CYFRA 21-1 ocena metod oznaczeń

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "CYFRA 21-1 ocena metod oznaczeń"

Transkrypt

1 diagnostyka laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics 2011 Volume 47 Number Praca oryginalna Original Article CYFRA 21-1 ocena metod oznaczeń CYFRA 21-1 comparison of determination methods Ewa Wójcik, Krystyna Sobolewska, Jadwiga Tarapacz, Zofia Stasik, Urszula Rychlik, Jan Kanty Kulpa Zakład Analityki i Biochemii Klinicznej, Centrum Onkologii Instytut im. M. Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie Streszczenie Wprowadzenie: W diagnostyce biochemicznej chorób nowotworowych istotną pozycję zajmują markery pochodne cytokeratyn, zwłaszcza cytokeratyny 8, 18 i 19, których wzmożoną ekspresję wykazano w szeregu nowotworów. Jednym z tych markerów jest CYFRA Stosowane w zestawach odczynnikowych do oznaczeń tego markera przeciwciała monoklonalne reagują swoiście z cytokeratyną 19. Wyniki badań CYFRA 21-1 cechują się dużą użytecznością w diagnostyce niedrobnokomórkowego raka płuca, ale są również przydatne w diagnostyce szeregu innych nowotworów, zwłaszcza rozwijających się komórek płaskonabłonkowych. Cel: Porównanie wyników oznaczeń CYFRA 21-1 wykonywanych przy użyciu zestawów odczynnikowych pochodzących od dwóch różnych wytwórców. Materiał i metody: Dokonano oceny parametrów analitycznych zestawu odczynnikowego będącego przedmiotem badań. Następnie w 150 próbkach surowic pochodzących od ludzi zdrowych, chorych z niezłośliwymi zmianami w płucach i od chorych na raka płuca wykonano oznaczenia CYFRA 21-1 przy pomocy ocenianych zestawów odczynnikowych firmy Abbott oraz przy użyciu odczynników firmy Roche stosowanych od szeregu lat w laboratorium jako układu odniesienia. Wyniki: Obie metody cechuje wysoka precyzja i poprawność. Wyniki oznaczeń stężenia CYFRA 21-1 obu porównywanymi metodami są bardzo zbliżone. Obserwowano, szczególnie w zakresie niskich stężeń markera tendencję do niższych wyników uzyskiwanych ocenianą metodą Architect CYFRA 21-1 w porównaniu do metody odniesienia Cobas CYFRA Stąd wartości odcinające wykorzystywane w interpretacji wyników uzyskiwanych obu metodami wynoszą odpowiednio: 2,11 ng/ml i 2,58 ng/ml (Abbott i Roche). Jednak analiza przebiegu krzywych ROC dla niedrobnokomórkowego raka płuca względem grupy odniesienia wykazała brak istotnych różnic pomiędzy AUC dla obu metod. Wniosek: Badania porównawcze potwierdziły podobną użyteczność diagnostyczną wyników oznaczeń CYFRA 21-1 wykonywanych zestawami odczynnikowymi ARCHITECT CYFRA 21-1 oraz ROCHE cobas CYFRA 21-1 u chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca. Summary Introduction: In the biochemical diagnostics of neoplastic diseases, an important position is occupied by tumor marker derived cytokeratins, especially cytokeratin 8, 18 and 19. One of these markers is CYFRA The antibodies used in reagent kits for determination of this marker react specifically with cytokeratin 19. The results of CYFRA 21-1 determination are highly useful in the diagnostics of non-small cell lung cancer, but can be also applied in the diagnostics of other malignancies, particularly originating from squamous cells. Aim: The comparison of CYFRA 21-1 determinations performed by using reagent kits from two different manufacturers. Material and methods: First, there was performed an evaluation of analytical characteristics of reagent kit under study. Next, CYFRA 21-1 levels were determined in 156 serum samples from healthy persons, patients with benign lung disease and patients with lung cancer, using evaluated reagent kits and, as reference system, reagents routinely used in our laboratory. Results: Both methods are characterized by high precision and accuracy. The results of determinations of CYFRA 21-1 concentrations compared by the two methods, are very similar. There was observed, especially in the low concentrations of a marker, a tendency to lower results obtained by Architect CYFRA 21-1 in comparison to the reference method. Hence the cut-off values used in the interpretation of the results obtained by both methods are as follows: 2,11 ng/ml i 2,58 ng/ml (Abbott i Roche). However, analysis of ROC curves for small cell lung cancer against the reference group, showed no significant differences between the AUC for both methods. Conclusion: Comparative studies have confirmed a similar diagnostic utility of CYFRA 21-1 determinations performed with ARCHITECT CYFRA 21-1 and Roche cobas CYFRA 21-1 reagent kits in patients with non-small cell lung cancer. 275

2 CYFRA 21-1 ocena metod oznaczeń Słowa kluczowe: niedrobnokomórkowy i drobnokomórkowy rak płuca, CYFRA 21-1, porównanie metod Key words: non-small cell and small cell lung cancer, CYFRA 21-1, methods comparison Wstęp Przedmiotem licznych badań jest weryfikacja możliwości wykorzystania badań krążących markerów nowotworowych pochodnych cytokeratyn w diagnostyce, kontroli chorych po leczeniu podstawowym, monitorowaniu leczenia uzupełniającego a także w ocenie rokowania chorych na nowotwory złośliwe. Cytokeratyny stanowią podstawowy element składowy filamentów pośrednich, który obok mikrofilamentów oraz mikrotubul, wchodzą w skład struktur włóknistych cytoszkieletu komórek eukariotycznych. W zależności od rodzaju komórek w których występują wyodrębniono 5 typów filamentów pośrednich: typ I i II to filamenty keratynowe tworzące tonofibryle w komórkach nabłonkowych, typ III to filamenty wimentynowe występujące głównie w komórkach tkanki łącznej, desminowe występujące w tkance mięśniowej, glejowe występujące w komórkach glejowych, typ IV to neurofilamenty występujące w neuronach, oraz typ V to filamenty laminowe występujące prawie wyłącznie w jądrach komórkowych. Cytokeratyny stanowiące podstawowe białko strukturalne komórek nabłonkowych, to ok. 20 różnych polipeptydów o masie cząsteczkowej kda, wśród których ze względu na ruchliwość w polu elektrycznym wyróżnia się 2 podgrupy: typ I (CK9-CK20) cytokeratyny kwaśne, o punktach izoelektrycznych (pi) 4,9-5,7 i ciężarze cząsteczkowym kda oraz typ II (CK1-CK8) cytokeratyny obojętne lub zasadowe, o punktach izoelektrycznych (pi): 6,0-7,8 i ciężarze cząsteczkowym kda. Podstawową jednostką strukturalną filamentu pośredniego są tetramery zbudowane z cytokreatyn typu I i II połączonych w stechiometrycznych ilościach.. Ekspresja cytokeratyn zależy od rodzaju komórek, stopnia ich dojrzałości oraz zróżnicowania histologicznego. W nabłonku gruczołowym, prostym przeważają cytokeratyny 7, 8, 18, 19 natomiast w wielowarstwowych nabłonkach stwierdza się głównie obecność cytokeratyn 1 6 oraz 9-17 [12,18]. Komórki nowotworowe w przeważającej części zachowują ekspresję cytokeratyn komórek macierzystych. Pomimo różnic w zależności od histologicznego typu w komórkach nowotworowych dominująca jest ekspresja cytokeretyn 8, 18 i 19. Cytokeratyny nie są zasadniczo rozpuszczalne w płynach ustrojowych. Mechanizmy prowadzące do uwalniania rozpuszczalnych fragmentów cytokeratynowych do krążenia są złożone i nie do końca poznane. Uważa się, że jedną z przyczyn jest martwica komórek [2,27]. Wśród innych przyczyn zwiększonej ilości fragmentów cytokeratynowych w krążeniu, zwłaszcza w chorobach nowotworowych, wymienia się nieprawidłowe podziały komórkowe, możliwość przechodzenia monomerycznych polipeptdów cytokeratynowych z proliferujących komórek, jak i potranslacyjne modyfikacje N i C-końcowych regionów cytokeratyn [1,4]. Opracowanie szeregu przeciwciał poliklonalnych i monoklonalnych umożliwiło potwierdzenie homologiczności niektórych markerów nowotworowych z cytokeratynami 8, 18 i 19, a także przyczyniło się do opracowania nowych markerów nowotworowych z rodziny cytoketratyn. Do tej grupy zalicza się: TPA - polipeptydowy antygen tkankowy (cytokeratyny 8, 18 i 19), TPS - swoisty polipeptydowy antygen tkankowy (cytokeratyna 18), MonoTotal (cytokeratyny 8, 18 i 19) oraz antygen CYFRA 21-1 rozpuszczalny w osoczu fragment cytokeratyny 19. Zwłaszcza ten ostatni marker budzi szczególne zainteresowanie w aspekcie wykorzystania wyników jego oznaczeń u chorych na nowotwory, szczególnie niedrobnokomórkowego raka płuca. Ekspresję cytokeratyny 19 wykazano metodami immunohistochemicznymi w nabłonkach płaskich m.in. przewodów żółciowych, trzustkowych, śliniankach, jelita cienkiego i grubego, kanału szyjki macicy i endometrium, a także w nabłonkach pseudowielowarstwowych, oskrzeli, dróg moczowych jak również w komórkach nierogowaciejącego wielowarstwowego nabłonka płaskiego. Nasiloną ekspresję tej właśnie cytokeratyny wykazano w rozwijających się z tych komórek nowotworach głowy i szyi, szyjki macicy oraz płuca [11, 12, 29]. O ile w surowicy krwi ludzi zdrowych stężenie CYFRA21-1 nie przekracza 2,5 ng/ml, to miernie podwyższone stężenie markera,, nie przekraczając jednak prawie nigdy 9,5 ng/ml, obserwuje się w stanach zapalnych jak i niezłośliwych chorobach płuc, wątroby, trzustki, czy chorobach reumatycznych. Podwyższone stężenia CYFRA 21-1 są spotykane u 40 70% chorych na niedrobnokomorkowego raka płuca, przy czym ich częstość wykazuje wyraźną zależność od histologicznego typu nowotworu, najwyższe odsetki podwyższonych wyników spotykane są u chorych na płaskonabłonkowego raka płuca, szczególnie niskozróżnicowanego [6, 8, 16]. Należy zwrócić uwagę, że CYFRA 21-1 nie jest markerem swoistym dla niedrobnokomórkowego raka płuca, ale podwyższone stężenia tego markera spotyka się również u szeregu chorych na drobnokomórkowego raka płuca, a także w nowotworach o innej lokalizacji narządowej [19, 21, 24]. O ile oznaczenia CYFRA 21-1 są rekomendowane, głównie w aspekcie wartości prognostycznej wyników ich oznaczeń u chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca, przez National Academy of Clinical Biochemistry (NACB), European Group on Tumor Markers (EGTM) oraz Societe de Pneumologie de Langue Francaise (SPL), to HealthCare Medicare Administration prezentuje odmienną opinię, w związku z czym zestawy odczynnikowe do oznaczeń tego markera nie były dostępne do niedawna na rynku amerykańskim [32]. Przez stosunkowo długi okres na rynku dostępne były dla oznaczeń stężenia CYFRA 21-1 zestawy odczynnikowe produkcji CIS bio international i ROCHE Diagnostics. Obecnie firma Abbott Laboratories we współpracy z Fujirebio Diagnostics Inc. wprowadziła zestawy do oznaczeń tego markera metodą chemiluminiscencyjną na analizatorze ARCHITECT. Celem prezentowanych badań była zgodna z protokołem 276

