Ocena występowania defensyn (HNP 1-3) w ślinie i surowicy osób z przewlekłym zapaleniem przyzębia

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ocena występowania defensyn (HNP 1-3) w ślinie i surowicy osób z przewlekłym zapaleniem przyzębia"

Transkrypt

1 Czas. Stomatol., 2008, 61, 12, Polish Dental Society Ocena występowania defensyn (HNP 1-3) w ślinie i surowicy osób z przewlekłym zapaleniem przyzębia Evaluation of defensin (HNP 1-3) presence in saliva and serum of patients with chronic periodontitis Jacek Hofman 1, Anna K. Szkaradkiewicz 2, Tomasz M. Karpiński 1 Z Katedry i Zakładu Mikrobiologii Lekarskiej Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu 1 Kierownik: prof. dr hab. A. Szkaradkiewicz Z Katedry i Kliniki Stomatologii Zachowawczej i Periodontologii Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu 2 Kierownik: prof. dr hab. J. Stopa Summary Aim of the study: To research the concentration of antibacterial proteins - defensins (HNP 1-3) present in whole saliva and serum of patients with moderate and severe periodontitis. Material and methods: The studies were conducted on 50 patients. On the basis of clinical criteria two groups were formed. Study material consisted of samples of supernatants of centrifuged whole saliva and serums. Applying Elisa test level of α-defensins (HNP 1-3) was determined. Results: In serums of patients with moderate and severe periodontitis mean and SD concentrations of defensins (HNP 1-3) amounted to 89 ± 64 pg/ml and 91 ± 41 pg/ml, respectively. Obtained results did not differ statistically from levels of defensins in serums of the control group which amounted to 109 ± 60 pg/ ml. In supernatants of patients from group 1A and 1B saliva levels of HNP 1-3 were 628 ± 378 pg/ml and 784 ± 640 pg/ml, respectively, but in the control group it measured 246 ± 148 pg/ml. Conclusions: In chronic periodontitis, an increased level of defensins (HNP 1-3) is present in saliva irrespective of how advanced the condition is. Streszczenie Cel pracy: zbadano stężenie białek przeciwbakteryjnych defensyn (HNP 1-3) obecnych w pełnej ślinie i surowicach krwi pacjentów z umiarkowanym oraz ciężkim przewlekłym zapaleniem przyzębia. Materiał i metody: badaniami objęto 50 osób dorosłych. Na podstawie kryteriów klinicznych wyodrębniono 2 grupy badawcze. Materiał badawczy stanowiły supernatanty odwirowanej pełnej śliny i surowice. Stosując test Elisa oznaczano poziom α- -defensyn (HNP 1-3). Wyniki: w surowicach pacjentów z umiarkowanym i ciężkim przewlekłym zapaleniem przyzębia średnie i SD stężenia defensyn (HNP 1-3) wynosiły odpowiednio 89 ± 64 pg/ml i 91 ± 41 pg/ml. Uzyskane wyniki nie różniły się statystycznie od poziomu defensyn w surowicach grupy kontrolnej wynoszącego 109 ± 60 pg/ml. W supernatantach śliny pacjentów z grupy 1A i 1B poziomy HNP 1-3 wynosiły odpowiednio 628 ± 378 pg/ml i 784 ± 640 pg/ml, zaś w grupie kontrolnej poziom ten wynosił 246 ± 148 pg/ml. Wnioski: w przebiegu przewlekłych zapaleń przyzębia, niezależnie od stanu zaawansowania, występuje zwiększony poziom defensyn (HNP 1-3) w ślinie. KEYWORDS: periodontal diseases, defensins, saliva HASŁA INDEKSOWE: choroby przyzębia, defensyny, ślina 881

2 J. Hofman i in. Czas. Stomatol., Wstęp Przewlekłe zapalenia przyzębia stanowią złożony, wieloprzyczynowy proces chorobowy, w którym dominującą rolę odgrywają beztlenowe bakterie mikroflory jamy ustnej, a wśród nich, najczęściej Porphyromonas gingivalis, Tannerella forsythiensis i Treponema denticola, wchodzące w skład tzw. kompleksu czerwonego [21, 22]. Rozwój lokalnego zakażenia bakteryjnego mogą warunkować zaburzenia mechanizmów odpornościowych, w następstwie prowadząc do przewlekłej narządowej reakcji zapalnej, manifestującej się chorobą przyzębia o różnym stopniu zaawansowania. W jej patogenezie istotną rolę wydaje się spełniać aktywność przeciwbakteryjna śliny, głównie determinowana obecnością niskocząsteczkowych białek bakteriobójczych [5, 12, 23, 24]. Wiadomym jest obecnie, że szeroki zakres aktywności przeciwdrobnoustrojowej o działaniu wobec bakterii Gram-dodatnich i Gramujemnych, a także grzybów chorobotwórczych, wirusów osłonkowych oraz niektórych pierwotniaków charakteryzuje występujące w ślinie defensyny [3, 8]. Główny ich efekt przeciwdrobnoustrojowy jest wywierany w mechanizmie zwiększającym przepuszczalność błony patogenów poprzez dezorganizację ich dwuwarstwowych struktur lipidowych [19]. Są to małe białka kationowe, obejmujące aminokwasów, produkowane przez neutrofile α-defensyny (tzw. ludzkie peptydy neutrofilów, HNP 1-3) i strukturalnie bardzo podobne, wytwarzane u ludzi przez komórki nabłonkowe β defensyny, jak dotąd nie wykrywalne w lokalnych stężeniach [7, 8]. Cel pracy Celem podjętych badań było zbadanie stężeń białek przeciwbakteryjnych α-defensyn (HNP 1-3) obecnych w pełnej ślinie i surowicach krwi pacjentów z umiarkowanym i ciężkim przewlekłym zapaleniem przyzębia. Materiał i metody Badaniami objęto 50 dorosłych osób w wieku lat. Na podstawie kryteriów klinicznych wyodrębniono 2 grupy badawcze. Grupę 1 stanowiło 25 pacjentów z przewlekłym zapaleniem przyzębia w wieku lat. Na podstawie badania klinicznego, wyodrębniono wśród nich 14 pacjentów z umiarkowaną postacią przewlekłego zapalenia przyzębia (grupa 1A) oraz 11 osób z ciężką postacią tej choroby (grupa 1B). Stopień zaawansowania choroby przyzębia określano na podstawie kryteriów klasyfikacji chorób przyzębia, oceniając wskaźnik utraty położenia przyczepu łącznotkankowego (CAL) oraz głębokość kieszonek (PD) [1, 11]. Umiarkowaną postać choroby przyzębia rozpoznawano, przy następujących wartościach: CAL wynoszącym 3-4 mm i PD > 4 mm. Natomiast, ciężką chorobę przyzębia rozpoznawano, przy CAL > 5 mm i PD > 4 mm. Grupę kontrolną stanowiło 25 osób ze zdrowym przyzębiem w wieku lat (grupa 2). Materiał badawczy stanowiły surowice i próbki pełnej śliny spoczynkowej wszystkich uczestniczących w badaniach pacjentów. Próbki od pacjentów były pozyskiwane przed rozpoczęciem leczenia periodontologicznego. Ślinę spoczynkową pobierano do sterylnych pojemników w godzinach porannych, po upływie 2 godzin od posiłku. Następnie pobraną ślinę (2 ml) umieszczano w jałowych probówkach i wirowano (3000 obr./min., 30 min., w temp. 4ºC). Supernatanty odwirowanej pełnej śliny i surowice, przechowywano w temperaturze -20ºC do czasu wykonania oznaczeń. Poziom α-defensyn (HNP 1-3) oznaczano metodą immunoenzymatyczną (ELISA), z uży- 882

