

Geodezja i Kartografia I stopień (I stopień / II stopień) ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny) Załącznik nr 7 do Zarządzenia Rektora nr 10/12 z dnia 21 lutego 2012r. KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Systemy pozycjonowania i nawigacji Nazwa modułu w języku angielskim Navigation

Bardziej szczegółowo

I. KARTA PRZEDMIOTU. Przekazać wszechstronną wiedzę z zakresu produkcji map. Zapoznać z problematyką wykonywania pomiarów kątów i odległości na Ziemi

I. KARTA PRZEDMIOTU. Przekazać wszechstronną wiedzę z zakresu produkcji map. Zapoznać z problematyką wykonywania pomiarów kątów i odległości na Ziemi I. KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu: GEODEZJA Z KARTOGRAFIĄ 2. Kod przedmiotu: GK 3. Jednostka prowadząca: Wydział Nawigacji i Uzbrojenia Okrętowego. Kierunek: Nawigacja 5. Specjalność: hydrografia

Bardziej szczegółowo

Powierzchniowe systemy GNSS

Powierzchniowe systemy GNSS Systemy GNSS w pomiarach geodezyjnych 1/58 Powierzchniowe systemy GNSS Jarosław Bosy Instytut Geodezji i Geoinformatyki Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu e-mail: jaroslaw.bosy@up.wroc.pl Systemy GNSS

Bardziej szczegółowo

Systemy przyszłościowe. Global Navigation Satellite System Globalny System Nawigacji Satelitarnej

Systemy przyszłościowe. Global Navigation Satellite System Globalny System Nawigacji Satelitarnej Systemy przyszłościowe Global Navigation Satellite System Globalny System Nawigacji Satelitarnej 1 GNSS Dlaczego GNSS? Istniejące systemy satelitarne przeznaczone są do zastosowań wojskowych. Nie mają

Bardziej szczegółowo

(c) KSIS Politechnika Poznanska

(c) KSIS Politechnika Poznanska Wykład 5 Lokalizacja satelitarna 1 1 Katedra Sterowania i Inżynierii Systemów, Politechnika Poznańska 6 listopada 2011 Satelitarny system pozycjonowania wprowadzenie Charakterystyka systemu GPS NAVSTAR

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH INŻYNIERSKICH STUDIA STACJONARNE PIERWSZEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2011/12

TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH INŻYNIERSKICH STUDIA STACJONARNE PIERWSZEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2011/12 STUDIA STACJONARNE PIERWSZEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2011/12 Jednostka: KATEDRA GEODEZJI SATELITARNEJ I NAWIGACJI Specjalność: GEODEZJA I GEOINFORMATYKA Prof. dr hab. inż. Stanisław 1. Wyznaczenie dokładności

Bardziej szczegółowo

Satelitarny system nawigacyjny Galileo, przeznaczenie, struktura i perspektywy realizacji.

Satelitarny system nawigacyjny Galileo, przeznaczenie, struktura i perspektywy realizacji. Satelitarny system nawigacyjny Galileo, przeznaczenie, struktura i perspektywy realizacji. Cezary Specht Instytut Nawigacji i Hydrografii Morskiej Akademia Marynarki Wojennej w CSpecht@amw.gdynia.pl Satelitarny

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie nowoczesnych technologii w zarządzaniu drogami wojewódzkimi na przykładzie systemu zarządzania opartego na technologii GPS-GPRS.

Wykorzystanie nowoczesnych technologii w zarządzaniu drogami wojewódzkimi na przykładzie systemu zarządzania opartego na technologii GPS-GPRS. Planowanie inwestycji drogowych w Małopolsce w latach 2007-2013 Wykorzystanie nowoczesnych technologii w zarządzaniu drogami wojewódzkimi na przykładzie systemu zarządzania opartego na technologii GPS-GPRS.

Bardziej szczegółowo

Systemy satelitarne wykorzystywane w nawigacji

Systemy satelitarne wykorzystywane w nawigacji Systemy satelitarne wykorzystywane w nawigacji Transit System TRANSIT był pierwszym systemem satelitarnym o zasięgu globalnym. Navy Navigation Satellite System NNSS, stworzony i rozwijany w latach 1958-1962

Bardziej szczegółowo

ROCZNIKI 2010 GEOMATYKI. Metodyka i technologia budowy geoserwera tematycznego jako komponentu INSPIRE. Tom VIII Zeszyt 3(39) Warszawa

ROCZNIKI 2010 GEOMATYKI. Metodyka i technologia budowy geoserwera tematycznego jako komponentu INSPIRE. Tom VIII Zeszyt 3(39) Warszawa POLSKIE TOWARZYSTWO INFORMACJI PRZESTRZENNEJ ROCZNIKI 2010 GEOMATYKI Metodyka i technologia budowy geoserwera tematycznego jako komponentu INSPIRE Tom VIII Zeszyt 3(39) Warszawa PROPOZYCJA ZASAD POLSKIE