3 E. Wójcik i inni badania poprawności ocena precyzji oznaczeń oraz porównanie wyników oznaczeń antygenu CYFRA 21-1 uzyskanych przy użyciu odczynników i analizatora firmy Abbott z wynikami oznaczeń wykonywanymi rutynowo na analizatorze cobas e411 z wykorzystaniem odczynników firmy Roche Diagnostics. Materiał i metody Przed rozpoczęciem ewaluacji przeprowadzono 6-punkową kalibrację testu ARCHITECT CYFRA 21-1, wykorzystując kalibratory o stężeniach 0; 2,5; 10,0; 25,0; 50,0 i 100,0 ng/ml, zawierające antygen wyizolowany z ludzkich linii komórkowych. Dostarczane kalibratory są rozpuszczone w sztucznej matrycy (bufor fosforanowy, albumina bydlęca) z dodatkiem środków konserwujących ProClin 300 i ProClin 900, zawierających zmodyfikowany glikol. Próbki kontrolne są monoparametryczne, zawierają pochodzący z ludzkich linii komórkowych antygen, w sztucznej matrycy z dodatkiem środków konserwujących ProClin 300 i ProClin 900. Badanie precyzji przeprowadzano zgodnie z wytycznymi CLSI (Clinical and Laboratory Standards Institute): poziom antygenu w 3 próbkach kontrolnych mierzono 2-krotnie, w co najmniej w 2-godzinnych odstępach czasu przez 5 kolejnych dni. W ocenie poprawności wyników oznaczeń oceniono stopień zgodności pomiędzy wartością średnią z serii wyników badań a przyjętą wartością odniesienia, tj. nominalnym stężeniem podanym przez wytwórcę. Badania porównawcze oznaczeń CYFRA 21-1 na analizatorach Architect oraz cobas e411 wykonano w 156 próbkach surowicy, pochodzących od 30 zdrowych osób, 30 z zapaleniem płuc i 96 chorych na raka płuca, w tym u 59 chorych na raka drobnokomórkowego (37 z ograniczoną do jednej połowy klatki piersiowej postacią nowotworu i 22 z uogólnioną postacią nowotworu) oraz u 37 chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca (17 w stopniu IIIB + IV przed rozpoczęciem leczenia, 15 ze stwierdzoną wznową lub rozsiewem procesu nowotworowego oraz 5 chorych po zabiegu chirurgicznym przed radioterapią). Użyte do badań porównawczych próbki surowic stanowiły materiał resztkowy po wykonanych oznaczeniach usługowych. Próbki surowic do momentu wykonania badań przechowywano zamrożone w temp. 70 o C. W badaniach na analizatorze Architect i1000 stosowano metodę chemiluminescencyjną. Fazę stałą stanowiły zawieszone w buforze TRIS mikrocząsteczki paramagnetyczne opłaszczone przeciwciałami monoklonalnymi skierowanymi przeciwko jednej determinancie antygenu CYFRA 21-1, ich rola polega na wychwyceniu antygenu CYFRA 21-1 z badanej próby. W drugim etapie dodawano zawieszone w buforze MES znakowane estrem akrydyny monoklonalne przeciwciało detekcyjne, specyficzne dla determinanty antygenowej zlokalizowanej w innym regionie cytokeratyny 19. Po separacji powstałych kompleksów: przeciwciało kompetycyjne CYFRA przeciwciało detekcyjne, za pomocą elektromagnesu w kolejnym etapie, dodawany jest nadtlenek wodoru utleniający ester akrydyny do ketonokwasu. W środowisku alkalicznym dochodzi do jego hydrolizy, a powstały nietrwały związek N-metykoakrydonu ulega rozpadowi, co prowadzi do emisji światła. System optyczny dokonuje pomiaru wyemitowanych fotonów światła przez ustalony okres czasu, a uzyskane względne jednostki luminescencji (RLU) służą do obliczeń stężenia antygenu CYFRA 21-1 w badanej próbce. Do wykreślenia krzywej kalibracyjnej wykorzystywany był 4-parametrowy model logarytmiczno-logitowy. Do oznaczeń antygenu CYFRA 21-1 na analizatorze cobas e411 wykorzystywana była technika elektrochemiluminescencji. W pierwszym etapie zawarte w buforze fosforanowym (ph = 7,2) znakowane kompleksem rutenu biotynylowane monoklonalne przeciwciała przeciwko cytokeratynie 19 (KS 19.1) oraz swoiste dla epitopu BM tej cytokeratyny, wiążą antygen obecny w badanej próbce. W kolejnym etapie dodawane są cząsteczki paramagnetyczne (w postaci koloidów tlenku żelaza) sprzężone ze streptawidyną wykazującą duże powinowactwo do biotyny, dzięki czemu powstałe kompleksy wiązane są na fazie stałej. Następnie mieszanina reakcyjna zawierająca w/w kompleksy zostaje przetransportowana do cel pomiarowych, gdzie po wypłukiwaniu nadmiaru nieprzereagowanych odczynników, kompleksy immunologiczne zostają wyłapywane poprzez magnes znajdujący się pod elektrodą platynową. Stymulacja elektryczna rozpoczyna reakcje utleniania i redukcji kompleksów rutenu w obecności trijpropyloaminy. Kation rutenu Ru +2 powracając ze stanu wzbudzonego do stanu podstawowego emituje światło o długości fali 620 nm, które rejestrowane jest przez fotopowielacz. Poziom antygenu CYFRA 21-1 w badanej próbce wyliczany jest w oparciu o krzywą wzorcową zakodowaną w kodzie paskowym odczynnika oraz dwupunktową rekalibrację, wykonaną przez użytkownika. Dostarczone przez firmę Roche Diagnostics kalibratory zawierają cytokeratynę 19 pochodzącą z ludzkich hodowlanych linii komórkowych MCF-7 w środowisku surowicy ludzkiej, a próbki kontrolne przygotowane na bazie surowicy ludzkiej są wieloparametrowe. W opracowaniu statystycznym wyników w celu obliczeń wartości średnich, odchyleń standardowych wartości bias, oceny istotności różnic testem t-studenta dla par zależnych jak i wykreślenia krzywych ROC korzystano z pakietu statystycznego StatSoft 9.0, podczas gdy do porównania zgodności wyników pomiędzy metodami zastosowano analizę regresji wg Passing and Bablocka, a do analizy charakteru różnic pomiędzy wynikami graficzną analizę wg Bland i Altnman oraz Mountain plot, wykorzystując program MedCalc 7.0. Wyniki Zgodnie z zaleceniami CLSI (Clinical and Laboratory Standards Institute) ocenę precyzji dokonano w oparciu o wyniki oznaczeń próbek kontrolnych, wykonywane każdorazowo w 2 seriach z dwukrotnym ich powtórzeniem każdego dnia w 5 kolejnych dniach (n = 20). Dla obu porównywanych metod, niezależnie od zakresu mierzonych stężeń, uzyskano 277