3 2008, 61, 12 Defensyny w ślinie osób z przewlekłym zapaleniem przyzębia T a b e l a 1. Wyniki oznaczeń defensyn (HNP 1-3) w surowicach pacjentów z przewlekłym zapaleniem przyzębia, postacią umiarkowaną (grupa 1A) i ciężką (grupa 1B) oraz w grupie kontrolnej (grupa 2) Badana grupa Średnie stężenie defensyn (pg/ml) ± SD Grupa 1A 628 ± 378 Grupa 1B 784 ± 640 Grupa 2 (kontrolna) 246 ± 148 T a b e l a 2. Wyniki oznaczeń defensyn (HNP 1-3) w ślinie pacjentów z przewlekłym zapaleniem przyzębia, postacią umiarkowaną (grupa 1A) i ciężką (grupa 1B) oraz w grupie kontrolnej (grupa 2) Badana grupa Średnie stężenie defensyn (pg/ml) ± SD Średnie wartości wskaźników klinicznych CAL GI PLI Grupa 1A 628 ± 378 5,81 ± 0,36 1,75 ± 0,28 2,26 ± 0,14 Grupa 1B 784 ± 640 6,95 ± 1,05 2,29 ± 0,18 2,19 ± 0,17 Grupa 2 (kontrolna) 246 ± 148 2,06 ± 0,64 0,14 ± 0,13 0,45 ± 0,32 ciem zestawu ELISA (Hycult biotechnology, Hbt, Uden). Wartość absorbancji odczytywano, przy λ = 450 nm, stosując czytnik Elisa 250 (bio- Merieux). W analizie statystycznej uzyskanych wyników zastosowano test rangowy Kruskala- Wallisa z testem Dunna. Różnice uznawano za istotne statystycznie, przy p < 0,05. Wyniki Uzyskane wyniki stężeń defensyn (HNP 1-3) w surowicach i ślinie badanych osób w zestawieniu z uzyskanymi wskaźnikami stanu zapalnego tkanek przyzębia i występowania płytki nazębnej zestawiono w tab. 1 i 2. W surowicach pacjentów z umiarkowanym (grupa 1A) i ciężkim przewlekłym zapaleniem przyzębia (grupa 1B), średnie stężenia defensyn (HNP 1-3) wynosiły odpowiednio 89 ± 64 pg/ml i 91 ± 41 pg/ml. Uzyskane wartości nie różniły się statystycznie (p=0,3625) od poziomu HNP 1-3 w surowicach grupy kontrolnej (grupa 2). Z kolei, średnie poziomy HNP 1-3 w supernatantach śliny pacjentów z umiarkowanym i ciężkim przewlekłym zapaleniem przyzębia (grupa 1A i 1B) wynosiły odpowiednio 628 ± 378 pg/ml i 784 ± 640 pg/ml, przy czym uzyskane wartości w obu grupach nie różniły się statystycznie (p>0,05). Natomiast, średni poziom badanych defensyn w grupie 2 (kontrolnej) wynosił 246 ± 148 pg/ml i był statystycznie niższy (p<0,01) od stwierdzanych stężeń defensyn obu grup badanych pacjentów. Omówienie wyników i dyskusja W badaniach własnych wykazano obecność α-defensyn (HNP 1-3) w surowicach i ślinie, zarówno u osób zdrowych, jak i u pacjentów z chorobą przyzębia, co zgodne jest z innymi danymi z piśmiennictwa [2, 4, 9, 14, 20]. Analizując uzyskane wyniki w surowicach badanych osób stwierdzono, że stężenia HNP 1-3 u pacjentów z chorobą przyzębia odpowiadają 883

4 J. Hofman i in. Czas. Stomatol., wartościom kontrolnym. Dane te, jakkolwiek w chwili obecnej, trudno odnieść do innych tego rodzaju badań w przewlekłych zapaleniach przyzębia, pozwalają wnioskować, że produkcja surowiczych defensyn w periodontopatii nie jest zaburzona. Z kolei, prezentując w tej pracy wyniki oznaczeń HNP 1-3 w ślinie pacjentów z umiarkowaną i ciężką postacią przewlekłego zapalenia przyzębia, stwierdzono statystyczne zwiększenie ich poziomów w porównaniu z grupą kontrolną. Te wyniki są zgodne z wcześniejszymi badaniami wykazującymi wzrost stężenia HNP 1 w próbkach pełnej śliny, pochodzących od osób z rozpoznanym stanem zapalnym jamy ustnej [3, 16, 17]. Zwiększony poziom ślinowych α-defensyn może zatem mieć znaczenie obronne wobec oddziaływania periodontopatogenów. Sugestię tę wspierają badania wykazujące aktywność przeciwbakteryjną α-defensyn w połączeniu z obecnym w ślinie peptydem LL-37 [10, 18]. Jednocześnie stwierdzono, że działanie przeciwbakteryjne α-defensyn jest skierowane wobec metabolicznie aktywnych drobnoustrojów [6]. Występowanie znacznych stężeń α-defensyn wykazano także w płynie dziąsłowym, zarówno u osób ze zdrowym przyzębiem jak i u pacjentów z chorobą przyzębia [15]. Lundy i wsp. [13] na podstawie wykonanych badań sugerują, że wysoki poziom α-defensyn w płynie dziąsłowym występuje częściej u osób zdrowych, aniżeli w przebiegu choroby przyzębia. Jednak powyższa sugestia nie została uprawdopodobniona analizą statystyczną uzyskanych wyników. Ponadto, w cytowanej pracy nie uwzględniono stanu zaawansowania choroby przyzębia. Stąd te wyniki trudno porównać z badaniami prezentowanymi w tej pracy. Uzyskane dane wskazują, że w przewlekłych zapaleniach przyzębia występuje zwiększony poziom ślinowych defensyn (HNP 1-3), co wydaje się być następstwem miejscowej reakcji odpornościowej. Jednocześnie, wykazano, że ich stężenie nie zależało od stanu zaawansowania choroby przyzębia. Możliwym jest zatem, że w przebiegu przewlekłego procesu zapalnego przyzębia, uwalniane przez neutrofile α-defensyny ulegają w ślinie inaktywacji, czego następstwem jest ich nieefektywne oddziaływanie wobec periodontopatogenów. Wydaje się jednak, że oznaczenia poziomu ślinowych defensyn (HNP 1-3) mogą mieć istotne znaczenie kliniczne we wczesnej diagnostyce przewlekłych zapaleń przyzębia. Podsumowanie W przebiegu przewlekłych zapaleń przyzębia, niezależnie od stanu zaawansowania, występuje zwiększony poziom defensyn (HNP 1-3) w ślinie, co wydaje się być następstwem miejscowej reakcji odpornościowej. Zwiększone stężenie defensyn w ślinie może zatem mieć znaczenie kliniczne we wczesnej diagnostyce chorób przyzębia. Piśmiennictwo 1. Albandar M J: Periodontal disease surveillance. J Periodontol 2007, 78, 7: Dale B A: Periodontal epithelium: a newly recognized role in health and disease. Periodontol , 30: Dale B A, Fredericks P L: Antimicrobial peptides in the oral environment: expression and function in health and disease. Curr Issues Mol Biol 2005, 7, 2: Dale B A, Krisanaprakornkit S: Defensin antimicrobial peptides in the oral cavity. J Oral Pathol Med 2001, 30, 6: Dunsche A, Açil Y, Siebert R, Harder J, Schröder J M, Jepsen S: Expression profile of human defensins and antimicrobial proteins 884

