POGLĄDY OSÓB RÓŻNEGO WIEKU DOTYCZĄCE ETYCZNO-PRAWNYCH ZAGADNIEŃ ABORCJI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "POGLĄDY OSÓB RÓŻNEGO WIEKU DOTYCZĄCE ETYCZNO-PRAWNYCH ZAGADNIEŃ ABORCJI"

Transkrypt

1 S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e POGLĄDY OSÓB RÓŻNEGO WIEKU DOTYCZĄCE ETYCZNO-PRAWNYCH ZAGADNIEŃ ABORCJI OPINIONS OF PERSONS OF DIFFERENT AGES CONCERNING ETHICAL AND LEGAL VIEWS OF ABORTION Halyna Tkachenko Paulina Gralak Katarzyna Żółcińska Natalia Kurhaluk Akademia Pomorska w Słupsku Instytut Biologii i Ochrony Środowiska Zakład Zoologii i Fizjologii Zwierząt ul. Arciszewskigo 22b, Słupsk ABSTRACT The current issue of abortion is hard to solve, especially when there is the same amount of supporters, which has its reasons, and opponents with their justifications. The aim of our study was to study the opinions of persons of different ages about the ethical and legal issues of abortion. The obtained data were compared with the results of the reports of the Public Opinion Research Center from different years. The study was carried out in with inhabitants of towns Słupsk, Bytów, Potęgowo and village Czarna Dąbrówka. It has been used a survey method that used a questionnaire with questions arranged on the basis of already existing public sources (reports of the Public Opinion Research Center in 2006 and 2011 years). The study took over a group of 311 respondents, including 193 women and 118 men in the following age groups years (179 persons), years (64 persons), years (13 persons) and more than 45 years aged (55 persons). Questions to which respondents answered were related to opinion on abortion, were connected with admissibility of the right to practice abortion in cases where mother s life is in danger, at risk the health of mother, pregnancy is a result of rape, incest, it is known that the child would be born handicapped, woman is in a difficult financial situation or personal situation, the woman does not want to have a baby. It was also evaluated 161

2 opinions of the respondents regarding questions about committing sin by people associated directly or indirectly with procedure of abortion (women who are amenable to abortion, doctors performing abortions, politicians, law permitting to adopting abortion and all those who know about abortions), the answers about talking about abortion at home, an opinion on the effects of abortion and opinion on whether faith has an impact on the view of abortion. The opinion of respondents about the ethical and legal issues of abortion in our study depends mainly on gender. Most respondents do not support abortion, but some consider that it should be permitted in exceptional circumstances. Mainly these are situations where pregnancy threatens the life and health of mother, child may be born handicapped and when the pregnancy is the result of an offense, or as permitted by law. The respondents believe that women and doctors, persons who have directly linked with the abortion, commit a sin. According to the respondents opinion, the faith affects to choice their opinion, and their attitude toward abortion is largely constant and not variable. Respondents suggest that the main effects of the implementation of abortion include mainly female infertility. Słowa kluczowe: aborcja, moralność, skutki aborcji, opinia Key words: abortion, morality, effects of abortion, opinion WPROWADZENIE Aborcja należy do najbardziej dyskusyjnych problemów. Już sama nazwa wywołuje spory i dyskusje. Aborcja jest tematem budzącym wiele kontrowersji o naturze etycznej, mającym zarówno wielu zwolenników, jak i przeciwników. W piśmiennictwie konkurują ze sobą trzy bliskoznaczne nazwy aborcja, przerywanie ciąży, spędzenie płodu. Nazwa aborcja pochodzi z łacińskiego słowa abortus, czyli przerwanie ciąży (slowniki.seda.pl/polsko-lacinski.html). Jest to zabieg, który ma na celu sztuczne przerwanie ciąży we wczesnym jej etapie, co w konsekwencji powoduje wydalenie zarodka czy też płodu na zewnątrz ciała matki (Gert i in. 2009, Ślipko 2010). Innymi terminami zastępującymi to słowo są: przerwanie ciąży, spędzenie płodu, sztuczne poronienie, skrobanka, usunięcie ciąży, wywołanie miesiączki (megaslownik.pl). Aborcja i poronienie pochodzą od tego samego łacińskiego słowa abortus, lecz należy je tłumaczyć osobno, aby nie doszło do nieporozumienia (Gert i in. 2009). Poronienie jest wydarzeniem polegającym na samoistnym przerwaniu ciąży jeszcze przed jej 22 tygodniem. Płód w takim wieku nie może przeżyć, ponieważ nie ma dość rozwiniętych narządów. Jest to proces naturalny, bez jakiejkolwiek ingerencji z zewnątrz. Może być wywołany czynnikami wewnętrznymi, np. związanymi z wadami genetycznymi, czy też czynnikami chorobowymi. Aborcja jest ingerencją zewnętrzną, mającą na celu usunięcie jeszcze żywego dziecka poczętego wraz ze wszystkimi tkankami jaja płodowego (www.poronienie.pl). Kobiety decydują się na zabieg przerwania ciąży z różnych przyczyn (Centrum Systemów ). Zgodnie z prawem obowiązującym w Polsce ciążę można usunąć ze wskazań medycznych, kiedy zagraża ona zdrowiu i życiu matki lub gdy 162

3 stwierdzi się podczas badań prenatalnych wady wrodzone u płodu (najwięcej zarejestrowanych dozwolonych aborcji w Polsce). Drugi powód usunięcia płodu stanowi czyn zabroniony, jakim jest gwałt czy kazirodztwo (Ustawa ). Kobiety podają także inne przyczyny niż wyżej wymienione. W takich przypadkach mamy do czynienia z nielegalną aborcją (Gert i in. 2009, Ślipko 2010). W Polsce jeszcze przed ustanowieniem w 1993 roku Ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży prawo zezwalało na dokonanie aborcji z przyczyn społecznych i ekonomicznych. To znaczy, że kobiety mogły poddać się temu zabiegowi, kiedy były w trudnej sytuacji materialnej, czy też na samo ich życzenie z różnych powodów osobistych. Do dzisiaj z takich przyczyn dokonuje się najwięcej nielegalnych aborcji w Polsce. Na podstawie badań porównawczych realizowanych w wielu krajach pokazano różną częstotliwość dokonywania zabiegu przerwania ciąży. W Polsce badania na temat wykonanych nielegalnie aborcji były ułatwione, ponieważ w 1997 roku była ona całkowicie dozwolona i dokonano wówczas 3047 zabiegów (Górny 2004), z czego 2054 z przyczyn ekonomicznych (Rządowa Komisja ). Do pobudek osobistych zalicza się fakt, iż kobiety nie chcą mieć dziecka, gdyż nie są na to jeszcze gotowe, mogą być za młode na macierzyństwo lub najpierw chcą się ustatkować w życiu, znaleźć stałe źródło dochodów. Istnieją także inne powody, jak strach przed utratą partnera, który może nie zaakceptować dziecka, wstyd przed wszystkimi znajomymi, zwłaszcza u osób głęboko wierzących, kiedy kobieta zajdzie w ciążę jeszcze przed ślubem, oraz wstyd i strach osób młodych przed rodzicami, ponieważ nie mogą liczyć na ich pomoc w tym trudnym czasie. Brak poinformowania przez lekarzy, jak rozwija się płód oraz jak on wygląda w danym momencie, kiedy chce się usunąć ciążę, powoduje, że kobiety nie zdają sobie sprawy ze swojego czynu. Dopiero po czasie, kiedy już jest za późno na cofnięcie decyzji, bardzo tego żałują i doprowadza ich to do przykrych skutków psychicznych (Michels 2005, Ślipko 2009, 2010, Omawiany temat jest trudny do rozwiązania, w szczególności gdy istnieje taka sama liczba zwolenników mających swoje racje, jak i przeciwników ze swoimi uzasadnieniami. Celem naszych badań było poznanie poglądów osób różnego wieku dotyczących etyczno-prawnych zagadnień aborcji. Uzyskane przez nas dane porównywaliśmy z wynikami z raportów Centrum Badań Opinii Społecznej z 2006 i 2011 roku. MATERIAŁ ŹRÓDŁOWY I METODY BADAŃ Badania były prowadzone w latach z udziałem mieszkańców Słupska i Bytowa oraz gmin Potęgowo i Czarna Dąbrówka. Posłużyliśmy się metodą sondażu, w którym użyto ankiety z pytaniami ułożonymi na podstawie już istniejących w ogólnodostępnych źródłach (CBOS 2006, 2011). Badaniami objęliśmy grupę liczącą 311 osób, w tym 193 kobiety i 118 mężczyzn, w następujących przedziałach wiekowych: lata (179 osób), lata (64 osób), lata (13 osób) oraz powyżej 45 roku życia (55 osób). Pytania, na jakie odpowiadali respondenci, dotyczyły opinii na temat aborcji, do- 163

