Zastosowanie lasera diodowego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zastosowanie lasera diodowego"

Transkrypt

1 TEMAT NA CZASIE Zastosowanie lasera diodowego w chirurgii tkanek miękkich jamy ustnej Zastosowanie lasera diodowego w chirurgii tkanek miękkich jamy ustnej Słowa kluczowe: laser diodowy, laser półprzewodnikowy, laser Picasso Key words: diode laser, semiconductor laser, Picasso laser praca recenzowana Streszczenie: Lasery diodowe są coraz częściej wykorzystywane w różnych dziedzinach stomatologii. Znalazły również zastosowanie w estetycznej chirurgii śluzówkowo-dziąsłowej, ponieważ przy użyciu lasera zaplanowane zabiegi można przeprowadzić szybko, precyzyjnie i bezkrwawo. Na podstawie piśmiennictwa omówiono budowę oraz zasady bezpiecznej pracy laserem diodowym. Opisano także kilka przypadków klinicznych, w których laser diodowy został wykorzystany do precyzyjnych zabiegów na tkankach miękkich jamy ustnej. Abstract: Diode lasers are commonly used in various fields of dentistry. Moreover, they are applied in aesthetic mucogingival surgery as owing to a diode laser all surgical procedures can be performed quickly, precisely and bloodlessly. The construction of a diode laser and laser safety rules have been discussed herein on the basis of literary references. Moreover several clinical cases of using the laser in precise surgical procedures in the oral cavity have been presented. lek. dent. Małgorzata Janowska-Bugaj, dr n. med. Anna Dudko, prof. dr hab. n. med. Anna J. Kurnatowska Zakład Periodontologii i Chorób Błony Śluzowej Jamy Ustnej Katedry Chirurgii Stomatologicznej i Periodontologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi Kierownik: prof. dr hab. n. med. Anna J. Kurnatowska Adres korespondencyjny Mailing address: lek. dent. Małgorzata Janowska-Bugaj Zakład Periodontologii i Chorób Błony Śluzowej Jamy Ustnej Katedry Chirurgii Stomatologicznej i Periodontologii UM ul. Pomorska 251, Łódź Wstęp Na początku lat 90., kiedy prof. Ludwik Pokora zaprezentował polskim stomatologom szerokie możliwości zastosowania aparatury laserowej o dużej i małej mocy [1], nastąpił znaczący wzrost zainteresowania tymi urządzeniami. Obecnie lasery znalazły stałe zastosowanie w zabiegach stomatologicznych i są rutynowo używane w jednostkach leczniczych na całym świecie. W piśmiennictwie funkcjonuje wiele klasyfikacji laserów. W zależności od mocy, wyróżniamy lasery o dużej, średniej i o małej mocy. Lasery o dużej mocy, powyżej 500 mw, są nazwane laserami twardymi [2, 3]. Do laserów o średniej mocy zaliczamy te mające od 6 do 500 mw mocy. Laserami miękkimi nazywane są lasery o małej mocy, nieprzekraczającej 5 mw [2 4]. Wszystkie wyżej wymienione typy laserów mają zastosowanie w stomatologii. Lasery twarde stosuje się do cięcia tkanek miękkich oraz twardych, do opracowywania ubytków próchnicowych [5] i kanałów korzeniowych oraz do wybielania [2, 3]. Lasery średnie i miękkie wykorzystuje się do zabiegów biostymulacyjnych, działających przeciwzapalnie, przeciwobrzękowo i sterylizująco. Terapia laserowa przyspiesza ponadto regenerację uszkodzonych tkanek i zmniejsza ryzyko zakażenia [2, 3, 6]. Lasery biostymulacyjne w stomatologii stosuje się do leczenia takich schorzeń, jak: alveolitis sicca, dentitio difficlis, zapalenie ślinianek przyusznych, neuralgia nerwu trójdzielnego, zapalenia stawu skroniowo-żuchwowego, zmiany okołowierzchołkowe zębów, szczękościsk, obrzęki pozabiegowe, a dodatkowo jako uzupełnienie tradycyjnej terapii chorób przyzębia i błony śluzowej jamy ustnej, a także w przypadku połączeń ustno-zatokowych oraz po zabiegach ekstrakcji 8 Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

2 Małgorzata Janowska-Bugaj, Anna Dudko, Anna J. Kurnatowska HOT TOPIC zębów, resekcji wierzchołka korzenia czy też wyłuszczenia torbieli korzeniowej [2, 3, 6 8]. Bendowski i wsp. [9] oraz Ciechowicz i wsp. [10] uważają, że przy zastosowaniu wyłącznie zabiegów biostymulacji laserowej ból po chirurgicznych zabiegach stomatologicznych ustępuje całkowicie już po 3 dniach od zabiegu. W zależności od widma promieniowania, w którym laser pracuje, lasery można podzielić na: widzialne, pracujące w nadfiolecie oraz pracujące w podczerwieni [3]. Laserami można pracować w trybie pracy ciągłej, emitując promieniowanie o stałym natężeniu oraz w trybie pracy impulsowej, emitując impulsy światła [4]. O najważniejszych parametrach lasera decyduje jego ośrodek czynny. W zależności od ośrodka czynnego lasery dzielimy na gazowe (np. laser argonowy, CO 2, azotowy), stałe (np. laser rubinowy, neodymowy, Nd:YAG), ciekłe (np. lasery barwnikowe) oraz półprzewodnikowe, zwane również laserami diodowymi lub diodami laserowymi [2 4]. Laser półprzewodnikowy (diodowy) Pierwsze lasery półprzewodnikowe powstały w 1962 roku. W Polsce, w Instytucie Podstawowych Problemów Techniki PAN, pierwszy laser półprzewodnikowy skonstruował w 1966 roku Bohdan Mroziewicz [11]. Lasery diodowe są laserami o wysokiej mocy, w których ciałem laserującym jest półprzewodnik, czyli dioda. Generują one długość fali bliską podczerwieni, między 800 i 1000 nm i posiadają moc nawet do 50 W; umożliwiają pracę w trybie ciągłym i impulsowym. Promieniowanie transmitowane jest poprzez światłowody kwarcowe [12]. Diody jako źródło energii są wykorzystywane w linii laserów stomatologicznych Picasso. Energia ta dostarczana jest do urządzenia za pomocą systemu światłowodowego składającego się z elastycznego światłowodu łączącego zasilanie lasera z jego końcówką. Długość fali wytwarzanej przez laser diodowy GaAIAs mieści się w zakresie 808 +/ 10 nm. Urządzenie to może pracować w trybie ciągłym, jak i pulsacyjnym, emitując moc w zakresie od 0,1 do 7 W. Jest uruchamiane za pomocą sterownika nożnego [13]. Laser Picasso jest zaprojektowany do wykonywania nacięć, odparowywania, ablacji oraz koagulacji tkanek miękkich jamy ustnej, w tym do zabiegów gingiwektomii, gingiwoplastyki, usuwania włókniaków, podcięcia i wycięcia wędzidełek, amputacji miazgi zęba oraz hemostazy i koagulacji, jak również do wybielania zębów [13]. Cięcia i koagulację tkanek przeprowadza się za pomocą standardowej końcówki Laser Picasso jest zaprojektowany do wykonywania nacięć, odparowywania, ablacji oraz koagulacji tkanek miękkich jamy ustnej, w tym do zabiegów gingiwektomii, gingiwoplastyki, usuwania włókniaków, podcięcia i wycięcia wędzidełek, amputacji miazgi zęba oraz hemostazy i koagulacji, jak również do wybielania zębów. The Picasso laser is designed to make incisions, perform vaporisation, ablation or coagulation of oral soft tissues, including gingivectomy, elimination of fibromas, incision and excision of frenula, dental pulp amputation as well as haemostasis and coagulation, including teeth whitening. The application of diode lasers in the surgery of oral soft tissues Introduction At the beginning of the 1990 s, when Professor Ludwik Pokora presented the wide possibilities of using high- and low-powered laser equipment to Polish dental practitioners [1], a significant growth of interest in such devices was observed. Presently, lasers are applied in dental procedures on a common basis in offices all over the world. The literary references provide a multitude of laser classifications and divisions. Depending on power characteristics, we can distinguish high-, medium- and low- -powered lasers. High-power lasers (above 500 mw) are also referred to as hard lasers [2, 3]. The medium-powered lasers include the devices characterised by power output of 6 to 500 mw. Soft lasers are low-powered lasers with output power not exceeding 5 mw [2 4]. In dentistry, all laser types described above are used. Hard lasers are perfect to cut soft and hard tissues, to process carious defects [5] and root canals as well as to whiten teeth [2, 3]. Medium-powered lasers and soft lasers are applied in biostimulating treatments and have anti-inflammatory, oedema-reducing and disinfecting properties. Additionally, a laser therapy accelerates regeneration of damaged tissues and reduces the risk of infections [2, 3, 6]. Biostimulating lasers are used in dentistry to treat such conditions as: alveolitis sicca, dentitio difficlis, parotitis, trigeminal nerve neuralgia, temporomandibular joint inflammation, periapical lesions of teeth, lockjaw, post-treatment oedema; additionally, they can serve as supplementation of traditional therapies of periodontal diseases and oral mucosa conditions, as well as in case of oral and sinusal junctions and after teeth extraction procedures, root apex resections or extirpations of radical cysts [2, 3, 6 8]. e-dentico nr 3 (37) /