5 2008, 61, 12 Defensyny w ślinie osób z przewlekłym zapaleniem przyzębia in oral tissues. J Oral Pathol Med 2001, 30, 3: Edgerton M, Koshlukova S E, Araujo M W, Patel R C, Dong J, Bruenn J A: Salivary histatin 5 and human neutrophil defensin 1 kill Candida albicans via shared pathways. Antimicrob Agents Chemother 2000, 44: Ericksen B, Wu Z, Lu W, Lehrer R I: Antibacterial activity and specificity of the six human α-defensins. Antimicrob Agents Chemother 2005, 49, 1: Ganz T, Lehrer R I: Defensins. Pharmacol Ther 1995, 66, 2: Goebel C, Mackay L G, Vickers E R, Mather L E: Determination of defensin HNP-1, HNP-2, and HNP-3 in human saliva by using LC/MS. Peptides 2000, 21, 6: Gomez-Garces J L, Alos J I, Sanchez J, Cogollo R: Bacteremia by multidrug-resistent Capnocytophaga sputigena. J Clin Microbiol 1994, 32: Górska R, Borakowska M: Nowa klasyfikacja chorób przyzębia choroby dziąseł. Stomatol Współcz 2001, 8: Konopka T, Ziętek M: Współczesne poglądy na rolę zaburzeń czynnościowych granulocytów obojętnochłonnych w etiopatogenezie zapaleń przyzębia. Dent Med Probl 2002, 39, 1: Lundy F T, Orr D F, Shaw C, Lamey P J, Linden G J: Detection of individual human neutrophil α-defensins (human neutrophil peptides 1, 2 and 3) in unfractionated gingival crevicular fluid A MALDI-MS approach. Molec Immunol 2005, 42: Marschall R I: Gingival defensins: linking the innate and adaptive immune responses to dental plaque. Periodontol , 35: McKay M S, Olson E, Hesla M A, Panyutich A, Ganz T, Perkins S, Rossomando E F: Immunomagnetic recovery of human neutrophil defensins from the human gingival crevice. Oral Microbiol Immunol 1999, 14: Mizukawa N, Sugiyama K, Ueno T, Mishima K, Takagi S, Suguhara T: Defensin-1, an antimicrobial peptide present in the saliva of patients with oral diseases. Oral Dis 1999, 5, 2: Mizukawa N, Sugiyama K, Ueno T, Mishima K, Takagi S, Suguhara T: Levels of human defensin, an antimicrobial peptide, in saliva of patients with oral inflammation. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod 1999, 87, 5: Nagaoka I, Hirota S, Yomogida S, Ohwada A, Hirata M: Synergistic actions of antibacterial neutrophil defensins and cathelicidins. Inflamm Res 2000, 49: Raj P A, Dentino A R: Current status of defensins and their role in innate and adaptive immunity. FEMS Microbiol Lett 2002, 206, 1: Shiomi K, Nakazato M, Ihi T, Kangawa K, Matsuo H, Matsukura S: Establishment of radioimmunoassay for human neutrophil peptides and their increases in plasma and neutrophil in infection. Biochem Biophys Res Commun 1993, 195, 3: Socransky S S, Haffajee A D, Cugini M A, Smith C, Kent R L: Microbial complexes in subgingival plaque. J Clin Periodontol 1998, 25, 2: Stanley C, Ebersole H J: Porphyromonas gingivalis, Treponema denticola and Tannerella forsythia: the red complex, a prototype polybacterial pathogenic consortium in periodontitis. Periodontol , 38: Tenovuo J: Antimicrobial agents in saliva protection for the whole body. J Dent Res 2002, 81, 12: Tenovuo J: Antimicrobial function of human saliva how important is it for oral heath? Acta Odontol Scand 1998, 56, 5: Otrzymano: dnia 12.VIII.2008 Adres autorów: Poznań, ul. Wieniawskiego 3 Tel.: 0-61/ Fax: 0-61/

Wpływ jednorazowej higienizacji jamy ustnej na prozapalną odpowiedź cytokinową u pacjentów z przewlekłym umiarkowanym zapaleniem przyzębia

Wpływ jednorazowej higienizacji jamy ustnej na prozapalną odpowiedź cytokinową u pacjentów z przewlekłym umiarkowanym zapaleniem przyzębia Szkaradkiewicz Hygeia Public Health AK. Wpływ 2013, jednorazowej 48(2): 189-193 higienizacji jamy ustnej na prozapalną odpowiedź cytokinową u pacjentów... 189 Wpływ jednorazowej higienizacji jamy ustnej

Bardziej szczegółowo

Monika Weber-Dubaniewicz 1, Zdzisław Bereznowski 1, Anna Kędzia 2, Jolanta Ochocińska 3

Monika Weber-Dubaniewicz 1, Zdzisław Bereznowski 1, Anna Kędzia 2, Jolanta Ochocińska 3 PROTET. STOMATOL., 2007, LVII, 5, 339-343 Stężenie białka całkowitego, immunoglobuliny A (IgA,) laktoferyny i lizozymu w ślinie użytkowników akrylowych protez ruchomych z objawami stomatopatii protetycznej

Bardziej szczegółowo

Choroby przyzębia. Rok IV

Choroby przyzębia. Rok IV Choroby przyzębia Rok IV Seminaria interaktywne 1. Budowa tkanek przyzębia brzeżnego. Rola i funkcja przyzębia w układzie stomatognatycznym. Kontrola odnowy tkanek w przyzębiu (powtórka z roku II i III).

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki włóknienia nerek

Wskaźniki włóknienia nerek Wskaźniki włóknienia nerek u dzieci z przewlekłą chorobą nerek leczonych zachowawczo Kinga Musiał, Danuta Zwolińska Katedra i Klinika Nefrologii Pediatrycznej Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich

Bardziej szczegółowo

Łukasz Czupkałło Ocena systemu RANK/RANKL/OPG w płynie dziąsłowym u kobiet w ciąży fizjologicznej oraz pacjentek ciężarnych z chorobą przyzębia.

Łukasz Czupkałło Ocena systemu RANK/RANKL/OPG w płynie dziąsłowym u kobiet w ciąży fizjologicznej oraz pacjentek ciężarnych z chorobą przyzębia. Łukasz Czupkałło Ocena systemu RANK/RANKL/OPG w płynie dziąsłowym u kobiet w ciąży fizjologicznej oraz pacjentek ciężarnych z chorobą przyzębia. STRESZCZENIE Choroba przyzębia jest procesem zapalnym polegającym

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 467 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 467 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 467 SECTIO D 2005 Katedra i Zakład Periodontologii A.M. we Wrocławiu 1 Katedra i Zakład Ortopedii Szczękowej i Ortodoncji

Bardziej szczegółowo

Przewlekłe zapalenie przyzębia a inhibitory cytokin

Przewlekłe zapalenie przyzębia a inhibitory cytokin Borgis Przewlekłe zapalenie przyzębia a inhibitory cytokin Prace oryginalne Original papers *Sylwia Małgorzata Słotwińska 1, Anna Maria Wasilewska 1, Robert Słotwiński 2, 3, Marzanna Zaleska 3 1 Zakład

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 5 1 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Białej Podlaskiej Instytut Pielęgniarstwa Higher State Vocational School

Bardziej szczegółowo

ParoCheck. Oznaczanie bakterii odpowiedzialnych za chorobę przyzębia (periopatogenów)

ParoCheck. Oznaczanie bakterii odpowiedzialnych za chorobę przyzębia (periopatogenów) ParoCheck Oznaczanie bakterii odpowiedzialnych za chorobę przyzębia (periopatogenów) JAK POWSTAJE CHOROBA PRZYZĘBIA? Zapalenie przyzębia jest chorobą infekcyjną tkanek podtrzymujących ząb. Nawet w zdrowej

Bardziej szczegółowo

prof. dr hab. n. med. Renata Górska konsultant krajowy ds. periodontologii

prof. dr hab. n. med. Renata Górska konsultant krajowy ds. periodontologii prof. dr hab. n. med. Renata Górska konsultant krajowy ds. periodontologii Z okazji II Światowego Dnia Zdrowia Jamy Ustnej chciałabym zwrócić Państwa uwagę na niezwykle ważny problem, który jest przedmiotem

Bardziej szczegółowo

Wpływ żelu do zębów dla dzieci na stan higieny jamy ustnej i poziom fluorków w ślinie

Wpływ żelu do zębów dla dzieci na stan higieny jamy ustnej i poziom fluorków w ślinie Czas. Stomat., 26, LIX, 2 Wpływ żelu do zębów dla dzieci na stan higieny jamy ustnej i poziom fluorków w ślinie The effect of toothgel on oral hygiene and saliva fluoride level in children Anna Surdacka

Bardziej szczegółowo

Ocena ph i pojemności buforowej śliny u dzieci i młodzieży z cukrzycą typu 1*

Ocena ph i pojemności buforowej śliny u dzieci i młodzieży z cukrzycą typu 1* Czas. Stomatol., 2009, 62, 3, 192-196 2009 Polish Dental Society http://www.czas.stomat.net Ocena ph i pojemności buforowej śliny u dzieci i młodzieży z cukrzycą typu 1* Assessment of ph and buffer capacity