4 puszczalności prawa do wykonywania zabiegu przerwania ciąży w przypadkach, kiedy: zagrożone jest życie matki; ciąża stanowi wynik gwałtu lub kazirodztwa; wiadomo, że dziecko urodzi się upośledzone; kobieta jest w ciężkiej sytuacji materialnej lub w trudnej sytuacji osobistej; nie chce ona mieć dziecka. Również oceniono opinię respondentów odnośnie do pytania na temat popełniania grzechu przez osoby związane pośrednio lub bezpośrednio z zabiegiem przerywania ciąży (kobiety poddające się temu zabiegowi, lekarze wykonujący te zabiegi, politycy uchwalający prawo dopuszczające przerywanie ciąży oraz wszyscy, którzy o tym wiedzą), odpowiedź o rozmawianiu na temat aborcji w domu, opinię dotyczącą skutków usunięcia ciąży oraz opinię na temat, czy wiara ma wpływ na stosunek do kwestii przerywania ciąży. Wyniki opracowaliśmy przy użyciu dwóch programów Microsoft Excel 2007 i STATISTICA 10.0 (StatSoft, Polska). W każdej ankiecie obliczyliśmy do każdego pytania udział procentowy danej grupy odnośnie do odpowiedzi występujących przy pytaniach. Do wykazania zależności między płcią, wykształceniem, wiekiem czy miejscem zamieszkania a daną odpowiedzią zastosowaliśmy test χ 2 przy użyciu tabel wielodzielczych. Metoda ta pozwala ustalić, czy wyniki w tabeli dają wystarczające dowody na istnienie związku między dwoma zmiennymi. Do wykonania wykresów posłużyliśmy się programem MS Excel. WYNIKI BADAŃ I ICH OMÓWIENIE Procentowe ujęcie respondentów pod względem opinii o przerywaniu ciąży przedstawiliśmy na rycinie 1. Analiza ankiet pokazała, że około 54% wszystkich badanych opowiada się przeciw dokonywaniu aborcji, z czego 26% uważa, że ten zabieg może być przeprowadzony w wyjątkowych okolicznościach, a 28% osób jest za jego całkowitym zakazem (ryc. 1). Całkowity zakaz aborcji poparły osoby w wieku od 18 do 24 lat (34%). Takiej odpowiedzi udzieliło najmniej osób między 35 a 44 rokiem życia (15%). Niewiele większy odsetek poparcia tego zakazu wykazano u osób po 45 roku życia. Respondenci pomiędzy 35 a 44 rokiem życia (54%) popierają zakaz wykonywania aborcji, ale z pewnymi wyjątkami. Natomiast 4% ankietowanych powyżej 45 roku życia sprzeciwia się wykonywaniu aborcji w każdym przypadku. Jest to o wiele mniej niż w pozostałych grupach wiekowych, gdzie około 25% nie popiera dokonywania tego zabiegu. Żadna z osób badanych w wieku lat nie zaznaczyła odpowiedzi, iż aborcja powinna być dozwolona z pełnymi ograniczeniami. Największą liczbę osób, które udzieliły takiej odpowiedzi, stanowią ankietowani powyżej 45 roku życia (29% osób). 24% respondentów z tej grupy nie potrafiło wyrazić swojej opinii. Tylko 4% osób w wieku pomiędzy 18 a 24 rokiem życia i 8% osób między 35 a 44 rokiem życia także trudno było odpowiedzieć na to pytanie (ryc. 2). Z badań przeprowadzonych przez Centrum Badań Opinii Społecznej (CBOS) w listopadzie 2006 roku wynika, iż dwie piąte społeczeństwa polskiego uważało, że kobieta powinna mieć prawo do usunięcia ciąży jeszcze w pierwszych tygodniach, i tyle samo osób wyraziło przeciwny pogląd. W sondażu CBOS z 2011 roku około 47% Polaków stwierdziło, że prawo powinno zezwalać na przerywanie ciąży, z cze- 164

5 Ryc. 1. Procentowe ujęcie respondentów pod względem opinii o przerywaniu ciąży (n=311) Fig. 1. Percentage of respondents about the opinion of abortion (n=311) Ryc. 2. Procentowe ujęcie respondentów według opinii odnośnie do przerywania ciąży w zależności od wieku (n=311) Fig. 2. Percentage of respondents about the opinion of abortion depending on the age (n=311) go co dziewiąty uważał, że powinna ona być całkowicie dozwolona, a co trzeci, że częściowo ograniczona. Prawie tyle samo osób (46%) było przeciwko aborcji, 15% za całkowitym zakazem, a 31% dopuszczało pewne wyjątki (CBOS 2006, 2011). Wiele kobiet chcących mieć możliwość decydowania o sobie, manifestuje przeciwko takim postanowieniom, jakie obowiązują w Polsce. Powstały nawet organizacje kobiece walczące o prawo do wyboru. Aby przełamać milczenie, w 2000 roku zorganizowano po raz pierwszy Manifę (demonstrację feministyczną), a inspiracją było wejście policji do gabinetu ginekologicznego w jednym z polskich miast. Ko- 165

6 lejny protest był w formie listu (tzw. List Stu Kobiet) z inicjatywy Porozumienia Kobiet 8 Marca i OŚKi. Znane osobistości domagały się debaty, na której mogłyby wyrazić swoje zdanie na temat sytuacji kobiet w Polsce. Stwierdziły, że uniemożliwia im to porozumienie rządu z Kościołem katolickim polegające na zaprzestaniu dyskusji na temat liberalizacji ustawy antyaborcyjnej w zamian za poparcie Episkopatu dla akcesji do Unii Europejskiej w czasie referendum integracyjnego (Co łączy ustawę aborcyjną z integracją z UE list do Parlamentu Europejskiego www. kuwi.europa-uni.de). W następnym etapie naszych badań postanowiliśmy przeanalizować opinię na temat etyczno-prawnych zagadnień aborcji w zależności od płci respondentów. W przypadku kobiet i mężczyzn (ryc. 3 i 4) opinie różniły się. 42% mężczyzn popiera zakaz Ryc. 3. Procentowe ujęcie kobiet według opinii odnośnie do przerywania ciąży (n=193) Fig. 3. Percentage of women about the opinion of abortion (n=193) Ryc. 4. Procentowe ujęcie mężczyzn według opinii odnośnie do przerywania ciąży (n=118) Fig. 4. Percentage of men about the opinion of abortion (n=118) 166

7 aborcji, nie wyłączając pewnych wyjątkowych sytuacji, a tylko 15% kobiet miało podobne zdanie. Więcej kobiet opowiedziało się za całkowitym zakazem przerywania ciąży (36%), zaś mężczyzn 14%. Około 22% osób stwierdziło, że zabieg ten może być dozwolony bez żadnych ograniczeń, z czego najwięcej kobiet (33%), a najmniej mężczyzn (7%). Natomiast 17% respondentów jest za dozwoloną aborcją z pewnymi ograniczeniami, z czego 13% kobiet i 23% mężczyzn. Mniej niż 7% respondentów nie potrafiło wyrazić swojej opinii na temat tego pytania (ryc. 4). Różnice między licznością oczekiwaną a obserwowaną okazały się istotne w zależności od płci (χ 2 =54,67; p=0,000) i wieku (χ 2 =74,7; p=0,000). Uzyskane przez nas wyniki w niewielkim stopniu różnią się od danych CBOS, ponieważ 54% badanych popiera zakaz wykonywania aborcji (46% badanych przez CBOS z 2006 roku i 50% badanych przez CBOS z 2011 roku). Mniej naszych ankietowanych (22%) popiera zabieg przerywania ciąży bez żadnych ograniczeń (o 11% więcej w porównaniu z badaniami CBOS z 2011 roku). Tyle samo badanych (7%) nie potrafiło odpowiedzieć na to pytanie. Metody, jakie są stosowane, aby wykonać zabieg przerwania ciąży, można podzielić ze względu na użyte środki, tj. na farmakologiczne z użyciem substancji chemicznych oraz na chirurgiczne związane z ingerencją wewnątrz macicy kobiety w celu usunięcia płodu. Metody farmakologiczne znano od dawna. Już w starożytności używano różnych ziół dla przyspieszenia miesiączki. Mogły być one nieszkodliwe, ale były i takie, które mogły powodować mocny uszczerbek na zdrowiu, a co gorsze nawet śmierć (Ślipko 2009, 2010, Gert i in. 2009). W XX wieku zsyntetyzowano lek, który zaczęto stosować w leczeniu nowotworów, lecz później, ze względu na występowanie skutków ubocznych, znalazł on zastosowanie jako środek wczesnoporonny (www. femina.org.pl). Współcześnie do środków farmakologicznych używanych do usunięcia ciąży we wczesnym jej stadium, czyli do około 9 tygodnia, zalicza się takie tabletki, jak mifepristone, znane także pod inną nazwą RU486, i metotreksat. Stosowane są z później przyjmowaną (po około 2 dniach) prostaglandyną misoprostolem. Mifepristone blokuje wpływ progesteronu na ścianę macicy do przygotowania zapłodnionej komórki jajowej. Jeżeli doszło do implantacji, to wywołuje miesiączkę (Pluta 2005). Metotreksat powoduje zahamowanie rozwoju ciąży i zapobiega mocowaniu łożyska do ściany macicy. Oba środki są skuteczne tylko wtedy, gdy są brane razem z prostaglandyną, która wywołuje skurcze macicy, usuwając zarodek, kończąc tym samym ciążę (Ślipko 2009, 2010, Gert i in. 2009). Taka forma aborcji jest dozwolona we wszystkich krajach Unii Europejskich, z wyjątkiem Irlandii, Włoch, Portugalii i Polski, oraz w innych krajach świata: Indiach, Norwegii, RPA, Rosji, Izraelu, Nowej Zelandii, Stanach Zjednoczonych, Szwajcarii, w Chinach, Tunezji, na Tajwanie oraz Ukrainie (Puzewicz-Barska i Tarasiewicz 2004). W Polsce wyżej wymienione środki farmaceutyczne nie są dostępne, ale istnieją inne leki stosowane w celu usunięcia ciąży, jak tabletki antykoncepcyjne, które brane są w większej dawce (nawet ośmiokrotnie), niż powinny być stosowane (Ślipko 2009, 2010). Metody chirurgiczne opierają się na bezpośredniej ingerencji lekarza w późniejszych etapach ciąży (Ślipko 2009, 2010, Gert i in. 2009). Aborcja na życzenie jest zalegalizowana w niektórych krajach i tam może być wykonywana we wczesnym etapie życia płodowego. Późniejsze usunięcie ciąży 167