3 TEMAT NA CZASIE Zastosowanie lasera diodowego w chirurgii tkanek miękkich jamy ustnej Technika laserowa umożliwia cięcie i koagulowanie również tkanek zakażonych, gdyż światło laserowe przez wytwarzanie wysokich temperatur w miejscu napromieniowania działa wyjaławiająco i, mimo intensywnego krwawienia z tkanek będących w stanie zapalnym, umożliwia precyzyjne i mało traumatyczne operowanie. The laser technique also enables cutting and coagulating infected tissues as laser light acts as a sterilizer by generating high temperatures in the place of radiation and, despite intensive bleeding from the tissues which are inflamed, enables precise and little traumatic operation. światłowodu w zakresie mocy od 0,5 do 2,5 W. Do wybielania całości uzębienia można stosować końcówkę do wybielania zębów załączoną do zestawu razem z laserem. Zawsze należy wybrać najniższy poziom mocy niezbędny do uzyskania pożądanych rezultatów [13]. Przeciwwskazania do wykonywania zabiegów laserem Wymieniane w piśmiennictwie przeciwwskazania do stosowania lasera są nieliczne. Do przeciwwskazań bezwzględnych można zaliczyć m.in. chorobę nowotworową, ciążę, epilepsję. Przeciwwskazania względne obejmują: nadciśnienie, cukrzycę, uogólnione choroby bakteryjne, zaburzenia gospodarki hormonalnej oraz aplikację w okolicach gruczołów wydzielania wewnętrznego [6]. Bezpieczeństwo przy pracy laserem Promieniowanie laserowe o tej samej mocy, lecz o różnych długościach fal może wywołać różne skutki podczas oddziaływania z tkanką biologiczną, dlatego też lasery podzielono na klasy bezpieczeństwa, a producenci zobligowani są do umieszczania tej informacji na urządzeniach laserowych, dzięki czemu użytkownicy wiedzą, jakie środki bezpieczeństwa mają przedsięwziąć [12, 14]. Lasery półprzewodnikowe zakwalifikowane są do klasy 4, w której umieszczone są lasery wytwarzające niebezpieczne, rozproszone odbicia, mogące powodować uszkodzenie skóry oraz stworzyć zagrożenie pożarowe. Podczas obsługi laserów klasy 4 należy zachować szczególną ostrożność [12 14]. Uszkodzenie tkanek promieniowaniem laserowym zachodzi zazwyczaj na skutek reakcji termicznych w wyniku absorpcji dużej ilości energii przenoszonej przez promieniowanie laserowe [14]. Najbardziej zagrożone promieniowaniem laserowym są oczy [12, 14]. W zależności od długości fali na niekorzystne działanie lasera narażone są różne elementy składowe oka. Promieniowanie w zakresie nm może, docierając do siatkówki, spowodować jej uszkodzenie, którego stopień jest różny w zależności od miejsca na siatkówce, gdzie skupiane jest promieniowanie laserowe. Najpoważniejsze uszkodzenie może spowodować ślepotę [14]. Skóra jest największym powierzchniowo narządem człowieka, a ryzyko uszkodzenia jej przez wiązkę laserową jest dość wysokie. Największe zagrożenie dotyczy skóry rąk, głowy i ramion. Do wywołania uszkodzenia skóry potrzebne są zdecydowanie większe dawki promieniowania laserowego niż w przypadku oka. Lasery pracujące w zakresie widzialnym oraz podczerwonym mogą wywołać łagodną postać rumienia, a przy dużej dawce mogą być przyczyną oparzeń. Krótkotrwałe impulsy laserowe o dużej mocy mogą powodować zwęglenie tkanek [14]. Bendowski et al [9] and Ciechowicz et al [10] claim that in case of performing laser biostimulating procedures alone pain after surgeries subsides completely within three days. Depending on the radiation spectrum of a given device, lasers can be divided into: visible, ultraviolet and infrared [3]. Lasers can be used in the continuous operation mode, when they emit radiation of constant intensity, and in the impulse operation mode in which light impulses are generated [4]. Laser s active medium decides about its most important parameters. If we take active mediums into account, lasers are divided into gas (e.g. argon, CO 2, nitrogen lasers), solid (e.g. ruby, neodymium, Nd:YAG lasers), liquid (e.g. dye lasers) and semiconductor, also referred to as diode lasers or laser diodes [2 4]. Semiconductor laser (diode laser) The first semiconductor lasers were developed in In Poland, at the Institute of Fundamental Technological Research of the Polish Academy of Sciences, the first semiconductor laser was built in 1966 by Bohdan Mroziewicz [11]. Diode lasers are high-powered lasers with a semiconductor, i.e. diode, as the radiation medium. They generate near infrared wavelengths (between 800 and 1000 nm) and their power output amounts to as much as 50 W. These lasers enable work in the continuous and impulse modes. The radiation is transmitted by quartz light guides [12]. Diodes, as a source of energy, are used in the Picasso line of dental lasers. This energy is delivered to the device by means of a light system, which is comprised of a flexible light guide that connects the laser engine with an applicator. The wavelength generated by the GaAIAs diode laser totals 808 +/ 10 nm. This 10 Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

4 Małgorzata Janowska-Bugaj, Anna Dudko, Anna J. Kurnatowska Prawidłowa, uwzględniająca wymogi bezpieczeństwa organizacja stanowiska laserowego wymaga szczegółowej identyfikacji wszystkich zagrożeń, które mogą być skutkiem działania lasera i oceny związanego z nim ryzyka zawodowego. Można przyjąć zasadę, że rozważa się trzy podstawowe elementy, takie jak: wszystkie zagrożenia spowodowane samym układem laserowym, środowisko, w którym umiejscowiony jest układ oraz poziom kompetencji personelu obsługującego [14]. Sam układ laserowy może powodować zagrożenia związane nie tylko z emitowaniem wiązek laserowych, ale także zagrożenia elektryczne, pochodzące od par i gazów, pożarowe i wybuchowe. Umiejscowienie układu laserowego ma bardzo istotne znaczenie z punktu widzenia efektywności pracy lasera, jak i bezpieczeństwa. Zapewnieniu bezpieczeństwa przy pracy z użyciem laserów służy stosowanie odpowiednich blokad bezpieczeństwa oraz środków ochrony zbiorowej i indywidualnej, a także szkolenie pracowników. Szkolenie personelu obsługującego urządzenie laserowe powinno obejmować m.in. zagadnienia związane ze skutkami biologicznymi oddziaływania promieniowania laserowego na oczy i skórę oraz procedury eksploatacji urządzeń laserowych [14]. W pomieszczeniach, w których stosuje się urządzenia laserowe, oświetlenie elektryczne powinno być na odpowiednio wysokim poziomie natężenia, gdyż w takich warunkach źrenice oczu są znacznie mniej rozszerzone niż w miejscach ciemnych i słabo oświetlonych przy mniej rozszerzonej źrenicy mniej promieniowania laserowego może wniknąć do oka, a tym samym skutki szkodliwe też są mniejsze. Matowe wykończenia ścian pozawalają uniknąć przypadkowych, niebezpiecznych odbić zwierciadlanych. Odpowiednie zabezpieczenie okien w postaci żaluzji czy rolet zabezpiecza przed przedostawaniem się promieniowania laserowego na zewnątrz pomieszczenia. Oznakowanie etykietą ostrzegawczą wejścia do miejsca, w którym pracuje laser informuje o potencjalnym zagrożeniu [14]. Osoby znajdujące się w gabinecie podczas zabiegu (lekarz, pacjent, personel pomocniczy) powinny być zaopatrzone w okulary ochronne lub gogle, które wyposażone są w filtry tłumiące promieniowanie laserowe, a także chronią przed promieniowaniem bezpośrednim i odbitym [12, 13, 15]. Według Owczarek i wsp. [16] na niektórych stanowiskach pracy, jak podczas zabiegów medycznych polegających na naświetlaniu osób promieniowaniem laserowym w miejscach bliskich gałce ocznej, okulary ochronne czy też gogle nie są w stanie zapewnić skutecznej ochrony oka. W związku z tym podjęto badania dotyczące opracowania nowego, niestosowanego do tej pory, rodzaju zabezpieczenia oczu w postaci twardych soczewek kontaktowych, których najważniejszą cechą jest ich kształt [16]. Podczas zabiegów wykonywanych laserami dużej mocy w jamie ustnej niewskazane jest używanie instrumentów metalowych i o powierzchniach lustrzanych, ze względu na equipment can work in the continuous as well as impulse mode, and emits power from 0.1 to 7 W. It is operated with the use of a foot pedal [13]. The Picasso laser is designed to make incisions, perform vaporisation, ablation or coagulation of oral soft tissues, including gingivectomy, elimination of fibromas, incision and excision of frenula, dental pulp amputation as well as haemostasis and coagulation, including teeth whitening [13]. Tissue incisions and coagulation are carried out with the standard applicator of the light guide characterised by power output of 0.5 to 2.5 W. The teeth whitening applicator, which is included in the laser set, can be used to bleach entire dentition. It is necessary to always choose the lowest possible level of energy required to obtain the desired effects [13]. Contraindications against laser procedures There are very few contraindications against the application of lasers described in the literary references. The absolute contraindications include cancer, pregnancy and epilepsy. The relative contraindications are hypertension, diabetes, systemic bacterial diseases, hormone management disorders and applications in the vicinity of endocrine glands [6]. Laser use safety Laser radiation characterised by the same energy, but different wavelengths, can cause different effects in the interaction with biological tissues, which is why lasers have been divided into safety classes and their

5 TEMAT NA CZASIE Zastosowanie lasera diodowego w chirurgii tkanek miękkich jamy ustnej Przypadek 1 Case ryzyko odbicia promieniowania [12, 15]. Dotyczy to szpatuły, haka i lusterka. Szpatuła musi być wykonana z drewna lub plastiku. Elementy metalowe znajdujące się w jamie ustnej muszą być obłożone nakładkami plastikowymi lub ostatecznie owinięte zwilżonym wodą bandażem [12]. Podczas pracy laserami dużej mocy konieczne jest używanie ssaków na pełnej sile ssania, gdyż pary powstające w trakcie mogą zawierać zakaźne fragmenty wirusów [12, 15]. Dotyczy to wszystkich pacjentów poddawanych zabiegom laserowym, a w szczególności nosicieli wirusów WZW i HIV [12, 15]. 3 4 Ryc. 1. Pacjent, lat 13, z wrodzoną włókniakowatością dziąseł. Widoczna prawie w całości przykryta przez dziąsło korona kliniczna zęba 46. Fig. 1. Patient (aged 13) suffering from congenital fibrous hyperplasia of the gums. The clinical crown of tooth 46 is almost completely covered by the gum. Ryc. 2. Stan w trakcie wykonywania zabiegu laserem diodowym. Fig. 2. The condition during the procedure with the use of a diode laser. Ryc. 3. Stan rany pooperacyjnej tuż po wykonanym zabiegu laserem diodowym. Widoczna nekrotyzacja rany. Fig. 3. The condition of the post-operative wound after the procedure. Wound necrosis visible. Ryc. 4. Stan po 2 tygodniach od zabiegu. Odsłonięto również korony kliniczne zębów Widoczne niewielkie zaczerwienienie dziąsła brzeżnego. Fig. 4. The condition two weeks after the procedure. The clinical crowns of teeth were also exposed. Small reddening of the marginal gingiva visible. W trakcie zabiegu usuwania tkanek miękkich należy zwracać szczególną uwagę na przylegające do nich obszary zdrowych tkanek. Nie wolno kierować energii lasera na twarde tkanki, takie jak ząb czy kość ani też amalgamat czy złoto i inne powierzchnie metaliczne [13]. Ważne jest, aby przy zabiegach laserem kierować wiązkę promieniowania równolegle do tkanki kostnej, tak aby nie doprowadzić do martwicy kości na skutek jej przegrzania [17]. Należy też odpowiednio ustawiać parametry mocy do danej procedury, manufacturers are obliged to place such information on laser equipment to allow users to be aware of the safety measures they need to undertake [12, 14]. Semiconductor lasers are in class 4. This class includes equipment that generates dangerous, diffused reflections that can cause skin damage and result in fire hazard. When operating class 4 lasers, it is necessary to be extremely careful [12 14]. Most often, tissue damage by laser radiation takes place as a result of thermal reactions after absorbing too much energy generated by the laser [14]. Eyes are exposed to the highest risk of laser radiation damage [12, 14]. Depending on wavelengths, various elements of the eye can be affected by the unfavourable activity of the laser. After reaching retina, the wavelengths of nm can damage it and the level of damage differs depending on the place on the retina where laser light is focused. The most serious damage can lead to blindness [14]. Skin is the largest organ in the human body in terms of surface and the risk of damaging it by a laser beam is relatively high. Hands, head and arms are the parts that are most exposed to laser radiation. Significantly higher doses of laser radiation than in case of the eye are required to cause skin damage. Lasers that operate in the visible and infrared spectrum can cause a mild form of erythema, whereas in higher doses, they can be the source of burns. Short laser impulses of high power can result in tissue charring [14]. A properly organised and safe laser station requires detailed identification of all the hazards related to laser operation and professional risk evaluation. At this point, three fundamental elements need to be taken into account, i.e. all hazards caused by the very laser system, the environment 12 Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

