Stan odżywienia a czynniki prognostyczne u pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Stan odżywienia a czynniki prognostyczne u pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca"

Transkrypt

1 Trafalska Probl Hig E Epidemiol i wsp. Stan 2011, odżywienia 92(1): a czynniki prognostyczne u pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca 89 Stan odżywienia a czynniki prognostyczne u pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca Nutritional status and prognostic factors in patients with chronic heart failure Elżbieta Trafalska 1/, Marta Figwer 2/, Halina Komorowska 2/ 1/ Zakład Higieny Żywienia i Epidemiologii, Katedra Higieny i Epidemiologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi 2/ Oddział Kardiologii Szpitala Wojewódzkiego w Zgierzu Cel pracy. Ocena stanu odżywienia pacjentów leczonych z powodu zaawansowanej niewydolności krążenia oraz analiza występowania negatywnych czynników prognostycznych u tych pacjentów w zależności od parametrów stanu odżywienia. Materiał i metody. Badaniem objęto 60 pacjentów w wieku lat (średnia wieku 65,4 lat), w tym 15 kobiet i 45 mężczyzn z zaawansowaną niewydolnością serca w III lub III/IV stadium wg klasyfikacji NYHA. Badanie przeprowadzono w latach U wszystkich pacjentów wykonano pełen komplet badań (badanie lekarskie, badanie antropometryczne, pomiar składu ciała metodą bioimpedancji elektrycznej, badania biochemiczne), zarówno w chwili przyjęcia do szpitala, jak i w trakcie leczenia oraz w czasie zgłaszania się chorych na wizyty kontrolne w poradni przyszpitalnej. Wyniki. W badanej przez nas grupie pacjenci z niską masą ciała charakteryzowali się wyższą zawartością wody w ciele, niższymi wartościami ciśnienia tętniczego krwi, lepszymi parametrami profilu lipidowego (w zakresie poziomu HDL-cholesterolu i trójglicerydów), wyższymi stężenia mi NT-proBNP oraz niższym poziomem hemoglobiny w surowicy. Wykazano słabe dodatnie korelacje między stężeniem NT-proBNP a BMI i parametrami składu ciała badanych. Wnioski. Masa i skład ciała wiążą się z parametrami biochemicznymi pacjentów z niewydolnością serca i powinny być brane pod uwagę w ocenie rokowania u pacjentów z CHF. Aim. The assessment of the nutritional status of patients treated with severe chronic heart failure and the analysis of correlation between nutritional status parameters and negative prognostic factors among these patients. Material and methods. The study group consisted of 60 patients (15 women and 45 men) aged years (mean age 65.4 years) with chronic heart failure classified as category III or IV according to NYHA. The study was conducted in Each patient underwent a complete clinical examination, an anthropometric analysis of body proportions, an analysis of body composition (Bodystat1500MDD, Bodystat Ltd) and a blood test for biochemical parameters. Results. Examined patients with low body mass presented higher levels of total body water, lower blood pressure values, better serum lipid parameters (as far as HDL-cholesterol and triglycerides are concerned), higher NT probnp levels and lower levels of serum haemoglobin. Conclusions. Body mass and composition correlate with biochemical parameters of patients with chronic heart failure and should be taken into consideration as prognostic factors. Key words: chronic heart failure, NT-proBNP, nutritional status, body composition Słowa kluczowe: przewlekła niewydolność serca, NT-proBNP, stan odżywienia, skład ciała Probl Hig Epidemiol 2011, 92(1): Nadesłano: Zakwalifikowano do druku: Adres do korespondencji / Address for correspondence dr n. med. Elżbieta Trafalska Zakład Higieny Żywienia i Epidemiologii Katedra Higieny i Epidemiologii UM ul. Jaracza 63, Łódź te , Wprowadzenie Przewlekła niewydolność serca (CHF chronic heart failure) jest ogólnoustrojową chorobą będącą skutkiem dysfunkcji mięśnia sercowego (w przebiegu choroby niedokrwiennej, zaburzeń rytmu, wad zastawkowych czy innych schorzeń serca). Szacuje się, że jest to jedyna choroba układu sercowo-naczyniowego, której zapadalność i częstość występowania stale się Praca finansowana ze środków UM w Łodzi z pracy własnej nr zwiększa i zaczyna przybierać rozmiary epidemii. Jest to związane z systematycznym starzeniem się społeczeństw, ale jest też konsekwencją nowoczesnego leczenia ostrych powikłań zawału serca [1]. Według aktualnych wytycznych [1, 2, 3] ocena rokowania jest niezbędną częścią kompleksowego postępowania u chorych z przewlekłą niewydolnością krążenia. Podstawowymi czynnikami prognostycznymi, jakie należy brać pod uwagę szacując ryzyko niekorzystnego przebiegu choroby i ewentualnego zgonu,