8 wiąże się z sankcjami karnymi. Kobiety mogą poddać się aborcji do 12 tygodnia na własne życzenie i kiedy ciąża jest wynikiem gwałtu czy związku kazirodczego (do 22 tygodnia) oraz bez ograniczeń z przyczyn medycznych w takich krajach, jak Australia, Albania, Austria, Białoruś, Belgia, Bośnia i Hercegowina, Rumunia, Bułgaria, Norwegia, Dania, Estonia, Szwecja, Słowenia, Ukraina, Węgry, Wielka Brytania, Litwa, Łotwa, Macedonia, Niemcy i innych. Do krajów, gdzie aborcja jest dozwolona z pewnymi ograniczeniami lub całkowicie zakazana, należą Watykan, Malta, Monako, Polska, Hiszpania, Portugalia, Szwajcaria, Finlandia, Liechtenstein, większość państw latynoamerykańskich, położonych w Afryce i na Bliskim Wschodzie (Ślipko 2009, 2010, Gert i in. 2009). W Polsce po raz pierwszy aborcja została zalegalizowana w 1942 roku. Obecnie w naszym kraju obowiązuje zakaz, z wyjątkiem, kiedy ciąża zagraża zdrowiu i życiu matki, gdy ciąża jest wynikiem gwałtu, kazirodztwa, czy też, gdy lekarz stwierdzi wady wrodzone u płodu. Co prawda w 1997 roku zalegalizowano aborcję ze względów społecznych (ustawa została podpisana przez rządzącego wtedy prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego), ale Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że jest ona niezgodna z Konstytucją i powrócono do Ustawy z 7 stycznia 1993 roku (Wosicki 2009). W Polsce w 1960 roku zanotowano 223 tysiące aborcji, zaś w 2002 roku tylko 159 zabiegów. Przez wprowadzenie zakazu wykonywania przerywania ciąży liczba takich zabiegów diametralnie spadła, ale nie świadczy to o tym, że nie zostało wykonanych więcej lub wcale (Fratczak i Ptak-Chmielewska 2009). Dzięki raportom Rządowej Komisji Ludnościowej z lat można zauważyć, że w latach przed wprowadzeniem w życie nowej ustawy najwięcej aborcji wykonano ze względu na trudną sytuację materialną i społeczną oraz na samo życzenie kobiety, np. w 1990 roku na zabiegów przerywania ciąży było z przyczyn finansowych, a na życzenie kobiety. Trzy lata później na 777 aborcji nie wykonano żadnej z przyczyn ekonomiczno-społecznych. Zmieniło się to, kiedy w 1997 roku złagodzono ustawę i na 3047 zabiegów przerywania ciąży 2524 wykonano z powodu trudnej sytuacji materialnej ciężarnej (Rządowa Komisja ). Według Federacji na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny ustawa nie spowodowała zmniejszenia liczby aborcji. Szacuje się, że nielegalnie wykonywanych zabiegów jest od 80 do 200 tysięcy na rok (Fratczak 2009). Takie zabiegi przeprowadzane są w tzw. podziemiach aborcyjnych lub poprzez turystykę aborcyjną Polek do innych krajów, takich jak Niemcy czy Holandia. Uważa się, że spadek liczby przerywania ciąż może wynikać ze wzrostu poziomu edukacji seksualnej i znajomości metod planowania rodziny. Federacja na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny i Polskie Stowarzyszenie Obrońców Życia Człowieka zgadzają się co do istnienia podziemia aborcyjnego w Polsce, lecz ci drudzy uważają, że liczbę aborcji w takich podziemiach szacuje się na około 7-13 tysięcy zabiegów, czyli mniej niż podaje Federacja na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny (Fratczak 2009). Analizując wyniki naszych badań, większość respondentów (92%) popiera prawo zezwalające na wykonywanie aborcji w wyjątkowych sytuacjach. Przeważająca część badanych (z tego najwięcej mężczyzn) przyznaje, że powinno się dopuszczać przerywanie ciąży, kiedy zagrożone jest życie matki. Większość ankietowanych (82%) uważa, że prawo powinno zezwalać na aborcję, kiedy zdrowie matki jest 168

9 Procentowe ujęcie respondentów według opinii dotyczącej dopuszczalności prawa do wykonywania zabiegu przerwania ciąży w określonych sytuacjach Percentage of respondents about the opinion of admissibility of the right to perform an abortion in following situations Tabela 1 Table 1 Czy przerywanie ciąży powinno być dopuszczalne przez prawo, gdy: Wszyscy ankietowani Kobiety Mężczyźni Tak Nie Trudno powiedzieć Tak Nie Trudno powiedzieć Tak Nie Trudno powiedzieć Zagrożone jest życie matki Zagrożone jest zdrowie matki Ciąża jest wynikiem gwałtu, kazirodztwa Wiadomo, że dziecko urodzi się upośledzone Kobieta jest w ciężkiej sytuacji materialnej Kobieta jest w trudnej sytuacji osobistej Kobieta nie chce mieć dziecka