4 CYFRA 21-1 ocena metod oznaczeń w pełni satysfakcjonujące rezultaty, współczynniki zmienności kształtowały się wyraźnie poniżej wartości 5%, powszechnie przyjmowanej jako dopuszczalna w badaniach immunochemicznych. Wyliczana na podstawie porównania średnich z wyników 20 oznaczeń w próbkach kontrolnych, z podanymi przez wytwórców wartościami nominalnymi poprawność wyników była w pełni zadowalająca, zarówno dla zestawów odczynnikowych ARCHITECT CYFRA 21-1 jak i ROCHE cobas CYFRA 21-1, mieściła się w granicach błędu dopuszczalnego (tab. I). Wyniki precyzji i poprawności oznaczeń CYFRA 21-1 na analizatorze Architect i1000 oraz cobas e411 przedstawiono w tabeli I. Wyniki równoczasowo wykonanych na obu analizatorach oznaczeń stężenia antygenu CYFRA 21-1 w próbkach surowic nie różniły się istotnie i wynosiły odpowiednio 4,84 ± 12,07 ng/ml dla analizatora cobas e411 i 5, ,85 ng/ml dla Architect i1000. Analiza regresji wg Passing i Bablock wykazała liniową zależność pomiędzy wynikami oznaczeń wykonanych na obu analizatorach, współczynnik nachyleniowy wynosił 1,0236 i nie różnił się istotnie od jedności, natomiast współczynnik odcinający był bliski zera i wynosił 0,16. Porównanie wyników w wyodrębnionych podgrupach: osoby zdrowe, pacjenci ze stanem zapalnym płuc, chorzy na drobnokomórkowego i niedrobnokomórkowego raka płuca wykazało w odniesieniu do dwóch pierwszych podgrup istotnie wyższe stężenia CYFRA 21-1 uzyskane przy użyciu zestawów odczynnikowych i analizatora cobas e411 aniżeli z Architect i1000, a zatem w zakresie niższych poziomów markera, u badanych zaliczanych do grupy referencyjnej Brak było natomiast takich różnic pomiędzy wynikami oznaczeń uzyskanymi obu porównywanymi metodami dla chorych na drobnokomórkowego i niedrobnokomórkowego raka płuca (tabela II). W grupie osób zdrowych obserwowano liniową zależność pomiędzy wynikam oznaczeń CYFRA 21-1 uzyskanymi obu metodami, jednak wykazała ona, że o ile współczynnik odcinający był nieznacznie różny od zera ( 0,0497), to współczynnik nachyleniowy równania regresji był niższy od jedności i wynosił tylko 0,857 (ryc.1a). Potwierdzenie tendencji do istotnie niższych wyników uzyskiwanych zestawami odczyn- Rycina 1a. Ocena zgodności wyników oznaczeń CYFRA 21-1 porównywanymi metodami w grupie osób zdrowych. Tabela I. Wyniki precyzji i poprawności oznaczeń CYFRA 21-1 na analizatorze Architect i1000 oraz cobas e411. Próbka kontrolna Wartość nominalna Precyzja Poprawność średnia min max SD CV% bias bias% ARCHITECT CYFRA 21-1 C L1 5,00 5,21 4,68 5,49 0,173 3,31 0,21 4,20 C L2 15,00 15,12 14,47 16,14 0,459 3,03 0,12 0,80 C L3 35,00 34, 50 32,40 36,78 1,247 3,61-0,50-1,43 ROCHE cobas CYFRA 21-1 PCTM 1 3,18 3,08 2,92 3,21 0,076 2,46-0,10-3,14 PCTM 2 28,10 26,26 24,55 26,99 0,70 2,69-1,84-6,54 Tabela II. Wyniki testu t dla par zależnych. GRUPA analizator N Mediana Zakres wahań średnia SD p ZDROWI ZAPALENIE PŁUC GRUPA REFEREN. DRP NDRP Architect 30 0,895 0,32 2,25 0,998 0,484 0,0000 cobas 30 1,110 0,51 2,74 1,219 0,572 Architect 30 1,835 0,52 7,55 2,262 1,782 0,0007 cobas 30 2,115 0,63 7,08 2,439 1,774 Architect 60 1,065 0,32 7,55 1,631 1,443 0,000 cobas 60 1,235 0,50 7,08 1,829 1,445 Architect 59 1,77 0,46 8,25 1,986 1,190 N.S cobas 59 1,79 0,46 7,15 1,978 1,086 Architect 37 6,19 1,00 101,50 15,95 25,76 N.S cobas 37 6,31 1,21 100,60 14,30 22,39 278

5 E. Wójcik i inni nikowymi Architect CYFRA 21-1 w porównaniu do zestawów Roche Diagnostics stanowi dokonana metodą graficzną wg Bland i Altman ocena zależności pomiędzy wielkością różnic w wynikach uzyskiwanych obu metodami a zakresem mierzonych stężeń różnic, współczynnik nachyleniowy wynosił 0,1672 i był istotnie różny od zera (ryc.1b). Niesymetryczność percentylowego rozkładu różnic pomiędzy wynikami (ryc. 2b) Percentylowy rozkład różnic pomiędzy wynikami uzyskanymi na analizatorze cobas e411 i Architect i1000 oceniany metodą mountain plot był prawie symetryczny, 95% zakres różnic wahał się w przedziale od -0,39 do 0,795 ng/ml, przy medianie wynoszącej 0,17 ng/ml (ryc. 2c). W grupie chorych na drobnokomórkowego raka płuca stwier- Rycina 1b. Zależność różnic pomiędzy wynikami oznaczeń CYFRA 21-1 porównywanymi metodami od średnich stężeń markera w grupie osób zdrowych - wykres wg Bland i Altman. Rycina 2a. Ocena zgodnosci wyników oznaczeń CYFRA 21-1 porównywanymi metodami w grupie chorych z zapaleniem płuc. uzyskanymi obu porównywanymi metodami znajduje swoje odbicie również w wynikach analizy mountain plot, 95% wartości różnic mieściło się w granicach od -0,0807 do 0,485 ng/ml, przy medianie różnic wynoszącej 0,201 (ryc.1c). Rycina 2b. Zależność różnic pomiędzy wynikami oznaczeń CYFRA 21-1 porównywanymi metodami od średnich stężeń markera w chorych z zapaleniem płuc - wykres wg Bland i Altman. Rycina 1c. Skumulowany rozkład różnic pomiędzy wynikami oznaczeń CYFRA 21-1 wykonywanymi obu metodami w grupie osób zdrowych ( mountain plot ). W grupie chorych z zapaleniem płuc zakres wahań stężenia antygenu CYFRA 21-1 był szerszy aniżeli u osób zdrowych. Analiza regresji wg Passing i Bablock wykazała liniową zależność pomiędzy wynikami uzyskanymi obu metodami, współczynnik nachyleniowy równania regresji wynosił 0,937 i nie różnił się istotnie od jedności, a współczynnik odcinający (- 0,0461) był bliski zera (ryc. 2a). Analiza graficzna wg Bland i Altman nie wykazywała istotnych różnic pomiędzy wynikami oznaczeń CYFRA 21-1 w zależności od zakresu mierzonych stężeń; współczynnik nachyleniowy (0,0043) był bliski zeru Rycina 2c. Grupa chorych z zapaleniem płuc - skumulowany rozkład różnic stężeń CYFRA 21-1 pomiędzy wynikami uzyskanymi porównywanymi metodami (mountain plot). 279

6 CYFRA 21-1 ocena metod oznaczeń dzano liniową zależność pomiędzy wynikami uzyskanymi z obu metod, współczynnik nachyleniowy równania regresji wynosił 1,030 i nie różnił się istotnie od jedności, a współczynnik odcinający, który wynosił 0,0398 był bliski zeru (ryc.3.a). Analiza graficzna wg Bland i Altman wykazała brak różnic pomiędzy wynikami oznaczeń CYFRA 21-1 w zależności od zakresu mierzonych stężeń; współczynnik nachyleniowy ( 0,0293) nie różnił się istotnie od zera (ryc. 3b). Potwierdzenie tego stanu uzyskano metodą mountain plot, Rycina 3a. Ocena zgodności wyników oznaczeń CYFRA 21-1 porównywanymi metodami w grupie chorych na drobnokomórkowego raka płuc. 95% percentylowy zakres różnic wahał się w przedziale od -0,67 do 0,41 ng/ml, przy medianie różnic (-0,004 ng/ml) bliskiej zera (ryc. 3c). W grupie chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca stwierdzano liniową zależność pomiędzy wynikami uzyskanymi dla obu metod, współczynnik nachyleniowy równania regresji wg Passing a i Bablock a wynosił 1,1314, a współczynnik odcinający był ujemny i wynosił - 0,720 (ryc. 4a). Można to wiązać ze znacznymi różnicami w wynikach uzyskanych obu metodami przy wysokich stężeniach markera stwierdzanymi u pięciu chorych z rozpoznaniem raka płaskonabłonkowego. W 4 przypadkach stężenia CYFRA 21-1 były wyższe na analizatorze Architect i1000 aniżeli na cobas e411, a różnice przekraczały 6 ng/ml. Analiza graficzna wg Bland i Altmana potwierdziła występowanie istotnych różnic pomiędzy wynikami oznaczeń CYFRA 21-1 w zależności od zakresu mierzonych stężeń; współczynnik nachyleniowy wynosił 0,141 i istotnie różnił się od zera (ryc. 4b). 95% różnic pomiędzy stężeniami CYFRA 21-1 uzyskanymi porównywanymi metodami zawartych było w przedziale od -26,16 do 6,16 ng/ml, przy medianie równej 0,13, a zatem percentylowy rozkład różnic pomiędzy wynikami uzyskanymi dla obu testów był wyraźnie lewoskośny (ryc. 4c). Analiza wyników uzyskanych przy użyciu zestawów odczyn- Rycina 3b. Zależność różnic pomiędzy wynikami oznaczeń CYFRA 21-1 porównywanymi metodami od średnich stężeń markera u chorych na drobnokomórkowego raka płuca - wykres wg Bland i Altman. Rycina 4a. Ocena zgodności wyników oznaczeń CYFRA 21-1 porównywanymi metodami w grupie chorych na niedrobnokomórkowego raka płuc. Rycina 3c. Drobnokomórkowy rak płuca - skumulowany rozkład różnic stężeń CYFRA 21-1 pomiędzy wynikami uzyskanymi porównywanymi metodami (mountain plot). Rycina 4b. Zależność różnic pomiędzy wynikami oznaczeń CYFRA 21-1 porównywanymi metodami od średnich stężeń markera u chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca - wykres wg Bland i Altman. 280