2 90 Probl Hig Epidemiol 2011, 92(1): są: wiek pacjenta, obecność choroby niedokrwiennej serca, ciśnienie tętnicze, wydolność nerek, gospodarka węglowodanowa, morfologia krwi oraz masa ciała. Poza sercowymi czynnikami ryzyka, największą wagę przykłada się do szeroko rozumianego stanu odżywienia pacjenta, w tym do bilansu wodnego i azotowego organizmu [4, 5, 6, 7]. Cel pracy Ocena stanu odżywienia pacjentów leczonych z powodu zaawansowanej niewydolności krążenia oraz analiza występowania negatywnych czynników prognostycznych u tych pacjentów w zależności od parametrów stanu odżywienia. Materiał i metody Badaniem objęto 60 pacjentów z zaawansowaną niewydolnością serca w III lub III/IV stadium wg klasyfikacji NYHA (New York Heart Association). Są to osoby na stałe pozostające pod opieką Poradni Kardiologicznej przy Szpitalu Wojewódzkim w Zgierzu, które w okresie zaostrzeń przewlekłej niewydolności krążenia są hospitalizowane w Oddziale Kardiologicznym. Badanie przeprowadzono w latach U wszystkich pacjentów wykonano pełen komplet badań (badanie lekarskie, badanie antropometryczne, pomiar składu ciała metodą bioimpedancji elektrycznej, badania biochemiczne), zarówno w chwili przyjęcia do szpitala, jak i w trakcie leczenia oraz w czasie zgłaszania się chorych na wizyty kontrolne w poradni przyszpitalnej. W badaniu podmiotowym i przedmiotowym zwrócono szczególną uwagę na występowanie cukrzycy lub nadciśnienia tętniczego w wywiadzie oraz obecność klinicznych objawów niewydolności krążenia (cechy zastoju nad polami płucnymi, obrzęki, wodobrzusze). Badanie antropometryczne obejmowało pomiary masy ciała (przy przyjęciu do szpitala oraz przy wypisie po zastosowaniu terapii lekami moczopędnymi), wzrostu oraz wyliczenie wskaźnika masy ciała BMI. Określono także dokładne parametry składu ciała (% zawartość tłuszczu w ciele, masę tłuszczu, beztłuszczową masę ciała i zawartość wody) metodą bioimpedancji elektrycznej (Bodystat 1500 MDD firmy Bodystat Ltd, Wielka Brytania). W zakresie biochemicznych parametrów stanu odżywienia oceniono profil lipidowy krwi (stężenie cholesterolu całkowitego, LDL-cholesterolu, HDLcholesterolu i trójglicerydy) oraz poziom hemoglobiny. Oznaczenia te wykonano w laboratorium przyszpitalnym. Dodatkowo oznaczono też stężenie N-końcowego fragmentu mózgowego peptydu natriuretycznego (NT-pro-BNP) w surowicy krwi. Do oceny statystycznej wyników badań wykorzystano pakiet Statistica 8. Istotność różnic między średnimi oceniono nieparametrycznym testem Kruskala-Wallisa, a korelacje między NT-proBNP a antropometrycznymi i biochemicznymi parametrami stanu odżywienia za pomocą współczynnika korelacji Pearsona (przy p<0,05). Wyniki i ich omówienie W projekcie badawczym udział wzięło 60 pacjentów w wieku lat (średnia wieku 65,4±11,3 lat), w tym 15 kobiet (25%) i 45 mężczyzn (75%). Większość pacjentów (58,3%) została na podstawie badania klinicznego zakwalifikowana do III/IV klasy NYHA. Zdecydowana większość badanych prezentowała typowe kliniczne cechy niewydolności krążenia zastój nad polami płucami (83,3%), obrzęki kończyn dolnych (73,3%), u 13,3% pacjentów stwierdzono wodobrzusze. Pełną charakterystykę badanej grupy przedstawia tabela I. Tabela I. Charakterystyka badanej grupy Table I. Characteristics of the studied group Wiek (lata), X±SD 65,4±11,3 Płeć (K/M) 15 / 45 Cukrzyca typu 2 (w wywiadzie) 19 (31,7%) Występowanie objawów klinicznych: objawy zastoju nad płucami 50 (83,3%) obrzęki 44 (73,3%) wodobrzusze 8 (13,3%) Ciśnienie tętnicze krwi (mm Hg): skurczowe, X±SD 126,6±27,6 rozkurczowe, X±SD 76,5±15,1 Klasa NYHA: III 23 (38,3%) III/IV 35 (58,3%) IV 2 (3,4%) Rozmiary i skład ciała* X ±SD masa ciała (kg) 86,1±19,1 wysokość ciała (cm) 171,4±8,2 BMI (kg/m 2 ) 29,3±6,2 zawartość tłuszczu (%) 30,4±7,7 masa tłuszczu (kg) 28,8±10,4 beztłuszczowa masa ciała (%) 69,6±7,7 beztłuszczowa masa ciała (kg) 63,9±11,5 zawartość wody (%) 51,4±5,6 zawartość wody (litry) 47,2±8,4 Stężenie we krwi: X ±SD cholesterol całkowity (mmol/l) 4,24±1,06 HDL-cholesterol (mmol/l) 1,12±0,35 LDL-cholesterol (mmol/l) 2,74±0,99 trójglicerydy (mmol/l) 1,36±0,64 hemoglobina (g/l) 13,4±1,8 NT-proBNP (pg/ml): przy przyjęciu 5304,4±7982,8 przy wypisie 1385,0±1218,5 * przy wypisie ze szpitala, po zastosowaniu leczenia farmakologicznego (m.in. leków moczopędnych)