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia związane z pomiarami satelitarnymi w systemie ASG-EUPOS

Podstawowe pojęcia związane z pomiarami satelitarnymi w systemie ASG-EUPOS GŁÓWNY URZĄD GEODEZJI I KARTOGRAFII Departament Geodezji, Kartografii i Systemów Informacji Geograficznej Podstawowe pojęcia związane z pomiarami satelitarnymi w systemie ASG-EUPOS Szymon Wajda główny

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie systemu EGNOS w nawigacji lotniczej w aspekcie uruchomienia serwisu Safety-of-Life

Wykorzystanie systemu EGNOS w nawigacji lotniczej w aspekcie uruchomienia serwisu Safety-of-Life UNIWERSYTET WARMIŃSKO-MAZURSKI w Olsztynie Wydział Geodezji i Gospodarki Przestrzennej Katedra Geodezji Satelitarnej i Nawigacji Wyższa Szkoła Oficerska Sił Powietrznych w Dęblinie Wykorzystanie systemu

Bardziej szczegółowo

KRZYSZTOF MĄCZEWSKI Geodeta Województwa Mazowieckiego

KRZYSZTOF MĄCZEWSKI Geodeta Województwa Mazowieckiego Biuro Geodety Województwa Mazowieckiego DOŚWIADCZENIA WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO W TWORZENIU INFRASTRUKTURY GEOINFORMACYJNEJ DLA ZARZĄDZANIA KRYZYSOWEGO KRZYSZTOF MĄCZEWSKI Geodeta Województwa Mazowieckiego

Bardziej szczegółowo

Spis treści PRZEDMOWA DO WYDANIA PIERWSZEGO...

Spis treści PRZEDMOWA DO WYDANIA PIERWSZEGO... Spis treści PRZEDMOWA DO WYDANIA PIERWSZEGO....................... XI 1. WPROWADZENIE DO GEODEZJI WYŻSZEJ..................... 1 Z historii geodezji........................................ 1 1.1. Kształt

Bardziej szczegółowo

Geodezja i geodynamika - trendy nauki światowej (1)

Geodezja i geodynamika - trendy nauki światowej (1) - trendy nauki światowej (1) Glob ziemski z otaczającą go atmosferą jest skomplikowanym systemem dynamicznym stały monitoring tego systemu interdyscyplinarność zasięg globalny integracja i koordynacja

Bardziej szczegółowo

1. Wstęp. 2. Budowa i zasada działania Łukasz Kowalewski

1. Wstęp. 2. Budowa i zasada działania Łukasz Kowalewski 01.06.2012 Łukasz Kowalewski 1. Wstęp GPS NAVSTAR (ang. Global Positioning System NAVigation Signal Timing And Ranging) Układ Nawigacji Satelitarnej Określania Czasu i Odległości. Zaprojektowany i stworzony

Bardziej szczegółowo

Przegląd metod zwiększania precyzji danych GPS. Mariusz Kacprzak

Przegląd metod zwiększania precyzji danych GPS. Mariusz Kacprzak Przegląd metod zwiększania precyzji danych GPS Mariusz Kacprzak Plan prezentacji: 1) Omówienie podstaw funkcjonowania GPS 2) Zasada wyznaczenie pozycji w GPS 3) Błędy wyznaczania pozycji 4) Sposoby korekcji

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pomiaru i wyrównania przestrzennych ciągów tachimetrycznych w zastosowaniach geodezji zintegrowanej

Koncepcja pomiaru i wyrównania przestrzennych ciągów tachimetrycznych w zastosowaniach geodezji zintegrowanej Koncepcja pomiaru i wyrównania przestrzennych ciągów tachimetrycznych w zastosowaniach geodezji zintegrowanej Krzysztof Karsznia Leica Geosystems Polska XX Jesienna Szkoła Geodezji im Jacka Rejmana, Polanica

Bardziej szczegółowo

Milena Rykaczewska Systemy GNSS : stan obecny i perspektywy rozwoju. Acta Scientifica Academiae Ostroviensis nr 35-36,

Milena Rykaczewska Systemy GNSS : stan obecny i perspektywy rozwoju. Acta Scientifica Academiae Ostroviensis nr 35-36, Milena Rykaczewska Systemy GNSS : stan obecny i perspektywy rozwoju Acta Scientifica Academiae Ostroviensis nr 35-36, 191-199 2011 A c t a Sc ie n t if ic a A c a D e m ia e O s t r o y ie n s is 191 Milena

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. (Niniejszy MSRF stosuje siê przy badaniu sprawozdañ finansowych sporz¹dzonych za okresy rozpoczynaj¹ce siê 15 grudnia 2009 r. i póÿniej.