6 Małgorzata Janowska-Bugaj, Anna Dudko, Anna J. Kurnatowska HOT TOPIC żeby uniknąć nadmiernego termicznego uszkodzenia tkanek miękkich i w konsekwencji niekorzystnych objawów pooperacyjnych [18]. W Zakładzie Periodontologii i Chorób Błony Śluzowej Jamy Ustnej UM w Łodzi do zabiegów na tkankach miękkich jamy ustnej stosuje się laser diodowy Picasso. Przypadek 1 Pacjent, lat 13, został skierowany przez lekarza ortodontę do Zakładu Periodontologii i Chorób Błony Śluzowej Jamy Ustnej UM w Łodzi z prośbą o konsultację w sprawie wykonania plastyki dziąsła na całej długości łuków zębowych w celu odsłonięcia koron klinicznych zębów (ryc. 1), co umożliwiałoby przyklejenie zamków ortodontycznych. Dziecko cierpiało na wrodzoną włókniakowatość dziąseł. Pacjent od 2006 roku miał wykonywane metodą tradycyjną chirurgiczne odsłanianie koron klinicznych zębów. Ze względu na to, że zabieg przy użyciu skalpela był dla pacjenta dość traumatyczny (dłuższy czas trwania zabiegu, krwawienie z ran, konieczność zabezpieczenia rany opatrunkiem periodontologicznym), przeprowadzono procedurę za pomocą stomatologicznego lasera diodowego. where the system is located and the level of competencies of the operating staff [14]. The very laser system can be the source of hazards connected not only with laser beam emission, but also electrical hazards coming from vapours and gases, as well as the risk of fire and explosion. The location of a laser system is of significant importance from the perspective of laser operation effectiveness and safety. Other extremely important elements of laser safety include the use of proper safety locks and protection measures, as well as personnel training. Training of the staff who operate a laser device should include, Lasery półprzewodnikowe zakwalifikowane są do klasy 4, w której umieszczone są lasery wytwarzające niebezpieczne, rozproszone odbicia, mogące powodować uszkodzenie skóry oraz stworzyć zagrożenie pożarowe. Semiconductor lasers are in class 4. This class includes equipment that generates dangerous, diffused reflections, which can cause skin damage and result in fire hazard. W znieczuleniu nasiękowym wykonano zabieg gingiwektomii przy zębie 46 przy pomocy lasera diodowego (ryc. 2), stosując moc od 1,7 do 2 W w opcji pracy ciągłej. Ranę pooperacyjną (ryc. 3) przepłukano roztworem soli fizjologicznej i założono opatrunek w postaci stomatologicznej pasty adhezyjnej Solcoseryl. Pacjent zniósł zabieg bardzo dobrze. Zalecono stosowanie tej pasty również w warunkach domowych. Dodatkowo zaordynowano płukanie jamy ustnej naparem z rumianku i płynem Corsodyl oraz dietę papkowatą przez kilka dni. Po 2 tygodniach na wizycie kontrolnej odnotowano, że rana goi się prawidłowo (ryc. 4). Pacjent nie zgłaszał żadnych dolegliwości bólowych. Zauważono niewielkie zaczerwienienie dziąsła brzeżnego w okolicy zęba 46, co niewątpliwie miało związek z nieprawidłową higieną jamy ustnej. Usunięto złogi miękkie i wypolerowano korony zębów. among others, the issues connected with biological effects of laser radiation on the eyes and skin, as well as procedures of laser equipment maintenance [14]. The rooms where lasers are used should be equipped with suitable electrical lighting of high intensity, because pupils of the eye are dilated to a lesser extent in such conditions as opposed to dark and inadequately lit places. In case of a less dilated pupil, smaller amounts of laser radiation can penetrate into the eye; hence the harmful effects are less serious. Matt finishing of walls enables to avoid random and dangerous mirror reflections of laser light. Adequate window protection, for example using shutters or roller blinds, safeguards against laser radiation outside the room. Marking the place where a laser is operational with a warning sign is necessary to inform about potential threats [14]. The people in the vicinity of the dental office during a procedure (dental practitioner, patients, supporting personnel) should be wearing safety glasses or goggles, which are equipped with laser radiation filters and protect against direct and reflected beams of light [12, 13, 15]. According to Owczarek et al [16], in some work stations, for example during medical procedures consisting in laser irradiation of areas close to the eyeball, safety glasses or goggles are not able to ensure effective eye protection. Therefore, scientists have begun researching a new and innovative type of eye protection in the form of hard contact lenses, whose shape is the most important feature [16]. During procedures performed with the use of high-powered lasers inside the oral cavity, it is not recommended to use any metal instruments and reflecting tools due to the risk of laser beam reflection [12, 15]. It applies to such equipment as spatulas, hooks and mirrors. A spatula must be made of wood or plastics. Metal elements inside the oral cavity must be covered with plastic caps or, eventually, wrapped with bandage soaked with water [12]. When working with high-powered lasers, it is necessary e-dentico nr 3 (37) /

7 TEMAT NA CZASIE Zastosowanie lasera diodowego w chirurgii tkanek miękkich jamy ustnej Przypadek 2 Case 2 Przypadek Pacjentka, lat 20, zgłosiła się do Zakładu Periodontologii i Chorób Błony Śluzowej Jamy Ustnej UM w Łodzi z powodu niewielkiego rozrostu brodawki między zębami 11/21. Zmiana ta drażniła pacjentkę podczas spożywania twardych pokarmów. Dodatkowym problemem periodontologicznym był brodawkowy przyczep wędzidełka (ryc. 5). W znieczuleniu nasiękowym, przy pomocy lasera diodowego o mocy 1,5 W, w trybie pracy ciągłej, przeprowadzono korektę okolicy brodawki między zębami 11/21 oraz plastykę wędzidełka (ryc. 6). Ranę przepłukano roztworem soli fizjologicznej i założono opatrunek w postaci stomatologicznej pasty adhezyjnej Solcoseryl. Pacjentka zniosła zabieg bardzo dobrze. Zalecono stosowanie tej pasty również w warunkach domowych oraz dodatkowo płukanie jamy ustnej naparem Ryc. 5. Pacjentka, lat 20, niewielki rozrost brodawki międzyzębowej przy zębach 11/21, brodawkowy przyczep wędzidełka wargi górnej. Fig. 5. Patient (aged 20) small hyperplasia z rumianku i płynem Corsodyl. Po 2 tygodniach na wizycie kontrolnej of interdental papilla near teeth 11/21, papillous attachment of the upper lip frenulum. odnotowano, że rana goi się prawidłowo (ryc. 7). Pacjentka stosowała się do Ryc. 6. Stan rany pooperacyjnej po zabiegu laserem diodowym. Widoczna nekrotyzacja tkanki. Fig. 6. The condition of the post-operative wound after the procedure with a diode laser. Wound necrosis visible. Ryc. 7. Stan tydzień po zabiegu. Niewielkie zaczerwienienie zaleceń i odczuwała niewielkie dolegliwości brodawki międzyzębowej. Fig. 7. The condition one week after the procedure. Slight reddening of the interdental papilla visible. Ryc. 8. Stan po 3 tygodniach od zabiegu. Fig. 8. The condition three weeks after the procedure. bólowe przez dwa dni po zabiegu. Po 3 tygodniach na wizycie kontrolnej nie było widać żadnych oznak zapalenia Przypadek 3 Case Ryc. 9. Pacjent, lat 64, zmiana o charakterze brodawczaka w lewej okolicy zatrzonowcowej. Fig. 9. Patient (aged 64) the lesion of a papilloma character in the left molar area. Ryc. 10. Rana pooperacyjna bezpośrednio po zabiegu laserem diodowym. Widoczna nekrotyzacja tkanki. Fig. 10. The post-operative wound after the procedure with a diode laser. Wound necrosis visible. Ryc. 11. Stan po 2 tygodniach od zabiegu. Rana pooperacyjna goi się prawidłowo. Fig. 11. The condition two weeks after the procedure. The post-operative wound heals correctly. 14 Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

8 Małgorzata Janowska-Bugaj, Anna Dudko, Anna J. Kurnatowska (ryc. 8). Zastosowanie lasera diodowego umożliwiło właściwe ukształtowanie brzegu dziąsłowego i niezakładanie szwów, których pacjentka nie akceptowała ze względów estetycznych. Przypadek 3 Pacjent, lat 64, zgłosił się do Zakładu Periodontologii i Chorób Błony Śluzowej Jamy Ustnej UM w Łodzi z powodu suchości jamy ustnej i utrzymującej się od kilku lat zmiany umiejscowionej w okolicy lewej zatrzonowcowej, od strony językowej (ryc. 9). Zmiana kształtem przypominała brodawczaka. Ze względu na umiejscowienie zmiany podjęto decyzję o jej laserowym usunięciu. W znieczuleniu nasiękowym, przy pomocy lasera diodowego o mocy 1,5 W, w trybie pracy ciągłej, usunięto zmianę z marginesem zdrowych tkanek (ryc. 10), po czym przesłano ją do badania histopatologicznego. Po 2 tygodniach na wizycie kontrolnej pacjent zgłaszał silne dolegliwości bólowe, które utrzymywały się przez 5 dni po zabiegu (ryc. 11). Z wywiadu wynika, że pacjent nie zastosował się do wskazań pozabiegowych nie stosował pasty adhezyjnej i nie płukał jamy ustnej roztworem rumianku. Ze względu na suchość jamy ustnej i owrzodzenie rany pozabiegowej umiejscowionej w okolicy języka, dolegliwości nasilały się, szczególnie przy spożywaniu suchego pokarmu. Rana goiła się prawidłowo. Badanie histopatologiczne potwierdziło wcześniejsze rozpoznanie: papilloma planoepitheliale. to use sucking devices set at full power, because vapours generated during the procedure can contain infectious fragments of viruses [12, 15]. It applies to all patients undergoing laser procedures, especially virus hepatitis and HIV carriers [12, 15]. During elimination of soft tissues it is required to pay special attention to any healthy tissues in the vicinity. Never point laser energy on hard tissues such as teeth or bones, or amalgamate or gold, or any other metal surfaces [13]. It is important that during laser procedures a radiation beam should be pointed parallel to bone tissue in order not to cause bone necrosis following its overheating [17]. Moreover, set power output parameters in compliance with a given procedure to avoid excessive thermal damage of soft tissues, consequently leading to unfavourable post-operation symptoms [18]. The Picasso diode laser is used in the treatment of oral soft tissues at the Institute of Periodontology and Oral Mucosa Diseases of the Medical University of Lodz. Case 1 A male patient (aged 13) was referred by an orthodontist to the Institute of Periodontology and Oral Mucosa Diseases of the Medical University of Lodz for consultations as regards performing gingivoplasty on the entire length of dental arches aimed at exposing clinical crowns of teeth (fig. 1), which would later enable attaching orthodontic locks. The child was suffering from congenital fibrous hyperplasia of the gums. Since 2006, the patient had been undergoing surgical procedures of clinical crowns exposure with the traditional method. Owing to the fact that the procedure with the use of a scalpel was fairly traumatic for the patient (prolonged time of the procedure, bleeding wounds, necessity to use a periodontal dressing on the wound), a procedure with the help of a diode laser was carried out. In infiltration anaesthesia, gingivectomy near tooth 46 was performed with a diode laser (fig. 2), with output power totalling 1.7 to 2 W in the continuous operation mode. The post-operative wound (fig. 3) was rinsed with physiological saline solution and a dressing of Solcoseryl adhesive paste was used. The patient went through the procedure very well. The medical staff instructed using the paste at home. Additionally, rinsing the oral cavity with chamomile infusion and Corsodyl liquid as well as a mash diet were recommended for several days. After two weeks, during a control visit, the wound was healing correctly (fig. 4). The patient did not complain about any pain. Slight reddening of marginal gingiva in the vicinity of tooth 46 was noticed, which was undoubtedly connected with improper oral hygiene. Soft deposits were removed and dental crowns were polished. Case 2 A female patient (aged 20) reported to the Institute of Periodontology and Oral Mucosa Diseases of the Medical University of Lodz with small hyperplasia of papilla between teeth 11/21. The lesion was irritating when consuming hard foods. Papillous attachment of the frenulum was an additional periodontal problem (fig. 5). In infiltration anaesthesia, with the help of a diode laser with output power of 1.5 W