10 zagrożone, a 84% kiedy ciąża stanowi wynik czynu zabronionego, np. gwałtu. 68% badanych zgadza się, że powinno się dopuszczać usuwanie ciąży, kiedy lekarz stwierdzi wady wrodzone u płodu (tab. 1). O wiele mniej respondentów popiera wykonywanie aborcji w przypadkach, w których ustawa tego zakazuje. Tylko 15% uznaje, że kobieta może usunąć ciążę, kiedy jest w trudnej sytuacji materialnej, prawie o połowę mniej gdy kobieta jest w trudnej sytuacji osobistej (8%) i po prostu nie chce mieć dziecka (9%). Kobiety i mężczyźni mieli podobną opinię w przypadku wszystkich wymienionych sytuacji (tab. 1). Różnice między licznością oczekiwaną a obserwowaną odnośnie do wykonywania aborcji zależą od płci respondentów, gdy zagrożone jest życie matki (χ 2 =7,83; p=0,019) lub jej zdrowie (χ 2 =15,91; p=0,000), wiadomo, że dziecko urodzi się upośledzone (χ 2 =11,88; p=0,002). Nasze wyniki były porównywalne z otrzymanymi w sondażach CBOS z lat 2006 i Tak samo jak większość naszych respondentów większość ankietowanych z raportów CBOS zgadzała się z obowiązującym prawem wobec przerywania ciąży. Przeważająca część (87%) jest za dopuszczeniem aborcji, kiedy zagrożone jest życie matki, a 79% kiedy zagrożone jest jej zdrowie. Tylko o 1% mniej naszych ankietowanych zgadza się, że można dopuszczać do wykonywania tego typu zabiegu, gdy ciąża stanowi wynik gwałtu czy kazirodztwa. Wiele osób nie poparło usuwania ciąży, kiedy kobieta jest w trudnej sytuacji materialnej (24%) i osobistej (21%) czy po prostu nie chce mieć dziecka (16%) (CBOS 2011). Z naszego sondażu wynika również, iż większość respondentów uważa, że kobiety popełniają grzech, gdy poddają się aborcji (duża liczba osób powyżej 45 roku życia 76%) oraz lekarze wykonujący ten zabieg (69% osób powyżej 45 roku życia oraz 64% respondentów pomiędzy 25 a 34 rokiem życia). Mniejszość była za tym, że także politycy uchwalający ustawę oraz wszyscy, którzy wiedzą o tym incydencie, popełniają grzech. Tutaj przeważająca liczba osób miała od 35 do 44 lat, a najmniej lata (tab. 2). Różnice między licznością oczekiwaną a obserwowaną odnośnie do opinii dotyczącej popełniania grzechu przez kobietę poddającą się zabiegowi usunięcia ciąży zależą od płci (χ 2 =15,07; p=0,000) i wieku respondentów (χ 2 =15,67; p=0,15), odnośnie do opinii dotyczącej popełniania grzechu przez lekarza wykonującego zabieg aborcji również od płci (χ 2 =10,91; p=0,004) i wieku respondentów (χ 2 =14,75; p=0,022), a odnośnie do opinii dotyczącej popełniania grzechu przez polityków uchwalających ustawę o możliwości przerywania ciąży od płci respondentów (χ 2 =7,81; p=0,02). Nasze wyniki różniły się od wyników z raportów CBOS z 2006 i 2011 roku, ponieważ połowa respondentów z raportów CBOS stwierdziła, że grzech popełniają kobiety poddające się aborcji (46%), lekarze wykonujący te zabiegi (39%), politycy uchwalający prawo dopuszczające przerywanie ciąży (35%) i wszyscy, którzy o tym wiedzą (33%) (CBOS 2006, 2011). Na podstawie wyników naszych ankiet można stwierdzić, że wśród respondentów postawa wobec aborcji jest różna (ryc. 5 i 6). Około 40% kobiet i powyżej 25% mężczyzn ma ją stałą i niezmienną, z tego najwięcej osoby w przedziałach wiekowych lata oraz powyżej 35 lat. Około 15% kobiet i 36% mężczyzn odpowiedziało, że ich postawa zmienia się w toku studiów (w większości osoby między 35 a 44 rokiem życia). Tyle samo kobiet i mężczyzn w różnych przedziałach wiekowych nigdy się nie zastanawiało nad swoim stosunkiem wobec aborcji. Najmniej 170

11 Tabela 2 Procentowe ujęcie respondentów według opinii odnośnie do pytania na temat popełniania grzechu przez osoby związane pośrednio lub bezpośrednio z zabiegiem przerywania ciąży Table 2 Percentage of respondents about the opinion about committing sin by people linked directly or indirectly with the abortion procedure Wiek respondentów Czy popełniają grzech następujące osoby: Tak Nie lata lata lata 45 i więcej Trudno powiedzieć Tak Nie Trudno powiedzieć Tak Nie Trudno powiedzieć Tak Nie Trudno powiedzieć Kobiety poddające się zabiegowi przerywania ciąży Lekarze wykonujący zabiegi przerywania ciąży Politycy uchwalający prawo dopuszczające przerywanie ciąży Wszyscy, którzy o tym wiedzą

12 Ryc. 5. Procentowe ujęcie kobiet i mężczyzn według opinii odnośnie do własnej postawy wobec aborcji (n=311) Fig. 5. Percentage of women and men about opinion on their attitudes toward abortion (n=311) Ryc. 6. Procentowe ujęcie kobiet i mężczyzn różnych grup wiekowych według opinii odnośnie do własnej postawy wobec aborcji (n=311) Fig. 6. Percentage of women and men of different age about opinion on their attitudes toward abortion (n=311) 172

13 odpowiedzi dotyczyło postawy zmieniającej się pod wpływem osób z otoczenia. Powyżej 10% kobiet i mężczyzn nie potrafi jednoznacznie określić swego zdania w tej kwestii (ryc. 5 i 6). Różnice między licznością obserwowaną a oczekiwaną okazały się istotne w zależności od płci (χ 2 =18,54; p=0,001). U większości naszych respondentów w domu rozmawia się o aborcji, nawet kilka razy, więc nie jest to temat, którego się unika. Dotyczyło to powyżej 40% osób w wieku lat i u około 50% powyżej 25 roku życia. Nieco mniej badanych (około 30% w wieku lat, 27% w wieku lat i 24% powyżej 45 lat) stwierdziło, że w ich domu nie rozmawia się o aborcji. U 31% respondentów między 35 a 44 rokiem życia poruszono ten temat. Około 10% osób z pozostałych grup wiekowych zaznaczyło podobną odpowiedź (ryc. 7). Przerwanie ciąży niesie pewne konsekwencje, nie tylko organiczne i psychiczne, dotyczące samej kobiety poddającej się temu zabiegowi, ale też społeczne. Następstwa biologiczne to możliwość wzrostu liczby poronień czy stanów zapalnych dróg rodnych, co z kolei może doprowadzić do niepłodności (Bołoz 2007). Z opublikowanego w 1995 roku przez Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej raportu można wywnioskować, że istnieją następujące komplikacje: śródzabiegowe około 2%, po dłuższym czasie od zabiegu 20%, wczesne porody około 8%, poronienia około 30% (Bołoz 2007). Jest duże prawdopodobieństwo wystąpienia ciąży pozamacicznej czy łożyska przodującego. W przypadkach, kiedy aborcja ma charakter chirurgiczny, może dojść do przebicia czy uszkodzenia macicy, a to w konsekwencji nawet doprowadzić do śmierci. Taki zabieg jak sztuczne przerwanie ciąży niesie ze sobą pewne zaburzenia psychiczne, które określa się jako syndrom postaborcyjny. Wystąpienie tego zespołu pierwszy opisał dr Vincent Rue, dyrektor Institute of Post Abortion Recovery w Portsmouth, w New Hampshire. Są to długotrwałe zaburzenia emocjonalne w życiu ko- Ryc. 7. Procentowe ujęcie kobiet i mężczyzn różnych grup wiekowych według odpowiedzi odnośnie do rozmawiania w domu na temat aborcji (n=311) Fig. 7. Percentage of women and men about opinion about talking about abortion at home (n=311) 173

14 Ryc. 8. Procentowe ujęcie respondentów według opinii dotyczącej skutków usunięcia ciąży (n=311) Fig. 8. The percentage of respondents according to the opinion about consequences of abortion (n=311) Ryc. 9. Procentowe ujęcie respondentów według opinii dotyczącej skutków usunięcia ciąży w zależności od wieku respondentów (n=311) Fig. 9. The percentage of respondents in the opinion about consequences of abortion depending on the age of the respondents (n=311) 174

15 biety, wyrażające się niezdolnością do wyrażania swojego gniewu, złości i do pogodzenia się z utratą dziecka oraz brak spokoju (Briere-Loth 1993). Z badań przeprowadzonych przez dra Roya Speckhardta na Uniwersytecie Minesota w 1985 roku wynika, że aż 100% badanych kobiet odczuło po dokonaniu aborcji smutek z powodu straty dziecka, 92% czuło się winne dokonania czegoś złego, 81% odczuwało krzywdę i tyle samo myślało o straconym dziecku, 73% dotknęła depresja i tyle samo czuło się niezręcznie w obecności dzieci, 61% sięgnęło po używki, a 23% próbowało dokonać samobójstwa (Aborcja ). Wyróżnia się takie psychiczne przerwania ciąży, jak depresja, lęk, zaburzony sen, choroby psychosomatyczne, autodestrukcja, uzależnienia. Wykonanie zabiegu aborcji wiąże się także z pojawieniem się schizofrenii czy natręctw (Chazan 2009). Jeżeli chodzi o skutki społeczne, to mówi się o naruszeniu więzi solidarności i jedności, które opierają się na zależnościach duchowych łączących wszystkich ludzi, ale nie należy zapominać o pokrewieństwie ciała krwi. Skutki aborcji nie dotyczą tylko kobiety, ale także jej męża czy partnera, rodzeństwa nienarodzonego dziecka, dziadków i dalszych krewnych oraz innych osób, które o tym wiedzą, czy nawet personelu będącego przy zabiegu (Bołoz 2007). Jan Paweł II w Evangelium vitae zawarł, że poprzez jakiekolwiek zabójstwo narusza się solidarność oraz jedność pochodzącą z pokrewieństwa duchowego wszystkich ludzi (Jan Paweł II 1996). Analizując odpowiedzi na pytanie, jakie są najbardziej przykre konsekwencje aborcji, nasi ankietowani odpowiedzieli, że niepłodność (37% respondentów) (ryc. 8). Ponad 45% osób między 35 a 44 rokiem życia opowiedziało się za tym efektem (ryc. 9). Najmniejsza liczba osób w wieku powyżej 45 roku stwierdziła, że niepłodność nie jest najbardziej przykrym skutkiem. To psychiczne konsekwencje zaliczają się do tych ważnych (uraz psychiczny, niechęć do kolejnego dziecka). Tylko 1% respondentów nie potrafiło odpowiedzieć na to pytanie (osoby w wieku między 18 a 24 rokiem życia oraz powyżej 45 lat) (ryc. 8 i 9). Różnice między licznością oczekiwaną a obserwowaną okazały się istotne w zależności od płci (χ 2 =18,43; p=0,001) i wieku respondentów (χ 2 =42,3; p=0,000). Ponad połowa naszych ankietowanych uważa, że konsekwencje przerwania ciąży odczuwa kobieta, a tylko 4% zaznaczyło, że jej mąż albo partner (ryc. 10). Natomiast 17% osób stwierdziło, że te skutki dotyczą wszystkich, którzy o tym wiedzą. W zależności od wieku respondenci nie wykazali zbytniego wychylenia od tych odpowiedzi (ryc. 11). Różnice między licznością oczekiwaną a obserwowaną okazały się istotne w zależności od płci respondentów (χ 2 =24,77; p=0,000). Około 64% ankietowanych z naszego sondażu uważa, że wiara ma wpływ na stosunek do aborcji, z czego 42% stwierdza, że na pewno, a 22% nie jest do końca przekonana odnośnie do tej odpowiedzi (ryc. 12). Natomiast 36% respondentów stwierdziło, że wiara nie ma na to wpływu, bo to są dwie różne rzeczy. Najwięcej osób powyżej 45 roku życia uważa, że wiara ma wpływ na stosunek do aborcji (ryc. 13). Tyle samo osób między 35 a 44 rokiem życia oznaczyło, że wiara zarówno ma wpływ, jak i nie ma wpływu. Około 45% respondentów między 25 a 34 rokiem życia uznało, że nie ma ona wpływu na stosunek do aborcji (ryc. 13). Większość odłamów chrześcijaństwa potępia usunięcie ciąży, uznając to za morderstwo. Jedyny dopuszczalny warunek istnieje wtedy, kiedy życie kobiety jest zagrożone. W katolicyzmie i prawosławiu aborcja jest zakazana (Kowalski 2007). 175

