Zespó³ zwiêkszonych oporów w górnych drogach oddechowych (upper airway resistance syndrome, UARS)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zespó³ zwiêkszonych oporów w górnych drogach oddechowych (upper airway resistance syndrome, UARS)"

Transkrypt

1 Zespó³ zwiêkszonych oporów w górnych drogach oddechowych (upper airway resistance syndrome, UARS) Synonimy: zespó³ nasilonego chrapania, ang. heavy snorer. Definicja: Jest to zwê enie górnych dróg oddechowych podczas g³êbokiego snu, które w znacz¹cy sposób zwiêksza opory podczas wdechu, co z kolei niszczy prawid³ow¹ architekturê snu i powoduje czêste przebudzenia. Nie wystêpuj¹ natomiast incydenty bezdechu. Klinika: l Czêsto pojawiaj¹ce siê g³oœne chrapanie. l Niewystêpowanie bezdechów w czasie snu. l Objawy du ego zmêczenia w ci¹gu dnia z niebezpieczeñstwem nag³ego zasypiania. l Czêstsze wystêpowanie nadciœnienia têtniczego. Ró nicowanie, rozpoznanie i leczenie: p. rozdz.: Zaburzenia oddychania w czasie snu. Zespó³ hiperwentylacji [F45.3] Wystêpowanie: Zespó³ wystêpuje u 5 10% doros³ych, g³ównie u osób miêdzy 20. a 30. r., czêœciej u kobiet, zwykle z powodów psychogennych. Etiologia: 1. Psychogenna: strach, pobudzenie, panika, agresja, depresja i in. 2. Somatogenna: hipoksja, kwasica metaboliczna, wysoka gor¹czka, œpi¹czka w¹trobowa, zatrucie salicylanami, uraz czaszki i mózgowia, zapalenie mózgu i in. Klinika: 1. Ostry napad hiperwentylacji: Hiperwentylacja z objawami tê yczki z prawid³owym stê eniem wapnia we krwi (parestezje, u³o enie rêki po³o nika i in.). 2. Przewlek³a hiperwentylacja: l Objawy nerwowo-miêœniowe: parestezje (mrowienie, ³askotanie, zaburzenia czucia, tak e wokó³ ust), zawroty g³owy, bóle g³owy, dr enie. l Objawy mózgowe: znu enie, upoœledzenie koncentracji, zaburzenia pamiêci, oszo- ³omienie, bóle g³owy, zawroty g³owy (niespowodowane ruchami g³owy), zaburzenia widzenia. l Objawy wegetatywne: poty, zimne rêce i stopy, czêste parcie na mocz. l Czynnoœciowe zaburzenia uk³adu sercowo-naczyniowego (p. odpowiedni rozdz.). l Objawy ze strony uk³adu oddechowego: wzdychanie, ziewanie, pokas³ywanie, nieregularny oddech, brak tchu. l Objawy psychiczne: nerwowoœæ, podniecenie, strach i p³acz, depresja, zaburzenia snu. l Objawy ze strony przewodu pokarmowego: po³ykanie powietrza (aerofagia) z bêbnic¹. 423

2 Ró nicowanie: l Wykluczenie somatogennych przyczyn hiperwentylacji. l Choroba wieñcowa, dychawica oskrzelowa. l Tê yczka spowodowana hipokalcemi¹. Rozpoznanie: 1. Wywiad + badanie przedmiotowe! 2. Sprowokowanie dolegliwoœci przez próbê hiperwentylacji. 3. Analiza gazów krwi: spadek pco 2 i stê enia wodorowêglanów; ph w normie lub zwiêkszone. Leczenie hiperwentylacji psychogennej: 1. Objaœnienie istoty dolegliwoœci i uspokojenie chorego. 2. W tê yczce spowodowanej hiperwentylacj¹ krótkotrwa³e oddychanie do papierowej torebki (wzbogacenie powietrza oddechowego w CO 2 ). 3. Nauka oddychania, leczenie psychosomatyczne, trening w³asny i in. Krwawienia z dróg oddechowych [R04.8] G³ówny objaw: krwioplucie. Wyró nia siê 2 rodzaje krwioplucia: Haemoptoë = masywne odkrztuszanie jasnoczerwonej (pienistej) krwi. Haemoptysis = odkrztuszanie plwociny podbarwionej krwi¹. Etiologia krwioplucia: Krwista plwocina. Krwawienie z jamy nosowo-gard³owej, prze³yku, o³¹dka. GruŸlica p³uc. Rak oskrzeli. Zawa³ p³uca. Rozstrzenie oskrzeli, ropieñ p³uca. Krwotoczne zapalenie oskrzeli lub p³uc. Uraz klatki piersiowej lub dróg oddechowych. Rzadkie przyczyny: skazy krwotoczne, choroba Rendu-Oslera, zespó³ Goodpasture a, zaka enie przywr¹ p³ucn¹. Zapamiêtaj. U pal¹cych mê czyzn powy ej 45. r. najczêstsz¹ przyczyn¹ krwioplucia jest rak oskrzeli. Ró nicowanie: Krwawienia z jamy ustnej lub nosowo-gard³owej, prze³yku i o³¹dka. Rozpoznanie: Wywiady + obraz kliniczny. Wykluczenie krwawienia z nosa, gard³a, krtani i z górnego odcinka przewodu pokarmowego. Badania laboratoryjne (morfologia krwi, wskaÿnik Quicka, liczba p³ytek krwi, grupa krwi, gazometria). Zdjêcie rtg klatki piersiowej + bronchoskopia. Leczenie: l Postêpowanie ogólne: U³o enie chorego w pozycji pó³siedz¹cej, podanie tlenu. Ostro ne podawanie leków uspokajaj¹cych (nie doprowadzaj¹c do zahamowania odruchu kaszlowego!). Uzupe³nienie wolemii, utrzymanie zawartoœci ³o yska naczyniowego, dieta zero. 424

3 l l Próba bronchoskopowego zatamowania krwawienia: p³ukanie roztworem 0,9% NaCl o temp. 0 C, próba fibrotyzacji miejsca krwawienia. Narastaj¹ce krwawienie z dróg oddechowych wymaga konsultacji torakochirurgicznej, a w niektórych przypadkach intubacji, w celu ochrony zdrowego p³uca przed aspiracj¹ wydzieliny. Czasem konieczne jest zastosowanie mechanicznej wentylacji z dodatnim ciœnieniem koñcowowydechowym. Rozstrzenie oskrzeli [J47] Definicja: S¹ to workowate lub cylindryczne nieodwracalne rozszerzenia oskrzeli towarzysz¹ce obturacji dróg oddechowych. Lokalizacja: W 50% przypadków umiejscowione s¹ obustronnie, przewa nie u podstawy dolnych p³atów. Wystêpowanie: 10/ mieszkañców/rok. Etiologia: l Przyczyny wrodzone: np. dyskineza rzêsek, zw³óknienie torbielowate, zespó³ niedoborów immunologicznych itd. l Przyczyny nabyte: przewlek³e nawracaj¹ce zaka enia oskrzelowo-p³ucne, przewlek³e zapalenie oskrzeli z obturacj¹, zwê enia oskrzeli (cia³a obce, guzy), gruÿlica p³uc i in. Klinika: Odpluwanie pe³nymi ustami, szczególnie rano i po zmianie pozycji. Kaszel z odpluwaniem: plwocina czêsto uk³ada siê w 3 warstwy; ma zapach s³odkawo- -md³y. Os³uchowo wilgotne rzê enia. Powik³ania: Zaporowe zaburzenia wentylacji. Krwawienia p³ucne (zw³aszcza po wykszta³ceniu siê lewo-prawego przecieku pomiêdzy naczyniem p³ucnym a oskrzelowym). Nawracaj¹ce zaka enia oskrzelowo-p³ucne. Ropieñ p³uca. Kolonizacja grzybami (szczególnie po d³ugotrwa³ym leczeniu antybiotykami). Ogniska bakteryjne przerzutowe (np. ropieñ mózgu). Skrobiawica. Niewydolnoœæ oddechowa (paznokcie w kszta³cie szkie³ek zegarkowych, palce w kszta- ³cie pa³eczek dobosza), serce p³ucne. Upoœledzenie wzrostu u dzieci. Rozpoznanie: l Wywiad oraz badanie przedmiotowe. l Rtg klatki piersiowej w 2 p³aszczyznach. l Diagnostyka plwociny z antybiogramem. l TK, bronchografia, ewentualnie bronchoskopia. l Wykluczenie zespo³u niedoboru immunologicznego, mukowiscydozy, dyskinezy rzêsek (w niektórych przypadkach rozpoznanie mo e wymagaæ biopsji b³ony œluzowej nosa). Leczenie: a. Chirurgiczne: segmentektomia lub lobektomia s¹ metod¹ z wyboru w jednostronnym umiejscowieniu. 425

4 b. Zachowawcze: Toaleta drzewa oskrzelowego poranne odkrztuszanie w pozycji kolankowo- -³okciowej (pozycja Quinckego), gimnastyka oddechowa, masa e i wibracje w odpowiedniej pozycji. Ewentualnie leki rozszerzaj¹ce oskrzela (p. rozdz. o przewlek³ym zapaleniu oskrzeli). Antybiotyki celowane wg antybiogramu. Aktywne uodparnianie przeciwko grypie i dwoince zapalenia p³uc. Niedodma p³uc [J98.1] Definicja: Jest to bezpowietrznoœæ tkanki p³ucnej niewykazuj¹cej zmian zapalnych. Etiologia: 1. Niedodma pierwotna u niemowl¹t (szczególnie u wczeœniaków). 2. Niedodma wtórna, rozwijaj¹ca siê we wczeœniej upowietrznionych p³ucach: a. Niedodma spowodowana obturacj¹ (resorpcyjna), w nastêpstwie zamkniêcia œwiat³a oskrzela przez nowotwór (rak oskrzela), cia³o obce lub gêst¹ wydzielinê. b. Niedodma spowodowana uciskiem, bêd¹ca nastêpstwem ucisku z zewn¹trz na tkankê p³ucn¹. Najczêœciej przybiera postaæ p³aszczowej niedodmy u podstawy p³uca. Spowodowana jest np. p³ynem w jamie op³ucnej, upoœledzon¹ czynnoœci¹ przepony, wysokim ustawieniem przepony, operacj¹ w obrêbie jamy brzusznej, a tak e zatorem p³uc (wa ne dla ró nicowania!). c. Niedodma obturacyjna u chorego z odm¹ op³ucnow¹. Przebieg: Choroba mo e mieæ przebieg ostry lub przewlek³y. Powik³ania: Zaka enia, ropieñ p³uc, niewydolnoœæ oddechowa. Ró nicowanie: Zapalenie p³uc (wywiady, obraz kliniczny, zdjêcie rtg p³uc). Rozpoznanie: 1. Wywiady i badanie fizykalne: St³umienie wypuku, szmer oddechowy oskrzelowy, pog³os oskrzelowy, nasilenie dr enia g³osowego. 2. Zdjêcie rtg klatki piersiowej w dwóch pozycjach: Miejscowe zacienienie pól p³ucnych lub tzw. pasma niedodmowe ; w przypadkach znacznej niedodmy stwierdza siê brak upowietrznienia oskrzeli. 3. Tomografia komputerowa. 4. Bronchoskopia i biopsja tkanki p³ucnej. Leczenie: 1. Leczenie przyczynowe: np. usuniêcie cia³a obcego, odessanie wydzieliny z oskrzeli, chirurgiczne usuniêcie guza i in. 2. W razie wtórnego zaka enia bakteryjnego stosuje siê antybiotykoterapiê. 3. W razie przewlek³ej niedodmy mo na wykonaæ resekcjê segmentu lub p³ata p³uca. Zapobieganie: W celu unikniêcia niedodmy pooperacyjnej nale y d¹ yæ do jak najwczeœniejszego uruchamiania chorego. Ponadto stosuje siê gimnastykê oddechow¹ i leczenie zaburzeñ oddychania. 426