9 TEMAT NA CZASIE Zastosowanie lasera diodowego w chirurgii tkanek miękkich jamy ustnej Przypadek 4 Pacjentka, lat 63, została skierowana przez lekarza prowadzącego do Zakładu Periodontologii i Chorób Błony Śluzowej Jamy Ustnej UM w Łodzi w celu konsultacji i ewentualnego leczenia zmiany na błonie śluzowej przedsionka szczęki. Zmiana ta, o charakterze ziarniniaka szczelinowatego (ryc. 12), pojawiła się około 3 lat wcześniej. Pacjentka przez 7 lat cały czas użytkowała tę samą protezę całkowitą górną. W znieczuleniu nasiękowym, przy pomocy lasera diodowego o mocy 1,5 W, w trybie pracy ciągłej, usunięto zmianę z błony śluzowej przedsionka szczęki, z marginesem zdrowych tkanek (ryc. 13), po czym przesłano ją do badania histopatologicznego. Ranę pooperacyjną przepłukano roztworem soli fizjologicznej i założono opatrunek w postaci stomatologicznej pasty adhezyjnej Solcoseryl. Pacjentka zniosła zabieg bardzo dobrze. Zaordynowano stosowanie tej pasty również w warunkach domowych, a dodatkowo płukanie jamy ustnej naparem z rumianku i płynem Corsodyl oraz dietę papkowatą przez kilka dni. Po wygojeniu rany zalecono wykonanie nowego kompletu protez. Po 2 tygodniach, na wizycie kontrolnej, pacjentka zgłaszała, że przez kilka dni miała silne dolegliwości bólowe operowanej okolicy (ryc. 14). W badaniu klinicznym widoczne było rozległe owrzodzenie w miejscu operowanym. Pacjentka zgłosiła, że nie stosowała zalecanej pasty adhezyjnej, ze względu na jej wysoki koszt oraz nie płukała jamy ustnej wskazanymi przez lekarza roztworami, twierdząc, że zapomniała. Badanie histopatologiczne potwierdziło wcześniejsze rozpoznanie: granuloma fissuratum. Przypadek 5 Pacjent, lat 52, zgłosił się do Zakładu Periodontologii i Chorób Błony Śluzowej Jamy Ustnej UM w Łodzi celem usunięcia zmiany o charakterze włókniaka na błonie śluzowej wargi dolnej po stronie lewej (ryc. 15). Utrzymywała się ona od około 1,5 roku. Pacjent stosował maści, po których zauważył częściowe wchłonięcie się zmiany. Etiologia jej najprawdopodobniej związana jest z urazem mechanicznym przygryzania błony śluzowej wargi dolnej. W znieczuleniu nasiękowym usunięto, wraz z marginesem zdrowych tkanek, zmianę z błony śluzowej wargi dolnej przy pomocy lasera diodowego (ryc. 16). Materiał przesłano do badania histopatologicznego. Ranę pooperacyjną przepłukano roztworem soli fizjologicznej i założono opatrunek w postaci stomatologicznej pasty adhezyjnej Solcoseryl. Pacjent zniósł zabieg Przypadek 4 Case 4 12 Ryc. 12. Pacjentka, lat 63, zmiana o charakterze ziarniniaka szczelinowatego na błonie śluzowej przedsionka szczęki. Fig. 12. Patient (aged 63) the lesion of a granuloma fissuratum character on the oral mucosa of maxillary vestibule. Ryc. 13. Stan bezpośrednio po usunięciu zmiany przy pomocy lasera diodowego. Widoczne zwęglenie tkanek miękkich. Fig. 13. The condition directly after lesion elimination with a diode laser. Charring of the soft tissues visible. Ryc. 14. Stan po 2 tygodniach od zabiegu. Widoczna rana pokryta włóknikiem. Fig. 14. The condition two weeks after the procedure. The wound covered with fibroma visible Przypadek 5 Case Ryc. 15. Pacjent, lat 52, zmiana o charakterze włókniaka na błonie śluzowej wargi dolnej. Fig. 15. Patient (aged 52) the lesion of a fibrous character on the mucosa of the lower lip. Ryc. 16. Stan bezpośrednio po zabiegu z użyciem lasera diodowego. Widoczna nekrotyzacja tkanki. Fig. 16. The condition directly after the procedure with a diode laser. Wound necrosis visible. Ryc. 17. Stan po tygodniu od zabiegu. Widoczna rana pokryta włóknikiem, otoczona niewielką obwódką zapalną. Fig. 17. The condition one week after the procedure. The wound covered with fibroma with the small inflammatory halo visible. 16 Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

10 Małgorzata Janowska-Bugaj, Anna Dudko, Anna J. Kurnatowska HOT TOPIC bardzo dobrze. Zalecono stosowanie tej pasty również w warunkach domowych, a dodatkowo płukanie jamy ustnej naparem z rumianku. Na wizycie kontrolnej po 1 tygodniu oceniono, że rana goi się prawidłowo (ryc. 17). Owrzodzenie o średnicy około 1,5 cm wykazywało niewielką obwódkę zapalną. Wynik badania histopatologicznego potwierdził wcześniejsze rozpoznanie: fibroma. Omówienie U pacjentów leczonych za pomocą lasera diodowego w pracy ciągłej, technice kontaktowej, używając mocy 1,2 2 W, zabiegi były wykonywane szybko, sprawnie, a dzięki natychmiastowej koagulacji naczyń krwionośnych, również przeprowadzone bezkrwawo, co dawało doskonałą widoczność pola zabiegowego oraz umożliwiało precyzyjne cięcie. Rany pooperacyjne goiły się przez ziarninowanie (per secundam) i nie wymagały zakładania szwów. Wygojenie ran stwierdzano w dobie po zabiegu, a blizny pooperacyjne były niewidoczne. Uszkodzenie tkanek promieniowaniem laserowym zachodzi zazwyczaj na skutek reakcji termicznych w wyniku absorpcji dużej ilości energii przenoszonej przez promieniowanie laserowe. Most often, tissue damage by laser radiation takes place as a result of thermal reactions after absorbing too much energy generated by the laser. Zabiegi przy użyciu noża laserowego przeprowadzane w obrębie zrogowaciałej błony śluzowej jamy ustnej, takiej jak dziąsło i podniebienie twarde, w okresie pooperacyjnym dawały mniejsze dolegliwości bólowe i wykazywały szybsze gojenie niż zabiegi wykonywane na nierogowaciejącej błonie śluzowej jamy ustnej. Znaczącym czynnikiem w okresie pooperacyjnym było stosowanie się do zaleceń lekarza. Pacjenci stosujący pastę stomatologiczną Solcoseryl oraz napar z rumianku do płukania jamy ustnej lepiej znosili okres pooperacyjny i rany szybciej się goiły. Ponadto suchość w jamie ustnej oraz lokalizacja rany pooperacyjnej narażonej na ciągłe drażnienie w czasie spożywania pokarmów, mogła się przyczynić do zwiększenia dyskomfortu put power of 1.5 W and in the continuous operation mode, the lesion with a margin of healthy tissues was eliminated (fig. 10) and later sent for a histopathological examination. After two weeks, during a control visit, the patient complained about strong pain which lasted for 5 days after the procedure (fig. 11). Based on an interview, it turned out the patient did not comply with post-operative recommendations he did not use the adhesive paste nor rinsed his oral cavity with chamomile infusion. Owing to the dry mouth syndrome and ulceration of the post-operative wound situated near the tongue, the ailments intensified, especially when eating dry food products. The wound was healing correctly. The histopathological examination confirmed the initial diagnosis: papilloma planoepitheliale. and in the continuous operation mode, the area of the papilla between teeth 11/21 was corrected and frenuloplasty was conducted (fig. 6). The wound was rinsed with physiological saline solution and a dressing of Solcoseryl adhesive paste was used. The patient tolerated the procedure very well. The patient was told to continue using the paste at home and additionally rinse oral cavity with chamomile infusion and Corsodyl. After two weeks, during a control visit, the wound was healing correctly (fig. 7). The patient adhered to the recommendations and experienced insignificant pain for two days after the procedure. After three weeks, during another control visit, no signs of inflammation were found (fig. 8). The application of a diode laser made it possible to properly shape the gingival margin without the use of sutures, which the patient did not accept for aesthetic reasons. Case 3 A male patient (aged 64) reported to the Institute of Periodontology and Oral Mucosa Diseases of the Medical University of Lodz due to the dry mouth syndrome and because a lesion located in the left molar area on the lingual side, which had been present there for several years (fig. 9). In shape, the lesion resembled papilloma. Due to the location of the lesion, a decision was made to remove it with the use of a laser. In infiltration anaesthesia, with the help of a diode laser with out- Case 4 A female patient (aged 63) was referred by her dental practitioner to the Institute of Periodontology and Oral Mucosa Diseases of the Medical University of Lodz in order to perform consultations and undergo treatment of a lesion on the mucous membrane of the maxillary vestibule. The lesion, of a granuloma fissuratum character (fig. 12), manifested some three years before. For seven years, the patient had been using the same full upper denture. In infiltration anaesthesia, with the help of a diode laser with output power of 1.5 W and in the continuous operation mode, the lesion with a margin of healthy tissues was eliminated from the mucosa of the maxillary vestibule (fig. 13) and later sent for a histopathological examination. e-dentico nr 3 (37) /