16 Ryc. 10. Procentowe ujęcie respondentów odnośnie do pytania o to, kogo dotyczą skutki aborcji (n=311) Fig. 10. The percentage of respondents according to the opinion about who are into impact and consequences of abortion (n=311) Ryc. 11. Procentowe ujęcie respondentów różnego wieku odnośnie do pytania o to, kogo dotyczą skutki aborcji (n=311) Fig. 11. Percentage of respondents of different ages about the opinion of who is connected with impact and consequences of abortion (n=311) 176

17 Ryc. 12. Opinie respondentów na temat, czy wiara ma wpływ na stosunek do przerywania ciąży (n=311) Fig. 12. Respondents opinions about whether religion has an influence on the opinion to abortion (n=311) Ryc. 13. Opinie respondentów w różnym wieku na temat, czy wiara ma wpływ na stosunek do przerywania ciąży (n=311) Fig. 13. Opinions of respondents about whether religion has an influence on the opinion of abortion (n=311) Islam nie potępia zabiegu usunięcia ciąży jak większość wyznań chrześcijańskich. Muzułmanie twierdzą, że Bóg obdarza embrion duszą dopiero po upływie 120 dni od zapłodnienia, więc aborcja jest zakazana od 4 miesiąca. Wyznawcy judaizmu mają zakaz wykonywania takiego zabiegu, z wyjątkiem zagrożenia życia matki. Hinduizm zabrania całkowicie usunięcia ciąży, co wiąże się z ciężkim grzechem. Buddyzm także się sprzeciwia odbieraniu świadczonego życia (Kowalski 2007, Ślipko 2009, 2010). 177

Warszawa, lipiec 2010 BS/100/2010 OPINIE NA TEMAT DOPUSZCZALNOŚCI ABORCJI

Warszawa, lipiec 2010 BS/100/2010 OPINIE NA TEMAT DOPUSZCZALNOŚCI ABORCJI Warszawa, lipiec 2010 BS/100/2010 OPINIE NA TEMAT DOPUSZCZALNOŚCI ABORCJI Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ MŁODZIEŻ I DOROŚLI O ABORCJI BS/127/99 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, SIERPIEŃ 99

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ MŁODZIEŻ I DOROŚLI O ABORCJI BS/127/99 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, SIERPIEŃ 99 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lipiec 2010 BS/100/2010 OPINIE NA TEMAT DOPUSZCZALNOŚCI ABORCJI

Warszawa, lipiec 2010 BS/100/2010 OPINIE NA TEMAT DOPUSZCZALNOŚCI ABORCJI Warszawa, lipiec 2010 BS/100/2010 OPINIE NA TEMAT DOPUSZCZALNOŚCI ABORCJI Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz skrótów Wstęp Rozdział I. Status prawny podmiotu chronionego Rozdział II. Rodzice a dziecko poczęte

Spis treści Wykaz skrótów Wstęp Rozdział I. Status prawny podmiotu chronionego Rozdział II. Rodzice a dziecko poczęte Wykaz skrótów... 11 Wstęp... 15 Rozdział I. Status prawny podmiotu chronionego... 23 1. Uwagi wstępne... 23 2. Sytuacja dziecka poczętego w polskim prawie... 32 3. Status prawny dziecka poczętego de lege

Bardziej szczegółowo

Warszawa, wrzesień 2011 BS/102/2011 OPINIE O PRAWNEJ DOPUSZCZALNOŚCI I REGULACJI ABORCJI

Warszawa, wrzesień 2011 BS/102/2011 OPINIE O PRAWNEJ DOPUSZCZALNOŚCI I REGULACJI ABORCJI Warszawa, wrzesień 2011 BS/102/2011 OPINIE O PRAWNEJ DOPUSZCZALNOŚCI I REGULACJI ABORCJI Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 13 stycznia 2011 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

TRANSPLANTACJA KKK 2296, 2300-2301

TRANSPLANTACJA KKK 2296, 2300-2301 TRANSPLANTACJA KKK 2296, 2300-2301 CO TO TAKIEGO? (ang. organ transplantation) zabiegi medyczne polegające na przeniesieniu organu lub tkanki z jednego osobnika na drugiego albo w ramach jednego organizmu

Bardziej szczegółowo

1) opiekę prenatalną nad płodem oraz opiekę medyczną nad kobietą w ciąży,

1) opiekę prenatalną nad płodem oraz opiekę medyczną nad kobietą w ciąży, brzmienie od 2002-01-01 Ustawa o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży z dnia 7 stycznia 1993 r. (Dz.U. Nr 17, poz. 78) zmiany: Dz.U. 2001 Nr 154, poz.

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży

USTAWA. z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży Kancelaria Sejmu s. 1/7 USTAWA z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży Uznając, że życie jest fundamentalnym dobrem człowieka,

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2014 ISSN 2353-5822 NR 153/2014 PRAWO A MORALNOŚĆ OPINIE O ZACHOWANIACH KONTROWERSYJNYCH SPOŁECZNIE

Warszawa, listopad 2014 ISSN 2353-5822 NR 153/2014 PRAWO A MORALNOŚĆ OPINIE O ZACHOWANIACH KONTROWERSYJNYCH SPOŁECZNIE Warszawa, listopad 2014 ISSN 2353-5822 NR 153/2014 PRAWO A MORALNOŚĆ OPINIE O ZACHOWANIACH KONTROWERSYJNYCH SPOŁECZNIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia

Bardziej szczegółowo

POGLĄDY KOBIET I MĘŻCZYZN W RÓŻNYM WIEKU DOTYCZĄCE ETYCZNO-PRAWNYCH ZAGADNIEŃ ZAPŁODNIENIA IN VITRO

POGLĄDY KOBIET I MĘŻCZYZN W RÓŻNYM WIEKU DOTYCZĄCE ETYCZNO-PRAWNYCH ZAGADNIEŃ ZAPŁODNIENIA IN VITRO S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 11 2014 POGLĄDY KOBIET I MĘŻCZYZN W RÓŻNYM WIEKU DOTYCZĄCE ETYCZNO-PRAWNYCH ZAGADNIEŃ ZAPŁODNIENIA IN VITRO OPINIONS OF MEN AND WOMEN OF DIFFERENT AGES CONCERNING

Bardziej szczegółowo

Psychiczne skutki aborcji. Diana Fydryk WUM, II rok, Zdrowie Publiczne SKN Sekcja Promocji Zdrowia

Psychiczne skutki aborcji. Diana Fydryk WUM, II rok, Zdrowie Publiczne SKN Sekcja Promocji Zdrowia Psychiczne skutki aborcji Diana Fydryk WUM, II rok, Zdrowie Publiczne SKN Sekcja Promocji Zdrowia Badania nad wpływem aborcji na psychikę kobiet, które poddały się zabiegowi przerwania ciąży prowadzone