5 Ostre zapalenie oskrzeli [J20.9] Etiologia: 1. Wirusy (90%): u dzieci s¹ to najczêœciej wirusy z rodzaju Pneumovirus (RS respiratory syncytial virus), adenowirusy, wirusy Coxsackie i ECHO. U doros³ych wirusy ostrego nie ytu nosa (rhinovirus), koronawirusy, wirusy grypy i paragrypy, wirusy SARS. 2. Mikoplazmy i chlamydie. 3. Zaka enia innymi bakteriami s¹ najczêœciej powik³aniem istniej¹cych ju chorób p³uc, wczeœniejszych zaka eñ wirusowych lub dotycz¹ chorych hospitalizowanych (zaka enia wewn¹trzszpitalne). Najczêœciej s¹ to: pneumokoki, Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis, Staphylococcus aureus. Najczêstszymi przyczynami zaka eñ wewn¹trzszpitalnych, np. u chorych wymagaj¹cych wentylacji mechanicznej, s¹: Staphylococcus aureus (ok. 25%), Pseudomonas aeruginosa (ok. 20%), Klebsiella sp., Enterobacter sp. i E. coli. 4. Zaka enia oskrzeli w przebiegu innych chorób (takich jak krztusiec, odra, bruceloza, dur brzuszny). 5. Grzyby (np. dro d akowe zapalenie oskrzeli). 6. Substancje dra ni¹ce (gazy, py³y). Zaka enie: Drog¹ kropelkow¹ lub przez wcieranie. Okres wylêgania: W przypadku wirusów ok. 2 6 dni (rinowirusy: 1 4 dni). Klinika: Ostre choroby uk³adu oddechowego = choroba przeziêbieniowa = common cold [J00]: U osób m³odych choroba ma najczêœciej ³agodny przebieg. U starszych natomiast oraz je eli zaka enie nak³ada siê na istniej¹ce przewlek³e choroby (p³uc, serca, uk³adu immunologicznego), przebieg jest ciê ki; mog¹ równie wyst¹piæ powa ne powik³ania (np. odoskrzelowe zapalenie p³uc). 1. Objawy ostrego zapalenia oskrzeli: l Pobudzenie kaszlowe, bóle za mostkiem podczas kaszlu. l l Ci¹gn¹ca siê, sk¹pa wydzielina (ropna przy nadka eniu bakteryjnym). Gor¹czka, bóle g³owy, mog¹ wyst¹piæ bóle koñczyn i innych miêœni. Os³uchiwanie: mog¹ wystêpowaæ suche rzê enia: œwisty i furczenia, a w nacieczeniach oko³ooskrzelowych rzê enia dÿwiêczne, drobnobañkowe. Badania laboratoryjne: leukopenia lub nieznaczna leukocytoza, OB nieco przyspieszony. 2. Objawy zwyk³ego przeziêbienia ( common cold ): Nie yt nosa, kichanie, piek¹ce bóle gard³a. 3. Bóle miêœni i stawów s¹ charakterystyczne dla zaka eñ wirusowych. Powik³ania wirusowego zapalenia oskrzeli: l Odoskrzelowe zapalenie p³uc. l Wtórne zaka enie bakteryjne (Haemophilus influenzae, pneumokoki, gronkowce i in.). l Zaostrzenie istniej¹cej niewydolnoœci serca lub niewydolnoœci oddechowej. l Zwiêkszenie podatnoœci oskrzeli na czynniki dra ni¹ce, powoduj¹ce kaszel, w nielicznych przypadkach rozwój spastycznego zapalenia oskrzeli. l Rzadko powa ne rokowniczo zapalenie oskrzelików (dotycz¹ce oskrzelików o œrednicy poni ej 1 mm) z zagro eniem ich zamkniêcia (bronchiolitis obliterans). 427

6 Wystêpowanie: Szczególnie czêste jest zaka enie wirusem RS (respiratory syncytial virus) u niemowl¹t. Klinika: wysoka gor¹czka, przyspieszenie oddechu, œwist wydechowy i in. Uwaga. Toksyczne zapalenie oskrzelików mo e rozwin¹æ siê równie po wdychaniu gazów dra ni¹cych (jak np. fosgen). Rozpoznanie: Na podstawie wywiadów, objawów klinicznych, wykazania czynnika etiologicznego (posiewy, PCR, oznaczanie antygenu) oraz obecnoœci przeciwcia³. Leczenie: V Wirusowe zapalenie oskrzeli: l Leki wykrztuœne: a. Rozrzedzaj¹ce wydzielinê dzia³aj¹ce na uwolnienie wydzieliny o zmniejszonej lepkoœci, np. eteryczny olejek rumiankowy (do inhalacji) lub ambroksol. b. Mukolityczne powoduj¹ce up³ynnienie wydzieliny oskrzelowej przez niszczenie mostków dwusiarczkowych, np. N-acetylocysteina. l Leki przeciwkaszlowe: tylko w mêcz¹cym kaszlu, który przeszkadza w nocnym spoczynku, np. kodeina. Objawy niepo ¹dane/przeciwwskazania: zahamowanie oœrodka oddechowego, zaparcie, mo liwoœæ uzale nienia. Zapamiêtaj. Nie nale y ³¹czyæ leków wykrztuœnych z przeciwkaszlowymi, poniewa odruch kaszlowy jest wa ny dla wykrztuszania! Najwa niejszym elementem leczenia sekretolitycznego jest du a poda p³ynów. l Ok³ady na klatkê piersiow¹, leczenie napotne. l Wskazania do leczenia antybiotykami: zapalenie oskrzeli nak³adaj¹ce siê na przewlek³¹ chorobê p³uc lub bêd¹ce nastêpstwem zaka eñ szpitalnych, podejrzenie nadka enia bakteryjnego ( CRP), niebezpieczeñstwo rozwoju odoskrzelowego zapalenia p³uc (szczególnie u chorych starszych lub z os³abieniem uk³adu odpornoœciowego). l Stosowane antybiotyki: antybiotyki makrolidowe (np. klarytromycyna), cefalosporyny, aminopenicyliny z inhibitorem betalaktamazy (np. amoksycylina + kwas klawulanowy lub ampicylina + sulbaktam); lekami rezerwowymi s¹ antybiotyki fluorochinolowe (p. rozdz.: Zapalenie p³uc). l W utrzymuj¹cym siê suchym kaszlu z pobudzenia wskutek nadwra liwoœci b³ony œluzowej oskrzeli krótkotrwa³e inhalacje z kortykosteroidów (p. rozdz. o dychawicy oskrzelowej). l W razie spastycznego zapalenia oskrzeli: leki rozkurczaj¹ce oskrzela. l W razie zaka eñ wirusowych zagra aj¹cych yciu u chorych z os³abionym uk³adem odpornoœciowym mo na rozwa yæ do ylne podanie immunoglobulin. V Zapalenie oskrzelików: Antybiotyki, steroidy, inhalacje i p³ukanie oskrzeli (przez bronchoskop). l Po zatruciu gazami dra ni¹cymi: Nawet przy niewielkich objawach podra nienia chory musi byæ obserwowany przez 24 h w warunkach szpitalnych, poniewa po okresie bezobjawowym mo e wyst¹piæ obrzêk p³uc. Zapobiegawczo nale y podawaæ co 10 min kortykosteroidy drog¹ wziewn¹. Leczenie i klinika zaka eñ grzybiczych p. rozdz. o uk³adowych zaka eniach grzybiczych. 428

7 Przewlek³a obturacyjna choroba p³uc [J44.9] Informacje w internecie: Synonimy: COLD chronic obstructive lung disease. COPD chronic obstructive pulmonary disease. Definicja: Przewlek³a obturacyjna choroba p³uc (POChP) jest przewlek³¹, postêpuj¹c¹ chorob¹ o charakterze przewlek³ego zapalenia oskrzeli lub rozedmy p³uc; przebiega ze zwê eniem dróg oddechowych, które nie ustêpuje po podaniu leków broncholitycznych ani glikokortykosteroidów. G³ównymi objawami s¹: przewlek³y kaszel, odkrztuszanie plwociny, dusznoœæ (wystêpuj¹ tylko pod wp³ywem wysi³ku). W pojêciu POChP nie mieœci siê astma oskrzelowa. Epidemiologia: Przewlek³e obturacyjne choroby p³uc zajmuj¹ 4. miejsce wœród przyczyn zgonów w krajach uprzemys³owionych. S¹ najczêstszymi chorobami uk³adu oddechowego i najczêstszymi przyczynami serca p³ucnego oraz niewydolnoœci oddechowej! Oko³o 1 /3 wszystkich przyczyn niezdolnoœci do pracy stanowi¹ choroby p³uc, z tego po³owa nale y do omawianej grupy. Porównawcze statystyki œmiertelnoœci wykazuj¹, e zdecydowanie najwiêksza zachorowalnoœæ jest w Anglii, Walii i Szkocji oraz Pó³nocnej Irlandii. Zapadalnoœæ na zapalenie oskrzeli nasila siê równolegle do wieku, pocz¹wszy od 20. r. Co drugi palacz w wieku powy ej 40 lat cierpi na przewlek³e zapalenie oskrzeli. Przewlek³e zapalenie oskrzeli i POChP Definicja WHO: Przewlek³e zapalenie oskrzeli rozpoznaje siê wtedy, gdy u chorego w dwóch po sobie nastêpuj¹cych latach wyst¹pi³ co najmniej przez 3 miesi¹ce w roku kaszel z odkrztuszaniem (kaszel produktywny). POZO = Przewlek³e obturacyjne zapalenie oskrzeli. Epidemiologia: Choroba wystêpuje u ok. 10% populacji krajów uprzemys³owionych i jest najczêstsz¹ przewlek³¹ chorob¹ p³uc. Mê czyÿni choruj¹ 3 razy czêœciej. Obserwuje siê coraz czêstsze wystêpowanie tej choroby na ca³ym œwiecie. Etiologia: Przyczyn jest wiele: V Czynniki zewn¹trzpochodne: 1. Palenie papierosów! 90% wszystkich cierpi¹cych na zapalenie oskrzeli to palacze lub byli palacze. Co drugi palacz w wieku powy ej 40 lat choruje na przewlek³e zapalenie oskrzeli. Przewlek³e zaporowe zapalenie oskrzeli jest przewa nie skutkiem wieloletniego nadu ywania nikotyny. Fakt, e POChP rozwija siê tylko u ok. 20% palaczy papierosów, sugeruje udzia³ czynników genetycznych w powstawaniu tej choroby. 2. Zanieczyszczenie powietrza (np. SO 2, kurz), œrodowisko domowe i œrodowisko pracy (szczególnie w górnictwie), klimat wilgotny i ch³odny. 429