7 E. Wójcik i inni Rycina 4c. Niedrobnokomórkowy rak płuca - skumulowany rozkład różnic stężeń CYFRA 21-1 pomiędzy wynikami uzyskanymi porównywanymi metodami (mountain plot). 5,04 ng/ml i 4,84 ng/ml (odpowiednio CYFRA 21-1 cobas e 411 i Architect CYFRA 21-1) a odsetki podwyższonych wyników u chorych na raka drobnokomórkowego wynosiły odpowiednio 1,7% i 1,7%, podczas gdy u chorych na raka niedrobnokomórkowego wynosiły 64,8% i 56,8%. Ocena użyteczności diagnostycznej wyników oznaczeń stężenia CYFRA 21-1 w oparciu o analizę krzywych ROC, wykreślonych dla chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca względem grupy referencyjnej, wykazała brak istotnych różnic w powierzchni pól pod tymi krzywymi pomiędzy obu porównywanymi metodami tj. CYFRA 21-1 cobas e411 i Architect i 1000 CYFRA 21-1 (ryc. 5). Wyznaczone w oparciu o krzywe ROC dla obu metod oznaczeń punkty odcięcia naj- nikowych Roche Diagnostics i analizatora immunochemicznego cobas e411, a zatem w tym wypadku stanowiących metodę odniesienia, wykazała u osób zdrowych stężenia CYFRA 21-1 istotnie niższe aniżeli u chorych z zapaleniem płuc (p = 0,0042), drobnokomórkowym jak i niedrobnokomórkowym rakiem płuca (w obu przypadkach p = 0,0001). Nie obserwowano natomiast istotnych różnic w stężeniach markera pomiędzy grupą z zapaleniem płuc i chorymi na drobnokomórkowego raka płuca, podczas gdy u chorych na raka niedrobnokomórkowego stężenia markera były istotnie wyższe zarówno w porównaniu do chorych na zapalenie płuc jak i chorych na raka dronokomórkowego (w obu przypadkach p = 0,0001). Wartość odcinająca wyznaczona jako 95 percentyl zakresu stężeń oznaczonych metodą odniesienia w grupie osób zdrowych wynosiła 2,58 ng/ml. Odsetki podwyższonych wyników w grupie chorych z zapaleniem płuc, na drobnokomórkowego i niedrobnokomórkowego raka płuca kształtowały się odpowiednio: 36,7%, 18,6% i 81,1%. Identyczny układ istotnych różnic pomiędzy badanymi grupami stwierdzano również dla stężenia CYFRA 21-1 oznaczanych przy użyciu zestawów odczynnikowych Architect CYFRA 21-1 i analizatora Architect i1000. Wartość odcinająca wyznaczona jako 95 percentyl wahań stężenia markera w grupie osób zdrowych dla tej metody pomiarowej wynosiła 2,11 ng/ml, a odsetki podwyższonych stężeń CYFRA 21-1 w grupie chorych z zapaleniem płuc, na drobnokomórkowego i niedrobnokomórkowego raka płuca kształtowały się odpowiednio: 36,7%, 27,1% i 83,8%. Oceniając różnice w stężeniach CYFRA 21-1 pomiędzy drobnokomórkowym i niedrobnokomórkowym rakiem płuca a grupą referencyjną, obejmującą zarówno osoby zdrowe jak i chorych z niezłośliwymi chorobami płuc, stwierdzano istotnie wyższe stężenie antygenu CYFRA 21-1 zarówno u chorych na raka drobnokomórkowego (p = 0,0226 i p = 0,0011 odpowiednio dla metody odniesienia i metody ocenianej) jak i niedrobnokomórkowego (p = 0,000 i p = 0,0001 odpowiednio Roche i Abbott). Wartości odcinające wyznaczone przy tak skonstruowanej grupie referencyjnej wynosiły Rycina 5. Krzywe ROC dla niedrobnokomórkowego raka płuc względem grupy referencyjnej. lepiej różnicujące chorych na raka niedrobnokomórkowego od grupy referencyjnej wynosi odpowiednio 3,07 ng/ml i 2,73 ng/ml (Roche i Abbott), a wyliczone dla tych wartości odcinających optymalne wartości czułości i swoistości diagnostycznej wynosiły odpowiednio 81,1% i 78,4% oraz 88,1% i 90%. Natomiast dla wyników CYFRA 21-1 oznaczonych przy użyciu zestawów odczynnikowych i analizatora Architect i1000 powierzchnia pola pod krzywą ROC wykreśloną dla drobnokomórkowego raka płuca względem grupy referencyjnej była istotnie większa aniżeli dla wyników uzyskanych metodą odniesienia (ryc. 6). Pole powierzchni pod krzywą ROC wykreśloną dla niedrobnokomórkowego raka płuca względem raka drobnokomórkowego dla wyników uzyskanych na analizatorze cobas e411 było istotnie wyższe aniżeli dla uzyskanych z analizatora Architect i1000 ( p = 0,0036) (ryc. 7). Dyskusja Diagnostyka chorób nowotworowych ma charakter kompleksowy, oprócz badania przedmiotowego i podmiotowego, wykorzystywanych jest w niej wiele technik diagnostyki obrazowej, metody endoskopowe, ale także badań laboratoryjnych, a szczególnie różnych markerów nowotworowych. 281

8 CYFRA 21-1 ocena metod oznaczeń Rycina 6. Krzywe ROC dla drobnokomórkowego raka płuca względem grupy referencyjnej. Rycina 7. Krzywe ROC dla niedrobnokomórkowego raka płuc względem chorych na raka drobnokomórkowego. Decydujące znaczenie odnośnie użyteczności tych ostatnich w tym zakresie ma czułość i swoistość diagnostyczna wyników ich oznaczeń. Niestety dla większości dotychczas poznanych markerów jest ona niezadowalająca, stąd badania markerów mają ograniczoną przydatność w diagnostyce nowotworów złośliwych, stanowią zazwyczaj informację o charakterze dodatkowym. Jednak badania markerów mają obecnie ustaloną już pozycję w kontroli chorych na nowotwory po leczeniu podstawowym dla wczesnego wykrycia ewentualnego nawrotu choroby, w monitorowaniu leczenia uzupełniającego i w ocenie reakcji chorych na to leczenie. Coraz większe zainteresowanie budzą możliwości wykorzystania wyników oznaczeń markerów w ocenie rokowania chorych, ich wartość prognostyczna i predykcyjna [5]. Szereg danych klinicznych wskazuje, że klasyczne czynniki prognostyczne takie jak stopień zaawansowania, typ histologiczny, stopień złośliwości nowotworu czy stan sprawności chorych mają ograniczoną użyteczność w ocenie prawdopodobieństwa przeżycia chorych na raka płuca. Sytuacja ta wymusza poszukiwania innych wskaźników, które mogłyby być pomocne w kwalifikacji chorych do określonych form terapii, przeżycia bezobjawowego i całkowitego chorych jak również ryzyka reaktywizacji procesu chorobowego. W tym względzie ocenie poddaje się wiele różnych wskaźników m.in. z zakresu biologii molekularnej, genetyki, a także diagnostyki biochemicznej, w tym również krążących markerów nowotworowych [17]. W znacznej mierze te ogólne uwagi odnośnie użyteczności badań markerów nowotworowych na różnych etapach diagnozowania i leczenia chorych na nowotwory złośliwe dotyczą również wykorzystania wyników ich badań u chorych na raka płuca, który należy do najczęstszych nowotworów złośliwych na świecie. Liczba zachorowań na ten nowotwór przekroczyła już milion osób rocznie. Nowotwór występuje 3-krotnie częściej u mężczyzn aniżeli u kobiet. W Polsce w 2008 r stwierdzono ok nowych zachorowań na raka płuca u mężczyzn i ok.5332 u kobiet. O ile współczynniki zachorowalności u mężczyzn w ostatnich 13 latach nieznacznie spadają (77,9 vs. 52,4/100 tys.), to u kobiet obserwuje się tendencje wzrostową (13,2 vs. 15,4/100 tys.) [33]. Pomimo systematycznego doskonalenia metod terapeutycznych w Polsce podobnie jak w wielu innych krajach Unii Europejskiej, wskaźniki przeżyć 5 letnich są niskie i kształtują się na poziomie ok. 14%. Znaczna liczba typów histologicznych nowotworów płuc i wynikające stąd w szeregu przypadków zróżnicowanie własności były przyczyną, że w diagnostyce biochemicznej raka płuca poddano weryfikacji, w tym również w aspekcie przydatności wyników ich oznaczeń dla oceny rokowania chorych, szeroki panel markerów m.in. antygen karcynoembrionalny (CEA), antygen raka płaskonabłonkowego (SCC-Ag), tkankowy polipeptydowy antygen (TPA), swoisty polipeptydowy antygen tkankowy (TPS), antygen pochodny cytokeratyny 19 (CYFRA 21-1), antygen nowotworowy 125 (CA 125), dehydrogenazę pleczanowaą (LDH), chromograninę A, swoistą enolazę neuronową (NSE) oraz propeptyd uwalniający gastrynę (ProGRP). Dane pochodzące z różnych ośrodków wskazują na NSE i ProGRP jako markery pomocne w ocenie przeżycia chorych na raka drobnokomorkowego [10,25,34], a CEA, SCC-Ag, CYFRA 21-1 jako przydatne w ocenie przeżycia chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca, nie tylko w zaawansowanym ale również we wczesnych stadiach procesu nowotworowego [3,8,9,22]. W 1998 r. grupa badaczy z ISOBM dla cytokeratyny 19 zidentyfikowała 10 przeciwciał monoklonalnych, charakterystycznych dla dwóch determinant antygenowych znajdujących się w odległych rejonach cząsteczki. Przeciwciała 179,195, 197 i 204 opisujące epitop zlokalizowany pomiędzy 311 a 335 aminokwasem rdzeniowej domeny filamentu cytokeratynowego znane są pod nazwą KS 19.1, natomiast przeciwciała 182, 183, 187, 194 i 201 opisujące epitop umiejscowiony pomiędzy 346 a 367 aminokwasem i przeciwciało 231 wykazujące reaktywność w stosunku do epitopu znajdującego 282