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

NAZWA MODUŁU KSZTAŁCENIA Teologia moralna szczegółowa I: Bioetyka teologiczna

NAZWA MODUŁU KSZTAŁCENIA Teologia moralna szczegółowa I: Bioetyka teologiczna NAZWA MODUŁU KSZTAŁCENIA Teologia moralna szczegółowa I: Bioetyka teologiczna NAZWA W JĘZYKU ANGIELSKIM: Detailed Moral Theology I KOD MODUŁU: 1-TS-1-TMTMSZ1, 1-TN-1-TMTMSZ1 KIERUNEK STUDIÓW: teologia

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2013 BS/70/2013 OPINIE NA TEMAT DOPUSZCZALNOŚCI TZW. UBOJU RYTUALNEGO

Warszawa, maj 2013 BS/70/2013 OPINIE NA TEMAT DOPUSZCZALNOŚCI TZW. UBOJU RYTUALNEGO Warszawa, maj 2013 BS/70/2013 OPINIE NA TEMAT DOPUSZCZALNOŚCI TZW. UBOJU RYTUALNEGO Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

Twoje prawa obywatelskie

Twoje prawa obywatelskie Twoje prawa obywatelskie Osoba niepełnosprawna w obliczu prawa Inclusion Europe Raport Austria Anglia Belgia Bułgaria Chorwacja Cypr Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Islandia

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

Wkrótce polski parlament powinien zająć się rozpatrzeniem zgłoszonych projektów aktów prawnych, regulujących kwestię tzw. zapłodnienia in vitro.

Wkrótce polski parlament powinien zająć się rozpatrzeniem zgłoszonych projektów aktów prawnych, regulujących kwestię tzw. zapłodnienia in vitro. Wkrótce polski parlament powinien zająć się rozpatrzeniem zgłoszonych projektów aktów prawnych, regulujących kwestię tzw. zapłodnienia in vitro. Dotychczas powstały dwa projekty ustaw Jarosława Gowina

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 94/2014 KLAUZULA SUMIENIA LEKARZA I FARMACEUTY

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 94/2014 KLAUZULA SUMIENIA LEKARZA I FARMACEUTY Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 94/2014 KLAUZULA SUMIENIA LEKARZA I FARMACEUTY Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Dr Magdalena Hryniewicka Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Zakład Ekonomii Plan wystąpienia Cel Definicje konkurencyjności w literaturze

Bardziej szczegółowo

Spis treści VII. Rozdział 1. Wprowadzenie do etyki. Rozdział 2. Zarys dziejów etyki lekarskiej. Rozdział 3. Prawa pacjenta

Spis treści VII. Rozdział 1. Wprowadzenie do etyki. Rozdział 2. Zarys dziejów etyki lekarskiej. Rozdział 3. Prawa pacjenta Spis treści Rozdział 1. Wprowadzenie do etyki 1.1. Podstawowe pojęcia etyki ogólnej, niezbędne do zrozumienia zasad etyki lekarskiej i bioetyki..................................... 1 1.2. Pojęcia dobra

Bardziej szczegółowo

Przykład rodzicielstwa

Przykład rodzicielstwa Czy prawo może funkcjonować bez oznaczenia płci? Przykład rodzicielstwa dr Małgorzata Szeroczyńska Warszawa, 5 listopada 2013 r. Mężczyzna w ciąży Kazus Thomasa Beatie Jak zarejestrować dziecko, które

Bardziej szczegółowo

Hinduizm uznaje, że każda wiara, która prowadzi do Boga, jest dobra.

Hinduizm uznaje, że każda wiara, która prowadzi do Boga, jest dobra. HINDUIZM Hinduizm jest religią monoteistyczną polegającą na tym, że cześć oddaje się jednemu bogu, który przejawia się pod postaciami wcieleń i żeńskiej energii. Hinduizm uznaje, że każda wiara, która

Bardziej szczegółowo

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013 www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Mobilność pracowników Mobilność zawodowa zmiany w ramach zawodu lub danej grupy

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O LEGALIZACJI EUTANAZJI BS/170/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2001

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O LEGALIZACJI EUTANAZJI BS/170/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2001 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012 Oferta raportu: Szkolnictwo wyższe w Polsce i wybranych krajach analiza porównawcza OFERTA RAPORTU Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata Kraków 2012 1 Oferta raportu:

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ?

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 384 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 20 2003 ALICJA DROHOMIRECKA KATARZYNA KOTARSKA SPRAWNOŚĆ FIZYCZNA DZIECI PRZEDSZKOLNYCH ZE STARGARDU SZCZECIŃSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Unia Europejska przeciwko wykluczaniu społecznemu Inclusion Europe

Unia Europejska przeciwko wykluczaniu społecznemu Inclusion Europe Unia Europejska przeciwko wykluczaniu społecznemu Inclusion Europe Raport Austria Anglia Belgia Bułgaria Chorwacja Cypr Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Islandia Irlandia

Bardziej szczegółowo

Zasady Budowania Biznesu Międzynarodowego. 1 kwietnia 2015 r. Amway

Zasady Budowania Biznesu Międzynarodowego. 1 kwietnia 2015 r. Amway Zasady Budowania Biznesu Międzynarodowego 1 kwietnia 2015 r. Amway Zasady budowania biznesu międzynarodowego Niniejsze Zasady obowiązują od 1 kwietnia 2015 r na wszystkich rynkach europejskich (Austria,

Bardziej szczegółowo

Kwestie moralne dotyczące. ce rezultatów w badań w zakresie medycyny współczesnej

Kwestie moralne dotyczące. ce rezultatów w badań w zakresie medycyny współczesnej Kwestie moralne dotyczące ce rezultatów w badań w zakresie medycyny współczesnej Instrukcja Kongregacji Nauki Wiary DIGNITAS PERSONAE (Godność Osoby) Dotycząca ca niektórych problemów w bioetycznych (12

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski NIEPEŁNOSPRAWNI W EUROPIE Około 83,2 mln ogółu ludności Europy to osoby z niepełnosprawnością (11,7%

Bardziej szczegółowo

RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE

RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE Państwa niebędące członkami Rady Europy (Białoruś) PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE SIEDZIBA GŁÓWNA I BIURA BUDŻET Albania, Andora, Armenia, Austria, Azerbejdżan, Belgia,

Bardziej szczegółowo

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Przedstawione poniżej wyniki badań opracowano na podstawie: Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży. Ekspertyza oparta na wynikach ogólnopolskich badań

Bardziej szczegółowo

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Przedstawione poniżej wyniki badań opracowano na podstawie: Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży. Ekspertyza oparta na wynikach ogólnopolskich badań

Bardziej szczegółowo

dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny

dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny Wyniki Narodowego Spisu Ludności i Mieszkań 2002, 2011. Wskaźnik NEET w Polsce na tle innych krajów Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UŚWIADOMIENIE I ZACHOWANIA ZDROWOTNE KOBIET W ZAKRESIE PROFILAKTYKI RAKA PIERSI I SZYJKI MACICY

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UŚWIADOMIENIE I ZACHOWANIA ZDROWOTNE KOBIET W ZAKRESIE PROFILAKTYKI RAKA PIERSI I SZYJKI MACICY CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET: http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ W JAKICH SPRAWACH POWINNA DECYDOWAĆ UNIA EUROPEJSKA, A W JAKICH PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE BS/58/2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ W JAKICH SPRAWACH POWINNA DECYDOWAĆ UNIA EUROPEJSKA, A W JAKICH PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE BS/58/2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW We współczesnym społeczeństwie dość często mówi się o upadku autorytetów. Poruszane są kwestie braku wzorów osobowych zarówno w działalności

Bardziej szczegółowo

Warszawa, Maj 2014 PŁEĆ A PODEJMOWANIE DECYZJI INWESTYCYJNYCH

Warszawa, Maj 2014 PŁEĆ A PODEJMOWANIE DECYZJI INWESTYCYJNYCH Warszawa, Maj 2014 PŁEĆ A PODEJMOWANIE DECYZJI INWESTYCYJNYCH Informacja o badaniu Badanie na temat preferencji Polaków dotyczących płci osób odpowiedzialnych za zarządzanie finansami oraz ryzyka inwestycyjnego

Bardziej szczegółowo

Warszawa, wrzesień 2012 BS/121/2012 POSTAWY WOBEC STOSOWANIA ZAPŁODNIENIA IN VITRO

Warszawa, wrzesień 2012 BS/121/2012 POSTAWY WOBEC STOSOWANIA ZAPŁODNIENIA IN VITRO Warszawa, wrzesień 2012 BS/121/2012 POSTAWY WOBEC STOSOWANIA ZAPŁODNIENIA IN VITRO Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

27 lipca 2011 r. Do wszystkich Parlamentarzystów i Parlamentarzystek Rzeczpospolitej Polskiej Parlament ul. Wiejska 4/6/8 00-902 Warszawa POLAND