8 430 Szczególn¹ rolê w rozwoju choroby odgrywa œrodowisko kopalni wêgla kamiennego. Skumulowana dawka py³u wêglowego przekraczaj¹ca 100 kopalnianych py³olat (mg/m 3 liczba przepracowanych lat) podwaja ryzyko rozwoju przewlek³ego zapalenia oskrzeli lub rozedmy p³uc (s¹ to choroby zawodowe górników). 3. Nawracaj¹ce zaka enia oskrzeli i p³uc powoduj¹ zaostrzenia przewlek³ego zapalenia oskrzeli (AECB ang. acute exacerbation of chronic bronchitis). V Czynniki wewn¹trzpochodne: Zespó³ niedoboru przeciwcia³ (np. niedobór IgA), niedobór inhibitorów α 1 -proteazy, pierwotna dyskineza rzêsek oraz inne czynniki genetyczne. Patogeneza: Zawarte w dymie tytoniowym czynniki toksyczne powoduj¹ aktywacjê fibroblastów, w której nastêpstwie dochodzi do w³óknienia tkanki p³ucnej, oraz proteaz niszcz¹cych pêcherzyki p³ucne, co prowadzi do rozedmy. Przewlek³e zapalenie oskrzeli powoduje nadprodukcjê œluzu, upoœledzenie czynnoœci nab³onka rzêskowego i zniszczenie nab³onka migawkowego. Patologia: Na pocz¹tku choroby dochodzi do niewydolnoœci rzêsek nab³onka z ich pora eniem, a w dalszym przebiegu choroby do zniszczenia nab³onka migawkowego. Wystêpuje zwiêkszone i nieprawid³owe wydzielanie œluzu, zw³aszcza w wiêkszych oskrzelach, przerost gruczo³ów œluzowych, metaplazja nab³onka p³askiego, nacieki limfocytów i plazmocytów; po okresie pocz¹tkowego przerostu dochodzi do zaniku b³ony œluzowej oskrzeli. Œciana oskrzeli ulega œcieñczeniu i zwiotczeniu. Le y to u podstaw zapadania siê oskrzeli (pozaoskrzelowe zatkanie) przy forsownym wydechu, z zaburzeniem rozdzia³u wentylacji. Klinika: Choroba rozwija siê w 3 etapach: 1. Przewlek³e, proste zapalenie oskrzeli. Jest to przewlek³e zapalenie oskrzeli z kaszlem i odkrztuszaniem (odwracalne). Przewa nie wystêpuje poranne odkrztuszanie wydzieliny, która w zaka eniach bakteryjnych jest ropna (jeœli iloœæ wydzieliny jest du a, nale y myœleæ o rozstrzeniach oskrzeli). Jeœli wydzielina ma zapach gnilny, trzeba wzi¹æ pod uwagê ogniska odoskrzelowego zapalenia p³uc lub ropieñ p³uca. 2. Przewlek³e obturacyjne zapalenie oskrzeli [J44.8] z dusznoœci¹ wysi³kow¹ i zmniejszeniem wydolnoœci. 3. PóŸne powik³ania: Rozedma bêd¹ca nastêpstwem obturacji, niewydolnoœæ oddechowa, serce p³ucne. G³ówne objawy zaostrzenia przewlek³ego zapalenia oskrzeli (AECB): l Narastaj¹ca dusznoœæ. l Nasilony kaszel. l Zwiêkszenie iloœci (lub gêstoœci) odpluwanej wydzieliny oskrzelowej. l ó³tozielone zabarwienie plwociny. l Stenokardia (ró nicowanie: choroba niedokrwienna serca). Objawy ciê kiego AECB: l Sinica centralna. l Obrzêki obwodowe. l Objawy nasilonej pracy miêœni oddechowych. l Niestabilnoœæ hemodynamiczna. l Zaburzenia œwiadomoœci, do œpi¹czki w³¹cznie.

9 Dolegliwoœci nasilaj¹ siê na jesieni i w zimie. Ka de zaka enie dróg oddechowych stanowi dla chorego du e niebezpieczeñstwo, poniewa upoœledzona czynnoœæ p³uc mo e w krótkim czasie ulec za³amaniu! Os³uchiwanie: stwierdza siê suche i(lub) wilgotne rzê enia, zale ne od iloœci wydzieliny, komponentu spastycznego, nacieku zapalnego. Posiew wydzieliny z antybiogramem. Pobranie materia³u: pobiera siê wydzielinê porann¹, pochodz¹c¹ z g³êbiej po³o onych odcinków dróg oddechowych, po dok³adnym przep³ukaniu jamy ustnej wod¹. Korzystniejsze jest pozyskanie wydzieliny z wnêtrza oskrzela (œlepe odessanie albo pobranie w czasie bronchoskopii). Materia³ powinien byæ szybko opracowany albo przes³any w och³adzanym naczyniu. Drobnoustroje wykrywane w czasie zaostrzeñ: l Bakterie: przewa nie Haemophilus influenzae, czêsto wspólnie z pneumokokami, rzadziej inne (np. gronkowiec z³ocisty, pa³eczka ropy b³êkitnej, Moraxella catharrhalis i in.). l Wirusy: np. rinowirusy, wirusy grypy A i B. l Mikoplazmy. Uwaga. Wirusy i mikoplazmy czêsto toruj¹ drogê nadka eniom bakteryjnym. Badania laboratoryjne: wy³¹czenie zespo³u niedoboru przeciwcia³ (iloœciowa ocena immunoglobulin), a tak e zespo³u niedoboru inhibitorów α 1 -proteazy. Rtg: w niepowik³anym zapaleniu oskrzeli brak istotnych zmian, ma³e cienie plamiste s¹ wyrazem nacieków zapalnych. Bronchoskopia w po³¹czeniu z badaniem bakteriologicznym, cytologicznym i histologicznym (biopsja). Czynnoœæ p³uc: Stopnie ciê koœci POChP (wg Niemieckiej Ligi Chorób P³uc, 2006): Stopieñ ciê koœci Obraz kliniczny FEV 1 (% normy) FEV 1 /VC (%) 0 (grupa ryzyka) kaszel, odpluwanie plwociny prawid³owa prawid³owy I (³agodny) dusznoœæ pod wp³ywem wysi³ku 80 II (œredni) narastaj¹ca dusznoœæ spoczynkowa III (ciê ki) niewydolnoœæ oddechowa, serce p³ucne < 30 (50)* < 70 * U chorych z wczeœniej istniej¹c¹ przewlek³¹ niewydolnoœci¹ oddechow¹ rozpoznaje siê ciê k¹ POChP ju po zmniejszeniu wskaÿnika FEV 1 do 50% wartoœci prawid³owej. l Odwracalnoœæ obturacji mo na oceniæ za pomoc¹ próby broncholitycznej: dodatni wynik badania oznacza zwiêkszenie wskaÿnika FEV 1 o 200 ml lub o 15% wartoœci wyjœciowej po podaniu drog¹ wziewn¹ krótko dzia³aj¹cego leku β 2 -sympatykomimetycznego. Badanie w kierunku odwracalnoœci obturacji oskrzeli mo na przeprowadziæ, stosuj¹c przez 4 tygodnie wziewne preparaty glikokortykosteroidów. Takie leczenie 431

10 432 powoduje znamienne zwiêkszenie wartoœci FEV 1 najwy ej u 20% chorych na POChP (ró nicowanie: u chorych na astmê oskrzelow¹ wynik jest najczêœciej dodatni). l Zawartoœæ tlenku wêgla w powietrzu wydychanym: U chorych niepal¹cych: < 5 ppm. U chorych pal¹cych, w zale noœci od liczby wypalanych papierosów do wartoœci > 50 ppm. l U osób pal¹cych papierosy szybko dochodzi do zmniejszenia wartoœci MEF 25. Gazometria krwi têtniczej: Niewydolnoœæ oddechowa czêœciowa: po 2. Niewydolnoœæ oddechowa ca³kowita: po 2 i pco 2. Za pomoc¹ badania pulsoksymetrycznego mo na rozpoznaæ zarówno pogorszenie saturacji tlenem, jak i polepszenie stanu chorego pod wp³ywem leczenia. Powik³ania: Mo e wyst¹piæ odoskrzelowe zapalenie p³uc, ropne zapalenie oskrzeli, ropieñ p³uca, wtórne rozstrzenie oskrzeli oraz inne powik³ania ciê kiej niewydolnoœci oddechowej. Ró nicowanie: 1. Zapalenie oskrzeli wtórne do innych chorób p³uc: l Rak oskrzela: Zapamiêtaj. Przewlek³e zapalenie oskrzeli jest rozpoznaniem z wykluczenia, tzn. obowi¹zuje pewne ustalenie, e za jednorodnymi objawami, polegaj¹cymi na kaszlu i odkrztuszaniu, nie kryje siê adna inna choroba! Dotyczy to szczególnie raka oskrzela, w którym najczêstszym b³êdem jest rozpoznanie przewlek³ego zapalenia oskrzeli! Dlatego nie mo na ustalaæ rozpoznania bez uprzedniego badania radiologicznego p³uc. W razie w¹tpliwoœci nale y wykonaæ bronchoskopiê! l GruŸlica (identyfikacja pr¹tków za pomoc¹ posiewu). l Rozstrzenie oskrzeli (3-warstwowa plwocina, bronchografia). l Zespó³ zatokowo-oskrzelowy [J42]: przewlek³e zapalenie zatok przynosowych jest przyczyn¹ nawracaj¹cego zapalenia oskrzeli. Konieczne jest badanie laryngologiczne oraz badanie radiologiczne zatok. l Cia³a obce w drzewie oskrzelowym bronchoskopia. 2. Dychawica oskrzelowa: w wywiadach: dusznoœæ wywo³ana ekspozycj¹ na alergeny. Chory na zapalenie oskrzeli wykaszluje siê z napadu, chory na dychawicê wkaszluje siê w napad! Wa ny jest test z zastosowaniem leku rozkurczowego. Zwiêkszenie wartoœci FEV 1 o ponad 200 ml lub o ponad 15% po podaniu krótko dzia³aj¹cego β 2 -mimetyku przemawia najczêœciej za rozpoznaniem dychawicy oskrzelowej. Rozpoznanie: Wywiad (palenie!) oraz obraz kliniczny (przewlek³y, produktywny kaszel). Leczenie: Powinno byæ konsekwentne i d³ugotrwa³e! Konieczna jest edukacja chorego! l Wyeliminowanie toksyn: najwa niejsze jest zaprzestanie palenia papierosów! l Wyleczenie istniej¹cych ognisk zaka enia (przewlek³e zapalenie zatok). l Zalecenia dotycz¹ce wyboru antybiotyku dla chorego z zaostrzeniem przewlek³ego zapalenia oskrzeli (wg Towarzystwa Chemioterapii im. Paula Ehrlicha, z 2005 r.): stosuje siê 2 leki pierwszego wyboru: 1. Aminopenicyliny + inhibitory β-laktamazy (np. amoksycylina + kwas klawulanowy). 2. Fluorochinolony trzecio- i czwartorzêdowe (lewofloksacyna, moksyfloksacyna). W przypadku l ejszych zachorowañ mo na stosowaæ antybiotyki makrolidowe.

11 l Antybiotyki zalecane do empirycznego rozpoczêcia leczenia chorego z prawdopodobnym zaka eniem pa³eczk¹ ropy b³êkitnej (P. aeruginosa) lub przebywaj¹cego na oddziale intensywnej opieki medycznej: Acylureidopenicylina + inhibitor betalaktamazy (piperacylina/tazobaktam). Karbapenemy dzia³aj¹ce przeciwko P. aeruginosa (imipenem, meropenem). Cefalosporyny dzia³aj¹ce przeciwko P. aeruginosa (ceftazydym*, cefepim). Fluorochinolony dzia³aj¹ce przeciwko P. aeruginosa (cyprofloksacyna*, lewofloksacyna). * ³¹cznie z lekiem antypneumokokowym. Trzystopniowe leczenie w zale noœci od ciê koœci POChP III.o agodna POChP III.oŒrednio ciê ka III.oPOChP III.oCiê ka POChP w razie potrzeby inhalacja leków antycholinergicznych i(lub) krótko dzia³aj¹cych β 2 -sympatykomimetyków (stopieñ A wiarygodnoœci zaleceñ) qosta³e leczenie d³ugo dzia³aj¹cymi β 2 -sympatykomimetykami i(lub) d³ugo qodzia³aj¹cymi lekami antycholinergicznymi (stopieñ A wiarygodnoœci zaleqoceñ) qow razie nieskutecznoœci dodatkowo preparat teofiliny (stopieñ A wiaqorygodnoœci zaleceñ) w razie potrzeby sta³a tlenoterapia (stopieñ A wiarygodnoœci zaleceñ) (Szczegó³y dotycz¹ce stosowanych preparatów p. rozdz.: Dychawica oskrzelowa) Leczenie powik³añ: W razie ciê kiego skurczu oskrzeli spowodowanego zaostrzeniem w czasie zaka enia, mo na przejœciowo zastosowaæ ogóln¹ steroidoterapiê (zwykle i.v.). W razie obecnoœci gêstej wydzieliny oskrzelowej chory powinien du o piæ. Ponadto stosuje siê leki wziewne (p. rozdz.: Dychawica oskrzelowa), leki mukolityczne (nie udowodniono ich skutecznoœci). Przeciwwskazane jest stosowanie leków przeciwkaszlowych. Inhalacje 0,9% roztworu NaCl za pomoc¹ specjalnych aparatów. W razie zapalenia przebiegaj¹cego ze skurczem oskrzeli dodaje siê β 2 -sympatykomimetyki (np. Salbutamol w inhalacji). Oklepywanie klatki piersiowej w celu u³atwienia wykrztuszania (odkrztuszanie gêstej wydzieliny oskrzelowej mo na u³atwiæ za pomoc¹ specjalnego inhalatora ultradÿwiêkowego, np. VRP 1 Desitin). Chorzy z zagra aj¹c¹ niewydolnoœci¹ oddechow¹ powinni byæ leczeni w warunkach szpitalnych. Stosuje siê: Nieinwazyjne wspomaganie oddychania z u yciem dodatniego ciœnienia wdechowego (NIPPV). Mechaniczne wspomaganie oddechu z u yciem respiratora u chorych z niewydolnoœci¹ oddechow¹ mimo prawid³owego leczenia zachowawczego. Powik³ania: zapalenie p³uc, uraz baryczny, trudnoœci w odstawieniu leczenia (œmiertelnoœæ: 20 30%). Gimnastyka oddechowa, trening miêœni oddechowych. Aktywne uodparnianie (szczepienia) przeciwko dwoinkom zapalenia p³uc (np. Pneumovax 23) i wirusom grypy. Leczenie póÿnych powik³añ (p. rozdz.: Rozedma p³uc i Serce p³ucne). Rokowanie: Proste (nieobturacyjne) przewlek³e zapalenie oskrzeli jest czêsto odwracalne, pod warunkiem wyeliminowania ekspozycji na toksyczne czynniki wywo³uj¹ce (palenie papierosów, kurz). Rokowanie znacznie siê pogarsza, je eli wyst¹pi¹ zaburzenia wentylacji spowodo- 433