Ocena użyteczności markera MonoTotal w diagnostyce chorych na raka płuca

Ocena użyteczności markera MonoTotal w diagnostyce chorych na raka płuca diagnostyka laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics 2009 Volume 45 Number 1 75-80 Praca oryginalna Original Article Ocena użyteczności markera MonoTotal w diagnostyce chorych na raka płuca Ewa

Bardziej szczegółowo

S T R E S Z C Z E N I E

S T R E S Z C Z E N I E STRESZCZENIE Cel pracy: Celem pracy jest ocena wyników leczenia napromienianiem chorych z rozpoznaniem raka szyjki macicy w Świętokrzyskim Centrum Onkologii, porównanie wyników leczenia chorych napromienianych

Bardziej szczegółowo

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

RAK PŁUCA A CHOROBY WSPÓŁISTNIEJĄCE

RAK PŁUCA A CHOROBY WSPÓŁISTNIEJĄCE Beata Brajer-Luftmann Katedra i Klinika Pulmonologii, Alergologii i Onkologii Pulmonologicznej UM w Poznaniu TPT 30.11.2013r. Najczęstszy nowotwór na świecie (ok. 1,2 mln zachorowań i ok. 1,1ml zgonów)

Bardziej szczegółowo

HE4 i CA 125 - porównanie metod oznaczeń

HE4 i CA 125 - porównanie metod oznaczeń diagnostyka laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics 2012 Volume 48 Number 1 41-49 Praca oryginalna Original Article HE4 i CA 125 - porównanie metod oznaczeń HE4 and CA 125 comparison of determination

Bardziej szczegółowo

Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne

Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne Świerblewski M. 1, Kopacz A. 1, Jastrzębski T. 1 1 Katedra i

Bardziej szczegółowo

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Pulmonologia 2015, PAP, Warszawa, 26 maja 2015 1 Epidemiologia raka płuca w Polsce Pierwszy nowotwór w Polsce pod względem umieralności. Tendencja

Bardziej szczegółowo

Elevated serum NSE level in locally advanced and metastatic NSCLC predispose to better response to chemotherapy but worse survival

Elevated serum NSE level in locally advanced and metastatic NSCLC predispose to better response to chemotherapy but worse survival PRACA ORYGINALNA Monika Załęska 1, Monika Szturmowicz 2, Jacek Zych 1, Barbara Roszkowska-Śliż 1, Urszula Demkow 3, Renata Langfort 4, Kazimierz Roszkowski-Śliż 1 1 III Klinika Chorób Płuc Instytutu Gruźlicy

Bardziej szczegółowo

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000 Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Korzystny wpływ skryningu na zmniejszenie umieralności z powodu raka

Bardziej szczegółowo

Porównanie stopnia ekspresji cytokeratyny 19 w tkance guza i stężenia CYFRY 21-1 w surowicy w niedrobnokomórkowym raku płuca

Porównanie stopnia ekspresji cytokeratyny 19 w tkance guza i stężenia CYFRY 21-1 w surowicy w niedrobnokomórkowym raku płuca ARTYKUŁ ORYGINALNY Porównanie stopnia ekspresji cytokeratyny 19 w tkance guza i stężenia CYFRY 21-1 w surowicy w niedrobnokomórkowym raku płuca Monika Kosacka, Renata Jankowska Katedra i Klinika Pulmono

Bardziej szczegółowo

ProGRP, VEGF i CRP w ocenie rokowania chorych na drobnokomórkowego raka płuca

ProGRP, VEGF i CRP w ocenie rokowania chorych na drobnokomórkowego raka płuca diagnostyka laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics 2012 Volume 48 Number 4 3385 Praca oryginalna Original Article ProGRP, VEGF i CRP w ocenie rokowania chorych na drobnokomórkowego raka płuca

Bardziej szczegółowo

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Karolina Klara Radomska Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Streszczenie Wstęp Ostre białaczki szpikowe (Acute Myeloid Leukemia, AML) to grupa nowotworów mieloidalnych,

Bardziej szczegółowo

I. STRESZCZENIE Cele pracy:

I. STRESZCZENIE Cele pracy: I. STRESZCZENIE Przewlekłe zapalenie trzustki (PZT) jest przewlekłym procesem zapalnym, powodującym postępujące i nieodwracalne włóknienie trzustki. Choroba przebiega z okresami remisji i zaostrzeń, prowadząc

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH EPIDEMIOLOGIA prof. dr hab. med. Jan Kornafel Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM we Wrocławiu Mierniki epidemiologiczne Mierniki epidemiologiczne

Bardziej szczegółowo

Załącznik do OPZ nr 8

Załącznik do OPZ nr 8 Załącznik do OPZ nr 8 Lista raportów predefiniowanych Lp. Tytuł raportu Potencjalny użytkownik raportu 1. Lista chorych na raka stercza w zależności od poziomu antygenu PSA (w momencie stwierdzenia choroby)

Bardziej szczegółowo

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień Marcin Stępie pień Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM Wrocław, Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu. Cele diagnostyki rozpoznanie choroby nowotworowej; ocena zaawansowania

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

Sytuacja w zakresie zachorowań na raka szyjki macicy w woj. dolnośląskim w latach 2005-2011

Sytuacja w zakresie zachorowań na raka szyjki macicy w woj. dolnośląskim w latach 2005-2011 Sytuacja w zakresie zachorowań na raka szyjki macicy w woj. dolnośląskim w latach 25-211 Ostatnie, opublikowane w roku 212 dane dla Polski [1] wskazują, że w latach 28-29 w woj. dolnośląskim stwierdzano

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH Walidacja metod analitycznych (według ISO) to proces ustalania parametrów charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

Nowy wskaźnik stanu zapalnego w ocenie rokowania chorych na drobnokomórkowego raka płuca

Nowy wskaźnik stanu zapalnego w ocenie rokowania chorych na drobnokomórkowego raka płuca diagnostyka laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics Diagn Lab 2014; 50(4): 293-298 Praca oryginalna Original Article Nowy wskaźnik stanu zapalnego w ocenie rokowania chorych na drobnokomórkowego

Bardziej szczegółowo

DIAGNOSTYKA LABORATORYJNA CHORÓB NOWOTWOROWYCH

DIAGNOSTYKA LABORATORYJNA CHORÓB NOWOTWOROWYCH PRZYKŁADOWA PULA PYTAŃ DIAGNOSTYKA LABORATORYJNA CHORÓB NOWOTWOROWYCH Markery nowotworowe nie są powszechnie stosowane w badaniu przesiewowym ludności ze względów finansowych mimo potwierdzonego wpływu

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe stanowią w krajach rozwiniętych, również w Polsce drugą po chorobach układu krążenia przyczynę zgonów.