SPIS TREŒCI. (Niniejszy MSRF stosuje siê przy badaniu sprawozdañ finansowych sporz¹dzonych za okresy rozpoczynaj¹ce siê 15 grudnia 2009 r. i póÿniej. MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 805 BADANIE POJEDYNCZYCH SPRAWOZDAÑ FINANSOWYCH ORAZ OKREŒLONYCH ELEMENTÓW, KONT LUB POZYCJI SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO UWAGI SZCZEGÓLNE (Niniejszy MSRF stosuje

Bardziej szczegółowo

MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 250 UWZGLÊDNIENIE PRAWA I REGULACJI PODCZAS BADANIA SPRAWOZDAÑ FINANSOWYCH

MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 250 UWZGLÊDNIENIE PRAWA I REGULACJI PODCZAS BADANIA SPRAWOZDAÑ FINANSOWYCH MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 250 UWZGLÊDNIENIE PRAWA I REGULACJI Wprowadzenie (Stosuje siê przy badaniu sprawozdañ finansowych sporz¹dzonych za okresy rozpoczynaj¹ce siê 15 grudnia 2009 r.

Bardziej szczegółowo

Nazwa specjalności:geodezja gospodarcza, geodezja i technologie infprmatyczne, kataster nieruchomości, geodezja i nawigacja satelitarna

Nazwa specjalności:geodezja gospodarcza, geodezja i technologie infprmatyczne, kataster nieruchomości, geodezja i nawigacja satelitarna TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH MAGISTERSKICH STUDIA STACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2013/2014 Pełna nazwa jednostki: INSTYTUT GEODEZJI Nazwa specjalności:geodezja gospodarcza, geodezja i technologie

Bardziej szczegółowo

Globalny Nawigacyjny System Satelitarny GLONASS. dr inż. Paweł Zalewski

Globalny Nawigacyjny System Satelitarny GLONASS. dr inż. Paweł Zalewski Globalny Nawigacyjny System Satelitarny GLONASS dr inż. Paweł Zalewski Wprowadzenie System GLONASS (Global Navigation Satellite System lub Globalnaja Nawigacjonnaja Sputnikowaja Sistiema) został zaprojektowany

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA WSTĘPNE W ZAKRESIE WIEDZY UMIEJĘTNOŚCI I INNYCHY KOMPETENCJI

WYMAGANIA WSTĘPNE W ZAKRESIE WIEDZY UMIEJĘTNOŚCI I INNYCHY KOMPETENCJI C C C I. KARTA PRZEDMIOTU. Nazwa przedmiotu: GEOINFORMATYKA. Kod przedmiotu: Hgi. Jednostka prowadząca: Wydział Nawigacji i Uzbrojenia Okrętowego. Kierunek: Nawigacja 5. Specjalność: Hydrografia i Systemy

Bardziej szczegółowo

Techniki różnicowe o podwyższonej dokładności pomiarów

Techniki różnicowe o podwyższonej dokładności pomiarów Techniki różnicowe o podwyższonej dokładności pomiarów Adam Ciećko, Bartłomiej Oszczak adam.ciecko@uwm.edu.pl bartek@uw.pl Zastosowanie nowoczesnych satelitarnych metod pozycjonowania i nawigacji w rolnictwie

Bardziej szczegółowo

Pomiary różnicowe GNSS i serwisy czasu rzeczywistego: NAWGEO, KODGIS, NAWGIS

Pomiary różnicowe GNSS i serwisy czasu rzeczywistego: NAWGEO, KODGIS, NAWGIS Pomiary różnicowe GNSS i serwisy czasu rzeczywistego: NAWGEO, KODGIS, NAWGIS Artur Oruba specjalista administrator systemu ASG-EUPOS Plan prezentacji Techniki DGNSS/ RTK/RTN Przygotowanie do pomiarów Specyfikacja

Bardziej szczegółowo

Algorytm SiRF dekoder i jego wykorzystanie w systemie ASG-EUPOS

Algorytm SiRF dekoder i jego wykorzystanie w systemie ASG-EUPOS Katedra Geodezji Satelitarnej i Nawigacji Bartłomiej Oszczak, Krzysztof Serżysko Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Algorytm SiRF dekoder i jego wykorzystanie w systemie ASG-EUPOS SiRF Technology

Bardziej szczegółowo

Nawigacja satelitarna

Nawigacja satelitarna Paweł Kułakowski Nawigacja satelitarna Nawigacja satelitarna Plan wykładu : 1. Zadania systemów nawigacyjnych. Zasady wyznaczania pozycji 3. System GPS Navstar - architektura - zasady działania - dokładność