11 TEMAT NA CZASIE Zastosowanie lasera diodowego w chirurgii tkanek miękkich jamy ustnej Laser jest nieocenionym narzędziem w przypadku usuwania zmian w jamie ustnej z okolic trudno dostępnych oraz z miejsc, gdzie tamponowanie i założenie szwów byłoby trudne. A laser is an invaluable tool when eliminating lesions inside the oral cavity from areas that are hard to access and places where the application of plugs and sutures would have been otherwise difficult. pozabiegowego. Laser jest nieocenionym narzędziem w przypadku usuwania zmian w jamie ustnej z okolic trudno dostępnych oraz z miejsc, gdzie tamponowanie i założenie szwów byłoby trudne. Zabiegi chirurgiczne u dzieci, takie jak podcinanie wędzidełek, gingiwektomia, wycinanie włókniaków, brodawczaków, nadziąślaków są mniej traumatyczne i lepiej tolerowane przez najmłodszych pacjentów, jeśli są przeprowadzane przy użyciu lasera. Ze względu na szybkość, bezkrwawy zabieg i kojarzenie lasera z magiczną różdżką, dzieci akceptują taką formę zabiegu. Smith i wsp. [19] uważają, że pacjenci chętniej poddają się zabiegom przy użyciu lasera i bardziej akceptują tę metodę niż leczenie skalpelem. Warto podkreślić, iż technika laserowa umożliwia cięcie i koagulowanie tkanek również zakażonych, gdyż światło laserowe przez wytwarzanie wysokich temperatur w miejscu napromieniowania działa wyjaławiająco i, mimo intensywnego krwawienia z tkanek będących w stanie zapalnym, umożliwia precyzyjne i mało traumatyczne operowanie [20]. Z doświadczeń własnych wynika, że ta cecha jest bardzo przydatna w chirurgii periodontologicznej przy leczeniu głębokich kieszonek rzekomych, w trakcie zabiegu gingiwektomii. Wówczas mimo wcześniejszego przygotowania pacjenta, trudno jest wyeliminować stan zapalny, szczególnie że przy głębokich kieszonkach pacjent ma problem z utrzymaniem prawidłowej higieny jamy ustnej. Mavrogiannis i wsp. [21] ocenili skuteczność trzech różnych chirurgicznych metod korekty polekowego rozrostowego zapalenia dziąseł oraz stopień ich nawrotu. Stwierdzili, że gingiwektomia wykonana przy użyciu lasera zmniejsza nawroty przerośniętych dziąseł. Warto również wspomnieć, że dzięki waporyzacji lasery redukują ryzyko rozwoju infekcji w ranie, bakteriemii, zapewniając wygodniejszy i bezpieczniejszy okres pooperacyjny [17]. Zabiegi chirurgii laserowej nie są obciążające, dlatego mogą być bezpiecznie stosowane u pacjentów w podeszłym wieku [2]. Dzięki zastosowaniu lasera może być wykonywane wiele zabiegów z zakresu chirurgii tkanek miękkich jamy ustnej, takich jak wycięcie kaptura dziąsłowego w utrudnionym wyrzynaniu dolnego zęba mądrości, nacięcie ropni podśluzówkowych, torbieli zastoinowych, usunięcie włókniaków, brodawczaków, nadziąślaków, rozrostów dziąseł, naczyniaków, tłuszczaków oraz ziarniniaków szczelinowatych [2, 18, 21]. Rany po zabiegu laserem goją się dłużej niż po zabiegu przy użyciu skalpela. Jednak przy użyciu tradycyjnego noża chirurgicznego blizny są zawsze widoczne i często mają charakter ściągający. W związku z koagulacją i karbonizacją tkanek miękkich, podczas zabiegu The post-operative wound was rinsed with physiological saline solution and Solcoseryl adhesive paste was used. The patient tolerated the procedure very well. The patient was asked to continue using the paste at home and additionally rinse oral cavity with chamomile infusion and Corsodyl. Moreover, a mash diet was recommended for a few days. Once the wound healed, a new set of dentures was ordered. After two weeks, during a control visit, the patient mentioned that she had suffered from strong pain within a few days after the procedure (fig. 14). In a clinical examination, extensive ulcerations in the place of the operation were visible. The patient admitted that she had not been using the adhesive paste due to its high cost and had not been rising her oral cavity with the solutions indicated by the dental practitioner. She claimed she had forgotten to follow the instructions. The histopathological examination confirmed the initial diagnosis: granuloma fissuratum. Case 5 A male patient (aged 52) reported to the Institute of Periodontology and Oral Mucosa Diseases of the Medical University of Lodz to have a lesion of a fibrous nature located on the oral mucosa of the lower lip on the left side removed (fig. 15). The lesion had been present there for about a year and a half. The patient had been using ointments and observed partial absorption of the lesion. Its aetiology was most likely connected with a mechanical trauma caused by accidental biting of the mucous membrane of the lower lip. In infiltration anaesthesia the lesion was removed from the lower lip with a margin of healthy tissues with the help of a diode laser (fig. 16). The material was taken for a histopathological examination. The post-operative wound was rinsed with physiological saline solution and Solcoseryl adhesive paste was used. The patient went through the procedure very well. The patient was told to continue using the paste at home and additionally rinse the oral cavity with chamomile infusion. During a control visit after one week, the wound was healing correctly (fig. 17). The ulceration (1.5 cm in diameter) indicated 18 Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

12 Małgorzata Janowska-Bugaj, Anna Dudko, Anna J. Kurnatowska HOT TOPIC z użyciem noża laserowego, powstaje charakterystyczny zapach, który może być nieprzyjemny dla pacjenta. Podsumowanie We współczesnej stomatologii trudno wyobrazić sobie nowoczesny gabinet bez stosowania najnowszych osiągnięć techniki. Coraz częściej zalety techniki laserowej wykorzystywane są w praktyce stomatologicznej. Zakres zastosowań wynikający z użycia laserów do tkanek miękkich w leczeniu stomatologicznym jest ogromny, podobnie jak zakres korzyści zarówno dla lekarza, jak i pacjenta. Zachowanie odpowiednich środków ochrony sprawia, że laseroterapia jest metodą bezpieczną dla pacjenta oraz wykonującego zabieg lekarza. a minute inflammatory halo. Results of the histopathological examination confirmed the initial diagnosis: fibroma. Discussion In case of the patients treated with the help of a diode laser in the continuous operation mode, with the application of the contact technique and energy setting of 1.2 to 2 W, the procedures were performed quickly and effortlessly. Due to immediate coagulation of blood vessels, the procedures were also bloodless, which guaranteed perfect visibility of the operating field and enabled precise cutting. Post-operative wounds healed through granulation (per secundam) and did not require using sutures. Complete healing of wounds was observed Lasery diodowe w porównaniu z innymi aparatami mają bardzo małe rozmiary, więc z punktu widzenia ergonomii pracy rola ich zastosowań podczas zabiegów będzie na pewno wzrastać. Lasery diodowe mają zastosowanie w chirurgii, endodoncji, periodontologii i uwalnianiu implantów. Umożliwiają wykonanie estetycznych procedur klinicznych na tkankach miękkich, takich jak gingiwektomia, kształtowanie brzegu dziąsła i usuwanie jego nadmiernego rozrostu. Ponadto lasery diodowe ułatwiają usuwanie próchnicy, np. jeśli jest zlokalizowana poddziąsłowo, umożliwiają wykonanie czytelnego, dokładnego wycisku. Generalnie, lasery diodowe są mało inwazyjne i traumatyczne dla pacjenta oraz dla otaczających tkanek, a także powodują niewielkie ich zwęglanie [22]. Dzięki koagulacji naczyń krwionośnych zabiegi z użyciem lasera są bezkrwawe, co umożliwia dokładne cięcie, a rany pooperacyjne nie wymagają zakładania szwów, co ma znaczenie zarówno kliniczne, jak i ekonomiczne. Piśmiennictwo/References: 1. Pokora L.: Lasery w stomatologii. Wydawnictwo CTL Laser Instruments, Warszawa Sułek J.: Możliwości wykorzystania laserów w protetyce stomatologicznej. Poradnik Stomatol., 2010, 10, 4: Grzesiak-Janas G., Karolewski M., Wolf L.: Laseroterapia w chirurgii stomatologicznej [w:] Plewińska H. (red.) Chirurgia stomatologiczna w codziennej praktyce, Akademia Medyczna, Łódź after days, whereas post-operative wounds were not visible. Procedures with the help of a laser knife are conducted in the vicinity of keratinised oral mucosa, such as gingiva and hard palate. In the post-operative period, the pain diminished and wounds healed quicker than in case of treatments carried out on non-keratinised oral mucosa. Observing dental practitioner s recommendations and instructions was a significant factor in the post-operative period. The patients who used Solcoseryl paste and chamomile infusion to rinse their oral cavity tolerated the post-operative problems easier and the wounds healed quicker. Moreover, oral dryness and the location of the post-operative wound exposed to constant irritation during food consumption could have had an influence on the increased post-operative discomfort. A laser is an invaluable tool when eliminating lesions inside the oral cavity from areas which are hard to access and places where the application of plugs and sutures would have been otherwise difficult. Surgical procedures in children, such as incision of frenula, gingivectomy, excision of fibroma, papilloma or epulis, are less traumatic and better tolerated by the youngest patients if carried out with the use of a laser. Owing to the short time and bloodless course of the procedure as well as due to the fact that a laser can be associated with a magic wand, children accept this form of treatment. Smith et al [19] claim that patients are more willing to undergo a therapy with the use of a laser and accept this method quicker than a procedure with a scalpel. It is worth mentioning that the laser technique also enables cutting and coagulating infected tissues as laser light acts as a sterilizer by generating high temperatures in the place of radiation and, despite intensive bleeding from the tissues which are inflamed, enables precise and little traumatic operation [20]. Based on the authors own experience, this feature is very helpful in periodontal surgery when treating deep pseudo pockets during gingivectomy. Then, despite earlier preparation of the patient, it is difficult to eliminate inflammations, especially when the patient has problems maintaining correct oral hygiene because of deep pockets. Mavrogiannis et al [21] assessed the effectiveness of three different surgical methods of correcting drug-induced hypertrophic gingivitis and the degree of their recurrence. The scientists found that gingivectomy performed with a laser reduced the risk of gingival overgrowth recurrence. e-dentico nr 3 (37) /