Nowotwory złośliwe stanowią w krajach rozwiniętych, również w Polsce drugą po chorobach układu krążenia przyczynę zgonów. Opracowanie: Dr n. med. Beata Samson mgr Mariola Krasucka ALAB laboratoria Sp. z o.o., Warszawa 2015 Nowotwory złośliwe stanowią w krajach rozwiniętych, również w Polsce drugą po chorobach układu krążenia

Bardziej szczegółowo

Dr hab. med. Mirosław Dziuk, prof. nadzw. Kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej WIM Warszawa

Dr hab. med. Mirosław Dziuk, prof. nadzw. Kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej WIM Warszawa Dr hab. med. Mirosław Dziuk, prof. nadzw. Kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej WIM Warszawa ROZPOZNAWANIE: PET - CT W ONKOLOGII poszukiwanie ognisk choroby - wczesne wykrywanie różnicowanie zmian łagodnych

Bardziej szczegółowo

Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu. Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu Dr n med. Urszula Wojciechowska Rak gruczołu krokowego na świecie Rak gruczołu krokowego jest drugim najczęściej diagnozowanym rakiem i piątą co do częstości

Bardziej szczegółowo

Biochemiczne markery nowotworowe

Biochemiczne markery nowotworowe Biochemiczne markery nowotworowe mgr Agnieszka Jeleń Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki Analityka Medyczna IV rok Nowotwory przewodu pokarmowego zapadalności na nowotwory przewodu pokarmowego

Bardziej szczegółowo

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska Dane mikromacierzowe Mateusz Markowicz Marta Stańska Mikromacierz Mikromacierz DNA (ang. DNA microarray) to szklana lub plastikowa płytka (o maksymalnych wymiarach 2,5 cm x 7,5 cm) z naniesionymi w regularnych

Bardziej szczegółowo

Lublin, 26 maja, 2015 roku

Lublin, 26 maja, 2015 roku Lublin, 26 maja, 2015 roku Recenzja pracy doktorskiej lek. Iwony Kubickiej- Mendak pt. Ocena przyczyn niepowodzenia leczenia i ryzyka późnych powikłań brachyterapii LDR i HDR chorych na raka szyjki macicy

Bardziej szczegółowo

Możliwości wykorzystania markerów ProGRP, NSE i CYFRA 21-1 w diagnostyce raka płuca

Możliwości wykorzystania markerów ProGRP, NSE i CYFRA 21-1 w diagnostyce raka płuca NOWOTWORY Journal of Oncology 8 volume 58 Number 3 231 237 Możliwości wykorzystania markerów ProGRP, NSE i CYFRA 21-1 w diagnostyce raka łuca Ewa Wójcik, Beata Sas-Korczyńska, Jadwiga Taraacz, Urszula

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Kilka ważnych porad dla kobiet chorych na raka piersi Konsultacja merytoryczna: dr hab. n. med. Lubomir Bodnar Warto wiedzieć więcej o swojej

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

Cykl kształcenia 2013-2016

Cykl kształcenia 2013-2016 203-206 SYLABUS Nazwa Fizjoterapia kliniczna w chirurgii, onkologii i medycynie paliatywnej. Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny, Instytut Fizjoterapii Kod Studia Kierunek studiów Poziom

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIM. Dorota Stępień Świętokrzyskie Centrum Onkologii Zakład Epidemiologii Nowotworów

EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIM. Dorota Stępień Świętokrzyskie Centrum Onkologii Zakład Epidemiologii Nowotworów EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIM Dorota Stępień Świętokrzyskie Centrum Onkologii Zakład Epidemiologii Nowotworów Nowotwory złośliwe stanowią narastający problem zdrowotny i ekonomiczny

Bardziej szczegółowo

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Barbara Radecka Opolskie Centrum Onkologii Amadeo Modigliani (1884-1920) 1 Młode chore Kto to taki??? Daniel Gerhartz (1965-) 2 3 Grupy wiekowe

Bardziej szczegółowo

Acusera 24.7 - zarządzanie wynikami kontroli wewnątrzlaboratoryjnej

Acusera 24.7 - zarządzanie wynikami kontroli wewnątrzlaboratoryjnej Acusera 24.7 - zarządzanie wynikami kontroli wewnątrzlaboratoryjnej II Konferencja Diagnostów Laboratoryjnych Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach 14 września 2015 Acusera 24. 7 - główne funkcje: 1.Prowadzenie

Bardziej szczegółowo

Czy wiemy jak u chorych na raka gruczołu krokowego optymalnie stosować leczenie systemowe w skojarzeniu z leczeniem miejscowym?

Czy wiemy jak u chorych na raka gruczołu krokowego optymalnie stosować leczenie systemowe w skojarzeniu z leczeniem miejscowym? Czy wiemy jak u chorych na raka gruczołu krokowego optymalnie stosować leczenie systemowe w skojarzeniu z leczeniem miejscowym? Piotr Potemski Klinika Chemioterapii Nowotworów Katedry Onkologii Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

INNOWACJE W LECZENIU CHORYCH NA RAKA PŁUCA Standaryzacja metod patomorfologicznych w diagnostyce raka płuca w Polsce i na świecie

INNOWACJE W LECZENIU CHORYCH NA RAKA PŁUCA Standaryzacja metod patomorfologicznych w diagnostyce raka płuca w Polsce i na świecie INNOWACJE W LECZENIU CHORYCH NA RAKA PŁUCA Standaryzacja metod patomorfologicznych w diagnostyce raka w Polsce i na świecie W.T. Olszewski Warszawa 21 03 2014 Złośliwe nowotwory nabłonkowe Squamous cell

Bardziej szczegółowo

Efektywna kontrola chorych po leczeniu nowotworów jąder

Efektywna kontrola chorych po leczeniu nowotworów jąder Efektywna kontrola chorych po leczeniu nowotworów jąder Marzena Wełnicka-Jaśkiewicz Klinika Onkologii i Radioterapii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego Efektywna kontrola ścisła obserwacja po leczeniu

Bardziej szczegółowo

1.2. Zlecenie może być wystawione w formie elektronicznej z zachowaniem wymagań, o których mowa w poz. 1.1.

1.2. Zlecenie może być wystawione w formie elektronicznej z zachowaniem wymagań, o których mowa w poz. 1.1. Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2005 r. (poz. ) Załącznik Nr 1 Podstawowe standardy jakości w czynnościach laboratoryjnej diagnostyki medycznej, ocenie ich jakości i wartości diagnostycznej

Bardziej szczegółowo

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE Marian Reinfuss CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE OCENA WARTOŚCI CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE PROWADZENIA BADAŃ KONTROLNYCH 1. długość przeŝycia

Bardziej szczegółowo

Dokładność i precyzja wydajności systemu Accu-Chek Active. Wprowadzenie. Metoda

Dokładność i precyzja wydajności systemu Accu-Chek Active. Wprowadzenie. Metoda Dokładność i precyzja wydajności systemu Accu-Chek Active I. DOKŁADNOŚĆ Ocena dokładności systemu została przeprowadzona w odniesieniu do normy ISO 15197. Wprowadzenie Celem badania było określenie dokładności

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki włóknienia nerek

Wskaźniki włóknienia nerek Wskaźniki włóknienia nerek u dzieci z przewlekłą chorobą nerek leczonych zachowawczo Kinga Musiał, Danuta Zwolińska Katedra i Klinika Nefrologii Pediatrycznej Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich

Bardziej szczegółowo

Sterowanie jakością badań i analiza statystyczna w laboratorium

Sterowanie jakością badań i analiza statystyczna w laboratorium Sterowanie jakością badań i analiza statystyczna w laboratorium CS-17 SJ CS-17 SJ to program wspomagający sterowanie jakością badań i walidację metod badawczych. Może działać niezależnie od innych składników

Bardziej szczegółowo

Największe wyzwania w diagnostyce zaburzeń lipidowych. Cholesterol LDL oznaczany bezpośrednio, czy wyliczany ze wzoru Friedewalna, na czczo czy nie?

Największe wyzwania w diagnostyce zaburzeń lipidowych. Cholesterol LDL oznaczany bezpośrednio, czy wyliczany ze wzoru Friedewalna, na czczo czy nie? Największe wyzwania w diagnostyce zaburzeń lipidowych. Cholesterol LDL oznaczany bezpośrednio, czy wyliczany ze wzoru Friedewalna, na czczo czy nie? Bogdan Solnica Katedra Biochemii Klinicznej Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego

Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego Aleksandra Sałagacka Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego Pracownia Biologii Molekularnej i Farmakogenomiki

Bardziej szczegółowo

Użyteczność badań markerów nowotworowych w diagnostyce nowotworów głowy i szyi

Użyteczność badań markerów nowotworowych w diagnostyce nowotworów głowy i szyi Współczesna Onkologia (2006) vol. 10; 6 (274 279) Dominującym typem histologicznym wśród nowotworów głowy i szyi jest rak płaskonabłonkowy. Stwarza to określone preferencje przy doborze markerów nowotworowych,

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

OPTYMALNE SCHEMATY LECZENIA A PLANOWANIE ZASOBÓW W ONKOLOGII. PRZYKŁAD RAKA PIERSI. V LETNIA AKADEMIA ONKOLOGICZNA dla DZIENNIKARZY

OPTYMALNE SCHEMATY LECZENIA A PLANOWANIE ZASOBÓW W ONKOLOGII. PRZYKŁAD RAKA PIERSI. V LETNIA AKADEMIA ONKOLOGICZNA dla DZIENNIKARZY OPTYMALNE SCHEMATY LECZENIA A PLANOWANIE ZASOBÓW W ONKOLOGII PRZYKŁAD RAKA PIERSI V LETNIA AKADEMIA ONKOLOGICZNA dla DZIENNIKARZY Ewelina Żarłok Revelva Concept Warszawa, 6 sierpnia 2015 1 CZYM JEST MODEL

Bardziej szczegółowo

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 2223115. (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 08.12.2008 08859952.