12 wane obturacj¹. Towarzyszy temu skrócenie oczekiwanego czasu prze ycia. Przed³u enie ycia mo liwe jest dziêki stosowaniu sta³ej tlenoterapii. Œmiertelnoœæ szpitalna chorych z ciê kim zaostrzeniem przewlek³ego zapalenia oskrzeli (zespo³em AECB) ocenia siê mniej wiêcej na 10%. Je eli chory wymaga hospitalizacji na oddziale intensywnej opieki medycznej, wskaÿnik œmiertelnoœci siêga nawet 50%. Czynniki ryzyka niekorzystnego przebiegu AECB: l Zaawansowany wiek. l Hiperkapnia. l Wczeœniejsze d³ugotrwa³e leczenie doustnymi preparatami glikokortykosteroidów. l Choroby towarzysz¹ce, takie jak niewydolnoœæ serca lub cukrzyca. Zapobieganie: Zaprzestanie palenia papierosów, ochrona przed zapyleniem (np. w kopalniach wêgla). Rozedma p³uc [J43.9] Informacje w internecie: Definicja WHO: Jest to nieodwracalne rozszerzenie przestrzeni powietrznych obwodowo od oskrzelików koñcowych wskutek destrukcji ich œcian. Epidemiologia: Na podstawie badañ sekcyjnych mo na stwierdziæ, e u ok. 10% wszystkich analizowanych przypadków rozedma p³uc stanowi istotn¹ przyczynê zgonu. Patologia: 1. Rozedma prosta, zanikowa (pierwotna, starcza). 2. Rozedma wtórna: l Rozedma œródzrazikowa bêd¹ca powik³aniem przewlek³ych obturacyjnych chorób p³uc. Inaczej okreœlona jako przewlek³e zapalenie oskrzeli z rozedm¹. l Rozedma ca³ego zrazika wystêpuj¹ca u osób z wrodzonym niedoborem α 1 -antytrypsyny (AAT). l Rozedma wywo³ana bliznowaceniem (rozci¹ganiem) tkanki p³ucnej wokó³ kurcz¹cych siê obszarów p³uc. l Rozedma wyrównawcza (wystêpuj¹ca po resekcji czêœci p³uc wskutek rozdêcia pozosta³ej tkanki, a tak e w nastêpstwie du ych zniekszta³ceñ klatki piersiowej, jak np. skrzywienie krêgos³upa). Patogeneza, etiologia: A. Teoria proteaz-antyproteaz Ju w warunkach prawid³owych dochodzi w p³ucach do uwalniania proteaz (zw³aszcza elastazy) z granulocytów obojêtnoch³onnych. Proteazy te s¹ neutralizowane przez inhibitory proteaz (protease inhibitors, PI). Przy braku równowagi pomiêdzy proteazami i antyproteazami, w razie przewagi proteaz, dochodzi do rozdêcia p³uc i w ten sposób do rozedmy. l Przyczyny zwiêkszenia aktywnoœci proteaz (z granulocytów): Zaka enie oskrzelowo-p³ucne, zapalenie p³uc, przewlek³e zapalenie oskrzeli. 434

13 l Przyczyny zmniejszonej aktywnoœci inhibitorów proteaz: Gen α 1 -PI le y na chromosomie 14. Najczêstsz¹ konstelacj¹ genu α 1 -PI u ludzi jest homozygota typu M (PIMM). 1. Wrodzony niedobór α 1 -antyproteinazy (= α 1 -antytrypsyny = AAT) [E 88.0]: a. Ciê ka postaæ homozygotyczna. Fenotyp PIZZ. Ciê ki niedobór AAT (bardzo ma³e stê enie w osoczu). U ok. 25% dzieci rozwija siê marskoœæ w¹troby (spowodowana gromadzeniem siê AAT w hepatocytach), a u wiêkszoœci doros³ych rozedma p³uc. Czêstoœæ wystêpowania ciê kiego niedoboru AAT szacuje siê na 1 2% chorych na rozedmê, lub 1:2000 wœród ogólnej populacji. Uwaga. Ciê ki niedobór AAT mo na rozpoznaæ ju na podstawie obrazu elektroforetycznego bia³ek surowicy stwierdza siê zmniejszenie odsetka globulin α 1. b. agodna postaæ heterozygotyczna. Fenotyp PIMZ lub PIMS; stê enie AAT: mg/dl. Wartoœæ progowa tego parametru, od której wzrasta ryzyko rozwoju rozedmy, wynosi 80 mg/dl (pomiar metod¹ immunodyfuzji). O rozwoju rozedmy p³uc decyduj¹ czynniki dzia³aj¹ce toksycznie na p³uca (zaka- enia, palenie papierosów, zapylenie). Wyeliminowanie ekspozycji na toksyny powoduje, e nosiciele genów rozedmy mog¹ osi¹gn¹æ wiek porównywalny z osobami zdrowymi. Nara enie na wymienione szkodliwe czynniki powoduje rozwój rozedmy i skrócenie prze ycia nosicieli o lat. Genotyp Stê enie α 1 -antytrypsyny (mg/dl) Osoby zdrowe PIMM > 250 Chorzy heterozygotyczni PIMZ/PIMS/PISZ Chorzy homozygotyczni PIZZ/PISS < Inaktywacja AAT przez substancje utleniaj¹ce dymu tytoniowego (najczêstsza przyczyna niedoboru AAT)! U chorych z wrodzonym niedoborem AAT rozedma dotyczy ca³ego zrazika lub gronka, natomiast u palaczy z prawid³owym stê eniem AAT rozwija siê rozedma w œrodkowej czêœci zrazików. Klinika: Wed³ug Dornhorsta, Burrowsa i Fletchera mo na wyodrêbniæ dwie kliniczne postaci rozedmy, pomiêdzy którymi nie ma ostrych granic, a które jednak wyznaczaj¹ poniek¹d zasiêg objawów: 1. Postaæ PP ( pink puffer postaæ dusznoœciowo-wyniszczaj¹ca): u Zgodnie z za³o eniem postaæ odznaczaj¹ca siê niedowag¹. u Z wyra on¹ dusznoœci¹, ewentualnie suchym kaszlem pobudzeniowym, jednak bez sinicy. u Czêœciowa niewydolnoœæ oddechowa (tylko hipoksemia). 2. Postaæ BB ( blue bloater postaæ przewlek³ego zapalenia oskrzeli): u Z nadwag¹. u Z wyraÿn¹ sinic¹ i poliglobuli¹, z niewielk¹ dusznoœci¹. u Z kaszlem i wydzielin¹ (w przebiegu przewlek³ego zapalenia oskrzeli). u Ca³kowita niewydolnoœæ oddechowa (hipoksemia + hiperkapnia) ze wzmo eniem ciœnienia p³ynu mózgowo-rdzeniowego i bólami g³owy. u Wczesny rozwój serca p³ucnego i prawokomorowej niewydolnoœci kr¹ enia. 435

14 Powik³ania: u Niewydolnoœæ oddechowa: opisane upoœledzenie czynnoœci p³uc powoduje zwiêkszenie czynnoœciowej przestrzeni martwej, która nie bierze udzia³u w wymianie gazowej. Po przekroczeniu okreœlonej granicy krytycznej rozwija siê czêœciowa niewydolnoœæ oddechowa (charakteryzuj¹ca siê hipoksemi¹), a nastêpnie ca³kowita niewydolnoœæ oddechowa (charakteryzuj¹ca siê hipoksemi¹ i hiperkapni¹). u Nadciœnienie p³ucne i serce p³ucne spowodowane: Uwarunkowanym hipoksj¹ zwê eniem ma³ych têtniczek w niedostatecznie wentylowanych odcinkach p³uc (= odruch von Eulera-Liljestranda). Zmniejszeniem liczby naczyñ w³osowatych. Ogl¹danie: Klatka piersiowa beczkowata. ebra u³o one horyzontalnie. Wype³nione do³ki nadobojczykowe. Zmniejszenie ró nicy pomiêdzy obwodem klatki piersiowej w czasie wdechu i wydechu. Utrudniony wydech, oddychanie przez zaciœniête i wydête usta. Paradoksalne ruchy dolnego odcinka klatki piersiowej. Widoczne ma³e y³y w obrêbie ³uku ebrowego ( wieniec ylny Sahliego ), które mog¹ wystêpowaæ równie u zdrowych. Opukiwanie: Niskie ustawienie i niewielka ruchomoœæ dolnych granic p³uc. Bêbenkowy (pud³owy) odg³os opukowy. Bezwzglêdne st³umienie serca zmniejszone lub ca³kowicie zniesione. Wskutek niskiego ustawienia przepony dolny brzeg w¹troby jest wyczuwalny znacznie poni ej ³uku ebrowego (mylne rozpoznanie: powiêkszenie w¹troby). Os³uchiwanie: Szmer oddechowy cichy, os³abiony, ciche tony serca. Mog¹ byæ obecne suche rzê enia. Obraz rtg: Nadmierne przepuszczanie promieni rtg przez p³uca i zatarcie rysunku naczyñ obwodowych. Niskie ustawienie przepony. Szerokie przestrzenie miêdzy ebrowe i horyzontalne u³o enie eber. Mog¹ byæ widoczne wiêksze pêcherze rozedmowe. U chorych z niedoborem AAT rozedma dotyczy podstawy p³uc. Obraz rtg serca p³ucnego: qowyraÿny ³uk pnia p³ucnego qoposzerzenie têtnic p³ucnych w okolicach wnêk qorównoczesne zwê enie œrednicy têtnic na obwodzie qopowiêkszenie prawej po³owy serca z wype³nieniem przestrzeni pozamostkowej Najbardziej czu³¹ metod¹ rozpoznania rozedmy p³uc jest tomografia komputerowa o wysokiej rozdzielczoœci (HRCT). Czynnoœæ p³uc: 1. Zwiêkszenie objêtoœci gazów wewn¹trz klatki piersiowej (TGV) i ca³kowitej pojemnoœci p³uc (TLC). 2. Obturacyjne (zaporowe) zaburzenia wentylacji. Obturacja zewn¹trzoskrzelowa: Zmniejszenie napiêcia p³uc (utrata elastycznoœci) z równoczesnym zwê eniem oskrzeli podczas wydechu zwiêkszenie wydechowych oporów p³ucnych i zmniejszenie 436