Bardziej szczegółowo

DIETA W PRZEWLEKŁEJ CHOROBIE NEREK

DIETA W PRZEWLEKŁEJ CHOROBIE NEREK KURS 15.04.2016 Szczecinek DIETA W PRZEWLEKŁEJ CHOROBIE NEREK dr hab. n. med. Sylwia Małgorzewicz, prof.nadzw. Katedra Żywienia Klinicznego Klinika Nefrologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych Gdański

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Mikrobiologia jamy ustnej

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Mikrobiologia jamy ustnej S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Nazwa modułu Mikrobiologia jamy ustnej Obowiązkowy Lekarsko-Stomatologiczny

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

Ocena molekularna periopatogenów z głębokich kieszonek przyzębnych w przebiegu zaawansowanych zapaleń przyzębia

Ocena molekularna periopatogenów z głębokich kieszonek przyzębnych w przebiegu zaawansowanych zapaleń przyzębia prace oryginalne Dent. Med. Probl. 2013, 50, 2, 197 204 ISSN 1644-387X Copyright by Wroclaw Medical University and Polish Dental Society Magdalena Baker 1, B, D, Monika Myszko-Coelho 2, E, F, Zbigniew

Bardziej szczegółowo

Agresywne zapalenie przyzębia wyzwanie diagnostyczne

Agresywne zapalenie przyzębia wyzwanie diagnostyczne Borgis Agresywne zapalenie przyzębia wyzwanie diagnostyczne *Agata Orzechowska Zakład Chorób Błony Śluzowej i Przyzębia, Wydział Lekarsko-Dentystyczny, Warszawski Uniwersytet Medyczny Kierownik Zakładu:

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

PL B1. ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY W SZCZECINIE, Szczecin, PL BUP 08/12. EDYTA BALEJKO, Mierzyn, PL

PL B1. ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY W SZCZECINIE, Szczecin, PL BUP 08/12. EDYTA BALEJKO, Mierzyn, PL PL 217389 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 217389 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 392559 (22) Data zgłoszenia: 04.10.2010 (51) Int.Cl.

Bardziej szczegółowo

Tempo wydzielania śliny a stan uzębienia i higiena jamy ustnej w przebiegu młodzieńczego przewlekłego zapalenia stawów u dzieci*

Tempo wydzielania śliny a stan uzębienia i higiena jamy ustnej w przebiegu młodzieńczego przewlekłego zapalenia stawów u dzieci* Czas. Stomatol., 2008, 61, 8, 547-553 2008 Polish Dental Society http://www.czas.stomat.net Tempo wydzielania śliny a stan uzębienia i higiena jamy ustnej w przebiegu młodzieńczego przewlekłego zapalenia

Bardziej szczegółowo

Konsultant Krajowy w Dziedzinie Periodontologii Zakład Chorób Błony Śluzowej i Przyzębia Warszawski Uniwersytet Medyczny

Konsultant Krajowy w Dziedzinie Periodontologii Zakład Chorób Błony Śluzowej i Przyzębia Warszawski Uniwersytet Medyczny Konsultant Krajowy w Dziedzinie Periodontologii Zakład Chorób Błony Śluzowej i Przyzębia Warszawski Uniwersytet Medyczny Warszawa sluzowki@wum.edu.pl ul. Miodowa 18, 00-246 tel/fax: (22) 502-20-36; e-mail:

Bardziej szczegółowo

Ocena stanu uzębienia u pacjentów z niewyrównaną cukrzycą typu 1 i typu 2*

Ocena stanu uzębienia u pacjentów z niewyrównaną cukrzycą typu 1 i typu 2* PROTET. STOMATOL., 2009, LIX, 4, 242-248 Ocena stanu uzębienia u pacjentów z niewyrównaną cukrzycą typu 1 i typu 2* Assessment of dentition in patients with uncontrolled diabetes type 1 and type 2 Ewa

Bardziej szczegółowo

Spis Treści. Przedmowa... 11

Spis Treści. Przedmowa... 11 Spis Treści Przedmowa................................................ 11 Rozdział 1 Wybrane zagadnienia z anatomii i fizjologii jamy ustnej Maria Anna Nowakowska.................................. 13 1.1.

Bardziej szczegółowo

Kliniczna ocena stanu jamy ustnej kobiet w ciąży powikłanej cukrzycą

Kliniczna ocena stanu jamy ustnej kobiet w ciąży powikłanej cukrzycą Czas. Stomatol., 2008, 61, 8, 554-563 2008 Polish Dental Society http://www.czas.stomat.net Kliniczna ocena stanu jamy ustnej kobiet w ciąży powikłanej cukrzycą Clinical evaluation of the oral cavity status

Bardziej szczegółowo

Program specjalizacji w PERIODONTOLOGII

Program specjalizacji w PERIODONTOLOGII CENTRUM MEDYCZNE KSZTAŁCENIA PODYPLOMOWEGO Program specjalizacji w PERIODONTOLOGII Warszawa 2000 (c) Copyright by Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa 2000 Program specjalizacji przygotował

Bardziej szczegółowo

KATEDRA CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ I SZCZĘKOWO- TWARZOWEJ ZAKŁAD CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ

KATEDRA CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ I SZCZĘKOWO- TWARZOWEJ ZAKŁAD CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ DLA STUDENTÓW III ROKU ODDZIAŁU STOMATOLOGII SEMESTR VI (LETNI) 1. Zapoznanie z organizacją Katedry, w szczególności z organizacją Zakładu Chirurgii Stomatologicznej. Powiązania chirurgii stomatologicznej

Bardziej szczegółowo

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! Wiemy jak Państwu pomóc

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! Wiemy jak Państwu pomóc Terapia vectorowa bezbolesny powrót przyzębia do zdrowia W terapii tej wykorzystujemy najlepszą dostępną technologię Vector Paro, która gwarantuje delikatne i bezbolesne leczenie przyczynowe oraz podtrzymujące,

Bardziej szczegółowo

OCENA STĘŻEŃ EGZOGLIKOZYDAZ W ŚLINIE PACJENTÓW Z PRZEWLEKŁYM ZAPALENIEM PRZYZĘBIA PO LECZENIU APROTYNINĄ

OCENA STĘŻEŃ EGZOGLIKOZYDAZ W ŚLINIE PACJENTÓW Z PRZEWLEKŁYM ZAPALENIEM PRZYZĘBIA PO LECZENIU APROTYNINĄ ANNALES ACADEMIAE MEDICAE STETINENSIS ROCZNIKI POMORSKIEJ AKADEMII MEDYCZNEJ W SZCZECINIE 2007, 53, SUPPL. 3, 137 141 ANNA SKURSKA, MAŁGORZATA PIETRUSKA, ANNA BERNACZYK 1, MAŁGORZATA KNAŚ 2, JAN PIETRUSKI

Bardziej szczegółowo

ROZPRAWA DOKTORSKA. Mateusz Romanowski

ROZPRAWA DOKTORSKA. Mateusz Romanowski Mateusz Romanowski Wpływ krioterapii ogólnoustrojowej na aktywność choroby i sprawność chorych na zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa ROZPRAWA DOKTORSKA Promotor: Dr hab., prof. AWF Anna Straburzyńska-Lupa

Bardziej szczegółowo

Spis treœci. 1. Wstêp... 1

Spis treœci. 1. Wstêp... 1 Spis treœci 1. Wstêp........................................................... 1 Czêœæ 1: MIKROBIOLOGIA OGÓLNA..................................... 3 2. Budowa i taksonomia bakterii.....................................