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 2223115. (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 08.12.2008 08859952. RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 222311 (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 08.12.08 088992.7 (13) (1) T3 Int.Cl. G01N 33/74 (06.01) Urząd

Bardziej szczegółowo

VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ. LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń

VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ. LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń 1. Scyntygrafia i radioizotopowe badanie czynnościowe tarczycy 1) gamma kamera planarna lub scyntygraf;

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ZDOLNOŚCI PROCESU O ZALEŻNYCH CHARAKTERYSTYKACH

ANALIZA ZDOLNOŚCI PROCESU O ZALEŻNYCH CHARAKTERYSTYKACH Małgorzata Szerszunowicz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach ANALIZA ZDOLNOŚCI PROCESU O ZALEŻNYCH CHARAKTERYSTYKACH Wprowadzenie Statystyczna kontrola jakości ma na celu doskonalenie procesu produkcyjnego

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wykrycia raka jelita grubego Ocena

Bardziej szczegółowo

Oznaczenie Hevylite polega na rozpoznaniu epitopów pomiędzy stałymi regionami ciężkich i lekkich łańcuchów. lg oznacza lgg, A lub M.

Oznaczenie Hevylite polega na rozpoznaniu epitopów pomiędzy stałymi regionami ciężkich i lekkich łańcuchów. lg oznacza lgg, A lub M. Unikatowy test do dokładnego oznaczania kompletnych cząsteczek immunoglobulin. Hevylite umożliwia lepsze monitorowanie pacjentów ze szpiczakiem mnogim. Łańcuch lekki κ Łańcuch lekki λ docelowy epitop dla

Bardziej szczegółowo

Wpływ rehabilitacji na stopień niedokrwienia kończyn dolnych w przebiegu miażdżycy.

Wpływ rehabilitacji na stopień niedokrwienia kończyn dolnych w przebiegu miażdżycy. Marek Ciecierski, Zygmunt Mackiewicz, Arkadiusz Jawień Wpływ rehabilitacji na stopień niedokrwienia kończyn dolnych w przebiegu miażdżycy. Z Katedry i Kliniki Chirurgii Ogólnej AM w Bydgoszczy Kierownik

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS Zagadnienia teoretyczne. Spektrofotometria jest techniką instrumentalną, w której do celów analitycznych wykorzystuje się przejścia energetyczne zachodzące

Bardziej szczegółowo

Odległe następstwa różnych scenariuszy polityki zdrowotnej w zakresie kontroli zakażeń HCV Robert Flisiak

Odległe następstwa różnych scenariuszy polityki zdrowotnej w zakresie kontroli zakażeń HCV Robert Flisiak Odległe następstwa różnych scenariuszy polityki zdrowotnej w zakresie kontroli zakażeń HCV Robert Flisiak Klinika Chorób Zakaźnych i Hepatologii Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku Polskie Towarzystwo

Bardziej szczegółowo

Guzy tylnej jamy czaszki w materiale Oddziału Neurochirurgii Dziecięcej w Poznaniu

Guzy tylnej jamy czaszki w materiale Oddziału Neurochirurgii Dziecięcej w Poznaniu Guzy tylnej jamy czaszki w materiale Oddziału Neurochirurgii Dziecięcej w Poznaniu Tumors of posterior fossa in material of Pediatric Neurologial Surgery in Poznań Krzysztof Jarmusz, Katarzyna Nowakowska,

Bardziej szczegółowo

Pozytronowa tomografia emisyjna PET zastosowanie kliniczne. CSK MSWiA i CMKP Warszawa

Pozytronowa tomografia emisyjna PET zastosowanie kliniczne. CSK MSWiA i CMKP Warszawa Pozytronowa tomografia emisyjna PET zastosowanie kliniczne Jarosław aw B. Ćwikła CSK MSWiA i CMKP Warszawa Podstawy PET w onkologii Główne wykorzystanie kliniczne - onkologia; Ocena pojedynczych zmian

Bardziej szczegółowo

IMMUNOHISTOCHEMICZNA OCENA MERKERÓW PROLIFERACJI KOMÓRKOWEJ W RAKU JELITA GRUBEGO

IMMUNOHISTOCHEMICZNA OCENA MERKERÓW PROLIFERACJI KOMÓRKOWEJ W RAKU JELITA GRUBEGO IMMUNOHISTOCHEMICZNA OCENA MERKERÓW PROLIFERACJI KOMÓRKOWEJ W RAKU JELITA GRUBEGO EWA STĘPIEŃ ZAKŁAD PATOMORFOLOGII OGÓLNEJ AKADEMII MEDYCZNEJ W BIAŁYMSTOKU KIEROWNIK I OPIEKUN PRACY: Dr KATARZYNA GUZIŃSKA-USTYMOWICZ

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2005 roku

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2005 roku Nowotwory złośliwe u dzieci w 2005 roku Urszula Wojciechowska, Joanna Didkowska Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów, Centrum Onkologii - Instytut, Warszawa Krajowy Rejestr Nowotworów Niniejsze

Bardziej szczegółowo

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska Hematoonkologia w liczbach Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory hematologiczne wg Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (rew 10) C81 -Chłoniak Hodkina C82-C85+C96

Bardziej szczegółowo

Zasady wykonania walidacji metody analitycznej

Zasady wykonania walidacji metody analitycznej Zasady wykonania walidacji metody analitycznej Walidacja metod badań zasady postępowania w LOTOS Lab 1. Metody badań stosowane w LOTOS Lab należą do następujących grup: 1.1. Metody zgodne z uznanymi normami

Bardziej szczegółowo

Jarosław B. Ćwikła. Wydział Nauk Medycznych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

Jarosław B. Ćwikła. Wydział Nauk Medycznych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Nowe algorytmy oceny odpowiedzi na leczenie w badaniach strukturalnych, dużo dalej niż klasyczne kryteria RECIST Jarosław B. Ćwikła Wydział Nauk Medycznych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Radiologiczna

Bardziej szczegółowo

Personalizacja leczenia w hematoonkologii dziecięcej

Personalizacja leczenia w hematoonkologii dziecięcej MedTrends 2016 Europejskie Forum Nowoczesnej Ochrony Zdrowia Zabrze, 18-19 marca 2016 r. Personalizacja leczenia w hematoonkologii dziecięcej Prof. dr hab. n. med. Tomasz Szczepański Katedra i Klinika

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

Czy istnieją nowe i stare glukometry? Bogdan Solnica Katedra Biochemii Klinicznej Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum Kraków

Czy istnieją nowe i stare glukometry? Bogdan Solnica Katedra Biochemii Klinicznej Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum Kraków Czy istnieją nowe i stare glukometry? Bogdan Solnica Katedra Biochemii Klinicznej Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum Kraków Glukometry nowe stare lepsze gorsze Glukometry mają ok. 45 lat Nowe glukometry

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19 Przedmowa Barbara Czerska.................................. 11 Autorzy.................................................... 17 Wykaz skrótów.............................................. 19 Rozdział I.

Bardziej szczegółowo

Guzy zarodkowe jąder czego możemy dowiedzieć się od patologa?

Guzy zarodkowe jąder czego możemy dowiedzieć się od patologa? Guzy zarodkowe jąder czego możemy dowiedzieć się od patologa? Marcin Ligaj Zakład Patologii Centrum Onkologii w Warszawie Diagnostyka patomorfologiczna 1. Ocena wycinków z biopsji chirurgicznej jądra pacjenci

Bardziej szczegółowo

Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną. Klinika Onkologii i Radioterapii

Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną. Klinika Onkologii i Radioterapii Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną chemioterapię z udziałem cisplatyny? Jacek Jassem Klinika Onkologii i Radioterapii Gdańskiego ń Uniwersytetu t Medycznego Jaka jest siła

Bardziej szczegółowo

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie Sekwencyjność występowania zaburzeń molekularnych w niedrobnokomórkowym raku płuca

Bardziej szczegółowo

Rak prostaty męska sprawa. Dr med. Piotr Machoy

Rak prostaty męska sprawa. Dr med. Piotr Machoy Rak prostaty męska sprawa Dr med. Piotr Machoy Wstęp Rocznie w Europie ok. 10% zgonów u mężczyzn z powodu chorób nowotworowych spowodowanych jest przez raka prostaty Rak prostaty (RS) jest jednym z trzech

Bardziej szczegółowo

Program dotyczy wyłącznie kontynuacji leczenia pacjentów włączonych do programu do dnia 30.03.2008.