3 Trafalska E i wsp. Stan odżywienia a czynniki prognostyczne u pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca 91 Średnia masa ciała badanych wynosiła 86,1 kg (najniższa masa ciała 49 kg, najwyższa 165 kg), a średni wskaźnik BMI 29,3 kg/m 2 (poszczególne wartości mieściły się w zakresie od 18,04 do 53,27 kg/m 2 ). Stan odżywienia pacjentów był więc bardzo zróżnicowany, jednak przeważały osoby z nadmierną masą ciała; niedostateczną masę ciała (BMI<22 kg/ m 2 ) stwierdzono u 6 osób (10%), prawidłowe proporcje ciała (BMI kg/m 2 ) u 7 osób (11,7%), nadwagę (BMI kg/m 2 ) u 22 osób (36,7%), zaś otyłość (BMI> 30 kg/m 2 ) u 25 badanych pacjentów (41,6%). Wraz ze wzrostem BMI zmieniały się parametry składu ciała badanych (w kierunku zwiększania się zawartości tłuszczu, a zmniejszania się masy beztłuszczowej i zawartości wody w ciele). Średnia całkowita procentowa zawartość wody w organizmie kształtowała się na poziomie 51,4% masy ciała, najwyższa była u pacjentów z BMI<22 kg/m 2 (58,4%), a najniższa u pacjentów otyłych (48,7%). Określenie całkowitej zawartości wody w ciele (TBW Total Body Water) nie jest jednak wystarczające do określenia stopnia zatrzymywania wody w organizmie, a z takim zjawiskiem mamy do czynienia u pacjentów z CHF. Najlepszym wskaźnikiem byłaby w takiej sytuacji ocena zawartości wody pozakomórkowej (EBW Extracellular Body Water), jednak Bodystat 1500 MDD nie ma możliwości jej oznaczenia. Masa ciała, jako podstawowy parametr świadczący o stanie odżywienia energetyczno-białkowego człowieka, jest jednym z ważniejszych pozasercowych czynników rokowniczych w przewlekłej niewydolności krążenia. Otyłość jest znanym czynnikiem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych i rozwoju CHF, sprzyja również rozwojowi zaburzeń lipidowych i węglowodanowych oraz nadciśnieniu tętniczemu, które są niezależnymi negatywnymi czynnikami ryzyka niekorzystnego przebiegu choroby i umieralności w populacji generalnej [8, 9, 10]. Jednak pojawia się coraz więcej doniesień dowodzących, że wyższa masa ciała i wyższy wskaźnik BMI kojarzą się z lepszym rokowaniem u pacjentów ze stabilną CHF. W światowej literaturze naukowej mówi się wręcz o paradoksie otyłości ( obesity paradox ) [11, 12, 13]. Szacuje się, że nawet u 50% pacjentów z ciężką niewydolnością krążenia występuje kliniczne lub subkliniczne niedożywienie. Obniżona w stosunku do norm masa ciała wynika nie tylko z obniżenia masy tłuszczowej, ale także beztłuszczowej masy ciała. Pacjenci z CHF są bowiem hypermetaboliczni; obserwuje się u nich ujemny bilans azotowy, co świadczy o nasilonym katabolizmie białka ustrojowego, zwłaszcza w tkance mięśniowej. Skutkiem jest hypoalbuminemia i atrofia mięśniowa (wyniszczenie sercowe cardiac cachexia ). Niedożywienie białkowe wiąże się zaś z nadprodukcją TNF-α i innych czynników prozapalnych (MICS Malnutrition-Inflammation Complex Syndrom), które nasilają proces chorobowy [4, 6, 14]. Niewątpliwie więc lepszy stan odżywienia pacjenta wiąże się z lepszym rokowaniem i jednym z celów leczenia powinna być walka z niedożywieniem. Należy jednak ostrożnie podchodzić do kwestii otyłości i CHF, ale jednocześnie z dużą rozwagą planować też redukcję masy ciała, zwłaszcza w niekontrolowany sposób i za pomocą niezbilansowanej diety. Otyłość nie wyklucza niedożywienia (w rozumieniu niedoboru w organizmie ważnych składników odżywczych), Tabela II. Parametry kliniczne i biochemiczne w zależności od wskaźnika BMI Table II. Clinical and biochemical parameters according to BMI Parametr X±SD (zakres) BMI P < 22 kg/m 2 n=6 (10%) kg/m 2 n=7 (11,7%) kg/m 2 n=22 (36,7%) > 30 kg/m 2 n=25 (41,6%) ciśnienie skurczowe krwi (mm Hg) 99,2±24,2 (70 130) 112,5 ±14,7 (90 135) 126,4±24,5 (85 180) 140,0±27,7 ( ) 0,02 ciśnienie rozkurczowe krwi (mm Hg) 65,0 ±18,7 (40 90) 71,7±16,0 (50 90) 77,1±13,8 (50 100) 81,0±13,7 (60 110) 0,04 NT-proBNP (pg/ml) 9109,2±12595,2 7459,5 ±7431,6 3285,4±2429,4 5023,8±9568,8 ns ( ) ( ) ( ) ( ) Hemoglobina (g/l) 12,86±1,74 (11,0 14,7) 13,30±1,51 (1,1 15,1) 13,57±1,99 (9,1 16,1) 13,46±1,77 (10,4 17,1) ns cholesterol całkowity (mmol/l) 4,61±1,05 (3,8 5,8) 3,73±0,68 (3,10 4,60) 4,18±1,01 (2,90 6,20) 4,34±1,21 (1,90 7,00) ns HDL-cholesterol (mmol/l) 1,47±0,50 (0,91 1,87) 1,05±0,50 (0,55 1,72) 0,96±0,21 (0,74 1,32) 1,15±0,31 (0,56 1,64) 0,03 LDL-cholesterol (mmol/l) 3,01 ±0,90 (2,00 3,70) 3,08±0,90 (2,40 4,40) 2,70±0,21 (1,40 4,50) 2,63±1,08 (0,60 4,80) ns trójglicerydy (mmol/l) 0,95±0,08 (0,90 1,04) 0,79±0,24 (0,47 1,04) 1,31±0,52 (0,50 2,18) 1,64±0,74 (0,62 3,09) ns zawartość tłuszczu (%) 20,8±3,1 (18,6 23,0) 24,3±2,8 (22,3 26,3) 26,7±7,5 (18,0 41,7) 34,2±5,8 (23,2 42,2) <0,01 masa tłuszczu (kg) 14,2±5,3 (10,5 18,0) 19,2±5,2 (15,6 22,9) 23,1±7,5 (13,3 37,5) 34,8±7,7 (19,0 50,2) <0,01 beztłuszczowa masa ciała (%) 78,7±9,8 (76,0 81,4) 75,7±2,8 (73,7 77,7) 73,3±7,4 (58,3 82,0) 65,8±5,8 (57,8 76,8) 0,02 beztłuszczowa masa ciała (kg) 55,3±13,2 (46,0 64,7) 59,2±6,9 (54,4 64,1) 62,5±5,3 (52,5 69,1) 67,0±13,2 (51,8 97,3) ns zawartość wody (%) 58,4±2,3 (56,8 60,0) 55,8±2,0 (54,4 57,3) 54,1±5,5 (43,0 60,5) 48,7±4,3 (42,7 57,2) 0,03 zawartość wody (litry) 40,8±9,8 (33,9 47,7) 43,7±5,1 (40,1 47,3) 46,1±3,9 (38,7 51,0) 49,6±9,6 (38,6 71,8) ns ns - różnice nieistotne statystycznie

4 92 Probl Hig Epidemiol 2011, 92(1): a niewłaściwie poprowadzona kuracja odchudzająca może te niedobory nasilić. W badanej przez nas grupie, pacjenci z niską masą ciała charakteryzowali się istotnie niższymi wartościami ciśnienia tętniczego krwi, lepszymi parametrami profilu lipidowego (w zakresie poziomu HDL-cholesterolu i trójglicerydów), ale mieli też najniższy poziom hemoglobiny (tab. II). Niedobór masy ciała u pacjentów z CHF wiąże się nie tylko z pogorszeniem stanu odżywienia białkowego organizmu, ale również predysponuje do wystąpienia niedoborów innych ważnych składników odżywczych, m.in. czynników krwiotwórczych. Stąd u pacjentów niedożywionych obserwuje się obniżone wartości hematokrytu i niskie poziomy hemoglobiny, zaś anemia uznana została za ważny negatywny czynnik prognostyczny w przebiegu przewlekłej niewydolności serca [7, 15]. Hematokryt i poziom hemoglobiny są też odwrotnie skorelowane ze stężeniem NT-proBNP we krwi chorych na CHF i to niezależnie od BMI i echokardiograficznych cech niewydolności serca. Osoczowe peptydy natriuretyczne, zwłaszcza BNP (Brain Natriuretic Peptide mózgowy peptyd natriuretyczny) i NT-proBNP (N-terminal probnp N-końcowy fragment mózgowego peptydu natriuretycznego) są neurohormonami, syntetyzowanymi w miokardium komór serca, uwalnianymi do krążenia w odpowiedzi na rozciągnięcie komórek mięśnia sercowego. Podstawowym efektem ich działania jest diureza wywoływana wzrostem filtracji kłębuszkowej i zahamowaniem resorpcji sodu, zwiększone wydalanie sodu Tabela III. Korelacje między stężeniem NT-proBNP a parametrami stanu odżywienia (przy p<0,05) Table III. Correlations between NT-proBNP levels and nutritional status parameters Współczynnik r Spearmana hemoglobina (g/l) -0,16 cholesterol całkowity (mmol/l) -0,18 HDL-cholesterol (mmol/l) -0,19 LDL-cholesterol (mmol/l) -0,18 trójglicerydy (mmol/l) -0,18 BMI (kg/m 2 ) 0,11 zawartość tłuszczu (%) - 0,01 masa tłuszczu (kg) 0,11 beztłuszczowa masa ciała (%) 0,04 beztłuszczowa masa ciała (kg) 0,37 całkowita zawartość wody (%) -0,04 całkowita zawartość wody (litry) 0,21 oraz rozszerzenie naczyń krwionośnych, co prowadzi do obniżenia ciśnienia tętniczego i spadku obciążenia wstępnego komór serca. Podwyższone stężenia peptydów natriuretycznych stwierdza się u pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca, a wartości tych stężeń wzrastają proporcjonalnie do zaawansowania dysfunkcji lewej komory i nasilenia objawów niewydolności serca. Dzięki temu są one uznanymi czynnikami diagnostycznymi i prognostycznymi w CHF [16, 17, 18, 19]. W badanej przez nas grupie pacjentów z zaawansowaną niewydolnością krążenia, najwyższe średnie wartości NT-proBNP stwierdzano u osób z najniższą masą ciała (9109,2 ng/ml), najniższymi średnimi wartościami tego parametru cechowała się grupa chorych z nadmiarami masy ciała (dla osób z nadwagą 3285,4 ng/ml, a dla osób otyłych 5023,8 ng/ml). Obserwację tą potwierdzają dane literaturowe w licznych badaniach klinicznych stwierdzono bowiem, że poziom NT-proBNP w surowicy jest odwrotnie skorelowany z BMI. W otyłości skojarzonej z CHF obserwuje się bowiem zwiększoną ekspresję genu NPR-C (natriuretic peptide clearance receptor) w adipocytach, co nasila peryferyjną eliminację NT-proBNP z krążenia. N-końcowy fragment mózgowego peptydu natriuretycznego wykazuje ponadto efekt lipolityczny, stąd u otyłych pacjentów chorujących na przewlekłą niewydolność serca obniżenie stężenia NT-proBNP może wiązać się z mniejszą utratą masy ciała i lepszym rokowaniem [20, 21, 22, 23, 24, 25]. W badaniach przez nas przeprowadzonych wykazano słabe dodatnie korelacje między stężeniem NT-proBNP a BMI, masą tłuszczową i beztłuszczową ciała oraz całkowitą zawartością wody, zaś ujemne ze stężeniem hemoglobiny i wskaźników lipidowych krwi (tab. 3.). Wnioski 1. Masa i skład ciała wiążą się z biochemicznymi parametrami pacjentów z zaawansowaną przewlekłą niewydolnością serca i powinny być brane pod uwagę w ocenie rokowania u tych pacjentów. 2. Niska masa ciała i obniżone wartości biochemicznych parametrów stanu odżywienia są ważnymi negatywnymi czynnikami rokowniczymi w przebiegu przewlekłej niewydolności serca. 3. Całkowita zawartość wody w ciele jest bardzo słabo skorelowana z wartością wskaźnika NT-proB- NP i nie jest wystarczająca do określenia stopnia zatrzymywania wody w organizmie i ciężkości stanu klinicznego.