Bardziej szczegółowo

Wielofunkcyjny system precyzyjnego pozycjonowania satelitarnego ASG-EUPOS

Wielofunkcyjny system precyzyjnego pozycjonowania satelitarnego ASG-EUPOS Wielofunkcyjny system precyzyjnego pozycjonowania satelitarnego ASG-EUPOS STACJE REFERENCYJNE SYSTEMU ASG-EUPOS WSTĘP Istnienie nowoczesnych, wielofunkcyjnych systemów precyzyjnego pozycjonowania satelitarnego,

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE DANYCH GPS CZĘŚĆ I WPROWADZENIE DO GPS

OPRACOWANIE DANYCH GPS CZĘŚĆ I WPROWADZENIE DO GPS OPRACOWANIE DANYCH GPS CZĘŚĆ I WPROWADZENIE DO GPS Bernard Kontny Katedra Geodezji i Fotogrametrii Akademia Rolnicza we Wrocławiu ZAGADNIENIA Ogólny opis systemu GPS Struktura sygnału Pomiar kodowy i fazowy

Bardziej szczegółowo

Aktualne informacje pomocne w pełnieniu funkcji opiekuna stażu

Aktualne informacje pomocne w pełnieniu funkcji opiekuna stażu Awans zawodowy nauczycieli VERLAG DASHÖFER Jaros³aw Kordziñski PRAKTYCZNE INFORMACJE DLA OPIEKUNA STAŻU Aktualne informacje pomocne w pełnieniu funkcji opiekuna stażu Copyright 2006 ISBN 83-88-285-22-X

Bardziej szczegółowo

III. TECHNIKI PREZENTACJI PRODUKTU \ US UGI

III. TECHNIKI PREZENTACJI PRODUKTU \ US UGI III. TECHNIKI PREZENTACJI PRODUKTU \ US UGI PREZENTACJA DOPASOWANA DO OSOBOWOŒCI ROZMÓWCY Psychograf to metoda okreœlenia, kim jest mój partner. Za jej pomoc¹ jesteœmy w stanie lepiej dostosowaæ siê i

Bardziej szczegółowo

Znaczenie telekomunikacji we współdziałaniu z systemami nawigacyjnymi. Ewa Dyner Jelonkiewicz. ewa.dyner@agtes.com.pl Tel.

Znaczenie telekomunikacji we współdziałaniu z systemami nawigacyjnymi. Ewa Dyner Jelonkiewicz. ewa.dyner@agtes.com.pl Tel. TELEKOMUNIKACJA SATELITARNA-GOSPODARCZE I STRATEGICZNE KORZYŚCI DLA ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ Warszawa, 12 grudnia 2014 Znaczenie telekomunikacji we współdziałaniu z systemami nawigacyjnymi Ewa Dyner Jelonkiewicz

Bardziej szczegółowo

Akademia Kompetencji Trenerskich

Akademia Kompetencji Trenerskich Akademia Kompetencji Trenerskich Program Akademii Kompetencji trenerskich ma na celu wyposa enie uczestników w niezbêdne kompetencje potrzebne do prowadzenia szkoleñ, prezentacji i warsztatów. Po ukoñczeniu

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Walczak* Wp³yw fuzji i przejêæ na zatrudnienie pracowników wybrane zagadnienia 1

Krzysztof Walczak* Wp³yw fuzji i przejêæ na zatrudnienie pracowników wybrane zagadnienia 1 Krzysztof Walczak* Wp³yw fuzji i przejêæ na zatrudnienie pracowników wybrane zagadnienia 1 Krzysztof Wp³yw fuzji Walczak i przejêæ uzje i przejêcia na zatrudnienie zak³adów pracowników... pracy maj¹ bardzo

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE WYDZIAŁU ETI POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ Nr 6 Seria: Technologie Informacyjne 2008

ZESZYTY NAUKOWE WYDZIAŁU ETI POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ Nr 6 Seria: Technologie Informacyjne 2008 ZESZYTY NAUKOWE WYDZIAŁU ETI POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ Nr 6 Seria: Technologie Informacyjne 2008 Mariusz Chmielecki, Agnieszka Jurkowska, Karol Rudziński, Cezary Specht, Jakub Szulwic, Tadeusz Widerski Politechnika

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie wyszkolenia i kwalifikacji zawodowych marynarzy

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie wyszkolenia i kwalifikacji zawodowych marynarzy 734 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie wyszkolenia i kwalifikacji zawodowych marynarzy Na podstawie art. 25 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o bezpieczeƒstwie