13 TEMAT NA CZASIE Zastosowanie lasera diodowego w chirurgii tkanek miękkich jamy ustnej 4. Jańczuk Z. (red.): Praktyczna periodontologia przedkliniczna. Kwintesencja, Warszawa Perkowska M.: Współczesne poglądy na temat leczenia próchnicy na podstawie piśmiennictwa. Nowa Stomatol., 2010, 2: Owczarek B. i wsp.: Wpływ biostymulacji laserowej na gojenie tkanek u pacjentów leczonych z powodu przewlekłego zapalenia przyzębia. Dent. Med. Probl., 2004, 41, 1: Sulka A., Mierzwa-Dudek D.: Leczenie pustego zębodołu z wykorzystaniem promieniowania laserowego średniej mocy. Dent. Med. Probl., 2002, 39, 2: Sulka A., Mierzwa-Dudek D., Dominiak M.: 13 years of own experience with the use of laser biostimulation in oral surgery. Dent. Med. Probl., 2007, 44, 1: Bendowski P.: Wstępna ocena efektów stosowania laseroterapii niskoenergetycznej po chirurgicznych zabiegach stomatologicznych. Mag. Stomatol., 1994, 4: Ciechowicz K.: Zastosowanie lasera biostymulacyjnego w leczeniu suchego zębodołu. Czas. Stomatol., 1995, 48: Darek B., Mroziewicz B., Świderski J.: Polish- -made laser using a gallium arsenide junction (Gallium arsenide laser design using p-n junction obtained by diffusion of zinc in tellurium doped n-gaas single crystal). Arch. Elektrotechniki, 1966, 15, 1: Bladowski M., Konarska-Choroszucha H., Choroszucha T.: Zasady posługiwania się laserami dużej i małej mocy podczas zabiegów przeprowadzanych w znieczuleniu ogólnym w trybie ambulatoryjnym. Nowa Stomatol., 2000, 3: Lasery stomatologiczne PICASSO i PICASSO LITE amerykańskiej firmy AMD Lasers. Dostępny w Internecie news/picasso.pdf [dostęp 15 lutego 2012 r.]. 14. Owczarek G., Wolska A.: Aspekty bezpieczeństwa przy obsłudze urządzeń laserowych. Bezpieczeństwo Pracy, 2008, 11: Bladowski M., Konarska-Choroszucha H., Choroszucha T.: Zasady ergonomii pracy aparaturą laserową o dużej mocy z wieloprzegubowymi ramionami lustrzanymi. Nowa Stomatol., 2000, 4: Owczarek G., Kubacki Z., Pościk A.: Kontaktowe ochrony oczu przy źródłach promieniowania laserowego. Bezpieczeństwo Pracy, 2001, 1: de Oliveira Guaré R. i wsp.: Drug-induced gingival enlargement: Biofilm control and surgical therapy with gallium aluminum arsenide (GaAlAs) diode laser a 2-year follow-up. Spec. Care Dentist., 2010, 30, 2: Gregnanin Pedron I. i wsp.: Treatment of mucocele of the lower lip with diode laser in pediatric patients: Presentation of 2 clinical cases. Pediatric Dent., 2010, 32, 7: Smith T., Thompson J., Lee W.: Patient response to dental laser treatment, a preliminary report. J. Calif. Dent. Assoc., 1991, 19, 11: Janas-Grzesiak G., Janas A., Ratajek-Gruda M.: Porównanie skuteczności metod klasycznych z techniką laserową plastyki wędzidełka wargi górnej, dolnej i języka. Dent. Med. Probl., 2004, 41, 1: Mavrogiannis M. i wsp.: The efficacy of three different surgical techniques in the management of drug-induced gingival overgrowth. J. Clin. Periodontol., 2006, 33, 9: Kwong W.J.: Using a nanohybrid composite and diode laser to achieve minimally invasive esthetic anterior restorations. Compend. Contin. Educ. Dent., 2011, 3: Lista piśmiennictwa dostępna jest także w formie elektronicznej na stronie It also needs to be said that due to vaporisation lasers reduce the risk of infection development inside the wound bacteraemia and ensure a more comfortable and safer post-operative period [17]. Laser surgery procedures are not burdening for the patient, hence they can be safely performed in the elderly patients [2]. Owing to the use of lasers, many procedures can be conducted within the scope of oral soft tissue surgeries, such as excision of a tooth cap in hindered eruption of a lower wisdom tooth, incision of submucous abscesses, retention cysts, elimination of fibromas, papillomas, epulis, gingival hypertrophy, angiomas, lipomas and fissure granulomas [2, 18, 21]. Wounds after a laser procedure heal longer than after a therapy with the use of a scalpel. However, when using a traditional surgical knife scars are always visible and often have an astringent character. In connection with soft tissue coagulation and carbonisation, characteristic odour is generated during a procedure with the use of laser knife, which may not be pleasant for the patient. Summary In contemporary dentistry it is hard to imagine a modern dental office without the application of the latest achievements of technology. Increasingly more often the advantages of the laser technique are used in dental practices. The scope of applications and the benefits resulting from the use of lasers on soft tissues are vast, both for the dental practitioner as well as the patients. Observing proper safety measures guarantees that a laser therapy is safe for patients, dentists and assisting personnel. When compared to other devices, diode lasers are very small, therefore their role should increase from the point of view of work ergonomics. Diode lasers are used in surgery, endodontics, periodontology and releasing implants. They enable performing aesthetic clinical procedures on soft tissues, such as gingivectomy, shaping of gingival margin and reducing its extensive overgrowth. Moreover, diode lasers facilitate caries elimination; for example if caries is located subgingivally, the laser enables making a clear and precise impression. Generally speaking, diode lasers are little invasive and traumatic for the patient and for the surrounding tissues, as well as do not cause extensive charring [22]. Due to blood vessels coagulation, the procedures with the use of a laser are bloodless, which allows precise cutting, whereas post-operative wounds do not require sutures. These properties are important from both the clinical and economical perspective. Małgorzata Janowska-Bugaj D.D.S., Anna Dudko M.D. Ph.D., Professor Anna J. Kurnatowska M.D. Ph.D. The list of references is also available in electronic form at: 20 Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

14

15 TEMAT NA CZASIE Laser Nd:YAG w periodontologii Laser Nd:YAG w periodontologii Słowa kluczowe: laser Nd:YAG, laser diodowy, periodontologia, zespół endo-perio, kiretaż dziąsłowy, włókniaki Key words: Nd:YAG laser, diode laser, periodontology, endo-perio syndrome, gingival curettage, fibroma praca recenzowana Streszczenie: Laser Nd:YAG ma szerokie zastosowanie w wielu dziedzinach stomatologii, a zwłaszcza w periodontologii, dzięki właściwościom przeciwbakteryjnym i hemostatycznym. Emituje falę o długości 1064 nm lub 1320 nm, która może być transmitowana przez elastyczne włókno optyczne umożliwiające dotarcie do miejsc trudno dostępnych w jamie ustnej. Laser znajduje szerokie zastosowanie w leczeniu zmian endodontyczno-periodontologicznych, gdzie wykorzystuje się jego właściwości termiczne i zdolność głębokiej penetracji w kanaliki zębinowe, która umożliwia ich odkażenie i uszczelnienie. Celem pracy jest przedstawienie możliwości zastosowania lasera Nd:YAG w zabiegach periodontologicznych. Przedstawiono zasady posługiwania się tym urządzeniem oraz porównano je z laserami diodowymi, które również należą do grupy laserów pracujących w podczerwieni. dr hab. n. med. Elżbieta Dembowska 1, lek. dent. Katarzyna Urbaniak 2, dr n. med. Renata Samulak-Zielińska 1, prof. dr hab. n. med. Mariusz Lipski 3, dr n. med. Joanna Czuryszkiewicz-Cyrana 1, dr n. med. Marlena Trąbska-Świstelnicka 1 1 Zakład Periodontologii Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie Kierownik: dr hab. n. med. Elżbieta Dembowska 2 Prywatna praktyka stomatologiczna w Szczecinie 3 Zakład Stomatologii Zachowawczej Przedklinicznej i Endodoncji Przedklinicznej Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie Kierownik: prof. dr hab. n. med. Mariusz Lipski Adres korespondencyjny Mailing address: dr hab. n. med. Elżbieta Dembowska Zakład Periodontologii PUM al. Powstańców Wielkopolskich 72/18, Szczecin Abstract: Owing to its antibacterial and haemostatic properties, the Nd:YAG laser is widely used in many fields of dentistry, especially in periodontology. The laser emits wavelengths of 1064 nm or 1320 nm, which can be transmitted through flexible optical fibres. This allows reaching inaccessible places in the oral cavity. This laser is also used in the treatment of endo-perio lesions due to its ablative properties, which cause sealing and sterilisation. The aim of the work is to present the possibility of using the Nd:YAG laser in periodontology and to present the principles of operating this laser as compared to diode lasers, which belong to the group of infrared lasers. Jednym z większych osiągnięć współczesnej medycyny jest wprowadzenie do postępowania klinicznego urządzeń laserowych. Od skonstruowania lasera w 1960 roku przez Theodore a H. Maimana przeprowadzono wiele doświadczeń nad odpowiednim ich stosowaniem w wielu dziedzinach, między innymi w stomatologii. Do dobrze poznanych i najczęściej stosowanych laserów wysokiej mocy stosowanych w zabiegach periodontologicznych należą: laser gazowy (molekularny) CO 2 dwutlenkowo-węglowy ( nm), diodowy Ga Al As (galowo-glinowo-arsenowy, 809 nm) In Ga As (indium-galowo-arsenowy, o długości fali 980 nm), a także lasery ekscymerowe. Popularne i często stosowane są również lasery: Nd:YAG (neodymowo- -yagowy, 1064 nm) i skonstruowany później Er:YAG (erbowo-yagowy, 2960 nm), w których materiałem laserującym są kryształy granatu itrowo- -aluminiowego (Yttrium Aluminium 22 Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

16 Elżbieta Dembowska, Katarzyna Urbaniak, Renata Samulak-Zielińska, Mariusz Lipski, Joanna Czuryszkiewicz-Cyrana, Marlena Trąbska-Świstelnicka HOT TOPIC Garnet YAG) z domieszką atomów odpowiednio neodymu i erbu będących źródłem emisji fotonów. Podobnie w laserze Er,Cr:YSGG (Erbium, Chromium Yttrium-Scandium-Gallicum-Garnet, o długości fali 2780 nm) źródłem emisji jest ciało stałe. Celem laseroterapii jest doprowadzenie odpowiedniej dawki promieniowania na wybraną głębokość tkanki oraz efektywna zamiana energii światła laserowego w inny rodzaj energii biologicznej, chemicznej, cieplnej bądź mechanicznej. Stąd dominującym przedmiotem badań jest ilość rzeczywiście absorbowanej przez tkanki energii promieniowania laserowego. Absorpcja i penetracja światła laserowego zależy zarówno od parametrów fizycznych fali świetlnej, jej długości, użytej mocy, aplikowanej dawki energii, jak i od budowy histologicznej tkanki, zawartości w niej wody, hemoglobiny, melaniny oraz innych składników, a także od rozległości i typu zmian patologicznych. Lasery dużej mocy stosowane są do wywoływania kontrolowanych procesów destrukcyjnych tkanki, do których zalicza się: koagulację, odparowanie i fotoablację. Wynalezienie laserów impulsowych o krótkim impulsie umożliwiło znaczną redukcję ilości generowanego ciepła. Dlatego laserom impulsowym towarzyszy niewielka destrukcja tkanek przyległych w polu działania. Charakterystyka lasera Nd:YAG W roku 1961 Elias Switzer wynalazł impulsowy laser neodymowy. Pierwsze medyczne zastosowania tego lasera to głównie cięcie tkanek miękkich oraz koagulacja naczyń podczas zabiegów chirurgicznych. Do zastosowań stomatologicznych laser został wdrożony głównie dzięki pracom Terry ego Myersa prowadzonym w latach Na podstawie jego doniesień w roku 1985 zbudowano pierwszy laser Nd:YAG, przeznaczony specjalnie do aplikacji stomatologicznych, który otrzymał homologację FDA. Od tej pory laser ten jest jednym z najczęściej stosowanych w zabiegach stomatologicznych [12, 18, 37]. Ośrodkiem czynnym lasera jest kryształ granatu itrowo-aluminiowego (tzw. YAG) z domieszką jonów neodymu (Nd pierwiastek ziem rzadkich). Kryształ ten umieszczony jest pomiędzy dwoma zwierciadłami, które tworzą rezonator. Pręt kryształu jest pobudzany lampą kryptonową lub ksenonową. W rezonatorze następuje generacja promieniowania laserowego o długości fali równej 1064 nm lub 1320 nm (zakres bliskiej podczerwieni promieniowanie niewidzialne dla oka). Poprzez układ optyczny wiązka promieniowania laserowego biegnie do światłowodu i może być bezpośrednio aplikowana w miejsce zabiegu. W laserach Nd:YAG stosuje się lasery pomocnicze (np. He-Ne, 650 nm) emitujące promieniowanie widzialne. Celem laseroterapii jest doprowadzenie odpowiedniej dawki promieniowania na wybraną głębokość tkanki oraz efektywna zamiana energii światła laserowego w inny rodzaj energii biologicznej, chemicznej, cieplnej bądź mechanicznej. The main aim of a laser therapy is to ensure that a correct dose of radiation reaches the desired tissue depth, which leads to an effective exchange of laser light energy biological, chemical, thermal or mechanical energy. The Nd:YAG laser in periodontology One of the biggest achievements of contemporary medicine is the introduction of laser devices into clinical procedures. Since the construction of the laser in 1960 by Theodore H. Maiman, many experiments have been conducted on laser applications in numerous fields of medicine, among others in dentistry. The well-known and most frequently used high-powered lasers used in periodontal treatments include: CO 2 carbon dioxide gas laser ( nm), Ga Al As diode laser (gallium-aluminium-arsenic, 809 nm), In Ga As (indium-gallium-arsenic, 980 nm), as well as excimer lasers. The following lasers are also popular and widely used: Nd:YAG (neodymium-yag, 1064 nm) and Er:YAG (erbium-yag, 2960 nm), which was built later and operates based on yttrium aluminium garnet crystals with an addition of atoms such as neodymium and erbium as the source of photon emission. Similarly as in case of the Er,Cr:YSGG laser (Erbium, Chromium Yttrium-Scandium-Gallicum-Garnet, wavelength 2780 nm), a solid body is the source of emission. The main aim of a laser therapy is to ensure that a correct dose of radiation reaches the desired tissue depth, which leads to an effective exchange of laser light energy into biological, chemical, thermal or mechanical energy. Hence, the amount of actually absorbed laser radiation energy by human tissues has been the dominating subject of experiments. Laser light absorption and penetration depend on both the physical parameters of the light wave, its length, the power applied, the energy dose, as well as on the histopathological anatomy e-dentico nr 3 (37) /