5 Trafalska E i wsp. Stan odżywienia a czynniki prognostyczne u pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca 93 Piśmiennictwo / References 1. Szczeklik A, Tendera M. Kardiologia. Podręcznik oparty na zasadach EBM. T. Wyd Medycyna Praktyczna, Kraków Focused Update of ESC Guidelines on device therapy in heart failure. An update of the 2008 ESC Guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure and the 2007 ESC guidelines for cardiac and resynchronization therapy. Eur Heart J 2010, 31: ESC Guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure The Task Force for the Diagnosis and Treatment of Acute and Chronic Heart Failure 2008 of the European Society of Cardiology. Developed in collaboration with the Heart Failure Association of the ESC (HFA) and endorsed by the European Society of Intensive Care Medicine (ESICM). Eur Heart J 2008, 29: Anker SD, Chua TP, Ponikowski P i wsp. Hormonal changes and catabolic/anabolic imbalance in chronic heart failure and their importance for cardiac cachexia. Circulation 1997, 96: Aquilani R, Opasich C, Verri M i wsp. Is nutritional intake adequate in chronic heart failure patients? J Am Coll Kardiol 2003, 42: Kalantar-Zadeh K, Ikizler A, Block G i wsp. Malnutrition inflammation complex syndrome in dialysis patients: causes and consequences. Am J Kidney Dis 2003, 42: Muscari A, Berzigotti A, Bianchi G i wsp. Non-cardiac determinants of NT-proBNP levels in the elderly: Relevance of haematocrit and hepatic steatosis. Eur J Heart Failure 2006, 8: Horwich TB, Fonarow GC, Hamilton MA i wsp. The relationship between obesity and mortality in patients with heart failure. J Am Coll Cardiol 2001, 38: Kenchaiah S, Evans JC, Levy D. Obesity and the risk of heart failure. N Engl J Med 2002, 347: Kistorp C, Faber J, Galatius S i wsp. Plasma adiponectin, Body Mass Index, and mortality in patients with chronic heart failure. Circulation. 2005,112: Kalantar-Zadeh K, Block G, Horwich T i wsp. Reverse epidemiology of conventional cardiovascular risk factors in patients with chronic heart failure. J Am Coll Cardiol 2004, 43: Lavie CJ, Mehra MR, Milani RV. Obesity and heart failure prognosis: paradox or reverse epidemiology? Eur Heart J 2005, 26: Lavie CJ, Milani RV. Obesity and cardiovascular disease: the Hippocrates paradox? J Am Coll Cardiol 2003, 42: Straburzyńska-Migaj E, Gwizdała A, Sieniawski A i wsp. Leptin and inflammation in patients with chronic heart failure. Kardiol Pol 2010, 68 (11): Tsuji H, Nishino N, Kimura Y. Haemoglobin level influences plasma brain natriuretic peptide concentration. Acta Cardiol 2004, 59: Deo R, de Lemos JA. B-type natriuretic peptide in ischemic heart disease. Curr Cardiol Rep 2003, 5 (4): Galvani M, Ottani F, Oltrona L. N-terminal pro-brain natriuretic peptide on admission has prognostic value across the whole spectrum of acute coronary syndromes. Circulation 2004, 110 (2): Grabowski M, Filipiak KJ. Czynnik natriuretyczny typu B w schorzeniach układu sercowo-naczyniowego. Choroby Serca i Naczyń 2006,3 (2): de Lemos JA, McGuire DK, Drazner MH. B-type natriuretic peptide in cardiovascular disease. Lancet 2003, 362: Horwich TB, Hamilton MA, Fonarow GC. B-type natriuretic peptide levels in obese patients with advanced heart failure. J Am Coll Cardiol 2006, 47: McCord J, Mundy BJ, Hudson MP. Relationship between obesity and B-type natriuretic peptide levels. Arch Intern Med 2004, 164: Mehra MR, Uber PA, Park MH i wsp. Obesity and suppressed B-type natriuretic peptide levels in heart failure. J Am Coll Cardiol 2004, 43: Sarzani R, Strazzullo P, Salvi F. Natriuretic peptide clearance receptor alleles and susceptibility to abdominal adiposity. Obes Res 2004,12: Sengenes C, Berlan M, De Glisezinski I i wsp. Natriuretic peptides: a new lipolytic pathway in human adipocytes. FASEB J 2000, 14: Wang TJ, Larson MG, Levy D. Impact of obesity on plasma natriuretic peptide levels. Circulation 2004, 109:

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Testy wysiłkowe w wadach serca

Testy wysiłkowe w wadach serca XX Konferencja Szkoleniowa i XVI Międzynarodowa Konferencja Wspólna SENiT oraz ISHNE 5-8 marca 2014 roku, Kościelisko Testy wysiłkowe w wadach serca Sławomira Borowicz-Bieńkowska Katedra Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Definicja NS to zespół kliniczny, w którym wskutek dysfunkcji serca jego pojemność minutowa jest zmniejszona w stosunku do zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