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie systemu ASG-EUPOS do wykonania prac geodezyjnych i kartograficznych

Wykorzystanie systemu ASG-EUPOS do wykonania prac geodezyjnych i kartograficznych GŁÓWNY URZĄD GEODEZJI I KARTOGRAFII DEPARTAMENT GEODEZJI KARTOGRAFII I SYSTEMÓW INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ Wykorzystanie systemu ASG-EUPOS do wykonania prac geodezyjnych i kartograficznych Opracowanie: Ryszard

Bardziej szczegółowo

GPS Global Positioning System budowa systemu

GPS Global Positioning System budowa systemu GPS Global Positioning System budowa systemu 1 Budowa systemu System GPS tworzą trzy segmenty: Kosmiczny konstelacja sztucznych satelitów Ziemi nadających informacje nawigacyjne, Kontrolny stacje nadzorujące

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE

AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE Instytut Inżynierii Ruchu Morskiego Zakład Urządzeń Nawigacyjnych Ćwiczenie nr 11 Ocena dokładności wskazań odbiornika FURUNO GP-80 systemu GPS z zewnętrznym odbiornikiem FURUNO

Bardziej szczegółowo

Obszar badawczy i zadania geodezji satelitarnej

Obszar badawczy i zadania geodezji satelitarnej Obszar badawczy i zadania geodezji satelitarnej [na podstawie Seeber G., Satellite Geodesy ] dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie cirm.am.szczecin.pl Literatura: 1. Januszewski J., Systemy

Bardziej szczegółowo

Bogdan Nogalski*, Anna Wójcik-Karpacz** Sposoby motywowania pracowników ma³ych i œrednich przedsiêbiorstw

Bogdan Nogalski*, Anna Wójcik-Karpacz** Sposoby motywowania pracowników ma³ych i œrednich przedsiêbiorstw Bogdan Nogalski*, Anna Wójcik-Karpacz** Sposoby motywowania pracowników ma³ych i œrednich przedsiêbiorstw Artyku³ zawiera rozwa ania zwi¹zane ze sposobami motywowania pracowników w sektorze MŒP. Autorzy

Bardziej szczegółowo

Katedra Geodezji Satelitarnej i Nawigacji

Katedra Geodezji Satelitarnej i Nawigacji Załącznik nr 7.1 STUDIA STACJONARNE PIERWSZEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2012/2013 Katedra Geodezji Satelitarnej i Nawigacji (nazwa Jednostki Organizacyjnej) Geodezja i geoinformatyka (Specjalność) Dr hab.

Bardziej szczegółowo

System Automatycznej Identyfikacji. Automatic Identification System (AIS)

System Automatycznej Identyfikacji. Automatic Identification System (AIS) System Automatycznej Identyfikacji Automatic Identification System (AIS) - 2 - Systemy GIS wywodzą się z baz danych umożliwiających generację mapy numerycznej i bez względu na zastosowaną skalę mapy wykonują

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie standardów serii ISO 19100 oraz OGC dla potrzeb budowy infrastruktury danych przestrzennych

Wykorzystanie standardów serii ISO 19100 oraz OGC dla potrzeb budowy infrastruktury danych przestrzennych Wykorzystanie standardów serii ISO 19100 oraz OGC dla potrzeb budowy infrastruktury danych przestrzennych dr inż. Adam Iwaniak Infrastruktura Danych Przestrzennych w Polsce i Europie Seminarium, AR Wrocław

Bardziej szczegółowo

data publikacji informacji na stronie internetowej

data publikacji informacji na stronie internetowej Informacja o zamiarze przeprowadzenia ankiety dotyczącej dostawy samochodów wraz z zamontowanymi urządzeniami do kontroli sieci gazowej dla Polskiej Spółki Gazownictwa sp. z o.o. 13 kwietnia 2015 r. data

Bardziej szczegółowo

Wykład 14. Technika GPS

Wykład 14. Technika GPS Wykład 14 Technika GPS Historia GPS Z teoretycznego punktu widzenia 1. W roku 1964, I. Smith opatentował pracę: Satelity emitują kod czasowy i fale radiowe, Na powierzchni ziemi odbiornik odbiera opóźnienie

Bardziej szczegółowo

Na rowerze, w górach i na polu, czyli praktyczne zastosowania GIS

Na rowerze, w górach i na polu, czyli praktyczne zastosowania GIS Na rowerze, w górach i na polu, czyli praktyczne zastosowania GIS Beata Kosińska Sekcja Geoinformacji Co to jest GIS? GIS to Geographic Information System czyli System Informacji Geograficznej Zadania

Bardziej szczegółowo

Analiza dokładności modeli centrów fazowych anten odbiorników GPS dla potrzeb niwelacji satelitarnej