Bardziej szczegółowo

Poradnia Immunologiczna

Poradnia Immunologiczna Poradnia Immunologiczna Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli Lublin, 2011 Szanowni Państwo, Uprzejmie informujemy, że w Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli funkcjonuje

Bardziej szczegółowo

prace oryginalne Magdalena Napora A, B, D F, Ewa Ganowicz B, C E, Renata Górska A, D Streszczenie Abstract

prace oryginalne Magdalena Napora A, B, D F, Ewa Ganowicz B, C E, Renata Górska A, D Streszczenie Abstract prace oryginalne Dent. Med. Probl. 2013, 50, 3, 322 327 ISSN 1644-387X Copyright by Wroclaw Medical University and Polish Dental Society Magdalena Napora A, B, D F, Ewa Ganowicz B, C E, Renata Górska A,

Bardziej szczegółowo

Prezentacja Pracowni Ekologii Drobnoustrojów w Katedry Mikrobiologii UJCM

Prezentacja Pracowni Ekologii Drobnoustrojów w Katedry Mikrobiologii UJCM Prezentacja Pracowni Ekologii Drobnoustrojów w Katedry Mikrobiologii UJCM Informacja o Katedrze Rozwój j naukowy młodej kadry naukowców w w kontekście priorytetów badawczych: W 2009 roku 1 pracownik Katedry

Bardziej szczegółowo

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 384 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 20 2003 ALICJA DROHOMIRECKA KATARZYNA KOTARSKA SPRAWNOŚĆ FIZYCZNA DZIECI PRZEDSZKOLNYCH ZE STARGARDU SZCZECIŃSKIEGO

Bardziej szczegółowo

że realizacja trzyletniego programu profilaktyczno-leczniczego na stan jamy ustnej u dzieci szkolnych

że realizacja trzyletniego programu profilaktyczno-leczniczego na stan jamy ustnej u dzieci szkolnych Czas. Stomatol., 2009, 62, 8, 637-648 2009 Polish Dental Society http://www.czas.stomat.net Ocena wpływu trzyletniego programu profilaktycznoleczniczego na stan jamy ustnej u dzieci szkolnych Evaluation

Bardziej szczegółowo

3 Zespół czerwonego ucha opis, diagnostyka i leczenie Antoni Prusiński. 4 Zawroty głowy w aspekcie medycyny ratunkowej Antoni Prusiński

3 Zespół czerwonego ucha opis, diagnostyka i leczenie Antoni Prusiński. 4 Zawroty głowy w aspekcie medycyny ratunkowej Antoni Prusiński VERTIGOPROFIL VOL. 3/Nr 3(11)/2009 Redaktor naczelny: Prof. dr hab. n. med. Antoni Prusiński Zastępca redaktora naczelnego: Dr n. med. Tomasz Berkowicz 2 XXXVI Międzynarodowy Kongres Towarzystwa Neurootologicznego

Bardziej szczegółowo

Podstawy mikrobiologii

Podstawy mikrobiologii Podstawy mikrobiologii Wykład 6 Drobnoustroje o szczególnym znaczeniu w praktyce stomatologicznej Wśród bakterii tlenowych, których obecność stwierdzono w wymazach z jamy ustnej moŝna wymienić: Staphylococcus

Bardziej szczegółowo

FLORA BEZTLENOWA KIESZONEK PRZYZĘBNYCH W ZAPALENIU PRZYZĘBIA A PORÓD PRZEDWCZESNY

FLORA BEZTLENOWA KIESZONEK PRZYZĘBNYCH W ZAPALENIU PRZYZĘBIA A PORÓD PRZEDWCZESNY MED. DOŚW. MIKROBIOL., 008, 60: 7-78 Katarzyna Betleja-Gromada, Jadwiga Banach, Alina Kaczmarek, Magdalena Mnichowska-Polanowska, Stefania Giedrys-Kalemba FLORA BEZTLENOWA KIESZONEK PRZYZĘBNYCH W ZAPALENIU

Bardziej szczegółowo

Miejscowe i ogólnoustrojowe konsekwencje periodontitis i peri-implantitis. Przegląd piśmiennictwa

Miejscowe i ogólnoustrojowe konsekwencje periodontitis i peri-implantitis. Przegląd piśmiennictwa PROTET. STOMATOL., 2010, LX, 1, 44-49 Miejscowe i ogólnoustrojowe konsekwencje periodontitis i peri-implantitis. Przegląd piśmiennictwa Local and general consequences of periodontitis and peri-implantitis:

Bardziej szczegółowo

WPŁYW DYMU PAPIEROSOWEGO NA PRZEBIEG I STOPIEŃ ZAAWANSOWANIA PROCESU ZAPALNEGO W TKANKACH PRZYZĘBIA*

WPŁYW DYMU PAPIEROSOWEGO NA PRZEBIEG I STOPIEŃ ZAAWANSOWANIA PROCESU ZAPALNEGO W TKANKACH PRZYZĘBIA* ANNALES ACADEMIAE MEDICAE STETINENSIS ROCZNIKI POMORSKIEJ AKADEMII MEDYCZNEJ W SZCZECINIE 2011, 57, 1, 88 95 RAFAŁ RUDZIŃSKI, JADWIGA BANACH WPŁYW DYMU PAPIEROSOWEGO NA PRZEBIEG I STOPIEŃ ZAAWANSOWANIA

Bardziej szczegółowo

WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY

WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY WYDZIAŁ LEKARSKO-DENTYSTYCZNY KATEDRA PROTETYKI STOMATOLOGICZNEJ ANALIZA ZMIAN WARTOŚCI SIŁY RETENCJI W TRÓJELEMENTOWYCH UKŁADACH KORON TELESKOPOWYCH Rozprawa na stopień

Bardziej szczegółowo

Poziom bakterii próchnicotwórczych u użytkowników częściowych osiadających uzupełnień protetycznych akrylowych

Poziom bakterii próchnicotwórczych u użytkowników częściowych osiadających uzupełnień protetycznych akrylowych PROT. STOM., 2006, LVI, 2 Poziom bakterii próchnicotwórczych u użytkowników częściowych osiadających uzupełnień protetycznych akrylowych The level of cariogenic bacteria in wearers of partial dentures

Bardziej szczegółowo

Zapraszamy do sklepu Producent: 5 Pillars Research 17,00 zł Waga: 0.08kg. Kod QR: Opis płukanki BLUEM 50ml (MAŁY)

Zapraszamy do sklepu  Producent: 5 Pillars Research 17,00 zł Waga: 0.08kg. Kod QR: Opis płukanki BLUEM 50ml (MAŁY) HAPPYDENTAL Rafał Rogula ul. Bajana 39b/1a 54-129 Wrocław, PL NIP 949-189-63-28 info@happydental.pl Tel. 71-349-77-90/91 Zapraszamy do sklepu www.happydental.pl BLUEM 50ml - specjalistyczna PŁUKANKA do

Bardziej szczegółowo

Kierunek Lekarsko- dentystyczny Wydziału Lekarskiego Oddziału Stomatologicznego

Kierunek Lekarsko- dentystyczny Wydziału Lekarskiego Oddziału Stomatologicznego Kierunek Lekarsko- dentystyczny Wydziału Lekarskiego Oddziału Stomatologicznego KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu, typ przedmiotu (podstawowy, kierunkowy) Stomatologia dziecięca i profilaktyka stomatologiczna

Bardziej szczegółowo

Streszczenie Ocena wybranych wskaźników diagnostycznych stanów zapalnych gruczołu mlekowego klaczy Słowa kluczowe: stan zapalny gruczołu mlekowego,

Streszczenie Ocena wybranych wskaźników diagnostycznych stanów zapalnych gruczołu mlekowego klaczy Słowa kluczowe: stan zapalny gruczołu mlekowego, Streszczenie Ocena wybranych wskaźników diagnostycznych stanów zapalnych gruczołu mlekowego klaczy Słowa kluczowe: stan zapalny gruczołu mlekowego, mleko klaczy, wymię klaczy. Stany zapalne gruczołu mlekowego

Bardziej szczegółowo

Ocena stanu przyzębia za pomocą wskaźnika CPI u dorosłych mieszkańców Wrocławia

Ocena stanu przyzębia za pomocą wskaźnika CPI u dorosłych mieszkańców Wrocławia prace oryginalne Dent. Med. Probl. 2012, 49, 4, 529 536 ISSN 1644-387X Copyright by Wroclaw Medical University and Polish Dental Society Łukasz Zawada 1, B, D F, Dariusz Chrzęszczyk 2, B 2, A, D, Tomasz

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla studentów VI roku

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla studentów VI roku PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla studentów VI roku 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Propedeutyka Stomatologii 2. NAZWA JEDNOSTKI

Bardziej szczegółowo

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B.