OPIEKA AMBULATORYJNA NAD CHORYMI Z NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA

OPIEKA AMBULATORYJNA NAD CHORYMI Z NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA OPIEKA AMBULATORYJNA NAD CHORYMI Z NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA dr hab. med. Ewa Konduracka Klinika Choroby Wieńcowej i Niewydolności Serca Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Krakowski Szpital Specjalistyczny

Bardziej szczegółowo

Telefon 1: Ulica: Kod pocztowy: Województwo: Miejsce: Kraj: Poland. 90,55 kg 184,0 cm 26,7 kg/m²

Telefon 1: Ulica: Kod pocztowy: Województwo: Miejsce: Kraj: Poland. 90,55 kg 184,0 cm 26,7 kg/m² Wiek: Płeć: 29 lat 8 mies. mężczyzna Telefon 1: Ulica: Kod pocztowy: Województwo: Miejsce: Kraj: Poland Dane podstawowe Data: 13.04.23 Godzina: 10:53 90,55 kg 184,0 cm 26,7 kg/m² Płyn Pomiar całkowitej

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

Odżywianie osób starszych (konspekt)

Odżywianie osób starszych (konspekt) Prof. dr hab. med. Tomasz Kostka Odżywianie osób starszych (konspekt) GŁÓWNE CZYNNIKI RYZYKA CHOROBY WIEŃCOWEJ (CHD) wg. Framingham Heart Study (Circulation, 1999, 100: 1481-1492) Palenie papierosów Nadciśnienie

Bardziej szczegółowo

Ogólna charakterystyka markerów biochemicznych OZW

Ogólna charakterystyka markerów biochemicznych OZW Ogólna charakterystyka markerów biochemicznych OZW Idealny marker powinien posiadać następujące cechy: o umożliwiać wczesne rozpoznanie zawału mięśnia sercowego o występować w dużych stężeniach w mięśniu

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 2 Jeśli otrzymałeś tę ulotkę, prawdopodobnie zmagasz się z problemem cukrzycy. Musisz więc odpowiedzieć sobie na pytania: czy wiesz, jak żyć z cukrzycą? Jak postępować w wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Zdrowia obowiązuje w roku akademickim 01/013 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Profil: Praktyczny Forma studiów: Stacjonarne Kod

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia chorób serca i naczyń

Epidemiologia chorób serca i naczyń Warszawa, 8.10.2007 Epidemiologia chorób serca i naczyń Codziennie w Polsce, na choroby układu sercowo-naczyniowego umiera średnio 476 osób. Co prawda w latach 90. udało się zahamować bardzo duży wzrost

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego ETAP I (wypełni pielęgniarka) Imię i nazwisko:... Adres:... PESEL Wzrost:...cm Wykształcenie:... Masa ciała:...kg Zawód wykonywany:... Obwód talii:...cm

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚWIADCZEŃ I ZASAD ICH UDZIELANIA ORAZ WYMAGANIA WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW W PROGRAMIE PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA 1. OPIS ŚWIADCZEŃ 1) objęcie przez świadczeniodawcę Programem świadczeniobiorców,

Bardziej szczegółowo

Narodowy Test Zdrowia Polaków

Narodowy Test Zdrowia Polaków Raport z realizacji projektu specjalnego MedOnet.pl: Narodowy Test Zdrowia Polaków Autorzy: Bartosz Symonides 1 Jerzy Tyszkiewicz 1 Edyta Figurny-Puchalska 2 Zbigniew Gaciong 1 1 Katedra i Klinika Chorób

Bardziej szczegółowo

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leki przeciwpłytkowe (ASA, clopidogrel) Leki przeciwzakrzepowe (heparyna, warfin, acenocumarol) Leki trombolityczne

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne.

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie kliniczne Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna definicje,

Bardziej szczegółowo

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego.

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Konferencja otwierająca realizację projektu. Wieruszów, 28.04.2015 DLACZEGO PROFILAKTYKA?

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE Wstęp: Celem pracy Materiały i metody:

STRESZCZENIE Wstęp: Celem pracy Materiały i metody: STRESZCZENIE Wstęp: Dzięki poprawie wyników leczenia przeciwnowotworowego u dzieci i młodzieży systematycznie wzrasta liczba osób wyleczonych z choroby nowotworowej. Leczenie onkologiczne nie jest wybiórcze

Bardziej szczegółowo

Frakcja wyrzutowa lewej komory oraz rozpoznanie i leczenie ostrej i przewlekłej niewydolności serca

Frakcja wyrzutowa lewej komory oraz rozpoznanie i leczenie ostrej i przewlekłej niewydolności serca Frakcja wyrzutowa lewej komory oraz rozpoznanie i leczenie ostrej i przewlekłej niewydolności serca Zbigniew Gugnowski GRK Giżycko 2014 Opracowano na podstawie: Wytycznych ESC dotyczących rozpoznania oraz

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 718 722 Ewa Stefańska, Lucyna Ostrowska, Danuta Czapska, Jan Karczewski OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA Zakład Higieny i Epidemiologii

Bardziej szczegółowo

Analiza fali tętna u dzieci z. doniesienie wstępne

Analiza fali tętna u dzieci z. doniesienie wstępne Analiza fali tętna u dzieci z chorobami kłębuszków nerkowych doniesienie wstępne Piotr Skrzypczyk, Zofia Wawer, Małgorzata Mizerska-Wasiak, Maria Roszkowska-Blaim Katedra i Klinika Pediatrii i Nefrologii

Bardziej szczegółowo

Otyłość i choroby nerek. groźny problem XXI wieku

Otyłość i choroby nerek. groźny problem XXI wieku Otyłość i choroby nerek groźny problem XXI wieku Dr Lucyna Kozłowska SGGW, Wydział Nauk o śywieniu Człowieka i Konsumpcji Katedra Dietetyki e-mail: lucyna_kozlowska@sggw.pl Nadwaga + otyłość 25% 27% Nadwaga

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Rajter-Bąk dr Jacek Gajek

Małgorzata Rajter-Bąk dr Jacek Gajek SZKOLENIA PSYCHOLOGICZNO- ZDROWOTNE JAKO INWESTYCJA W KSZTAŁTOWANIE ŚWIADOMOŚCI PROZDROWOTNEJ KADRY MENEDŻERSKIEJ, CZYLI WPŁYW ZDROWIA KADRY ZARZĄDZAJĄCEJ NA WYNIK FINANSOWY ZARZĄDZANYCH PRZEDSIĘBIORSTW

Bardziej szczegółowo

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007 W Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej ABC medic Praktyka Grupowa Lekarzy Rodzinnych w Zielonej Górze w okresie od 04.05.2007-15.11.2007 została przeprowadzona ocena efektów klinicznych u pacjentów

Bardziej szczegółowo

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92 Magdalena Szopa Związek pomiędzy polimorfizmami w genie adiponektyny a wybranymi wyznacznikami zespołu metabolicznego ROZPRAWA DOKTORSKA Promotor: Prof. zw. dr hab. med. Aldona Dembińska-Kieć Kierownik

Bardziej szczegółowo

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie 3 Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie Samokontrolne, przesiewowe rozpoznanie ryzyka stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy utajonej mogą wykonać pacjenci w swoich rodzinach. W praktyce

Bardziej szczegółowo

Ciśnienie tętnicze klucz do zdrowego serca. ciśnienia tętniczego składa się z dwóch odczytów ciśnienie skurczowe i rozkurczowe.