15 rezerwowej objêtoœci wydechowej. Podczas oddychania w spoczynku opory przep³ywowe mog¹ byæ jeszcze prawid³owe, zwiêkszaj¹ siê jednak w trakcie wysi³ku fizycznego z pog³êbieniem oddychania i szybko doprowadzaj¹ do dusznoœci. Zapadanie siê oskrzeli w czasie wydechu mo e byæ spowodowane niestabilnoœci¹ œcian oskrzeli u chorego z zaawansowan¹ rozedm¹ p³uc. Obturacja wewn¹trzoskrzelowa: Obrzmienie b³ony œluzowej oskrzeli wydzielanie œluzu skurcz oskrzeli w przebiegu dychawicy oskrzelowej lub przewlek³ego skurczowego zapalenia oskrzeli. Zaporowe (obturacyjne) zaburzenia wentylacji sprzyjaj¹ rozwojowi rozedmy p³uc przez nadmierne rozdêcie i niszczenie pêcherzyków p³ucnych. Powiêkszona i wiotka torbiel powsta³a z pêcherzyków w czasie wydechu mo e wpukliæ siê do oskrzelika, zamykaj¹c jego œwiat³o. W ten sposób mo e dojœæ do zapadniêcia oskrzelików w czasie wydechu, zanim powietrze zostanie usuniête z pêcherzyków p³ucnych (zjawisko air trapping = = uwiêÿniêcie powietrza). W razie nasilonej obturacji i przyspieszenia oddechu opóÿnienie wydechu mo e spowodowaæ, e na³o y siê on na wdech (zjawisko to okreœla siê jako oddychanie równoleg³e ). Ponadto klatka piersiowa mo e siê zapadaæ w czasie wdechu (antagonizm: przepona œciana klatki piersiowej). V Zmniejszenie (bezwzglêdnej i wzglêdnej) natê onej wydechowej objêtoœci pierwszosekundowej (FEV 1 ). Natê ona objêtoœæ wydechowa pierwszosekundowa jest w praktyce najprostszym i najczêstszym parametrem przydatnym do oceny przebiegu rozedmy p³uc. Zapamiêtaj! Dopóki rozedma p³uc przebiega bez istotnych obturacyjnych zaburzeñ wentylacji, wydolnoœæ chorego nie ulega znacz¹cemu ograniczeniu. Zmniejszenie wartoœci FEV 1 wskazuje zwykle na niezdolnoœæ do pracy (pod warunkiem e badanie zosta³o wykonane prawid³owo, co jest problematyczne do tego stopnia, e wœród osób zwi¹zanych z orzecznictwem znane jest powiedzenie: du o dmuchn¹æ oznacza ma³o pieniêdzy i odwrotnie). Fizjologiczny proces starzenia powoduje zmniejszenie siê wartoœci FEV 1 w ci¹gu roku œrednio o: 20 ml u osoby niepal¹cej papierosów 40 ml u palacza tytoniu 120 ml u chorego z ciê kim niedoborem AAT > 60 ml u chorego na rozedmê p³uc. V Wklês³y kszta³t krzywej przep³yw objêtoœæ, na której przebiegu mo e wyst¹piæ charakterystyczny dla rozedmy za³amek. V Zwiêkszenie oporów w drogach oddechowych (resistance) i tzw. maczugowaty przebieg krzywej pletyzmograficznej jako wskaÿnik niestabilnoœci obwodowych dróg oddechowych. V Próba rozkurczowa oskrzeli pozwala na ró nicowanie pomiêdzy odwracalnymi i nieodwracalnymi zaburzeniami wentylacji typu obturacyjnego. V Pojemnoœæ dyfuzyjna p³uc u chorych na rozedmê p³uc jest zmniejszona (podczas gdy u chorych na dychawicê oskrzelow¹ oraz na przewlek³e zapalenie oskrzeli niepowik³ane rozedm¹ p³uc wskaÿnik ten pozostaje zwykle prawid³owy). Norma Rozedma: mlekka mœrednio ciê ka mciê ka Objêtoœæ zapasowa w % ca³kowitej pojemnoœci p³uc (TLC) ok > 60 Objêtoœæ gazów w klatce piersiowej (TGV) w % normy 100 > 120 > 140 >

16 Objêtoœci i pojemnoœci p³uc: u osoby zdrowej u chorego na rozedmê obturacyjn¹ VC RV IRV TV ERV IRV TV ERV VC RV IRV = Objêtoœæ zapasowa wdechowa TV = Objêtoœæ oddechowa ERV = Objêtoœæ zapasowa wydechowa VC = Pojemnoœæ yciowa RV = Objêtoœæ zalegaj¹ca RV + VC = TLC TLC = Ca³kowita pojemnoœæ p³uc 3. Analiza gazów krwi têtniczej: 3 okresy Okres po 2 pco 2 ph III.oHiperwentylacja prawid³owe zasadowica oddechowa III.oNiewydolnoœæ oddechowa III.oczêœciowa III.oNiewydolnoœæ oddechowa III.oca³kowita prawid³owe prawid³owe < 50 mm Hg > 45 mm Hg kwasica oddechowa (+ kwasica metaboliczna) Pierwszym parametrem gazometrii ulegaj¹cym zmianom u chorego na rozedmê p³uc jest pco 2. Jego wahania mo na zaobserwowaæ za pomoc¹ sta³ej kapnometrii (p. wy ej). Za pomoc¹ pulsoksymetrii mo na rozpoznaæ hipoksemiê wystêpuj¹c¹ w zaawansowanym stadium choroby. Rozpoznanie: 1. Wywiad (przewlek³e zapalenie oskrzeli? dychawica oskrzelowa? palenie papierosów?). 2. Obraz kliniczny (ocena czynnoœci p³uc), obraz rtg p³uc, TK. 3. Wykluczenie wrodzonego niedoboru α 1 -PI (szczególnie u chorych poni ej 50. r.). Uwaga! Sam obraz kliniczny i badanie rtg klatki piersiowej s¹ niewystarczaj¹ce do wczesnego rozpoznania rozedmy p³uc. Jest to mo liwe dopiero za pomoc¹ tomografii komputerowej wysokiej rozdzielczoœci (HRCT) i badania pletyzmograficznego. Leczenie: 1. Hamowanie progresji rozedmy p³uc: Unikanie egzogennych czynników toksycznych (palenia papierosów!), eliminacja zapylenia w miejscu pracy. Skuteczne leczenie chorych z zaka eniami p³uc i oskrzeli (p. rozdz.: Przewlek³e zapalenie oskrzeli). Szczepienia przeciwko wirusom grypy i dwoinkom zapalenia p³uc. Chorym homozygotycznym z ciê kimi niedoborami AAT podaje siê koncentraty tej substancji. Stê enie AAT w surowicy krwi, mierzone metod¹ immunodyfuzji, powinno byæ wiêksze ni 80 mg/dl lub przekraczaæ 35% wartoœci prawid³owych. Przewiduje siê, e przysz³oœci¹ leczenia chorych z ciê kimi niedoborami AAT jest terapia genowa. 2. Leczenie objawowe: Leczenie rozszerzaj¹ce oskrzela w rozedmie p³uc spowodowanej obturacj¹ wg 3-stopniowego schematu (p. przewlek³e zapalenie oskrzeli). 438

17 Gimnastyka oddechowa/technika oddychania unikanie wytê onego oddychania ze wzglêdu na niebezpieczeñstwo zapadniêcia oskrzeli. Chory z rozstrzeniami oskrzeli musi nauczyæ siê zapobiegaæ wydechowemu zapadniêciu oskrzeli, oddychaj¹c przez ryjek ( hamulec wargowy ). Przez zastosowanie tego wysuniêtego oporu oddechowego, powoduj¹cego utrzymanie odpowiednio wysokiego ciœnienia wewn¹trz oskrzeli, unika siê zapadniêcia dróg oddechowych. Zapadniêcie to grozi choremu przy niekontrolowanym oddychaniu, doprowadzaj¹cym szybko do napadów dusznoœci. W sprzeda y znajduj¹ siê podrêczne aparaty u³atwiaj¹ce utrzymanie zwiêkszonego ciœnienia w drogach oddechowych (PEP ang. positive expiratory pressure). Leczenie serca p³ucnego (p. tam e). W razie znacznej nadkrwistoœci (Ht 60%) mo na zastosowaæ upusty krwi. Leczenie hipoksji: hipoksja têtnicza jest najwa niejszym bodÿcem oddechowym u chorego z rozstrzeniami oskrzeli i ca³kowit¹ niewydolnoœci¹ oddechow¹ ( blue bloater ), tote niekontrolowane podanie tlenu jest przeciwwskazane! W razie zagra aj¹cej niewydolnoœci oddechowej chory powinien byæ leczony w szpitalu. Mo na zastosowaæ jeden z 3 wymienionych rodzajów wspomagania oddychania, z których ka dy wymaga regularnych badañ gazometrycznych: l Nieinwazyjne, okresowe wspomaganie oddychania = NIV = ISB (intermittent self breathing) z dodatnim ciœnieniem koñcowowydechowym = NIPPV (nasal intermittent positive pressure ventilation). Jest to wspomaganie (najczêœciej w nocy) za pomoc¹ respiratora dzia³aj¹cego pod kontrol¹ ciœnienia wydechowego z u yciem maski nosowej lub ustnika. Wskazania: os³abienie miêœni oddechowych ze sk³onnoœci¹ do rozwoju ca³kowitej niewydolnoœci oddechowej. Opisane leczenie zmniejsza œmiertelnoœæ. l Wentylacja mechaniczna zaintubowanego chorego: Wskazania: ciê ka niewydolnoœæ oddechowa powoduj¹ca hiperkapniê i somnolencjê u chorego z os³abieniem si³y miêœni oddechowych. l D³ugotrwa³a tlenoterapia. Wskazania: przewlek³a hipoksja (PaO 2 < 55 mm Hg) lub wysycenie krwi tlenem 88% bez tendencji do hiperkapni (szczegó³y p. rozdz.: Serce p³ucne). Przewlek³a tlenoterapia mo e przed³u yæ ycie chorego z hipoksemi¹! Zapamiêtaj. U chorego na niewydolnoœæ oddechow¹ przeciwwskazane jest podawanie leków dzia³aj¹cych depresyjnie na oœrodek oddechowy (np. morfiny, diazepamu, barbituranów). 3. Chirurgiczna redukcja objêtoœci p³uc: chirurgiczne zmniejszenie zmienionej rozedmowo tkanki p³ucnej mniej wiêcej o 20% powoduje poprawê czynnoœci p³uc. 4. W okresie prób klinicznych znajduje siê metoda endobronchoskopowego zak³adania ma³ych wentyli, przepuszczaj¹cych powietrze tylko w jedn¹ stronê. Umo liwiaj¹ one odpowietrzenie nadmiernie rozdêtych fragmentów tkanki p³ucnej. To z kolei umo liwia upowietrznienie miejsc niezmienionych rozedmowo. Efekt jest podobny do uzyskiwanego po resekcji tkanki rozedmowej. 5. Przeszczepienie p³uc: p. rozdz.: Niewydolnoœæ oddechowa. Rokowanie: Rokowanie zale y g³ównie od wystarczaj¹co wczeœnie rozpoczêtego leczenia. Niezbêdnym warunkiem wp³ywu na progresjê choroby jest zaprzestanie palenia papierosów. Œredni oczekiwany okres prze ycia u palaczy wynosi 48 lat, a u niepal¹cych 67 lat! Obni enie wartoœci FEV 1 < 1 znacznie skraca okres prze ycia. Najczêstszymi przyczynami zgonu s¹: niewydolnoœæ oddechowa i serce p³ucne. 439

Przewlekła obturacyjna choroba płuc. II Katedra Kardiologii

Przewlekła obturacyjna choroba płuc. II Katedra Kardiologii Przewlekła obturacyjna choroba płuc II Katedra Kardiologii Definicja Zespół chorobowy charakteryzujący się postępującym i niecałkowicie odwracalnym ograniczeniem przepływu powietrza przez drogi oddechowe.