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Stopa cukrzycowa Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Wyrzykowski Stopa cukrzycowa - definicja Infekcja, owrzodzenie lub destrukcja

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 20/2014 z dnia 7 stycznia 2014 r. o projekcie programu Program skutecznego zwalczania infekcji poprzez szybkie

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

Sylabus na rok 2014-2015

Sylabus na rok 2014-2015 Sylabus na rok 04-05 () Nazwa przedmiotu Propedeutyka stomatologiczna w pracy położnej () Nazwa jednostki prowadzącej Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego przedmiot Katedra: Położnictwa (3) Kod

Bardziej szczegółowo

Ocena kliniczna Dentoseptu w całościowym odkażaniu jamy ustnej

Ocena kliniczna Dentoseptu w całościowym odkażaniu jamy ustnej Czas. Stomatol., 2010, 63, 1, 34-40 2010 Polish Dental Society http://www.czas.stomat.net Ocena kliniczna Dentoseptu w całościowym odkażaniu jamy ustnej Clinical evaluation of Dentosept in full mouth disinfection

Bardziej szczegółowo

Kamil Barański 1, Ewelina Szuba 2, Magdalena Olszanecka-Glinianowicz 3, Jerzy Chudek 1 STRESZCZENIE WPROWADZENIE

Kamil Barański 1, Ewelina Szuba 2, Magdalena Olszanecka-Glinianowicz 3, Jerzy Chudek 1 STRESZCZENIE WPROWADZENIE Czynniki socjodemograficzne wpływające na poziom wiedzy dotyczącej dróg szerzenia się zakażenia w kontaktach niezwiązanych z procedurami medycznymi wśród pacjentów z WZW typu C Kamil Barański 1, Ewelina

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

Projekt Move to Work

Projekt Move to Work Projekt Move to Work Projekt Move to Work jest kontynuacją rozpoczętej w 2011 r. polskiej edycji międzynarodowego projektu Fit for Work. Stowarzyszenie CEESTAHC zaangażowało się w realizację projektu Fit

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Zdrowia obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Profil: Praktyczny Forma studiów: Stacjonarne Kod

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z wykonania projektu badawczego:

Sprawozdanie z wykonania projektu badawczego: Sprawozdanie z wykonania projektu badawczego: ODDZIAŁYWANIE POLA MAGNETYCZNEGO GENEROWANEGO PRZEZ STYMULATOR ADR NA CZYNNOŚĆ LUDZKICH KOMÓREK IMMUNOKOMPETENTNYCH in vitro Celem przeprowadzonych badań była

Bardziej szczegółowo

Kierunek Lekarsko- dentystyczny Wydziału Lekarskiego Oddziału Stomatologicznego

Kierunek Lekarsko- dentystyczny Wydziału Lekarskiego Oddziału Stomatologicznego Kierunek Lekarsko- dentystyczny Wydziału Lekarskiego Oddziału Stomatologicznego KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu, typ przedmiotu (podstawowy, kierunkowy) Stomatologia dziecięca i profilaktyka stomatologiczna

Bardziej szczegółowo

Patologia. QZ 1-39 Wydawnictwa informacyjne i ogólne QZ 40-109 Patogeneza. Etiologia QZ 140-190 Objawy choroby QZ 200-380 Nowotwory.

Patologia. QZ 1-39 Wydawnictwa informacyjne i ogólne QZ 40-109 Patogeneza. Etiologia QZ 140-190 Objawy choroby QZ 200-380 Nowotwory. QZ Patologia QZ 1-39 Wydawnictwa informacyjne i ogólne QZ 40-109 Patogeneza. Etiologia QZ 140-190 Objawy choroby QZ 200-380 Nowotwory. Torbiele Wydawnictwa informacyjne i ogólne QZ 1 Organizacje. Towarzystwa,

Bardziej szczegółowo

Stan zdrowotny jamy ustnej uczniów z łódzkich ośrodków dla dzieci niesłyszących

Stan zdrowotny jamy ustnej uczniów z łódzkich ośrodków dla dzieci niesłyszących Czas. Stomatol., 2007, LX, 6, 384-390 2007 Polish Dental Society http://www.czas.stomat.net Stan zdrowotny jamy ustnej uczniów z łódzkich ośrodków dla dzieci niesłyszących Oral health condition of children

Bardziej szczegółowo

PIC Polska rekomendacje weterynaryjne

PIC Polska rekomendacje weterynaryjne Choroby a Ekonomia Około 65% stad w Polsce jest zakażonych wirusem PRRS, a ponad 95% Mycoplasma hyopneumoniae (Mhp). Choroby układu oddechowego, zwłaszcza o charakterze przewlekłym, są dziś główną przyczyną

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do procedury opracowywania i okresowego przeglądu programów kształcenia II WYDZIAŁ LEKARSKI. Rok: IV.

Załącznik nr 2 do procedury opracowywania i okresowego przeglądu programów kształcenia II WYDZIAŁ LEKARSKI. Rok: IV. 1. Metryczka Nazwa Wydziału: Program kształcenia (Kierunek studiów, poziom i profil kształcenia, forma studiów np.: Zdrowie publiczne I stopnia profil praktyczny, studia stacjonarne): Rok akademicki: 2015/2016

Bardziej szczegółowo

Periimplantitis jest to proces zapalny toczący się wokoło

Periimplantitis jest to proces zapalny toczący się wokoło Leczenie Periimplantitis za pomocą lasera erbowo-jagowego lek. dent. Jacek Matys 1, dr n. med. Rafał Flieger 2, dr n. med. Przemysław Kopczyński 3 Periimplantitis jest to proces zapalny toczący się wokoło

Bardziej szczegółowo

Kierunek Lekarsko- dentystyczny Wydziału Lekarskiego Oddziału Stomatologicznego

Kierunek Lekarsko- dentystyczny Wydziału Lekarskiego Oddziału Stomatologicznego Kierunek Lekarsko- dentystyczny Wydziału Lekarskiego Oddziału Stomatologicznego KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu, typ przedmiotu (podstawowy, kierunkowy) Stomatologia dziecięca i profilaktyka stomatologiczna

Bardziej szczegółowo

Elżbieta Dembowska, Maria Wiernicka-Menkiszak, Renata Samulak-Zielińska

Elżbieta Dembowska, Maria Wiernicka-Menkiszak, Renata Samulak-Zielińska Prace poglądowe Dent. Med. Probl. 2012, 49, 1, 95 102 ISSN 1644-387X Copyright by Wroclaw Medical University and Polish Dental Society Elżbieta Dembowska, Maria Wiernicka-Menkiszak, Renata Samulak-Zielińska

Bardziej szczegółowo

Terapia jednego dnia jako alternatywa dla tradycyjnego leczenia periodontologicznego przegląd piśmiennictwa

Terapia jednego dnia jako alternatywa dla tradycyjnego leczenia periodontologicznego przegląd piśmiennictwa Czas. Stomatol., 2006, LIX, 6, 413-420 Organ Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego http://www.czas.stomat.net Terapia jednego dnia jako alternatywa dla tradycyjnego leczenia periodontologicznego przegląd

Bardziej szczegółowo

Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2012/2013. Forma studiów: Niestacjonarne Kod kierunku: 12.

Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2012/2013. Forma studiów: Niestacjonarne Kod kierunku: 12. Państwowa Wyższa Szko la Zawodowa w Nowym Sa czu Karta przedmiotu Instytut Zdrowia obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2012/201 Kierunek studiów: Ratownictwo medyczne Profil:

Bardziej szczegółowo

SKUTECZNOŚĆ OZONOTERAPII WYBRANYCH PRZYPADKÓW CHOROBOWYCH TKANEK PRZYZĘBIA I BŁONY ŚLUZOWEJ JAMY USTNEJ DONIESIENIE WSTĘPNE

SKUTECZNOŚĆ OZONOTERAPII WYBRANYCH PRZYPADKÓW CHOROBOWYCH TKANEK PRZYZĘBIA I BŁONY ŚLUZOWEJ JAMY USTNEJ DONIESIENIE WSTĘPNE ANNALES ACADEMIAE MEDICAE STETINENSIS ROCZNIKI POMORSKIEJ AKADEMII MEDYCZNEJ W SZCZECINIE 2007, 53, SUPPL. 3, 145 150 JACEK SZKUTNIK, JAROSŁAW SIECZKAREK, JOANNA WYSOKIŃSKA-MISZCZUK SKUTECZNOŚĆ OZONOTERAPII

Bardziej szczegółowo

Płyn dziąsłowy czym jest i co umożliwia?