Ciśnienie tętnicze klucz do zdrowego serca. ciśnienia tętniczego składa się z dwóch odczytów ciśnienie skurczowe i rozkurczowe. Świadomość naszego zdrowia to oprócz odczuwania dolegliwości, wiedza na temat podstawowych parametrów pozwalających ocenić, czy nasz organizm funkcjonuje prawidłowo. Zapoznaj się z nimi i regularnie kontroluj

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia Program profilaktyki chorób układu krążenia 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Choroby układu krążenia

Bardziej szczegółowo

Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne

Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne Piotr Pruszczyk, Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii z Centrum Diagnostyki i Leczenia Żylnej Choroby Zakrzepowo Zatorowej Szpital

Bardziej szczegółowo

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... Dzienniczek Badań Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... lekarz prowadzący imię nazwisko wiek adres MASA CIAŁ A Masę ciała można ocenić na podstawie wskaźnika BMI

Bardziej szczegółowo

Choroba wieńcowa - rosnący problem współczesnej kardiologii

Choroba wieńcowa - rosnący problem współczesnej kardiologii Choroba wieńcowa - rosnący problem współczesnej kardiologii Choroby układu sercowo - naczyniowego stanowią przyczynę około połowy wszystkich zgonów w Polsce. W 2001 r. z powodu choroby wieńcowej zmarło

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze CZYM JEST NADCIŚNIENIE TĘTNICZE Nadciśnienie tętnicze jest chorobą układu krążenia, która charakteryzuje się stale lub okresowo

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia zmian masy ciała w przebiegu przewlekłej niewydolności serca

Epidemiologia zmian masy ciała w przebiegu przewlekłej niewydolności serca PRACA ORYGINALNA Folia Cardiologica Excerpta 2013, tom 8, nr 1, 18 24 Copyright 2013 Via Medica ISSN 1896 2475 Epidemiologia zmian masy ciała w przebiegu przewlekłej niewydolności serca Jacek Niedziela,

Bardziej szczegółowo

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Wacław Karakuła Katedra i Klinika Chirurgii Naczyń i Angiologii U.M. w Lublinie Kierownik Kliniki prof. Tomasz Zubilewicz Lublin, 27.02.2016 Zespół

Bardziej szczegółowo

MONITEL-HF. DLACZEGO CHORZY MOGĄ NA TYM SKORZYSTAĆ? Lech Poloński MONITOROWANIE CHORYCH Z NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA- DOŚWIADCZENIA WŁASNE

MONITEL-HF. DLACZEGO CHORZY MOGĄ NA TYM SKORZYSTAĆ? Lech Poloński MONITOROWANIE CHORYCH Z NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA- DOŚWIADCZENIA WŁASNE MONITOROWANIE CHORYCH Z NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA- DOŚWIADCZENIA WŁASNE MONITEL-HF DLACZEGO CHORZY MOGĄ NA TYM SKORZYSTAĆ? Lech Poloński III Katedra i Kliniczny oddział Kardiologii SUM, Śląskie Centrum Chorób

Bardziej szczegółowo

Skuteczność leczenia hipercholesterolemii u osób wysokiego ryzyka sercowonaczyniowego. Czy leczymy coraz lepiej? Piotr Jankowski

Skuteczność leczenia hipercholesterolemii u osób wysokiego ryzyka sercowonaczyniowego. Czy leczymy coraz lepiej? Piotr Jankowski Skuteczność leczenia hipercholesterolemii u osób wysokiego ryzyka sercowonaczyniowego w XX i XXI wieku. Czy leczymy coraz lepiej? Piotr Jankowski I Klinika Kardiologii i Nadciśnienia Tętniczego IK CMUJ

Bardziej szczegółowo

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Anna Ratajska 1 2 1 1 Instytut Psychologii, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego Institute of Psychology, Kazimierz Wielki University in Bydgoszcz

Bardziej szczegółowo

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Łukasz Adamkiewicz Health and Environment Alliance (HEAL) 10 Marca 2014, Kraków HEAL reprezentuje interesy Ponad 65 organizacji członkowskich

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 719 Poz. 27 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia sildenafilem

Bardziej szczegółowo

Zakład Profilaktyki Chorób Żywieniowozależnych, Wydział Zdrowia Publicznego, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach 2

Zakład Profilaktyki Chorób Żywieniowozależnych, Wydział Zdrowia Publicznego, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach 2 49 FA R M AC J A W S P Ó Ł C Z E S N A 2014; 7: 49-56 ARTYKUŁ ORYGINALNY/ORIGINAL PAPER Otrzymano/Submitted: 11.02.2014 Poprawiono/Corrected: 01.04.2014 Zaakceptowano/Accepted: 20.05.2014 Akademia Medycyny

Bardziej szczegółowo

Emilia Kolarzyk, Anna Janik, Jacek Kwiatkowski

Emilia Kolarzyk, Anna Janik, Jacek Kwiatkowski Kolarzyk Probl Hig E Epidemiol i wsp. Ocena 2011, ryzyka 92(4): zespołu 741-746 metabolicznego u dzieci z nadwagą i otyłością. Część I. Antropometryczne... 741 Ocena ryzyka zespołu metabolicznego u dzieci

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012

Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012 Nowe wytyczne ESC/PTK w kardiologii Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012 Przemysław Trzeciak Częstochowa 11.12.2012 Umieralność z powodu chorób ukł. krążenia w latach

Bardziej szczegółowo

Choroba wieńcowa Niewydolność serca Nadciśnienie tętnicze

Choroba wieńcowa Niewydolność serca Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Niewydolność serca Nadciśnienie tętnicze Choroba niedokrwienna serca zapotrzebowanie na O2 > moŝliwości podaŝy O2 niedotlenienie upośledzenie czynności mięśnia sercowego przemijające trwałe

Bardziej szczegółowo

Zróżnicowanie umieralności spowodowanej chorobami układu krążenia w Polsce w 2007 roku.