Bardziej szczegółowo

Przewlekła obturacyjna choroba płuc w wieku podeszłym. Maria Korzonek Wydział Nauk o Zdrowiu PAM

Przewlekła obturacyjna choroba płuc w wieku podeszłym. Maria Korzonek Wydział Nauk o Zdrowiu PAM Przewlekła obturacyjna choroba płuc w wieku podeszłym Maria Korzonek Wydział Nauk o Zdrowiu PAM Występowanie POCHP u ludzi starszych POCHP występuje u 46% osób w wieku starszym ( III miejsce) Choroby układu

Bardziej szczegółowo

Oddzia³ urologiczny HISTORIA CHOROBY. Symbol grupy spo³ecznej (wpisaæ odpowiedni¹ literê)

Oddzia³ urologiczny HISTORIA CHOROBY. Symbol grupy spo³ecznej (wpisaæ odpowiedni¹ literê) Pieczêæ szpitala Oddzia³ urologiczny HISTORIA CHOROBY L. ks. g³. oddz. Nazwisko Imiê Adres Miejsce i data urodzenia P³eæ M.. *) stan cywilny Nazwa i rodzaj zak³adu pracy Adres rodziny chorego lub osoby

Bardziej szczegółowo

Grypa Objawy kliniczne choroby Przeziębieniem Objawy przeziębienia

Grypa Objawy kliniczne choroby Przeziębieniem Objawy przeziębienia Grypa jest ostrą, bardzo zaraźliwą chorobą układu oddechowego, wywołaną przez RNA wirusy z rodziny Orthomyxoviridae. Wyróżniamy wirusy A i B tworzące jeden rodzaj i wirus C rodzajowo odmienny. Grypa występuje

Bardziej szczegółowo

Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego

Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego Podczas akcji przebadano 4400 osób. Na badania rozszerzone skierowano ok. 950 osób. Do tej pory przebadano prawie 600 osób. W wyniku pogłębionych

Bardziej szczegółowo

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem.

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem. VI.2 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktów leczniczych z ambroksolem VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Wskazania do stosowania: Ostre i przewlekłe choroby płuc i oskrzeli

Bardziej szczegółowo

Astma oskrzelowa. Zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli ( cecha nabyta ) na różne bodźce.

Astma oskrzelowa. Zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli ( cecha nabyta ) na różne bodźce. Astma oskrzelowa Astma jest przewlekłym procesem zapalnym dróg oddechowych, w którym biorą udział liczne komórki, a przede wszystkim : mastocyty ( komórki tuczne ), eozynofile i limfocyty T. U osób podatnych

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych. Dziennik Ustaw Nr 241 15978 Poz. 2097 2097 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych. Na podstawie art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 6 wrzeênia

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz - wizyta wstępna

Kwestionariusz - wizyta wstępna Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - PZH 00-791 Warszawa, ul. Chocimska 24 Tel: (22) 542-13-72, E-mail: beki@pzh.gov.pl Badanie Epidemiologii Krztuśca Kwestionariusz - wizyta wstępna 1.1. Data wizyty

Bardziej szczegółowo

Obowi¹zki pracodawcy w razie wypadku przy pracy (1)

Obowi¹zki pracodawcy w razie wypadku przy pracy (1) Obowi¹zki pracodawcy w razie wypadku przy pracy (1) Rozdz. 7 Kodeksu pracy; ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673 z późn. zm.); rozporządzenie RM z

Bardziej szczegółowo

PRZEWLEKŁA OBTURACYJNA CHOROBA PŁUC (POCHP)

PRZEWLEKŁA OBTURACYJNA CHOROBA PŁUC (POCHP) PRZEWLEKŁA OBTURACYJNA CHOROBA PŁUC (POCHP) POChP jest jedną z najczęstszych chorób przewlekłych z wszystkich i najczęstsza przewlekłą chorobą układu oddechowego. Uważa się, że na POChP w Polsce choruje

Bardziej szczegółowo

CHOROBY I HIGIENA UKŁADU ODDECHOWEGO

CHOROBY I HIGIENA UKŁADU ODDECHOWEGO CHOROBY I HIGIENA UKŁADU ODDECHOWEGO ZAKAŻENIE KROPELKOWE Polega na przenoszeniu zarazków od chorej osoby poprzez kropelki śliny, parę wodna podczas kichania, kaszlu, rozmowy czy wydychania powietrza.

Bardziej szczegółowo

Topografia klatki piersiowej

Topografia klatki piersiowej Badanie fizykalne układu krążenia II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 Topografia klatki piersiowej A Pachowa przednia prawa B Obojczykowa środkowa prawa C Mostkowa D Obojczykowa środkowa lewa E Pachowa

Bardziej szczegółowo

2011-03-13. Objętości: IRV wdechowa objętość zapasowa Vt objętość oddechowa ERV wydechowa objętość zapasowa RV obj. zalegająca

2011-03-13. Objętości: IRV wdechowa objętość zapasowa Vt objętość oddechowa ERV wydechowa objętość zapasowa RV obj. zalegająca Umożliwia ocenę sprawności wentylacyjnej płuc Lek. Marcin Grabicki Nie służy do oceny wydolności oddechowej (gazometria krwi tętniczej) Klinika Pulmonologii, Alergologii i Onkologii Pulmonologicznej Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era)

Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era) www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era) Wersja 2016 1. CZYM SĄ MŁODZIEŃCZE SPONDYLOARTROPATIE/MŁODZIEŃCZE

Bardziej szczegółowo

Wywiady dotyczące układu oddechowego. Dr n. med. Monika Maciejewska

Wywiady dotyczące układu oddechowego. Dr n. med. Monika Maciejewska Wywiady dotyczące układu oddechowego Dr n. med. Monika Maciejewska O co pytamy? Kaszel Wykrztuszanie Krwioplucie Duszność Chrypka Ból w klp Choroby przebyte, nawyki, wywiady środowiskowe i dotyczące pracy

Bardziej szczegółowo

podręcznik chorób alergicznych

podręcznik chorób alergicznych podręcznik chorób alergicznych Gerhard Grevers Martin Rócken ilustracje Jurgen Wirth Redaktor wydania drugiego polskiego Bernard Panaszek I. Podstawy alergologii... 1 II. Diagnostyka chorób alergicznych...

Bardziej szczegółowo

Badania dodatkowe Krew: Mocz: Białko ++ Wałeczki ziarniste w osadzie Ekg: Wysokie, spiczaste załamki T

Badania dodatkowe Krew: Mocz: Białko ++ Wałeczki ziarniste w osadzie Ekg: Wysokie, spiczaste załamki T Przypadek 1 Do lekarza zgłosił się 26-letni mężczyzna, skarżąc się na pogłębiające się uczucie zmęczenia i nalany wygląd twarzy. Mówi, że w dzieciństwie chorował na nerki, ale nie potrafi podać bliższych

Bardziej szczegółowo

... (oznaczenie jednostki przeprowadzaj¹cej badanie) KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania. dzieñ miesi¹c rok

... (oznaczenie jednostki przeprowadzaj¹cej badanie) KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania. dzieñ miesi¹c rok ... (oznaczenie jednostki przeprowadzaj¹cej badanie) KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania dzieñ miesi¹c rok 1. DANE IDENTYFIKACYJNE OSOBY BADANEJ Imiê i nazwisko Data urodzenia Dzieñ Miesi¹c Rok P³eæ

Bardziej szczegółowo

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia!

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! 8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! Wiemy jak Państwu pomóc Jesteśmy po to, aby Państwu doradzić! Czym jest zapalenie przyzębia (periodontitis)? Przyzębie to zespół tkanek otaczających ząb i utrzymujących

Bardziej szczegółowo

Program edukacyjny dotyczący alergicznego nieżytu nosa

Program edukacyjny dotyczący alergicznego nieżytu nosa Tekst: dr n. med. Mikołaj Dąbrowski, Klinika Chirurgii Kręgosłupa, Ortopedii Onkologicznej i Traumatologii, Ortopedyczno-Rehabilitacyjny Szpital Kliniczny im. Wiktora Degi Uniwersytetu Medycznego im. Karola

Bardziej szczegółowo

ADUNEK RODZAJ ZAGRO ENIA OCHRONA OSOBISTA PODSTAWOWE CZYNNOήI KIEROWCY DODATKOWE I SPECJALNE CZYNNOήI KIEROWCY PO AR PIERWSZA POMOC INFORMACJE

ADUNEK RODZAJ ZAGRO ENIA OCHRONA OSOBISTA PODSTAWOWE CZYNNOήI KIEROWCY DODATKOWE I SPECJALNE CZYNNOήI KIEROWCY PO AR PIERWSZA POMOC INFORMACJE INSTRUKCJA DLA UN1263 FARBA, UN1263 MATERIA POKREWNY DO FARBY, UN1866 YWICA W ROZTWORZE, zapalna, UN1120 BUTANOLE, UN1993 MATERIA ZAPALNY CIEK Y I.N.O., klasa 3 - bezbarwna ciecz o zapachu ostrym, przenikliwym;

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

probiotyk o unikalnym składzie

probiotyk o unikalnym składzie ~s~qoy[jg probiotyk o unikalnym składzie ecovag, kapsułki dopochwowe, twarde. Skład jednej kapsułki Lactobacillus gasseri DSM 14869 nie mniej niż 10 8 CFU Lactobacillus rhamnosus DSM 14870 nie mniej niż

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka różnicowa duszności II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK. Duszność - dyspnoe

Diagnostyka różnicowa duszności II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK. Duszność - dyspnoe Diagnostyka różnicowa duszności II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 Duszność - dyspnoe Subiektywne odczucie braku powietrza o różnym nasileniu U osób zdrowych może pojawiać się podczas dużego wysiłku fizycznego,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Czym jest głos? 11. 2. Jak powstaje głos? 29. 3. W jaki sposób przygotować się do pracy nad głosem? 77

Spis treści. 1. Czym jest głos? 11. 2. Jak powstaje głos? 29. 3. W jaki sposób przygotować się do pracy nad głosem? 77 Spis treści Dla kogo przeznaczona jest ta książka? 5 Wstęp jak korzystać z poradnika? 7 1. Czym jest głos? 11 Głos jako mieszanka tonów i szumów 12 Głos jako fala 15 Głos jako jedna z funkcji krtani 17

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka różnicowa duszności. II Katedra i Klinika Kardiologii CM UMK

Diagnostyka różnicowa duszności. II Katedra i Klinika Kardiologii CM UMK Diagnostyka różnicowa duszności II Katedra i Klinika Kardiologii CM UMK Duszność - dyspnoe Subiektywne odczucie braku powietrza o różnym nasileniu U osób zdrowych może pojawiać się podczas dużego wysiłku

Bardziej szczegółowo

Układ wydalniczy i skóra

Układ wydalniczy i skóra Układ wydalniczy i skóra 1. Zaznacz definicję wydalania. A. Usuwanie z organizmu szkodliwych produktów przemiany materii. B. Pobieranie przez organizm substancji niezbędnych do podtrzymywania funkcji Ŝyciowych

Bardziej szczegółowo

ROZDZIA 4 OBRAZ KLINICZNY. Tomasz Tomasik

ROZDZIA 4 OBRAZ KLINICZNY. Tomasz Tomasik ROZDZIA 4 OBRAZ KLINICZNY Tomasz Tomasik Rozwój i przebieg nadciênienia t tniczego... 58 Zagro enie ycia chorego... 59 Rokowanie... 60 NadciÊnienie bia ego fartucha.... 61 Repetytorium... 62 PiÊmiennictwo...

Bardziej szczegółowo

Duszność - dyspnoe. Duszność - podział. Diagnostyka różnicowa duszności. Duszność podział patofizjologiczny 2015-04-23

Duszność - dyspnoe. Duszność - podział. Diagnostyka różnicowa duszności. Duszność podział patofizjologiczny 2015-04-23 Duszność - dyspnoe Diagnostyka różnicowa duszności II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK Subiektywne odczucie braku powietrza o różnym nasileniu U osób zdrowych może pojawiać się podczas dużego wysiłku fizycznego,

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

Spis treœci. 1. Wstêp... 1

Spis treœci. 1. Wstêp... 1 Spis treœci 1. Wstêp........................................................... 1 Czêœæ 1: MIKROBIOLOGIA OGÓLNA..................................... 3 2. Budowa i taksonomia bakterii.....................................

Bardziej szczegółowo

DOKUMENTACJA PROCESU PIELĘGNOWANIA

DOKUMENTACJA PROCESU PIELĘGNOWANIA DOKUMENTACJA PROCESU PIELĘGNOWANIA Nazwa placówki szkoleniowej:. Oddział: Nazwisko i imię studenta:. Arkusz gromadzenia danych o pacjencie A. Dane personalne Inicjały pacjenta:. Płeć: M K Wiek: Stan cywilny:.