Płyn dziąsłowy czym jest i co umożliwia? Czas. Stomatol., 2007, LX, 3, 171-178 2007 Polish Dental Association http://www.czas.stomat.net Płyn dziąsłowy czym jest i co umożliwia? Gingival crevicular fluid what is it and what possibilities does

Bardziej szczegółowo

Odsetek limfocytów CCR6+CD8+ w krwi obwodowej oraz ich zdolność chemotaktyczna u pacjentów z przewlekłym zapaleniem przyzębia doniesienie wstępne *

Odsetek limfocytów CCR6+CD8+ w krwi obwodowej oraz ich zdolność chemotaktyczna u pacjentów z przewlekłym zapaleniem przyzębia doniesienie wstępne * Czas. Stomatol., 2010, 63, 7, 405-413 2010 Polish Dental Society http://www.czas.stomat.net Odsetek limfocytów CCR6+CD8+ w krwi obwodowej oraz ich zdolność chemotaktyczna u pacjentów z przewlekłym zapaleniem

Bardziej szczegółowo

CHOROBA PRÓCHNICOWA U DZIECI W WIEKU 0-5 LAT W POLSCE I NA ŚWIECIE.

CHOROBA PRÓCHNICOWA U DZIECI W WIEKU 0-5 LAT W POLSCE I NA ŚWIECIE. CHOROBA PRÓCHNICOWA U DZIECI W WIEKU 0-5 LAT W POLSCE I NA ŚWIECIE Próchnica zębów o przewlekła, bakteryjna, wieloczynnikowa choroba zakaźna, która aktualnie pozostaje najczęstszym schorzeniem wieku dziecięcego,

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie testów diagnostyki mikrobiologicznej u pacjentów z chorobą przyzębia

Zastosowanie testów diagnostyki mikrobiologicznej u pacjentów z chorobą przyzębia Borgis Zastosowanie testów diagnostyki mikrobiologicznej u pacjentów z chorobą przyzębia *Agnieszka Osmólska-Bogucka Zakład Ortodoncji Instytutu Stomatologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Kierownik

Bardziej szczegółowo

KLASYFIKACJA SCHORZEŃ TARCZYCY NA PODSTAWIE STĘŻENIA SELENU W SUROWICY KRWI.

KLASYFIKACJA SCHORZEŃ TARCZYCY NA PODSTAWIE STĘŻENIA SELENU W SUROWICY KRWI. ROCZN. PZH 2007, 58, NR 3, 563-567 WOJCIECH DEJNEKA, KRZYSZTOF SWORCZAK 1, ŁUKASZ OBOŁOŃCZAK 1, JERZY ŁUKASIAK KLASYFIKACJA SCHORZEŃ TARCZYCY NA PODSTAWIE STĘŻENIA SELENU W SUROWICY KRWI. CLASSIFICATION

Bardziej szczegółowo

Wrażliwość bakterii beztlenowych wyizolowanych z blaszek miażdżycowych tętnic szyjnych na Dentosept

Wrażliwość bakterii beztlenowych wyizolowanych z blaszek miażdżycowych tętnic szyjnych na Dentosept Borgis - Postępy Fitoterapii /0, s. -4 *Anna Kędzia, Maria Wierzbowska, Andrzej Kufel, Marek Ciecierski Wrażliwość bakterii beztlenowych wyizolowanych z blaszek miażdżycowych tętnic szyjnych na Dentosept

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności płukanki do jamy ustnej Dentosept w leczeniu stanu zapalnego dziąseł u pacjentów niepełnosprawnych intelektualnie

Ocena skuteczności płukanki do jamy ustnej Dentosept w leczeniu stanu zapalnego dziąseł u pacjentów niepełnosprawnych intelektualnie Ocena skuteczności płukanki do jamy ustnej Dentosept w leczeniu stanu zapalnego dziąseł u pacjentów niepełnosprawnych intelektualnie Efficiency of Dentosept mouthrinse in the treatment of gingivitis in

Bardziej szczegółowo

Stan jamy ustnej u pacjentów z zawałem serca oraz ze stabilną dławicą piersiową

Stan jamy ustnej u pacjentów z zawałem serca oraz ze stabilną dławicą piersiową PERIODONTOLOGIA I CHOROBY BŁONY ŚLUZOWEJ Borgis Prace oryginalne Oryginal papers Stan jamy ustnej u pacjentów z zawałem serca oraz ze stabilną dławicą piersiową Monika Włosowicz 1, Beata Wożakowska-Kapłon

Bardziej szczegółowo

Olga Androsz-Kowalska 1, Krzysztof Jankowski 2, Zuzanna Rymarczyk 2, Piotr Pruszczyk 2, Renata Górska 1

Olga Androsz-Kowalska 1, Krzysztof Jankowski 2, Zuzanna Rymarczyk 2, Piotr Pruszczyk 2, Renata Górska 1 J Stoma 2011, 64, 3-4: 200-212 2011 Polish Dental Society http://www.czas.stomat.net Evaluation of periodontal status and analysis of relationship between periodontal clinical parameters and selected standard

Bardziej szczegółowo

Ocena. wykonanej pod kierunkiem prof. dr hab. med. Małgorzaty Polz-Docewicz

Ocena. wykonanej pod kierunkiem prof. dr hab. med. Małgorzaty Polz-Docewicz UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. KAROLA MARCINKOWSKIEGO W POZNANIU KATEDRA I ZAKŁAD MIKROBIOLOGII LEKARSKIEJ Kierownik: prof. dr hab. Andrzej Szkaradkiewicz ul. Wieniawskiego 3 tel. 61 8546 138 61-712 Poznań fax

Bardziej szczegółowo

KEYWORDS: mouthrinse, exoglycosidases, chronic periodontitis

KEYWORDS: mouthrinse, exoglycosidases, chronic periodontitis Czas. Stomatol., 2009, 62, 4, 254-261 2009 Polish Dental Society http://www.czas.stomat.net Ocena wpływu płukanki Dentosept na stan kliniczny przyzębia oraz aktywność egzoglikozydaz w płynie dziąsłowym

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa 98/79/WE. Polskie Normy zharmonizowane opublikowane do 31.12.2013 Wykaz norm z dyrektywy znajduje się również na www.pkn.

Dyrektywa 98/79/WE. Polskie Normy zharmonizowane opublikowane do 31.12.2013 Wykaz norm z dyrektywy znajduje się również na www.pkn. Dyrektywa 98/79/WE Załącznik nr 23 Załącznik nr 23 Polskie Normy zharmonizowane opublikowane do 31.12.2013 Wykaz norm z dyrektywy znajduje się również na www.pkn.pl Według Dziennika Urzędowego UE (2013/C

Bardziej szczegółowo

OGÓLNY PLAN ĆWICZEŃ I SEMINARIÓW Z MIKROBIOLOGII OGÓLNEJ dla studentów STOMATOLOGII w roku akademickim 2015-2016 semestr zimowy

OGÓLNY PLAN ĆWICZEŃ I SEMINARIÓW Z MIKROBIOLOGII OGÓLNEJ dla studentów STOMATOLOGII w roku akademickim 2015-2016 semestr zimowy OGÓLNY PLAN ĆWICZEŃ I SEMINARIÓW Z MIKROBIOLOGII OGÓLNEJ dla studentów STOMATOLOGII w roku akademickim 2015-2016 semestr zimowy Ćwiczenia - co tydzień 5 ćwiczeń x 2 godz. = 10 godz. Piątek: 9.45-11.15