Zróżnicowanie umieralności spowodowanej chorobami układu krążenia w Polsce w 2007 roku. Zróżnicowanie umieralności spowodowanej chorobami układu krążenia w Polsce w 2007 roku. Objaśnienia. Materiałem badawczym były informacje zawarte w kartach zgonów, które przeniesione zostały na komputerowy

Bardziej szczegółowo

AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA A AKTYWNOŚĆ SEKSUALNA. Jadwiga Wolszakiewicz. Regularna aktywność fizyczna korzystnie wpływa na funkcje seksualne między innymi

AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA A AKTYWNOŚĆ SEKSUALNA. Jadwiga Wolszakiewicz. Regularna aktywność fizyczna korzystnie wpływa na funkcje seksualne między innymi AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA A AKTYWNOŚĆ SEKSUALNA Jadwiga Wolszakiewicz Klinika Rehabilitacji Kardiologicznej i Elektrokardiologii Nieinwazyjnej Instytut Kardiologii w Warszawie Zdrowie seksualne jest odzwierciedleniem

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

DuŜo wiem, zdrowo jem

DuŜo wiem, zdrowo jem DuŜo wiem, zdrowo jem Projekt edukacyjny: Pogadanki do dzieci w przedszkolach, szkołach podstawowych i gimnazjach oraz prezentacje do ich rodziców Cel projektu: Podniesienie świadomości na temat odżywiania

Bardziej szczegółowo

Migotanie przedsionków Aleksandra Jarecka Studenckie Koło Naukowe przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii Szpitala Klinicznego Dzieciątka Jezus w Warszawie Kierownik Kliniki - prof. dr hab. Piotr

Bardziej szczegółowo

PL 196487 B1. Grzelakowski Zdzisław,Bydgoszcz,PL 13.08.2001 BUP 17/01. Wojcieszko Jerzy, Kancelaria Patentowa PATENT-PARTNER 31.01.

PL 196487 B1. Grzelakowski Zdzisław,Bydgoszcz,PL 13.08.2001 BUP 17/01. Wojcieszko Jerzy, Kancelaria Patentowa PATENT-PARTNER 31.01. RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 196487 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 338270 (51) Int.Cl. G01N 33/02 (2006.01) A23L 1/307 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń Jan Z. Peruga, Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń wieńcowych II Katedra Kardiologii Klinika Kardiologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi 1 Jednym

Bardziej szczegółowo

Którzy pacjenci OIT mogą odnieść korzyści z wprowadzenia cewnika do tętnicy płucnej

Którzy pacjenci OIT mogą odnieść korzyści z wprowadzenia cewnika do tętnicy płucnej Którzy pacjenci OIT mogą odnieść korzyści z wprowadzenia cewnika do tętnicy płucnej D. Payen i E. Gayat Critical Care, listopad 2006r. Opracowała: lek. Paulina Kołat Cewnik do tętnicy płucnej PAC, Pulmonary

Bardziej szczegółowo

Pogłębiona ocena stanu odżywienia. Badania biochemiczne

Pogłębiona ocena stanu odżywienia. Badania biochemiczne 5 Pogłębiona ocena stanu odżywienia. Badania biochemiczne Bruno Szczygieł Badania biochemiczne są niezmiernie przydatne w roz poznawaniu niedożywienia białkowo-kalorycznego (nbk), w kwalifikowaniu chorych

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA ZDROWOTNA DZIECI I MŁODZIEŻY W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM

SYTUACJA ZDROWOTNA DZIECI I MŁODZIEŻY W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM SYTUACJA ZDROWOTNA DZIECI I MŁODZIEŻY W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM 2 LICZBA LUDNOŚCI W 2010 ROKU 2010 województwo łódzkie miasto Łódź liczba ludności ogółem 2552000 737098 0 19 r.ż. 504576 (19,7) 117839 (15,9)

Bardziej szczegółowo

OTYŁOŚĆ istotny problem zdrowotny

OTYŁOŚĆ istotny problem zdrowotny OTYŁOŚĆ istotny problem zdrowotny Barbara Zahorska-Markiewicz Prezes Polskiego Towarzystwa Badań nad Otyłością OTYŁOŚĆ Co to jest? Konsekwencje dla zdrowia Epidemiologia Przyczyny epidemii Koszty Strategia

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 5 1 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Białej Podlaskiej Instytut Pielęgniarstwa Higher State Vocational School

Bardziej szczegółowo

Otyłość u dzieci w Polsce znaczenie problemu

Otyłość u dzieci w Polsce znaczenie problemu Otyłość u dzieci w Polsce znaczenie problemu Czynniki ryzyka nadciśnienia, zespołu metabolicznego i powikłań narządowych dowody z EBM Otyłość grozi nagłą śmiercią. Hipokrates, w Dzieła zebrane, 460-377

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Gnieźnie Instytut Nauk o Zdrowiu Kierunek - Pielęgniarstwo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Gnieźnie Instytut Nauk o Zdrowiu Kierunek - Pielęgniarstwo Nazwa przedmiotu: Kierunek: Specjalność: Dietetyka Pielęgniarstwo Wymiar godzin: 45godzin Wykłady: 15godzin, Samokształcenie: 30godzin, Europejski System Transferu Punktów Karta opisu przedmiotu Kod: Rok

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Zdrowia 2016 Pokonaj cukrzycę

Światowy Dzień Zdrowia 2016 Pokonaj cukrzycę Światowy Dzień Zdrowia 2016 Pokonaj cukrzycę Światowy Dzień Zdrowia 7 kwietnia 2016 Kilka słów o historii Każdego roku Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wybiera temat przewodni Światowego Dnia Zdrowia.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 7

Spis treści. Wstęp... 7 LUCYNA NAROJEK C iągłość i zmiana w postępowaniu dietetycznym w wybranych schorzeniach Wydawnictwo SGGW Spis treści Wstęp... 7 1. Dieta w cukrzycy... 9 Era przedinsulinowa... 9 Ograniczenie węglowodanów

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ w rodzaju: programy profilaktyczne i promocja zdrowia

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Fizjoterapia kliniczna w kardiologii i pulmonologii. Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów

SYLABUS. Fizjoterapia kliniczna w kardiologii i pulmonologii. Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów SYLABUS Nazwa przedmiotu Fizjoterapia kliniczna w kardiologii i pulmonologii Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny, Instytut Fizjoterapii, Katedra Rehabilitacji Kod przedmiotu Studia Kierunek

Bardziej szczegółowo

Ocena najczęściej występujących czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca wśród pracującej populacji osób dorosłych z terenu powiatu bialskiego

Ocena najczęściej występujących czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca wśród pracującej populacji osób dorosłych z terenu powiatu bialskiego Sokołowska Probl Hig Epidemiol B i wsp. 211, Ocena 92(4): najczęściej 733-74 występujących czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca wśród pracującej... 733 Ocena najczęściej występujących czynników

Bardziej szczegółowo

Przewlekła niewydolność serca - pns

Przewlekła niewydolność serca - pns Przewlekła niewydolność serca - pns upośledzenie serca jako pompy ssąco-tłoczącej Zastój krwi Niedotlenienie tkanek Pojemność minutowa (CO) serca jest zbyt mała do aktualnego stanu metabolicznego ustroju