Analiza dokładności modeli centrów fazowych anten odbiorników GPS dla potrzeb niwelacji satelitarnej Analiza dokładności modeli centrów fazowych anten odbiorników GPS dla potrzeb niwelacji satelitarnej Konferencja Komisji Geodezji Satelitarnej Komitetu Badań Kosmicznych i Satelitarnych PAN Satelitarne

Bardziej szczegółowo

Typowe konfiguracje odbiorników geodezyjnych GPS. dr hab. inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie

Typowe konfiguracje odbiorników geodezyjnych GPS. dr hab. inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Typowe konfiguracje odbiorników geodezyjnych GPS dr hab. inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie 1) RTK (Real Time Kinematics) Wymaga dwóch pracujących jednocześnie odbiorników oraz łącza radiowego

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 140 9442 Poz. 1342 POPRAWKI. przyj te w Londynie dnia 16 paêdziernika 1985 r.

Dziennik Ustaw Nr 140 9442 Poz. 1342 POPRAWKI. przyj te w Londynie dnia 16 paêdziernika 1985 r. Dziennik Ustaw Nr 140 9442 Poz. 1342 1342 POPRAWKI przyj te w Londynie dnia 16 paêdziernika 1985 r. do Konwencji o utworzeniu Mi dzynarodowej Organizacji Morskiej àcznoêci Satelitarnej (INMARSAT) oraz

Bardziej szczegółowo

MIERNICTWO GÓRNICZE SYLLABUS

MIERNICTWO GÓRNICZE SYLLABUS MIERNICTWO GÓRNICZE SYLLABUS Dr inż. Jan Blachowski Politechnika Wrocławska Instytut Górnictwa Zakład Geodezji i GIS Pl. Teatralny 2 tel (71) 320 68 73 SYLLABUS Podstawy pozycjonowania satelitarnego GPS

Bardziej szczegółowo

Aplikacje Systemów. 1. System zarządzania flotą pojazdów 2. Nawigacja samochodowa GPS. Gdańsk, 2015

Aplikacje Systemów. 1. System zarządzania flotą pojazdów 2. Nawigacja samochodowa GPS. Gdańsk, 2015 Aplikacje Systemów Wbudowanych 1. System zarządzania flotą pojazdów 2. Nawigacja samochodowa GPS Gdańsk, 2015 Schemat systemu SpyBox Komponenty systemu SpyBox Urządzenie do lokalizacji pojazdów Odbiornik

Bardziej szczegółowo

Aplikacje Systemów. System zarządzania flotą pojazdów Nawigacja samochodowa GPS. Gdańsk, 2016

Aplikacje Systemów. System zarządzania flotą pojazdów Nawigacja samochodowa GPS. Gdańsk, 2016 Aplikacje Systemów Wbudowanych System zarządzania flotą pojazdów Nawigacja samochodowa GPS Gdańsk, 2016 Schemat systemu SpyBox 2 Komponenty systemu SpyBox Urządzenie do lokalizacji pojazdów Odbiornik sygnału

Bardziej szczegółowo

ANALOGOWE UKŁADY SCALONE

ANALOGOWE UKŁADY SCALONE ANALOGOWE UKŁADY SCALONE Ćwiczenie to ma na celu zapoznanie z przedstawicielami najważniejszych typów analogowych układów scalonych. Będą to: wzmacniacz operacyjny µa 741, obecnie chyba najbardziej rozpowszechniony

Bardziej szczegółowo

WYROK z dnia 7 wrzeœnia 2011 r. III AUa 345/11

WYROK z dnia 7 wrzeœnia 2011 r. III AUa 345/11 WYROK z dnia 7 wrzeœnia 2011 r. III AUa 345/11 Sk³ad orzekaj¹cy:ssa Maria Sa³añska-Szumakowicz (przewodnicz¹cy) SSA Daria Stanek (sprawozdawca) SSA Gra yna Czy ak Teza Podanie przez p³atnika sk³adek, o

Bardziej szczegółowo

- nawigacja satelitarna w turystyce

- nawigacja satelitarna w turystyce - nawigacja satelitarna w turystyce Ślesin 11 13 czerwca 2014 r. Czym jest GPSwielkopolska? projekt poświęcony wykorzystaniu technologii nawigacji satelitarnej w turystyce, rozwijany od 2007 r. przez Samorząd

Bardziej szczegółowo

NIEZBÊDNIK PRAKTYKANTA SPIS TREŒCI

NIEZBÊDNIK PRAKTYKANTA SPIS TREŒCI NIEZBÊDNIK PRAKTYKANTA SPIS TREŒCI Wstêp ród³a informacji o praktykach Szeœæ kroków do wylotu 1. Aplikacja 2. List motywacyjny wraz ze zdjêciem 3. Rozmowa kwalifikacyjna 4. Umowa 5. Op³ata manipulacyjna

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH MAGISTERSKICH STUDIA STACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2010/11

TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH MAGISTERSKICH STUDIA STACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2010/11 Załącznik nr 7 STUDIA STACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2010/11 Jednostka: KATEDRA GEODEZJI SATELITARNEJ I NAWIGACJI PROMOTOR Prof. dr hab. inż. Stanisław Oszczak PROMOTOR Mieczysław Bakuła 1.