17 TEMAT NA CZASIE Laser Nd:YAG w periodontologii Widoczny, czerwony promień pilotujący wskazuje dokładne miejsce aplikacji. Lasery Nd:YAG mogą emitować promieniowanie zarówno w sposób ciągły, jak i impulsowy. Moc laserów w pracy ciągłej osiąga kilkaset watów, ale w stomatologii wykorzystuje się lasery o mocy promieniowania od kilku do kilkudziesięciu watów. Specyfika pracy laserem Nd:YAG Wynalezienie laserów impulsowych o krótkim impulsie umożliwiło znaczną redukcję ilości generowanego ciepła. Dlatego też lasery impulsowe ograniczają towarzyszącą użyciu lasera destrukcję tkanek przyległych do pola działania. Ponadto laser Nd:YAG emituje falę o długości 1064 nm, która umożliwia transmisję przez elastyczne włókno optyczne i dlatego jest relatywnie łatwa do zastosowania w jamie ustnej. Z powodu pulsującej transmisji przez elastyczne włókno optyczne, hemostazę i inne zalety, laser Nd:YAG jest proponowany dla różnego rodzaju zabiegów chirurgicznych w jamie ustnej. Następnie zaproponowano użycie lasera Nd:YAG w wielu aspektach leczenia periodontologicznego: sterylizacji kieszonek, usuwaniu kamienia, kiretażu, root planingu, usuwaniu przerostów i nadziąślaków. Stosując laser Nd:YAG, pracujemy cienkim, elastycznym, kwarcowym światłowodem, co umożliwia dotarcie do miejsc trudno dostępnych w jamie Absorpcja i penetracja światła laserowego zależy zarówno od parametrów fizycznych fali świetlnej, jej długości, użytej mocy, aplikowanej dawki energii, jak i od budowy histologicznej tkanki, zawartości w niej wody, hemoglobiny, melaniny oraz innych składników, a także od rozległości i typu zmian patologicznych. Laser light absorption and penetration depend on both the physical parameters of the light wave, its length, the power applied, the energy dose, as well as on the histopathological anatomy of the tissue, the contents of water, the amount of haemoglobin, melanin and other components, as well as on the extensiveness and type of the pathological lesions. ustnej. Najczęściej stosuje się światłowody o średnicy 320 µm (zabiegi chirurgiczne na błonie śluzowej jamy ustnej) oraz 200 μm (w leczeniu endodontycznym). Jeżeli koniec światłowodu nie dotyka do tkanek, mówi się o metodzie bezkontaktowej. W takiej sytuacji głębokość i szerokość destrukcji tkanek jest stosunkowo duża wynosi nawet do kilku milimetrów. Dlatego w aplikacjach stomatologicznych zalecana jest przede wszystkim technika pracy metodą kontaktową. Aby wykonać cięcie, końcówkę włókna światłowodowego prowadzimy szybkimi ruchami w kontakcie z tkankami wzdłuż planowanej linii cięcia. Im wolniej wykonywany jest zabieg, w sposób niezdecydowany i bez kontaktu z tkanką, tym większe będą uboczne skutki termiczne w postaci koagulacji tkanek. Wykonanie cięcia laserem Nd:YAG jest bezkrwawe, ale bardziej czasochłonne niż np. przy zastosowaniu lasera CO 2 czy użyciu konwencjonalnego ostrza skalpela. Dawka energii konieczna do odparowania tkanek laserem Nd:YAG jest duża i wymaga wielokrotnego powtarzania ruchów aplikacji [9, 13, 14]. of the tissue, the contents of water, the amount of haemoglobin, melanin and other components, as well as on the extensiveness and type of pathological lesions. High-powered lasers are used to activate controlled processes of tissue destruction such as coagulation, vaporisation and photoablation. The invention of impulse lasers characterised by short impulses has made it possible to reduce the amount of heat generated. Therefore, impulse lasers are characterised by relatively insignificant tissue destruction near the field of operation. The characteristics of the Nd:YAG laser In 1961, Elias Switzer built the first neodymium impulse laser. The first medical applications of this laser were mainly incisions of soft tissues and vessel coagulation during surgical procedures. The laser was used for the first time in dentistry owing to the research conducted by Terry Myers in the years Based on his reports, the first Nd:YAG laser designed especially for dental application was built in 1985 and later approved by FDA. Since then, the laser has been one of the most frequently used devices in dental procedures [12, 18, 37]. The active medium of this laser is an yttrium aluminium garnet crystal (the so- -called YAG) with the addition of neodymium ions (Nd a rare earth element). This crystal is placed between two mirrors, which form a resonator. A rod of the crystal is activated by a krypton or xenon lamp. Laser radiation characterised by wavelengths equal to 1064 nm or 1320 nm is generated in the resonator (near infrared invisible radiation). A laser radiation beam is transmitted through the optical system to a light guide and can be directly applied in the desired area. Auxiliary lasers (e.g. He-Ne, 650 nm), 24 Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

18 Elżbieta Dembowska, Katarzyna Urbaniak, Renata Samulak-Zielińska, Mariusz Lipski, Joanna Czuryszkiewicz-Cyrana, Marlena Trąbska-Świstelnicka HOT TOPIC Możliwości klinicznego zastosowania lasera Nd:YAG W zakresie tkanek miękkich: 1. Opracowanie kieszonek przyzębnych w trakcie kiretażu dziąsłowego 2. Zatrzymanie krwawienia hemostaza 3. Zamykanie nadżerek, aft 4. Usuwanie nabłonka w trakcie operacji płatowej 5. Usuwanie uszypułowanych, łagodnych zmian nowotworowych i zapalnych oraz włókniaków i nadziąślaków 6. Odsłanianie implantu 7. Frenulektomia, plastyka wędzidełek 8. Plastyka dziąseł (gingiwektomia) 9. Przygotowanie pola protetycznego (pogłębianie przedsionka jamy ustnej) W zakresie twardych tkanek zęba: 1. Leczenie endodontyczne (zeszkliwienie i odkażanie ścian kanałów) 2. Leczenie zmian okołowierzchołkowych 3. Działanie bakteriobójcze, grzybobójcze, wirusobójcze 4. Leczenie próchnicy początkowej 5. Znoszenie nadwrażliwości zębiny 6. Odsłanianie stopnia oszlifowanych filarów zębowych 7. Przygotowanie dna ubytku przed założeniem wypełnienia which emit visible radiation, are used with Nd:YAG lasers. A visible red pointer beam indicates precisely the place of application. The Nd:YAG laser can emit radiation in two operation modes: continuous and impulse. The power of the laser in the continuous operation mode reaches several hundred watts, but in dentistry lasers which emit radiation from several to several dozen watts are used. The specificity of working with the Nd:YAG laser The invention of impulse lasers characterised by short impulses has made it W rezonatorze następuje generacja promieniowania laserowego o długości fali równej 1064 nm lub 1320 nm (zakres bliskiej podczerwieni promieniowanie niewidzialne dla oka). Poprzez układ optyczny wiązka promieniowania laserowego biegnie do światłowodu i może być bezpośrednio aplikowana w miejsce zabiegu. Laser radiation characterised by wavelengths equal to 1064 nm or 1320 nm is generated in the resonator (near infrared invisible radiation). A laser radiation beam is transmitted through the optical system to the light guide and can be directly applied in the place of procedure Wybrane zabiegi z zastosowaniem lasera Nd:YAG 1. Kiretaż dziąsłowy z użyciem lasera Nd:YAG Podjęto próby wykorzystania energii lasera Nd:YAG do usuwania złogów nazębnych, zarówno naddziąsłowych, jak i poddziąsłowych oraz opracowania cementu korzeniowego. Jednak badania wykazały brak zdolności wybiórczego działania lasera na złogi kamienia nazębnego, a jednocześnie stwierdzono uszkodzenia powierzchni cementu korzeniowego przy zastosowaniu mocy powyżej 1 W. Dlatego podczas wykonywania kiretażu dziąsłowego laserem naświetla się possible to reduce the amount of heat generated. Thereby, impulse lasers limit tissue destruction of the areas near the operating field, which accompanies the use of laser radiation. Moreover, the Nd:YAG laser emits wavelengths of 1064 nm, which enables transmission through flexible optical fibres and, hence, is relatively easy to use in the oral cavity. Due to pulsating transmission by flexible optical fibres, haemostasis and other benefits, the Nd:YAG laser is recommended during various types of surgical procedures performed inside the oral cavity. The Nd:YAG laser can also be used in many aspects of a periodontal treatment, such as: pockets sterilisation, tartar removal, curettage, root planing, overgrowth and epulis elimination. When using the Nd:YAG laser we operate a thin flexible quartz light guide, which enables reaching hard-to-access places in the oral cavity. Light guides of the diameter totalling 320 µm (surgical procedures performed on the oral mucosa) and 200 µm (during endodontic treatments) are used most often. When the end of a light guide does not touch tissues, it is referred to as the contact- -free method. In this situation the depth and width of tissue damage is relatively high and may amount to a few millimetres at the most. Therefore, the contact technique is mainly recommended in dental applications of the laser. In order to make an incision the tip of the laser guide fibre should be operated with fast movements in contact with the tissues along the planned line of incision. The slower and the more hesitant the procedure is and the less contact with the tissue there is, the more extensive the thermal side effects in the form of tissue coagulation will be. Performing incisions with the Nd:YAG laser is bloodless, but also more time-consuming than, for example, in case of using the CO 2 laser or a conventional scalpel blade. The dose of energy required to vaporise tissues with the Nd:YAG laser is high and requires repeated movements [9, 13, 14]. e-dentico nr 3 (37) /