27 lipca 2011 r. Do wszystkich Parlamentarzystów i Parlamentarzystek Rzeczpospolitej Polskiej Parlament ul. Wiejska 4/6/8 00-902 Warszawa POLAND 27 lipca 2011 r. Do wszystkich Parlamentarzystów i Parlamentarzystek Rzeczpospolitej Polskiej Parlament ul. Wiejska 4/6/8 00-902 Warszawa POLAND Szanowny Panie Pośle/ Szanowna Pani Poseł: Jesteśmy katoliczkami

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH NA TEMAT DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI

OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH NA TEMAT DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 1055 1059 Aneta Kościołek 1, Magdalena Hartman 2, Katarzyna Spiołek 1, Justyna Kania 1, Katarzyna Pawłowska-Góral 1 OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REKLAMA W GOSPODARCE OKRESU TRANSFORMACJI WARSZAWA, SIERPIEŃ 1993

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REKLAMA W GOSPODARCE OKRESU TRANSFORMACJI WARSZAWA, SIERPIEŃ 1993 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Informacja na temat stanu zdrowia społeczeństwa Polski. mgr Rafał Halik Narodowy Instytut Zdrowi Publicznego- Państwowy Zakład Higieny

Informacja na temat stanu zdrowia społeczeństwa Polski. mgr Rafał Halik Narodowy Instytut Zdrowi Publicznego- Państwowy Zakład Higieny Informacja na temat stanu zdrowia społeczeństwa Polski mgr Rafał Halik Narodowy Instytut Zdrowi Publicznego- Państwowy Zakład Higieny Jak zdefiniować zdrowie? stan pełnego, dobrego samopoczucia fizycznego,

Bardziej szczegółowo

BS/136/2006 POSTAWY POLAKÓW, WĘGRÓW, CZECHÓW I SŁOWAKÓW WOBEC EURO KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2006

BS/136/2006 POSTAWY POLAKÓW, WĘGRÓW, CZECHÓW I SŁOWAKÓW WOBEC EURO KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2006 BS/136/2006 POSTAWY POLAKÓW, WĘGRÓW, CZECHÓW I SŁOWAKÓW WOBEC EURO KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2006 PRZEDRUK I ROZPOWSZECHNIANIE MATERIAŁÓW CBOS W CAŁOŚCI LUB W CZĘŚCI ORAZ WYKORZYSTANIE DANYCH

Bardziej szczegółowo

AGER2015. DEFINING THE ENTREPRENEURIAL SPIRIT Polska

AGER2015. DEFINING THE ENTREPRENEURIAL SPIRIT Polska AGER2015 DEFINING THE ENTREPRENEURIAL SPIRIT Polska PROJEKT SONDAŻU Edycja 6 edycja Partner Katedra Strategii i Organizacji Zarządzania, Uniwersytet Techniczny w Monachium, Niemcy. Okres prowadzenia badań

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność karna lekarza

Odpowiedzialność karna lekarza Sławomir Turkowski Odpowiedzialność karna lekarza Zakres i skuteczne ograniczenie odpowiedzialności karnej Warszawa 2012 2 Odpowiedzialność karna lekarza Zakres i skuteczne ograniczenie odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W KATOWICACH Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 KATOWICE październik 2014 r. Wprowadzenie Minęło dziesięć lat od wstąpienia Polski do Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Paweł Bortkiewicz UAM ETYCZNE ASPEKTY DOSWIADCZEŃ NA EMBRIONACH

Paweł Bortkiewicz UAM ETYCZNE ASPEKTY DOSWIADCZEŃ NA EMBRIONACH Paweł Bortkiewicz UAM ETYCZNE ASPEKTY DOSWIADCZEŃ NA EMBRIONACH 1. PRAWO MIĘDZYNARODOWE pkt. D.9 załącznika do rezolucji 1100 (1989) Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy: "zabrania się pobierania

Bardziej szczegółowo

Podróże Polaków w 2013 roku 1. Podstawowe wyniki badań

Podróże Polaków w 2013 roku 1. Podstawowe wyniki badań Badania wykonane przez Activ Group. na zlecenie Ministerstwa Sportu i Turystyki w ramach Programu Badań Statystycznych Statystyki Publicznej na rok temat nr 1.30.06(099) Aktywność turystyczna Polaków.

Bardziej szczegółowo

SpiS treści. Osoba ludzka

SpiS treści. Osoba ludzka SpiS treści Sło wo Bi sku pa Płoc kie go... 5 Sło wo Prze wod ni czą ce go Ze spo łu Re dak cyj ne go... 7 Od re dak cji... 9 Osoba ludzka Godność osoby ludzkiej... 13 Powołanie do szczęścia... 16 Wolność

Bardziej szczegółowo

Szkoda spowodowana pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski

Szkoda spowodowana pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski Szkoda spowodowana pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski Zdarzenie na terenie Polski Sprawcą szkody na terenie Polski jest kierujący pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski. Kto jest zobowiązany

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 59/2014 WYDARZENIA NA UKRAINIE A POCZUCIE ZAGROŻENIA W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ

Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 59/2014 WYDARZENIA NA UKRAINIE A POCZUCIE ZAGROŻENIA W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 59/2014 WYDARZENIA NA UKRAINIE A POCZUCIE ZAGROŻENIA W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ 629-35 - 69, 628-37 - 04

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ 629-35 - 69, 628-37 - 04 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Polacy o wierze i Kościele

Polacy o wierze i Kościele IMAS International Polacy o wierze i Kościele Wrocław, luty/marzec 2009 Doceniamy ważność Kościoła katolickiego i darzymy go zaufaniem. Widzimy działania charytatywne Kościoła a niemalże połowa z nas chce

Bardziej szczegółowo

Anna Rej-Kietla 2, Agnieszka Huras 1, Sandra Kryska 2

Anna Rej-Kietla 2, Agnieszka Huras 1, Sandra Kryska 2 Państwo i Społeczeństwo 2013 (XIII) nr 1 Anna Rej-Kietla 2, Agnieszka Huras 1, Sandra Kryska 2 1 Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet Śląski w Katowicach 2 Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach,

Bardziej szczegółowo

AKTYWNOŚĆ POLSKICH SAMORZĄDÓW NA ARENIE MIĘDZYNARODOWEJ: FORMY, MOŻLIWOŚCI, WYZWANIA. - wnioski z badania ankietowego

AKTYWNOŚĆ POLSKICH SAMORZĄDÓW NA ARENIE MIĘDZYNARODOWEJ: FORMY, MOŻLIWOŚCI, WYZWANIA. - wnioski z badania ankietowego AKTYWNOŚĆ POLSKICH SAMORZĄDÓW NA ARENIE MIĘDZYNARODOWEJ: FORMY, MOŻLIWOŚCI, WYZWANIA - wnioski z badania ankietowego Prowadzenie współpracy międzynarodowej (w %) nie tak 28% 72% Posiadanie opracowanego

Bardziej szczegółowo

Naturalne metody planowania rodziny- błogosławieństwo dla naszego małżeństwa

Naturalne metody planowania rodziny- błogosławieństwo dla naszego małżeństwa Naturalne metody planowania rodziny- błogosławieństwo dla naszego małżeństwa autor: Amy i Pat Amy: Witam. Nazywam się Amy, a to jest mój mąż Patrick. Jesteśmy małżeństwem od 16 lat. Chcemy wam opowiedzieć

Bardziej szczegółowo

PROGRAM MŁODZIEŻ W DZIAŁANIU 2007-2013. 12 grudnia 2012

PROGRAM MŁODZIEŻ W DZIAŁANIU 2007-2013. 12 grudnia 2012 PROGRAM MŁODZIEŻ W DZIAŁANIU 2007-2013 12 grudnia 2012 Cele Programu Aktywne uczestnictwo młodzieży w życiu społecznym Europy Budowanie wzajemnego zrozumienia między młodymi ludźmi Solidarność między młodymi

Bardziej szczegółowo

HBL15 Dla osób pracujących w Irlandii Północnej: Zasiłek mieszkaniowy (Housing Benefit)

HBL15 Dla osób pracujących w Irlandii Północnej: Zasiłek mieszkaniowy (Housing Benefit) HBL15 Dla osób pracujących w Irlandii Północnej: Zasiłek mieszkaniowy (Housing Benefit) Broszura informacyjna Urzędu Mieszkalnictwa Komunalnego (Housing Executive) dla pracowników migracyjnych Ta broszura

Bardziej szczegółowo

Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011)

Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011) Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011) Nie istnieje jedna, powszechnie uznana definicja niepełnosprawności. Definicja stosowana przez WHO przyjmuje, że do osób niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA SPRAWOZDANIE KOMISJI ZDROWIA. (wraz z zestawieniem wniosków)

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA SPRAWOZDANIE KOMISJI ZDROWIA. (wraz z zestawieniem wniosków) SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA Warszawa, dnia 9 lipca 2015 r. Druk nr 949 Z SPRAWOZDANIE KOMISJI ZDROWIA (wraz z zestawieniem wniosków) Komisja, na posiedzeniu w dniu 9 lipca 2015 r. rozpatrzyła