Program dotyczy wyłącznie kontynuacji leczenia pacjentów włączonych do programu do dnia 30.03.2008. załącznik nr 7 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Program dotyczy wyłącznie kontynuacji leczenia pacjentów włączonych do programu do dnia 30.03.2008. 1. Nazwa programu:

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE PET/CT W OKOLOGII

WYKORZYSTANIE PET/CT W OKOLOGII WYKORZYSTANIE PET/CT W OKOLOGII Jarosław B. Ćwikła CMKP Warszawa I CSK MSWiA Podstawy PET-CT w onkologii Główne wykorzystanie kliniczne - onkologia; Ocena pojedynczych zmian ogniskowych w płucach (cień

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej

Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej Wprowadzenie: Większość lądowych organizmów kręgowych część jonów amonowych NH + 4, produktu rozpadu białek, wykorzystuje w biosyntezie

Bardziej szczegółowo

Poniżej prezentuję treść własnego wystąpienia w ramach spotkania okrągłego stołu. Główne punkty wystąpienia:

Poniżej prezentuję treść własnego wystąpienia w ramach spotkania okrągłego stołu. Główne punkty wystąpienia: Kwalifikacja do leczenia osteoporozy i kosztoefektywność leczenia osteoporozy w Polsce, polska wersja FRAX konferencja okrągłego stołu podczas IV Środkowo Europejskiego Kongresu Osteoporozy i Osteoartrozy

Bardziej szczegółowo

Rola i zakres limfadenektomii w raku pęcherza moczowego

Rola i zakres limfadenektomii w raku pęcherza moczowego Tomasz Borkowski Department of Urology Medical University of Warsaw Rola i zakres limfadenektomii w raku pęcherza moczowego VII Pomorskie spotkanie Uroonkologiczne Rak pęcherza moczowego Henry Gray (1825

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

WTÓRNE OPERACJE CYTOREDUKCYJNE - ZASADY KWALIFIKACJI

WTÓRNE OPERACJE CYTOREDUKCYJNE - ZASADY KWALIFIKACJI WTÓRNE OPERACJE CYTOREDUKCYJNE - ZASADY KWALIFIKACJI Paweł Basta Klinika Ginekologii i Onkologii Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie Uniwersyteckie Centrum Leczenia Chorób Piersi I Katedra Chirurgii Ogólnej

Bardziej szczegółowo

Opis programu Leczenie radioizotopowe

Opis programu Leczenie radioizotopowe Opis programu Leczenie radioizotopowe I. Leczenie radioizotopowe z zastosowaniem 131-I Leczenie dotyczy schorzeń tarczycy (choroby Graves-Basedowa, wola guzowatego, guzów autonomicznych). Polega ono na

Bardziej szczegółowo

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby SPIS TREŚCI JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje Wątroba jest największym narządem wewnętrznym naszego organizmu. Wątroba jest kluczowym organem regulującym nasz metabolizm (każda substancja

Bardziej szczegółowo

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Łukasz Adamkiewicz Health and Environment Alliance (HEAL) 10 Marca 2014, Kraków HEAL reprezentuje interesy Ponad 65 organizacji członkowskich

Bardziej szczegółowo

Leczenie i przeżycia 5-letnie dolnośląskich kobiet chorych na nowotwory złośliwe piersi z lat 2004-2008

Leczenie i przeżycia 5-letnie dolnośląskich kobiet chorych na nowotwory złośliwe piersi z lat 2004-2008 Leczenie i przeżycia 5-letnie dolnośląskich kobiet chorych na nowotwory złośliwe piersi z lat 2004-2008 W latach 2004-2008 w Dolnośląskim Rejestrze Nowotworów zarejestrowaliśmy 6.125 zachorowań na inwazyjne

Bardziej szczegółowo

ELEKTROMAGNETYCZNA NAWIGACJA W DIAGNOSTYCE OBWODOWYCH GUZKÓW PŁUC

ELEKTROMAGNETYCZNA NAWIGACJA W DIAGNOSTYCE OBWODOWYCH GUZKÓW PŁUC ELEKTROMAGNETYCZNA NAWIGACJA W DIAGNOSTYCE OBWODOWYCH GUZKÓW PŁUC płk dr hab. n. med. A. CHCIAŁOWSKI WOJSKOWY INSTYTUT MEDYCZNY Warszawa CIEŃ OKRĄGŁY PŁUCA Przeważnie rozpoznanie przypadkowe Powyżej 150

Bardziej szczegółowo

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 1. Leczeniem powinni być objęci chorzy z ostrym, przewlekłym zapaleniem wątroby oraz wyrównaną

Bardziej szczegółowo

Pracownia Patologii Ogólnej i Neuropatologii, Katedra Pielęgniarstwa, Gdański Uniwersytet Medyczny

Pracownia Patologii Ogólnej i Neuropatologii, Katedra Pielęgniarstwa, Gdański Uniwersytet Medyczny POZAGONADALNE I POZACZASZKOWE GUZY GERMINALNE (EXTRAGONADAL GERM CELL TUMOR) Ewa IŜycka-Świeszewska Pracownia Patologii Ogólnej i Neuropatologii, Katedra Pielęgniarstwa, Gdański Uniwersytet Medyczny 1.

Bardziej szczegółowo

LIMFADENEKTOMIA W LECZENIU RAKA TRZONU MACICY. Andrzej Bieńkiewicz Oddział Kliniczny Ginekologii Onkologicznej Uniwersytet Medyczny w Łodzi

LIMFADENEKTOMIA W LECZENIU RAKA TRZONU MACICY. Andrzej Bieńkiewicz Oddział Kliniczny Ginekologii Onkologicznej Uniwersytet Medyczny w Łodzi LIMFADENEKTOMIA W LECZENIU RAKA TRZONU MACICY Andrzej Bieńkiewicz Oddział Kliniczny Ginekologii Onkologicznej Uniwersytet Medyczny w Łodzi II Kongres PTGO, POZNAŃ 2011 ARGUMENTY "ZA" ARGUMENTY "PRZECIW"

Bardziej szczegółowo

Immunologia komórkowa

Immunologia komórkowa Immunologia komórkowa ocena immunofenotypu komórek Mariusz Kaczmarek Immunofenotyp Definicja I Charakterystyczny zbiór antygenów stanowiących elementy różnych struktur komórki, związany z jej różnicowaniem,

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych www.aotm.gov.pl Rekomendacja nr 139/2014 z dnia 2 czerwca 2014 r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych w sprawie objęcia refundacją produktu leczniczego Giotrif,

Bardziej szczegółowo

Leczenie systemowe raka nie-jasnokomórkowego

Leczenie systemowe raka nie-jasnokomórkowego Leczenie systemowe raka nie-jasnokomórkowego Piotr Tomczak Uniwersytet Medyczny w Poznaniu Klinika Onkologii Jastrzębia Góra Nie-jasnokomórkowy rak nerki (ncc RCC) niejednorodna grupa o zróżnicowanej histologii

Bardziej szczegółowo

Biochemiczne markery nowotworów głowy, szyi oraz ośrodkowego układu nerwowego

Biochemiczne markery nowotworów głowy, szyi oraz ośrodkowego układu nerwowego Biochemiczne markery nowotworów głowy, szyi oraz ośrodkowego układu nerwowego Dr Marta Żebrowska Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki, Zakład Biochemii Farmaceutycznej i Diagnostyki Molekularnej

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

Zachorowania na nowotwory złośliwe we Wrocławiu trendy zmian w latach 1984-2009

Zachorowania na nowotwory złośliwe we Wrocławiu trendy zmian w latach 1984-2009 Zachorowania na nowotwory złośliwe we Wrocławiu trendy zmian w latach 1984-29 W 29 roku woj. dolnośląskie liczyło 2 874 88, w tym Wrocław 622 986 mieszkańców, mieszkańcy Wrocławia stanowili więc 21,7%

Bardziej szczegółowo

Ocena zachowania się stężeń markerów obrotu kostnego: osteokalcyny, PINP i β-ctx u chorych na raka piersi, płuca i prostaty

Ocena zachowania się stężeń markerów obrotu kostnego: osteokalcyny, PINP i β-ctx u chorych na raka piersi, płuca i prostaty diagnostyka laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics 2011 Volume 47 Number 4 397-402 Praca oryginalna Original Article Ocena zachowania się stężeń markerów obrotu kostnego: osteokalcyny, PINP i

Bardziej szczegółowo

PrzeŜycia 5-letnie chorych na nowotwory złośliwe w woj. dolnośląskim. Zmiany w dwudziestoleciu 1985-2004, porównanie z Polską i Europą

PrzeŜycia 5-letnie chorych na nowotwory złośliwe w woj. dolnośląskim. Zmiany w dwudziestoleciu 1985-2004, porównanie z Polską i Europą PrzeŜycia 5-letnie chorych na nowotwory złośliwe w woj. dolnośląskim. Zmiany w dwudziestoleciu 1985-2004, porównanie z Polską i Europą Przygotował Jerzy Błaszczyk w ramach prac Komitetu ds. Epidemiologii:

Bardziej szczegółowo

Streszczenie projektu badawczego

Streszczenie projektu badawczego Streszczenie projektu badawczego Dotyczy umowy nr 2014.030/40/BP/DWM Określenie wartości predykcyjnej całkowitej masy hemoglobiny w ocenie wydolności fizycznej zawodników dyscyplin wytrzymałościowych Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 9

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 9 Załącznik nr 9 Nazwa programu: do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) ICD 10 grupa rozpoznań obejmująca nowotwory

Bardziej szczegółowo

Ana n l a i l za z a i ns n tru r men e t n al a n l a

Ana n l a i l za z a i ns n tru r men e t n al a n l a Analiza instrumentalna rok akademicki 2014/2015 wykład: prof. dr hab. Ewa Bulska prof. dr hab. Agata Michalska Maksymiuk pracownia: dr Marcin Wojciechowski Slide 1 Analiza_Instrumentalna: 2014/2015 Analiza

Bardziej szczegółowo

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Badania epidemiologiczne i eksperymentalne nie budzą wątpliwości spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko rozwoju wielu nowotworów złośliwych, zwłaszcza

Bardziej szczegółowo