Bardziej szczegółowo

Wst p Jerzy Kruszewski... 15 PiÊmiennictwo... 18. Rozdzia 1. Immunologiczne podstawy patogenezy chorób alergicznych Krzysztof Zeman...

Wst p Jerzy Kruszewski... 15 PiÊmiennictwo... 18. Rozdzia 1. Immunologiczne podstawy patogenezy chorób alergicznych Krzysztof Zeman... Spis treêci Wst p Jerzy Kruszewski....................... 15 PiÊmiennictwo........................... 18 Rozdzia 1. Immunologiczne podstawy patogenezy chorób alergicznych Krzysztof Zeman.....................

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie podczerwone

Promieniowanie podczerwone Promieniowanie podczerwone Charakterystyka czynnika Dla okreêlenia promieni podczerwonych cz sto u ywa si skrótu angielskiego terminu Infra Red IR. Promieniowaniem podczerwonym nazywamy promieniowanie

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18 Europejski Dzień Prostaty obchodzony jest od 2006 roku z inicjatywy Europejskiego Towarzystwa Urologicznego. Jego celem jest zwiększenie społecznej świadomości na temat chorób gruczołu krokowego. Gruczoł

Bardziej szczegółowo

ZATRUCIA POKARMOWE KAŻDE ZATRUCIE POKARMOWE MOŻE BYĆ GROŹNE, SZCZEGÓLNIE DLA NIEMOWLĄT I DZIECI DO LAT 3, LUDZI OSŁABIONYCH I STARSZYCH.

ZATRUCIA POKARMOWE KAŻDE ZATRUCIE POKARMOWE MOŻE BYĆ GROŹNE, SZCZEGÓLNIE DLA NIEMOWLĄT I DZIECI DO LAT 3, LUDZI OSŁABIONYCH I STARSZYCH. ZATRUCIA POKARMOWE Zatrucia pokarmowe to ostre i gwałtowne dolegliwości żołądkowo-jelitowe objawiające się zwykle biegunką i wymiotami. Występują w stosunkowo krótkim czasie po spożyciu żywności skażonej

Bardziej szczegółowo

Omówienie wyników badañ krwi

Omówienie wyników badañ krwi Omówienie wyników badañ krwi ej asz n y w ializ m a D t Wi tacji S Dlaczego badania krwi s¹ wykonywane tak czêsto? Co miesi¹c pobieramy seriê próbek krwi w celu sprawdzenia skutecznoœci zabiegu dializy

Bardziej szczegółowo

Urazy miêœniowo-szkieletowe

Urazy miêœniowo-szkieletowe Urazy miêœniowo-szkieletowe ROZDZIA 7 URAZY MIÊŒNIOWO-SZKIELETOWE 85 86 URAZY MIÊŒNIOWO-SZKIELETOWE OBJAWY OBRA EÑ MIÊŒNIOWO-SZKIELETOWYCH Pacjent podtrzymuje w³asn¹ koñczynê (samoszynowanie). Obrzêki.

Bardziej szczegółowo

Podstawy leczenia PCD

Podstawy leczenia PCD Podstawy leczenia PCD Henryk Mazurek Klinika Pneumonologii i Mukowiscydozy IGiChP OT w Rabce - Zdroju Podstawy leczenia Brak badań wykonanych wg EBM w PCD Zasady leczenia proponowane wg doświadczeń w innych

Bardziej szczegółowo

Dlaczego płuca chorują?

Dlaczego płuca chorują? Dlaczego płuca chorują? Dr med. Piotr Dąbrowiecki Wojskowy Instytut Medyczny Polska Federacja Stowarzyszeń Chorych na Astmę Alergię i POCHP Budowa płuc Płuca to parzysty narząd o budowie pęcherzykowatej

Bardziej szczegółowo

Ból w klatce piersiowej - przyczyny. Ból dławicowy. Diagnostyka różnicowa bólu w klatce piersiowej 2015-04-23. Ból w klatce piersiowej skąd pochodzi?

Ból w klatce piersiowej - przyczyny. Ból dławicowy. Diagnostyka różnicowa bólu w klatce piersiowej 2015-04-23. Ból w klatce piersiowej skąd pochodzi? Ból w klatce piersiowej skąd pochodzi? Diagnostyka różnicowa bólu w klatce piersiowej II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 1. wnętrza klatki piersiowej Serca, aorty, tętnicy płucnej, śródpiersia Tchawicy,

Bardziej szczegółowo

Postępowanie w zakażeniach. oddziale dziecięcym

Postępowanie w zakażeniach. oddziale dziecięcym Postępowanie w zakażeniach układu oddechowego w oddziale dziecięcym Dr hab. n. med. Piotr Albrecht I Katedra Pediatrii WUM Plan wykładu Ostre zapalenie ucha środkowego Podgłośniowe zapalenie krtani Zapalenie

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 21 Przedmowa sekretarza Naczelnej Rady Aptekarskiej przedstawiciela NRA w EuroPharm Forum................

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Światło słoneczne jest niezbędne do trwania życia na Ziemi. Dostarcza energii do fotosyntezy roślinom co pomaga w wytwarzaniu tlenu niezbędnego do życia.

Bardziej szczegółowo

Gorączka reumatyczna i popaciorkowcowe reaktywne zapalenie stawów

Gorączka reumatyczna i popaciorkowcowe reaktywne zapalenie stawów www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Gorączka reumatyczna i popaciorkowcowe reaktywne zapalenie stawów Wersja 2016 1. CO TO JEST GORĄCZKA REUMATYCZNA 1.1 Co to jest? Gorączka reumatyczna jest

Bardziej szczegółowo

ŁOKIEĆ GOLFISTY, OSZCZEPNIKA (epicondylis radii, Medial Epicondylitis)

ŁOKIEĆ GOLFISTY, OSZCZEPNIKA (epicondylis radii, Medial Epicondylitis) ŁOKIEĆ GOLFISTY, OSZCZEPNIKA (epicondylis radii, Medial Epicondylitis) Łokieć golfisty - (zapalenie nadkłykcia przyśrodkowego kości ramiennej) Zespół bólowy tkanek miękkich położonych bocznie w stosunku

Bardziej szczegółowo

Od redakcji. Symbolem oznaczono zadania wykraczające poza zakres materiału omówionego w podręczniku Fizyka z plusem cz. 2.

Od redakcji. Symbolem oznaczono zadania wykraczające poza zakres materiału omówionego w podręczniku Fizyka z plusem cz. 2. Od redakcji Niniejszy zbiór zadań powstał z myślą o tych wszystkich, dla których rozwiązanie zadania z fizyki nie polega wyłącznie na mechanicznym przekształceniu wzorów i podstawieniu do nich danych.

Bardziej szczegółowo

Załącznik. do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. (poz. 869)

Załącznik. do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. (poz. 869) Załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. (poz. 869) Stan prawny 2012.11.27 WYKAZ CHORÓB ZAWODOWYCH WRAZ Z OKRESEM, W KTÓRYM WYSTĄPIENIE UDOKUMENTOWANYCH OBJAWÓW CHOROBOWYCH

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin Dominika Sowa Szczecin, 8 maj 2014 Program prezentacji: 1. Definicja substancji i mieszanin chemicznych wg Ustawy o substancjach chemicznych

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI

LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI Załącznik nr 14 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI NEREK ICD-10 N 18 przewlekła niewydolność

Bardziej szczegółowo

Seminarium 1: 08. 10. 2015

Seminarium 1: 08. 10. 2015 Seminarium 1: 08. 10. 2015 Białka organizmu ok. 15 000 g białka osocza ok. 600 g (4%) Codzienna degradacja ok. 25 g białek osocza w lizosomach, niezależnie od wieku cząsteczki, ale zależnie od poprawności

Bardziej szczegółowo

Fetal Alcohol Syndrome

Fetal Alcohol Syndrome Stowarzyszenie Zastêpczego Rodzicielstwa Fetal Alcohol Syndrome Debra Evensen Cechy charakterystyczne i objawy Program FAStryga Stowarzyszenie Zastêpczego Rodzicielstwa Oddzia³ Œl¹ski Ul. Ho³dunowska 39

Bardziej szczegółowo

Zapalenia płuc u dzieci. Joanna Lange

Zapalenia płuc u dzieci. Joanna Lange Zapalenia płuc u dzieci Joanna Lange choroba przebiegająca z dusznością, gorączką oraz różnymi objawami osłuchowymi, potwierdzona (zgodnie z definicją kliniczno - radiologiczną) lub nie (zgodnie z definicją

Bardziej szczegółowo

Tomograficzne obrazowanie zmian ogniskowych w nerkach

Tomograficzne obrazowanie zmian ogniskowych w nerkach Tomograficzne obrazowanie zmian ogniskowych w nerkach Zmiany ogniskowe w nerkach torbielowate łagodne guzy lite złośliwe guzy lite Torbielowate Torbiel prosta (niepowikłana) 50% populacji powyżej 50 r.ż.

Bardziej szczegółowo

Wstęp Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa 1. Fakty i liczby

Wstęp Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa 1. Fakty i liczby Spis treści Wstęp 11 Przedmowa do wydania polskiego 13 Przedmowa 15 1. Fakty i liczby 17 Płuca 17 Węzły chłonne 21 W jaki sposób pracują płuca? 23 Czym jest rak płuc? 24 W jaki sposób dochodzi do rozwoju

Bardziej szczegółowo

Załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 8 grudnia 2011 r.

Załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 8 grudnia 2011 r. Załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 8 grudnia 2011 r. ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie zaawansowanego raka jelita grubego przy wykorzystaniu substancji czynnej bewacyzumab. 1.1 Kryteria kwalifikacji:

Bardziej szczegółowo

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Dokładniejsze badania i leczenie retinopatii cukrzycowej Closer monitoring and treatment for diabetic retinopathy Ważne informacje o ochronie zdrowia Important

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

Aktywność fizyczna CEL/42/07/09. Aktywność fizyczna. Schemat postępowania w cukrzycy

Aktywność fizyczna CEL/42/07/09. Aktywność fizyczna. Schemat postępowania w cukrzycy CEL/42/07/09 Aktywność fizyczna Schemat postępowania w cukrzycy Aktywność fizyczna Ćwiczenia i gimnastyka są korzystne dla każdego, a w szczególności dla osób chorych na cukrzycę. Regularny ruch pomaga

Bardziej szczegółowo

Choroby alergiczne układu pokarmowego

Choroby alergiczne układu pokarmowego Choroby alergiczne układu pokarmowego Zbigniew Bartuzi Katedra i Klinika Alergologii, Immunologii Klinicznej i Chorób Wewnętrznych Collegium Medicum w Bydgoszczy UMK 4 Reakcje alergiczne na pokarmy Typy

Bardziej szczegółowo

Podstawowe objawy i diagnostyka chorób

Podstawowe objawy i diagnostyka chorób Podstawowe objawy i diagnostyka chorób układu oddechowego Katarzyna Pawelec Karolina Gawle-Krawczyk Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii, WUM CZYNNIKI PREDYSPONUJĄCE 1. Niedojrzałość anatomiczna

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA NR 4

INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA NR 4 INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA NR 4 Temat: Badanie wpływu obciąŝenia (wysiłku fizycznego) na parametry fizjologiczne organizmu oraz na szybkość zuŝywania powietrza w aparatach powietrznych 1. Cel ćwiczenia: Celem

Bardziej szczegółowo

XVIII ORDYNATORSKIE ZAKOPIAÑSKIE DNI KARDIOLOGICZNE 10-13 paÿdziernika 2013 CZWARTEK 10.10.2013

XVIII ORDYNATORSKIE ZAKOPIAÑSKIE DNI KARDIOLOGICZNE 10-13 paÿdziernika 2013 CZWARTEK 10.10.2013 2 CZWARTEK 10.10.2013 18.00-20.30 Sala A - Sala im. Józefa Pi³sudskiego, poziom 2 Powitanie Uczestników XVIII Ordynatorskich Zakopiañskich Dni Kardiologicznych - kilka s³ów o Podyplomowej Szkole Kardiologicznej