Bardziej szczegółowo

Jednoznaczne ODPOWIEDZI na ważne pytania

Jednoznaczne ODPOWIEDZI na ważne pytania Jednoznaczne ODPOWIEDZI na ważne pytania TEST PRENATALNY HARMONY to nowy test DNA z krwi matki określający ryzyko zespołu Downa. Test Harmony jest bardziej dokładny niż tradycyjne testy i można go wykonywać

Bardziej szczegółowo

Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 22/2015 O SYTUACJI NA UKRAINIE I POLSKIEJ POMOCY DLA WSCHODNIEGO SĄSIADA

Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 22/2015 O SYTUACJI NA UKRAINIE I POLSKIEJ POMOCY DLA WSCHODNIEGO SĄSIADA Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 22/2015 O SYTUACJI NA UKRAINIE I POLSKIEJ POMOCY DLA WSCHODNIEGO SĄSIADA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia roku

Bardziej szczegółowo

KONKURS ETIUDA 2 STATYSTYKI

KONKURS ETIUDA 2 STATYSTYKI KONKURS ETIUDA 2 ATYYKI Rozstrzygnięcie: czerwiec 2014 r. dyscyplin (,, ). W związku z tym, analiza wartości obu tych wskaźników została przeprowadzona na dwóch poziomach: ogółem dla całego konkursu oraz

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 11 stycznia 2013 r. Poz. 44 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 grudnia 2012 r.

Warszawa, dnia 11 stycznia 2013 r. Poz. 44 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 grudnia 2012 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 11 stycznia 2013 r. Poz. 44 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 grudnia 2012 r. w sprawie wzorów wniosków w zakresie refundacji leku, środka

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Ochrona radiologiczna kobiet w ciąży

Ochrona radiologiczna kobiet w ciąży Ochrona radiologiczna kobiet w ciąży Mirosław Lewocki Zachodniopomorskie Centrum Onkologii Instytut Fizyki Uniwersytetu Szczecińskiego ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 18 lutego 2011 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Continental informuje o europejskich przepisach dotyczących wyposażenia zimowego samochodów ciężarowych i autobusów.

Continental informuje o europejskich przepisach dotyczących wyposażenia zimowego samochodów ciężarowych i autobusów. Continental informuje o europejskich przepisach dotyczących wyposażenia zimowego samochodów ciężarowych i autobusów. Kraj Przepisy dotyczące opon Przepisy dotyczące łańcuchów śniegowych Belgia Bośnia Bułgaria

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę 8 maja 2014 Łukasz Zalicki 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Bardziej szczegółowo

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku Szczecin 2014 Według danych

Bardziej szczegółowo

JAK PRAWO CHRONI ŻYCIE? POLSKA DROGA DO PRAWNEJ OCHRONY DZIECKA NIENARODZONEGO

JAK PRAWO CHRONI ŻYCIE? POLSKA DROGA DO PRAWNEJ OCHRONY DZIECKA NIENARODZONEGO JAK PRAWO CHRONI ŻYCIE? POLSKA DROGA DO PRAWNEJ OCHRONY DZIECKA NIENARODZONEGO Przez długi czas, w latach 1956-1993, prawo w Polsce pozwalało na aborcję na żądanie. Po długiej walce działaczy na rzecz

Bardziej szczegółowo

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Uzyskując dochody z tytułu pracy najemnej wykonywanej za granicą, w większości przypadków należy pamiętać o rozliczeniu się z nich także w

Bardziej szczegółowo

Usługa bezprzewodowego dostępu do Internetu InterNeo mobile

Usługa bezprzewodowego dostępu do Internetu InterNeo mobile Usługa bezprzewodowego dostępu do Internetu InterNeo mobile Opłata aktywacyjna rodzaj usługi InterNeo mobile data 250,00 55,00 305,00 InterNeo mobile 200 250,00 55,00 305,00 InterNeo mobile 500 250,00

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Petycji 27.05.2014 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW Przedmiot: Petycja 0436/2012, którą złożył Mark Walker (Wielka Brytania) w sprawie transgranicznego doradztwa prawnego 1.

Bardziej szczegółowo

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności.

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. HARD CASE tzw. trudny przypadek stosowania prawa > brak jednoznacznej normy, która została wytworzona przez określony autorytet >przypadki trudności

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 9 stycznia 2015 roku

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania. Dz.U. Nr 254, poz.

Ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania. Dz.U. Nr 254, poz. Ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania Dz.U. Nr 254, poz. 1700 Ustawa implementuje dyrektywy: dyrektywę Rady 86/613/EWG z dnia

Bardziej szczegółowo

Raport z badań preferencji licealistów

Raport z badań preferencji licealistów Raport z badań preferencji licealistów Uniwersytet Jagielloński 2011 Raport 2011 1 Szanowni Państwo, definiując misję naszej uczelni napisaliśmy, że Zadaniem Uniwersytetu było i jest wytyczanie nowych

Bardziej szczegółowo

Cennik Oferty Play Online na Kartę

Cennik Oferty Play Online na Kartę Cennik Oferty Play Online na Kartę Cennik Usług Telekomunikacyjnych P4 sp. z o.o. obowiązuje od 20.07.2010 r. do odwołania (zmieniony dn. 01.07.2013 r.) Wszystkie ceny w niniejszym Cenniku podane są w

Bardziej szczegółowo

Położnictwo. Klasyfikuj: Pielęgniarstwo położnicze w WY 157.

Położnictwo. Klasyfikuj: Pielęgniarstwo położnicze w WY 157. WQ Położnictwo Klasyfikuj: Pielęgniarstwo położnicze w WY 157. WQ 1-150 Wydawnictwa ogólne i informacyjne WQ 152-175 Poród siłami natury i w domu, akuszerstwo. Opieka prenatalna WQ 200-212 Ciąża WQ 215-260

Bardziej szczegółowo

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA Lucjan Pawłowski Politechnika Lubelska, Wydział Inżynierii Środowiska, ul. Nadbystrzycka 40B, 20-618

Bardziej szczegółowo

UWAGA: Jeśli ma Pan poniżej 18 lat, bardzo prosimy o pokazanie tego listu rodzicom.

UWAGA: Jeśli ma Pan poniżej 18 lat, bardzo prosimy o pokazanie tego listu rodzicom. Warszawa, 20 września 2002 Szanowny Panie, Został Pan wylosowany do wzięcia udziału w międzynarodowym badaniu ankietowym, którego celem jest zebranie opinii społeczeństwa na temat różnych spraw, ważnych

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z Konferencji Naukowej. zorganizowanej z okazji 20-lecia Federacji na Rzecz Kobiet i Planowania Rodziny,

Sprawozdanie z Konferencji Naukowej. zorganizowanej z okazji 20-lecia Federacji na Rzecz Kobiet i Planowania Rodziny, Sprawozdanie z Konferencji Naukowej zorganizowanej z okazji 20-lecia Federacji na Rzecz Kobiet i Planowania Rodziny, Państwo granice regulacji prawa reprodukcyjne w Polsce 25 października 2011 Sala Balowa

Bardziej szczegółowo

(Akty, których publikacja jest obowiązkowa)

(Akty, których publikacja jest obowiązkowa) 27.4.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 114/1 I (Akty, których publikacja jest obowiązkowa) ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 629/2006 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 5 kwietnia 2006 r. zmieniające

Bardziej szczegółowo

XXXI MARATON WARSZAWSKI Warszawa, 27.09.2009

XXXI MARATON WARSZAWSKI Warszawa, 27.09.2009 XXXI MARATON WARSZAWSKI Warszawa, 27.09.2009 Alex.Celinski@gmail.com Rozkład wyników Przedziały 30-minutowe Lp. Przedział Liczebność Częstość czasowy Liczebność Częstość skumulowana skumulowana 1 2:00-2:30

Bardziej szczegółowo

Warszawa, grudzień 2014 ISSN 2353-5822 NR 162/2014 POAKCESYJNE MIGRACJE POLAKÓW

Warszawa, grudzień 2014 ISSN 2353-5822 NR 162/2014 POAKCESYJNE MIGRACJE POLAKÓW Warszawa, grudzień 2014 ISSN 2353-5822 NR 162/2014 POAKCESYJNE MIGRACJE POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

Cennik usług w roamingu

Cennik usług w roamingu Cennik usług w roamingu z dnia 01.07.2014 r. 1. Cennik usług w roamingu (dalej: Cennik ) obowiązuje Abonentów oferty nju mobile będących stroną pisemnej umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych z

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY PL PL PL KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 12.1.2010 KOM(2009)713 wersja ostateczna SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Monitorowanie emisji CO 2 z nowych samochodów osobowych w UE:

Bardziej szczegółowo