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBS UGI MIKROPROCESOROWY PRZETWORNIK TEMPERATURY. TxRail 4-20 ma. wydanie listopad 2004

INSTRUKCJA OBS UGI MIKROPROCESOROWY PRZETWORNIK TEMPERATURY. TxRail 4-20 ma. wydanie listopad 2004 INSTRUKCJA OBS UGI MIKROPROCESOROWY PRZETWORNIK TEMPERATURY TxRail 4-20 ma wydanie listopad 2004 PRZEDSIÊBIORSTWO AUTOMATYZACJI I POMIARÓW INTROL Sp. z o.o. ul. Koœciuszki 112, 40-519 Katowice tel. 032/

Bardziej szczegółowo

%*$*+ Modelowa koncepcja kultury informatycznej spo³eczeñstwa. Krystyna Polañska. Za³o enia teoretyczne

%*$*+ Modelowa koncepcja kultury informatycznej spo³eczeñstwa. Krystyna Polañska. Za³o enia teoretyczne Modelowa koncepcja kultury informatycznej spo³eczeñstwa Krystyna Polañska Za³o enia teoretyczne Prowadz¹c badania nad kultur¹ informatyczn¹ studentów Szko³y G³ównej Handlowej opracowano modelow¹ charakterystykê

Bardziej szczegółowo

Mariusz Trzaska Modelowanie i implementacja systemów informatycznych

Mariusz Trzaska Modelowanie i implementacja systemów informatycznych Mariusz Trzaska Modelowanie i implementacja systemów informatycznych Notka biograficzna Dr inż. Mariusz Trzaska jest adiunktem w Polsko-Japońskiej Wyższej Szkole Technik Komputerowych, gdzie zajmuje się

Bardziej szczegółowo

Automatyczne Systemy Infuzyjne

Automatyczne Systemy Infuzyjne Automatyczne Systemy Infuzyjne Wype nienie luki Nie ma potrzeby stosowania skomplikowanych i czasoch onnych udoskonaleƒ sprz tu infuzyjnego wymaganych do specjalistycznych pomp. Pompy towarzyszàce pacjentowi

Bardziej szczegółowo

Nazwa specjalności: geodezja i nawigacja satelitarna (STDS)

Nazwa specjalności: geodezja i nawigacja satelitarna (STDS) TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH MAGISTERSKICH STUDIA STACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2013/2014 Pełna nazwa jednostki: Katedra Geodezji Satelitarnej i Nawigacji Promotor Nazwa specjalności: geodezja

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie jakością

Zarządzanie jakością Zarządzanie jakością VERLAG DASHÖFER Wydawnictwo VERLAG DASHOFER Sp. z o.o. Świat profesjonalnej wiedzy VERLAG DASHÖFER Wydawnictwo VERLAG DASHOFER Sp. z o.o. Œwiat profesjonalnej wiedzy al. Krakowska

Bardziej szczegółowo

Analiza obrazów RTG w celu zwiêkszenia skutecznoœci predykcji dysplazji oskrzelowo-p³ucnej u noworodków

Analiza obrazów RTG w celu zwiêkszenia skutecznoœci predykcji dysplazji oskrzelowo-p³ucnej u noworodków AUTOMATYKA 2008 Tom 12 Zeszyt 2 Marcin Ochab* Analiza obrazów RTG w celu zwiêkszenia skutecznoœci predykcji dysplazji oskrzelowo-p³ucnej u noworodków 1. Wprowadzenie Dotychczas w pracach dotycz¹cych przewidywañ

Bardziej szczegółowo

Kszta³cenie w zakresie CNC: praktyka i programowanie na PC sinutrain Kszta³cenie stwarzaj¹ce perspektywy w zakresie CNC: SinuTrain Wykwalifikowani pracownicy s¹ decyduj¹cym czynnikiem sukcesu w przemyœle

Bardziej szczegółowo

Sterowniki Programowalne (SP)

Sterowniki Programowalne (SP) Sterowniki Programowalne (SP) Wybrane aspekty procesu tworzenia oprogramowania dla sterownika PLC Podstawy języka funkcjonalnych schematów blokowych (FBD) Politechnika Gdańska Wydział Elektrotechniki i