Bardziej szczegółowo

OCENA ROZPRAWY. Warszawa, dnia 4 maja 2015 roku

OCENA ROZPRAWY. Warszawa, dnia 4 maja 2015 roku Dr hab. n. med. Mariusz Jasik Katedra i Klinika Gastroenterologii i Chorób Przemiany Materii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Warszawa, dnia 4 maja 2015 roku OCENA ROZPRAWY na stopień doktora nauk

Bardziej szczegółowo

Aktywność fizyczna na receptę. Anna Plucik Mrożek Małgorzata Perl

Aktywność fizyczna na receptę. Anna Plucik Mrożek Małgorzata Perl Aktywność fizyczna na receptę Anna Plucik Mrożek Małgorzata Perl Cel prezentacji Podzielenie się zdobytą wiedzą i doświadczeniem Przedstawienie programów treningowych dla poszczególnych grup docelowych

Bardziej szczegółowo

estrogenowego α a objawami zespołu menopauzalnego badanych kobiet; estrogenowego α a lipidogramem badanych kobiet;

estrogenowego α a objawami zespołu menopauzalnego badanych kobiet; estrogenowego α a lipidogramem badanych kobiet; 11.Streszczenie Liczne badania sugerują, że zmniejszenie stężenia endogennych estrogenów po menopauzie jest przyczyną dolegliwości menopauzalnych i może być krytycznym czynnikiem ryzyka chorób nasilających

Bardziej szczegółowo

Czynniki ryzyka w chorobach układu krążenia

Czynniki ryzyka w chorobach układu krążenia Czynniki ryzyka w chorobach układu krążenia mgr Anna Śliwka Projekt Twoje SERCE Twoim ŻYCIEM jest współfinansowany ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2009-2014 oraz środków budżetu państwa w

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ K.OLESZCZYK J.RYBICKI A.ZIELINSKA-MEUS I.MATYSIAKIEWICZ A.KUŚMIERCZYK-PIELOK K.BUGAJSKA-SYSIAK E.GROCHULSKA STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ XVI Konferencja Jakość w Opiece

Bardziej szczegółowo

Przewlekła choroba nerek

Przewlekła choroba nerek KONFERENCJA PRASOWA WARSZAWA 04.03.2010 PCHN - EPIDEMIOLOGIA Prof. Bolesław Rutkowski Katedra i Klinika Nefrologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych Gdański Uniwersytet Medyczny 1 Przewlekła choroba

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Bardziej szczegółowo

Annex I. Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia

Annex I. Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia Annex I Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia Podsumowanie naukowe Biorąc pod uwagę Raport oceniający komitetu PRAC dotyczący Okresowego Raportu o Bezpieczeństwie

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

NIEWYDOLNOŚĆ SERCA- DIAGNOSTYKA I LECZENIE. Barbara Niedźwiecka, 6.rok barniedzwiecka@gmail.com

NIEWYDOLNOŚĆ SERCA- DIAGNOSTYKA I LECZENIE. Barbara Niedźwiecka, 6.rok barniedzwiecka@gmail.com NIEWYDOLNOŚĆ SERCA- DIAGNOSTYKA I LECZENIE Barbara Niedźwiecka, 6.rok barniedzwiecka@gmail.com Podział Świeża (pierwszy epizod), przemijająca (nawracająca, epizodyczna), przewlekła (stabilna, pogarszająca

Bardziej szczegółowo

Choroba wieńcowa i zawał serca.

Choroba wieńcowa i zawał serca. Choroba wieńcowa i zawał serca. Dr Dariusz Andrzej Tomczak Specjalista II stopnia chorób wewnętrznych Choroby serca i naczyń 1 O czym będziemy mówić? Budowa układu wieńcowego Funkcje układu wieńcowego.

Bardziej szczegółowo

Czy stać nas na. złe. żywienie dzieci. Warszawa, 14 listopada 2012 roku

Czy stać nas na. złe. żywienie dzieci. Warszawa, 14 listopada 2012 roku Warszawa, 14 listopada 2012 roku Czy stać nas na złe żywienie dzieci Stowarzyszenie Promocji Zdrowego Żywienia Dzieci Choroby cywilizacyjne to dziś jeden z najważniejszych problemów, jakie stoją przed

Bardziej szczegółowo

Współczesne sensory w monitorowaniu niewydolności serca

Współczesne sensory w monitorowaniu niewydolności serca Współczesne sensory w monitorowaniu niewydolności serca Lek. Ewa Jędrzejczyk-Patej Katedra Kardiologii, Wrodzonych Wad Serca i Elektroterapii, Oddział Kliniczny Kardiologii, Śląskie Centrum Chorób Serca

Bardziej szczegółowo

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Żylna choroba zakrzepowozatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Ocena stanu odżywienia 16-letniej młodzieży z łódzkich szkół ponadpodstawowych

Ocena stanu odżywienia 16-letniej młodzieży z łódzkich szkół ponadpodstawowych Kolmaga Probl Hig A Epidemiol i wsp. Ocena 213, stanu 95(1): odżywienia 93-97 16-letniej młodzieży z łódzkich szkół ponadpodstawowych 93 Ocena stanu odżywienia 16-letniej młodzieży z łódzkich szkół ponadpodstawowych

Bardziej szczegółowo

Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego

Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego Załącznik do Uchwały nr Zarządu Województwa Łódzkiego z dnia PROGRAM WCZESNEGO WYKRYWANIA I ZAPOBIEGANIA CHOROBOM UKŁADU KRĄŻENIA Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego 1 I. Diagnoza problemu i uzasadnienie

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji www.aotmit.gov.pl Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji nr 184/2015 z dnia 30 października 2015 r. o projekcie programu polityki

Bardziej szczegółowo

Prealbumina w ocenie powikłań u chorych ze schyłkową niewydolnością nerek leczonych hemodializami

Prealbumina w ocenie powikłań u chorych ze schyłkową niewydolnością nerek leczonych hemodializami diagnostyka laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics 2013 Volume 49 Number 2 107-111 Praca oryginalna Original Article Prealbumina w ocenie powikłań u chorych ze schyłkową niewydolnością nerek leczonych

Bardziej szczegółowo

Prewencja wtórna po OZW-co możemy poprawić? Prof. Janina Stępińska Prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego

Prewencja wtórna po OZW-co możemy poprawić? Prof. Janina Stępińska Prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego Prewencja wtórna po OZW-co możemy poprawić? Prof. Janina Stępińska Prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego Innowacje w kardiologii, Warszawa, 17 maja 2012 Potencjalny konflikt interesów NIE ZGŁASZAM

Bardziej szczegółowo

Ocena wpływu wybranych czynników na występowanie zaburzeń lipidowych u osób otyłych

Ocena wpływu wybranych czynników na występowanie zaburzeń lipidowych u osób otyłych PRACA ORYGINALNA ISSN 1640 8497 Agata Bronisz, Katarzyna Napiórkowska, Aleksandra Srokosz, Małgorzata Sobiś-Żmudzińska, Roman Junik Katedra i Klinika Endokrynologii i Diabetologii, Uniwersytet Mikołaja

Bardziej szczegółowo