Bardziej szczegółowo

SUMMIT INTERNATIONAL ANESTHESIOLOGY. 7 marca 2009, Marakesz,, Maroko

SUMMIT INTERNATIONAL ANESTHESIOLOGY. 7 marca 2009, Marakesz,, Maroko INTERNATIONAL ANESTHESIOLOGY SUMMIT 7 marca 2009, Marakesz,, Maroko GŁÓWNE TEMATY Znieczulenie ogólne anestezja wziewna. Intensywna terapia zastosowanie levosimendanu. Levobupivacaina zastosowanie w ortopedii

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

Pułapki (bardzo) wczesnej diagnostyki nowotworów układu rozrodczego

Pułapki (bardzo) wczesnej diagnostyki nowotworów układu rozrodczego Pułapki (bardzo) wczesnej diagnostyki nowotworów układu rozrodczego Radosław Mądry i Janina Markowska Katedra i Klinika Onkologii Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu Poznań 17-10-2014

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do instrukcji I-01/PO-21/LEI/D

Załącznik nr 1 do instrukcji I-01/PO-21/LEI/D Załącznik nr 1 do instrukcji I-01/PO-21/LEI/D Zalecenia dotyczące pobierania, przechowywania i transportu materiałów klinicznych przeznaczonych do badań diagnostycznych w Pracowni Diagnostycznej Laboratorium

Bardziej szczegółowo

ANTYBIOTYKOTERAPIA W WYBRANYCH ZAKAŻENIACH

ANTYBIOTYKOTERAPIA W WYBRANYCH ZAKAŻENIACH ANTYBIOTYKOTERAPIA W WYBRANYCH ZAKAŻENIACH Opracowały: dr n. med. Małgorzata Berezińska i dr n. med. Agnieszka Wolska PACIORKOWCOWE ZAPALENIE GARDŁA I MIGDAŁKÓW PODNIEBIENNYCH (angina paciorkowcowa) S.

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

KARTA BADANIA PROFILAKTYCZNEGO (numer kolejny badania.. )

KARTA BADANIA PROFILAKTYCZNEGO (numer kolejny badania.. ) Pieczęć podmiotu przeprowadzającego badanie profilaktyczne I. Dane identyfikacyjne osoby objętej badaniami Imię i nazwisko KARTA BADANIA PROFILAKTYCZNEGO (numer kolejny badania.. ) Rodzaj badania profilaktycznego

Bardziej szczegółowo

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy)

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Położone w głębi lądu obszary Kalabrii znacznie się wyludniają. Zjawisko to dotyczy całego regionu. Do lat 50. XX wieku przyrost naturalny

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO I PIERWSZA POMOC PRZEDLEKARSKA MATERIAŁY DO ZAJĘĆ

BEZPIECZEŃSTWO I PIERWSZA POMOC PRZEDLEKARSKA MATERIAŁY DO ZAJĘĆ BEZPIECZEŃSTWO I PIERWSZA POMOC PRZEDLEKARSKA MATERIAŁY DO ZAJĘĆ Wypadek Nagłe zaburzenie funkcji życiowych Nagłe ostre zachorowanie Urazy Ciała Zatrucia S t a n z a g r o ż e n i a ż y c i a l u b z d

Bardziej szczegółowo

Oddział Neurologii z Pododdziałem Udarowym mieści się na II piętrze Szpitala. Dysponuje 32 łóżkami, a w tym 16 tworzącymi Pododdział Udarowy.

Oddział Neurologii z Pododdziałem Udarowym mieści się na II piętrze Szpitala. Dysponuje 32 łóżkami, a w tym 16 tworzącymi Pododdział Udarowy. Oddział Neurologii oraz Oddział Udarowy Oddział Neurologii z Pododdziałem Udarowym mieści się na II piętrze Szpitala. Dysponuje 32 łóżkami, a w tym 16 tworzącymi Pododdział Udarowy. W skład Oddziału Udarowego

Bardziej szczegółowo

Temat lekcji: Bakterie a wirusy.

Temat lekcji: Bakterie a wirusy. Anna Tomicka Scenariusz lekcji biologii Dział: Różnorodność organizmów. Klasa: I b Temat lekcji: Bakterie a wirusy. 1.Cele lekcji: Cel ogólny: Uczeń: omawia budowę komórki bakterii oraz wirusów, wyjaśnia

Bardziej szczegółowo

Ulotka dla pacjenta MEPIVASTESIN. (Mepivacaini hydrochloridum) 30 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań.

Ulotka dla pacjenta MEPIVASTESIN. (Mepivacaini hydrochloridum) 30 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań. ULOTKA DLA PACJENTA Ulotka dla pacjenta Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed rozpoczęciem stosowania leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc ją ponownie przeczytać. -

Bardziej szczegółowo

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi Choroby układu nerwowego 1 Zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym * X 2 Choroby nerwów obwodowych X 3 Choroby mięśni X 4 Zaburzenia równowagi X 5 Guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni X 6

Bardziej szczegółowo

IV. Ostre choroby jamy brzusznej PYTANIA. Andrzej Żyluk

IV. Ostre choroby jamy brzusznej PYTANIA. Andrzej Żyluk Chirurgia_repetytorium_cz.II-V_druk:Layout 1 2016-05-31 13:35 Strona 109 IV. Ostre choroby jamy brzusznej PYTANIA Andrzej Żyluk Chirurgia_repetytorium_cz.II-V_druk:Layout 1 2016-05-31 13:35 Strona 110

Bardziej szczegółowo

Ulotka dla pacjenta: informacja dla użytkownika. Septolete ultra, (1,5 mg + 5 mg)/ml, aerozol do stosowania w jamie ustnej, roztwór

Ulotka dla pacjenta: informacja dla użytkownika. Septolete ultra, (1,5 mg + 5 mg)/ml, aerozol do stosowania w jamie ustnej, roztwór Ulotka dla pacjenta: informacja dla użytkownika Septolete ultra, (1,5 mg + 5 mg)/ml, aerozol do stosowania w jamie ustnej, roztwór Benzydamini hydrochloridum + Cetylpyridinii chloridum Należy przeczytać

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? Cele: - rozpoznawanie oznak stresu, - rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, - dostarczenie wiedzy na temat sposobów

Bardziej szczegółowo

Resuscytacja wewnątrzmaciczna płodu

Resuscytacja wewnątrzmaciczna płodu Resuscytacja wewnątrzmaciczna płodu Prof. zw. dr hab. Bożena Leszczyńska-Gorzelak diagnoza pojawienie się nieprawidłowych cech w zapisie kardiotokograficznym. zmiana pozycji rodzącej, zmniejszenie czynności

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA ŻYJ ZDROWO! 10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA Jedz regularnie co 3 godziny. Jedz ostatni posiłek 2-3 godziny przed snem. Dbaj by twoja dieta była bogata we wszystkie składniki odżywcze(węglowodany, białko i

Bardziej szczegółowo

Test wiedzy nt. szkodliwości palenia tytoniu Światowy Dzień bez Tytoniu

Test wiedzy nt. szkodliwości palenia tytoniu Światowy Dzień bez Tytoniu Test wiedzy nt. szkodliwości palenia tytoniu Światowy Dzień bez Tytoniu 1. Kiedy została uchwalona Ustawa o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych? a) 9 listopada 1995

Bardziej szczegółowo

Szczepienia przeciw grypie fakty i mity. Adam Antczak Grupa Robocza ds. Grypy Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Szczepienia przeciw grypie fakty i mity. Adam Antczak Grupa Robocza ds. Grypy Uniwersytet Medyczny w Łodzi Szczepienia przeciw grypie fakty i mity Adam Antczak Grupa Robocza ds. Grypy Uniwersytet Medyczny w Łodzi Dlaczego grypa jest groźna? grypa w przeciwieństwie do innych infekcji dróg oddechowych może być

Bardziej szczegółowo

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogiki i Administracji w Poznaniu Nr 3 2007 Grażyna Szypuła, Magdalena Rusin Bielski Szkolny Ośrodek Gimnastyki Korekcyjno-Kompensacyjnej im. R. Liszki w Bielsku-Białej

Bardziej szczegółowo

Przewodnik postępowania ambulatoryjnego w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc (POChP)

Przewodnik postępowania ambulatoryjnego w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc (POChP) Przewodnik postępowania ambulatoryjnego w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc (POChP) Na podstawie Światowej strategii rozpoznawania, leczenia i prewencji przewlekłej obturacyjnej choroby płuc GLOBAL

Bardziej szczegółowo

KRIOTERAPIA MIEJSCOWA

KRIOTERAPIA MIEJSCOWA KRIOTERAPIA MIEJSCOWA Krioterapia (kriostymulacja) jest to nieinwazyjne zastosowanie par skroplonych gazów o k rañcowo niskich temperaturach w celu wych³odzenia zewnêtrznej powierzchni cia³a pacjenta.

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

Opracował : Robert Pietryszyn Norbert Kaczmarek 2010

Opracował : Robert Pietryszyn Norbert Kaczmarek 2010 NZK w praktyce ZRM typu podstawowego. Doświadczenia własne - Pogotowie Ratunkowe w Jeleniej Górze. Opracował : Robert Pietryszyn Norbert Kaczmarek 2010 NZK Definicja....... Nagłe zatrzymanie krążenia (

Bardziej szczegółowo

Wydział Zdrowia Publicznego, Kierunek DIETETYKA, Studia I stopnia stacjonarne I rok, Rok akademicki 2013/2014

Wydział Zdrowia Publicznego, Kierunek DIETETYKA, Studia I stopnia stacjonarne I rok, Rok akademicki 2013/2014 Grupa 1 1 63571 2.1 3.1 4.1 8.1 12.1 14.1 2 63572 2.2 3.2 4.2 8.2 12.2 14.2 3 63573 2.3 3.3 4.3 8.3 12.3 14.3 4 63574 2.4 3.4 4.4 8.4 12.4 14.4 5 63575 2.5 3.5 4.5 8.5 12.5 14.5 6 63576 2.6 3.6 5.1 9.1

Bardziej szczegółowo

2.Prawo zachowania masy

2.Prawo zachowania masy 2.Prawo zachowania masy Zdefiniujmy najpierw pewne podstawowe pojęcia: Układ - obszar przestrzeni o określonych granicach Ośrodek ciągły - obszar przestrzeni którego rozmiary charakterystyczne są wystarczająco

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Mucosolvan inhalacje, 15 mg/2 ml, płyn do inhalacji z nebulizatora Ambroxoli hydrochloridum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Mucosolvan inhalacje, 15 mg/2 ml, płyn do inhalacji z nebulizatora Ambroxoli hydrochloridum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Mucosolvan inhalacje, 15 mg/2 ml, płyn do inhalacji z nebulizatora Ambroxoli hydrochloridum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku.

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Rozdzia³ 1 Wstêp...1

SPIS TREŒCI. Rozdzia³ 1 Wstêp...1 SPIS TREŒCI Rozdzia³ 1 Wstêp...1 Rozdzia³ 2 Pojêcie zdrowia...5 2.1. Kszta³towanie siê pojêcia zdrowia...5 2.2. Definicja zdrowia wed³ug WHO...11 2.3. Inne definicje zdrowia...12 Rozdzia³ 3 Czynniki decyduj¹ce

Bardziej szczegółowo

Aktywność ruchowa osób starszych Nordic Walking

Aktywność ruchowa osób starszych Nordic Walking Aktywność ruchowa osób starszych Nordic Walking Agnieszka Kwiatkowska II rok USM Proces starzenia Spadek beztłuszczowej masy ciała, wzrost procentowej zawartości tkanki tłuszczowej, Spadek siły mięśniowej,

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW WERYFIKACJA TULEJI CYLINDROWYCH SILNIKA SPALINOWEGO

LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW WERYFIKACJA TULEJI CYLINDROWYCH SILNIKA SPALINOWEGO LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW WERYFIKACJA TULEJI CYLINDROWYCH SILNIKA SPALINOWEGO 2 1. Cel ćwiczenia : Dokonać pomiaru zuŝycia tulei cylindrowej (cylindra) W wyniku opanowania treści ćwiczenia student

Bardziej szczegółowo