Bardziej szczegółowo

DomoCommand DC 112. Dodatek do Informacji Technicznej. Sterownik pogodowy obiegu kot³owego i obiegu grzewczego

DomoCommand DC 112. Dodatek do Informacji Technicznej. Sterownik pogodowy obiegu kot³owego i obiegu grzewczego Sterownik pogodowy obiegu kot³owego i obiegu grzewczego DomoCommand Dodatek do Informacji Technicznej DC 11 Instrukcja obs³ugi dla u ytkownika instalacji Instrukcja obs³ugi dla instalatora Niniejszy dodatek

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/KARTA PRZEDMIOTU

SYLABUS/KARTA PRZEDMIOTU . NAZWA PRZEDMIOTU SYLABUS/KARTA PRZEDMIOTU Systemy wizyjne w automatyce przemysłowej. NAZWA JEDNOSTKI PROWADZĄCEJ PRZEDMIOT Instytut Politechniczny. STUDIA kierunek stopień tryb język status przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Ograniczenia GPS. błędy spowodowane zmiennością opóźnień: jonosferycznego i troposferycznego, niedokładności efemeryd, błędy zegara satelity,

Ograniczenia GPS. błędy spowodowane zmiennością opóźnień: jonosferycznego i troposferycznego, niedokładności efemeryd, błędy zegara satelity, DGPS 1 Ograniczenia GPS Wiele ograniczeń występujących przy stosowaniu odbiorników GPS usuniętych może być poprzez wykonywanie pomiarów metodami różnicowymi. Ich realizacja może polegać na: wprowadzaniu

Bardziej szczegółowo

Stanowisko pomiarowe do wyznaczania ró nicowego pr¹du wy³¹czania wy³¹czników ró nicowo-pr¹dowych typu AC

Stanowisko pomiarowe do wyznaczania ró nicowego pr¹du wy³¹czania wy³¹czników ró nicowo-pr¹dowych typu AC ZESZYTY NAUKOWE WYŻSZEJ SZKOŁY ZARZĄDZANIA OCHRONĄ PRACY W KATOWICACH Nr 1(4)/2008, s. 91-95 ISSN-1895-3794 Andrzej Kidawa Wy sza Szko³a Zarz¹dzania Ochron¹ Pracy w Katowicach Jagoda G³az Wy sza Szko³a

Bardziej szczegółowo

lp tematy pracy promotor dyplomant data otrzymania tematu uwagi ZAKŁAD URZĄDZEŃ NAWIGACYJNYCH

lp tematy pracy promotor dyplomant data otrzymania tematu uwagi ZAKŁAD URZĄDZEŃ NAWIGACYJNYCH Tematy prac dyplomowych inżynierskich dla studentów niestacjonarnych prowadzone przez nauczycieli akademickich Instytutu Inżynierii Ruchu Morskiego na rok akademicki 2008/2009 lp tematy pracy promotor

Bardziej szczegółowo

E-logistyka Redakcja naukowa Waldemar Wieczerzycki

E-logistyka Redakcja naukowa Waldemar Wieczerzycki E-logistyka Redakcja naukowa Waldemar Wieczerzycki E-logistyka to szerokie zastosowanie najnowszych technologii informacyjnych do wspomagania zarządzania logistycznego przedsiębiorstwem (np. produkcją,

Bardziej szczegółowo

Bo ena Domañska-Skorupa

Bo ena Domañska-Skorupa Budownictwo VERLAG DASHÖFER Bo ena Domañska-Skorupa D OKUMENTAC JA EK SPLOATAC JI I REMONTU BUDYNKU Praktyczne formularze wraz z komentarzem Copyright 2008 ISBN 978-83-88285-71-4 Wydawnictwo Verlag Dashofer

Bardziej szczegółowo

DOJRZA Oή W KA DYM DETALU

DOJRZA OŒÆ W KA DYM DETALU DOJRZA OŒÆ W KA DYM DETALU Nowoczesna konstrukcja i perfekcja formy oraz koloru, trwa³oœæ, pewnoœæ pracy i komfortu cieplnego. Bogaty wybór opcji, innowacyjna technika palnikowa i regulacji, jak równie

Bardziej szczegółowo

Opis funkcjonalny i architektura. Modu³ sterownika mikroprocesorowego KM535

Opis funkcjonalny i architektura. Modu³ sterownika mikroprocesorowego KM535 Opis funkcjonalny i architektura Modu³ sterownika mikroprocesorowego KM535 Modu³ KM535 jest uniwersalnym systemem mikroprocesorowym do pracy we wszelkiego rodzaju systemach steruj¹cych. Zastosowanie modu³u

Bardziej szczegółowo