Bardziej szczegółowo

Analiza stanu przyzębia pacjentek z obniżoną gęstością mineralną kośćca*

Analiza stanu przyzębia pacjentek z obniżoną gęstością mineralną kośćca* Czas. Stomat., 2005, LVIII, 11 Analiza stanu przyzębia pacjentek z obniżoną gęstością mineralną kośćca* The analysis of the periodontal status in females with various bone mineral density Ewa Bałczewska

Bardziej szczegółowo

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

Wpływ choroby refluksowej na stan jamy ustnej

Wpływ choroby refluksowej na stan jamy ustnej PROTET. STOMATOL., 2006, LVI, 3, 220-226 Wpływ choroby refluksowej na stan jamy ustnej The influence of reflux disease on the condition of oral cavity Bogumiła Frączak 1, Agnieszka Kowalczyk 2, Halina

Bardziej szczegółowo

wykłady 5, ćwiczenia - 15 wykłady 5, ćwiczenia - 15 Nakład pracy studenta bilans punktów ECTS Obciążenie studenta

wykłady 5, ćwiczenia - 15 wykłady 5, ćwiczenia - 15 Nakład pracy studenta bilans punktów ECTS Obciążenie studenta Lp. Element Opis 1 Nazwa 2 Typ Podstawy fizjoterapii klinicznej w chorobach wieloukładowych w obrębie narządu ruchu obowiązkowy 3 Instytut Nauk o Zdrowiu 4 Kod PPWSZ F-P_20 Kierunek, kierunek: Fizjoterapia

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk o Zdrowiu KATOWICE

Wydział Nauk o Zdrowiu KATOWICE Wydział Nauk o Zdrowiu 6.12.2014 KATOWICE syndrome - zespół słabości, zespół wątłości, zespół kruchości, zespół wyczerpania rezerw. Zespół geriatryczny, charakteryzujący się zmniejszeniem rezerw i odporności

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla studentów V roku

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla studentów V roku PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla studentów V roku 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Nefrologia 2. NAZWA JEDNOSTKI (jednostek )

Bardziej szczegółowo

Jama ustna i ustna część gardła

Jama ustna i ustna część gardła Jama ustna i ustna część gardła Jama ustna Przedsionek Jama ustna właściwa Z przodu ograniczona przez wargi Z tyłu przez łuk językowo-migdałkowy Od dołu dno jamy ustnej Od góry podniebienie twarde i miękkie

Bardziej szczegółowo

Stężenie wolnego testosteronu (FT) w surowicy żubrów z wczesną spermiogenezą badania wstępne

Stężenie wolnego testosteronu (FT) w surowicy żubrów z wczesną spermiogenezą badania wstępne European Bison Conservation Newsletter Vol 1 (2008) pp: 65 71 Stężenie wolnego testosteronu (FT) w surowicy żubrów z wczesną spermiogenezą badania wstępne Elżbieta Czykier Zakład Histologii i Embriologii

Bardziej szczegółowo

Amerykańska Akademia Periodontologii. New Guidelines of the American Academy of Periodontology

Amerykańska Akademia Periodontologii. New Guidelines of the American Academy of Periodontology Prace poglądowe Dent. Med. Probl. 2012, 49, 1, 47 51 ISSN 1644-387X Copyright by Wroclaw Medical University and Polish Dental Society Renata Górska Nowe wytyczne Amerykańskiej Akademii Periodontologii

Bardziej szczegółowo

Choroby przyzębia a wzrost odpowiedzi zapalnej*

Choroby przyzębia a wzrost odpowiedzi zapalnej* Czas. Stomatol., 2009, 62, 7, 531-548 2009 Polish Dental Society http://www.czas.stomat.net Choroby przyzębia a wzrost odpowiedzi zapalnej* Periodontal diseases and the development of inflammatory response

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ MIKROBIOLOGICZNYCH Nr 20006/11859/09

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ MIKROBIOLOGICZNYCH Nr 20006/11859/09 SPRAWOZDANIE MOŻE BYĆ POWIELANE TYLKO W CAŁOŚCI. INNA FORMA KOPIOWANIA WYMAGA PISEMNEJ ZGODY LABORATORIUM. SPRAWOZDANIE Z BADAŃ MIKROBIOLOGICZNYCH Nr 20006/11859/09 BADANIA WŁASNOŚCI PRZECIWDROBNOUSTROJOWYCH

Bardziej szczegółowo

Zachowaj zęby na więcej niż 20 lat z Straumann Emdogain

Zachowaj zęby na więcej niż 20 lat z Straumann Emdogain Informacja dla pacjenta na temat leczenia chorób przyzębia Zachowaj zęby na więcej niż 20 lat z Straumann Emdogain Ponad 2 miliony leczonych pacjentów Co wiesz na temat choroby dziąseł i przyzębia? Choroby

Bardziej szczegółowo

NZOZ CENTRUM UŚMIECHU www.centrum-usmiechu.pl HIGIENA JAMY USTNEJ

NZOZ CENTRUM UŚMIECHU www.centrum-usmiechu.pl HIGIENA JAMY USTNEJ HIGIENA JAMY USTNEJ W etiopatogenezie chorób przyzębia najistotniejszą rolę odgrywają miejscowe czynniki zapaleniotwórcze: płytka bakteryjna i kamień nazębny Zapalenie dziąseł jest odwracalne, może trwać

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka mikrobiologiczna zakażeń krwi Paweł Zwierzewicz

Diagnostyka mikrobiologiczna zakażeń krwi Paweł Zwierzewicz Diagnostyka mikrobiologiczna zakażeń krwi Paweł Zwierzewicz Diagnostyka mikrobiologiczna sepsy oferta firmy biomerieux Automatyczne analizatory do posiewów krwi Automatyczne analizatory do identyfikacji

Bardziej szczegółowo

Doktorantka: Żaneta Lewandowska

Doktorantka: Żaneta Lewandowska Doktorantka: Żaneta Lewandowska Główny opiekun naukowy: Dr hab. Piotr Piszczek, prof. UMK Katedra Chemii Nieorganicznej i Koordynacyjnej, Wydział Chemii Dodatkowy opiekun naukowy: Prof. dr hab. Wiesław

Bardziej szczegółowo

prace oryginalne Wpływ chlorheksydyny in vitro na tworzenie biofilmu przez drożdżaki Candida albicans kolonizujące ontocenozę jamy ustnej

prace oryginalne Wpływ chlorheksydyny in vitro na tworzenie biofilmu przez drożdżaki Candida albicans kolonizujące ontocenozę jamy ustnej prace oryginalne Dent. Med. Probl. 2010, 47, 2, 177 181 ISSN 1644-387X Copyright by Wroclaw Medical University and Polish Dental Society Agnieszka Wójtowicz, Anna Malm Wpływ chlorheksydyny in vitro na

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIESKŁODOWSKA LUBLIN POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 200 Katedra i Klinika Endokrynologii Akademii Medycznej im. prof. F. Skubiszewskiego w Lublinie Kierownik Kliniki:

Bardziej szczegółowo

Lek. Joanna Marciniak

Lek. Joanna Marciniak Lek. Joanna Marciniak Katedra i Klinika Dermatologii, Wenerologii i Alergologii Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we lekarz rezydent Wpływ atopowego zapalenia skóry na jakość życia chorych dzieci

Bardziej szczegółowo

ZALECENIE POBIERANIE, TRANSPORT I PRZECHOWYWANIE PRÓBKI KRWI DO BADANIA WIRUSOLOGICZNEGO/ BAKTERIOLOGICZNEGO

ZALECENIE POBIERANIE, TRANSPORT I PRZECHOWYWANIE PRÓBKI KRWI DO BADANIA WIRUSOLOGICZNEGO/ BAKTERIOLOGICZNEGO PRÓBKI KRWI / BAKTERIOLOGICZNEGO 1. Do jałowej probówki pobrać jałowo krew NA SKRZEP 3 4 ml krwi żylnej. Uwaga: W trakcie pobierania krwi nie trzeba być na czczo 5. Próbkę krwi dostarczyć do badania w

Bardziej szczegółowo