19 TEMAT NA CZASIE Laser Nd:YAG w periodontologii Ośrodkiem czynnym lasera jest kryształ granatu itrowoaluminiowego (tzw. YAG) z domieszką jonów neodymu (Nd pierwiastek ziem rzadkich). The active medium of the laser is an yttrium aluminium garnet crystal (the so-called YAG) with the addition of neodymium ions (Nd a rare earth element). tkanki miękkie kieszonki przyzębnej, co powoduje: waporyzację chorej tkanki i skuteczne usunięcie zapalnego nabłonka kieszonki dziąsłowej, redukcję poddziąsłowej flory bakteryjnej, selektywne niszczenie bakterii produkujących melaninę, jak: Porphyromonas gingivalis, Prevotella intermedia oraz Actinobacillus species, opóźnioną rekolonizację flory poddziąsłowej. Mówi się o tzw. peelingu kieszonek (powierzchowne usuwanie tkanki). Kiretaż przy użyciu lasera Nd:YAG z reguły nie wymaga znieczulenia miejscowego. Najczęściej wykorzystuje się światłowód o średnicy 320 μm, który wprowadza się na małą głębokość kieszonki, nieco pod kątem w kierunku tkanek miękkich (radialnie). Należy pamiętać, aby nie aplikować promieniowania na twarde tkanki zęba oraz nie przetrzymywać światłowodu na dnie kieszonki, by nie doprowadzić do uszkodzenia twardych tkanek zęba oraz więzadeł ozębnej [6]. Światłowód prowadzi się ruchami pulsującymi góra dół, okrążając ząb w czasie 60 s z ciągłym chłodzeniem 0,9% NaCl. Użyta moc przy średnicy światłowodu 320 μm powinna być rzędu 1,25 1,75 W przy częstotliwości Hz. Po aplikacji laserowej nie ma potrzeby zakładania opatrunku. Z wielu badań wynika, że po laserowym kiretażu kieszonek na powierzchni cementu korzeniowego dochodzi do znacznej redukcji bakterii z grupy Bacillus subtilis, Escherichia coli, Bacteroides species [15, 29]. W podsumowaniu należy stwierdzić, że w kieszonkach przyzębnych po użyciu lasera Nd:YAG zmniejsza się liczba i spektrum bakterii oraz znacznie opóźnia się rekolonizacja bakterii beztlenowych. Poprawie ulegają także parametry kliniczne, takie jak głębokość kieszonek przyzębnych oraz zmniejsza się stan zapalny (mniejsze wartości wskaźników krwawienia). Próbki mikrobiologiczne wykazały redukcję 3 patogenów w porównaniu z próbkami pobranymi przed badaniem i próbkami kontrolnymi. Jednakże badanie SEM (ang. scanning electron microscope skaningowy mikroskop elektronowy) wykazało resztki złogów płytki i kamienia we wszystkich grupach badanych. Laser Nd:YAG znalazł także zastosowanie w operacjach płatowych oraz w sterowanej regeneracji tkanek. W trakcie operacji płatowej opracowuje się laserem część nabłonkową płata śluzówkowo-okostnowego od strony wewnętrznej, co znacznie opóźnia wrastanie nabłonka w kieszonkę i powstawanie długiego przyczepu nabłonkowego. Usunięcie płytki bakteryjnej i kamienia jest punktem kulminacyjnym w skutecznym leczeniu periodontologicznym. Wysoki odsetek niepowodzeń po leczeniu jest spowodowany niecałkowitą detoksykacją powierzchni korzenia. Zastosowanie lasera jest kolejną próbą osiągnięcia bardziej efektywnego usuwania złogów nazębnych. 2. Laser Nd:YAG w leczeniu zespołu perio-endo W roku 1999 Amerykańska Akademia Periodontologiczna w wyniku prac Clinical applications of the Nd:YAG laser In terms of soft tissues: 1. Processing periodontal pockets during gingival curettage 2. Arrest of bleeding haemostasis 3. Closing erosions and aphthae 4. Removing epithelium during flap surgeries 5. Removing pedunculated mild neoplastic and inflammatory lesions as well as fibromas and epulis 6. Implant exposure 7. Frenulectomy, frenuloplasty 8. Gingivectomy 9. Prosthetic field preparation (deepening the vestibule of the oral cavity) In terms of dental hard tissues: 1. Endodontic treatment (hyaline degeneration and canal walls decontamination) 2. Treatment of periapical lesions 3. Bactericidal, fungicidal and virucidal properties 4. Initial caries treatment 5. Elimination of dentin hypersensitivity 6. Exposure of polished abutment teeth 7. Preparation of cavity s bottom before filling Selected procedures with the use of the Nd:YAG laser 1. Gingival curettage with the use of the Nd:YAG laser Attempts were made to use Nd:YAG laser energy to remove dental deposits, both subgingival and supragingival, as well as to process root cement. However, research studies revealed no ability of laser s selective operation on tartar deposits and, at the same time, damage of root cement surface was observed when using energy settings above 1 W. 26 Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

20 Elżbieta Dembowska, Katarzyna Urbaniak, Renata Samulak-Zielińska, Mariusz Lipski, Joanna Czuryszkiewicz-Cyrana, Marlena Trąbska-Świstelnicka prowadzonych przez Międzynarodowe Warsztaty Periodontologiczne w nowej klasyfikacji chorób przyzębia wyodrębniła również grupę zapaleń związanych z uszkodzeniami miazgi kanałowej. W zależności od drogi wniknięcia infekcji wyróżnia się zespoły endo-perio, perio-endo lub zespoły mieszane. Stąd planując kompleksowe leczenie przyzębia, niejednokrotnie należy uwzględnić także leczenie endodontyczne zęba objętego zmianami okołowierzchołkowymi. W tych przypadkach klinicznych również znalazł zastosowanie laser Nd:YAG. Technika światłowodowa umożliwia aplikację promieniowania do kanału korzeniowego i oddziaływanie na tkanki okołowierzchołkowe. W każdym przypadku leczenie endodontyczne należy rozpocząć od tradycyjnego opracowania mechaniczno-chemicznego kanału techniką step-back lub crown-down. Po poszerzeniu światła kanału do rozmiaru co najmniej 40 wg ISO można przystąpić do aplikacji laserowej. Do odkażania kanałów używa się światłowodu o średnicy 200 μm wprowadzanego na głębokość o 1 mm krótszą niż długość robocza narzędzia kanałowego. Aktualnie preferowana jest metoda dr. Norberta Gutknechta z Instytutu Stomatologii Zachowawczej i Periodontologii w Aachen (Niemcy). Polega ona na zastosowaniu kilku zasad: światłowód wprowadzamy do kanału zawsze przy wyłączonym laserze. Światłowód wyciągamy z kanału ruchem spiralnym, laser załączamy dopiero, gdy światłowód znajduje się w ruchu. Czynność powtarzamy około dziewięciu razy w jednym kanale. Czas spiralnego przesuwania wiązki laserowej w górę i w dół powinien przy jednej aplikacji wynosić najwyżej 5 s, po czym zalecana jest 20-sekundowa przerwa. W trakcie jednej wizyty wymagane są minimum trzy cykle po 5 s każdy. Kanał możemy wypełnić czasowo wodorotlenkiem wapnia i zamknąć glassjonomerem. Całą procedurę należy powtórzyć trzykrotnie w odstępach tygodniowych. Naświetlanie ścian kanałów powoduje ich uszczelnienie i wyjałowienie dzięki zeszkliwieniu powierzchownej warstwy zębiny kanałowej. Dzięki wprowadzeniu wiązki energii do wnętrza kanału sterylizujemy nie tylko kanał główny, ale także zamykamy drobne kanaliki, które często są źródłem infekcji. Dentyna wewnętrzna zostaje więc zeszklona, a kanał oczyszczony całkowicie sterylnie. Cała procedura leczenia endodontycznego musi być wykonywana w połączeniu z technikami konwencjonalnymi. Leczenie zespołu perio-endo można uzupełnić dodatkową aplikacją energii laserowej od strony kieszonki przyzębnej. Zabieg wykonuje się wówczas analogicznie jak przy laserowym kiretażu dziąsłowym [15, 20, 21, 24, 30, 34]. 3. Usuwanie włókniaków przy użyciu lasera Nd:YAG Włókniaki to łagodne guzki łącznotkankowe dość często występujące w obrębie tkanek miękkich (błony śluzowej) jamy ustnej. Mogą być uszypułkowane lub o szerokiej podstawie, o konsystencji Hence, during gingival curettage performed with the laser, soft tissues of a periodontal pocket are subject to radiation, which causes: - vaporisation of affected tissue and efficient elimination of inflamed epithelium of the gingival pocket, - reduction of subgingival bacterial flora, - selective destruction of melanin-producing bacteria such as: Porphyromonas gingivalis, Prevotella intermedia and Actinobacillus species, - delayed recolonisation of subgingival flora. Some authors also mention the so-called pocket peeling (superficial elimination of tissues). Generally, curettage with the use of the Nd:YAG laser does not require topical anaesthesia. The 320 μm light guide is used most often; it is introduced to a pocket at small depth at an angle towards the soft tissues (radially). It is necessary to remember not to apply radiation on the tooth s hard tissues and not to keep the light guide at the bottom of the pocket to avoid damaging hard tissues of the tooth and periodontal ligaments [6]. The light guide is operated with pulsating up-down movements by circling the tooth within 60 seconds with continuous cooling with 0.9% NaCl. The power used in the case of the 320 μm light guide should total from 1.25 to 1.75 W with frequency at the level of Hz. After laser application no dressing is required. Many experiments indicate significant reduction

Zastosowanie lasera diodowego

Zastosowanie lasera diodowego Słowa kluczowe: laser diodowy, laser półprzewodnikowy, laser Picasso Key words: diode laser, semiconductor laser, Picasso laser lek. dent. Małgorzata Janowska-Bugaj, dr n. med. Anna Dudko, prof. dr hab.

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw 34 Poz 1462. Wykaz świadczeń chirurgii stomatologicznej i periodontologii. Kod świadczenia według

Dziennik Ustaw 34 Poz 1462. Wykaz świadczeń chirurgii stomatologicznej i periodontologii. Kod świadczenia według Dziennik Ustaw 34 Poz 1462 nr 5 Załącznik nr 5 Wykaz świadczeń chirurgii stomatologicznej i periodontologii oraz warunki ich realizacji Wykaz świadczeń chirurgii stomatologicznej i periodontologii Tabela

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie lasera erbowego w chirurgii stomatologicznej opis przypadków

Zastosowanie lasera erbowego w chirurgii stomatologicznej opis przypadków Zastosowanie a erbowego w chirurgii stomatologicznej opis przypadków The application of Erbium in dental surgery Autorka_Kinga Grzech-Leśniak Streszczenie: W chirurgii stomatologicznej szerokie zastosowanie

Bardziej szczegółowo

Laser diodowy nowoczesne narzędzie w chirurgii tkanek miękkich jamy ustnej

Laser diodowy nowoczesne narzędzie w chirurgii tkanek miękkich jamy ustnej Laser diodowy nowoczesne narzędzie w chirurgii tkanek miękkich jamy ustnej Autor_Michał Perkowski _W ramach działalności ambulatorium Kliniki Chirurgii Czaszkowo-Szczękowo- Twarzowej, Chirurgii Jamy Ustnej

Bardziej szczegółowo

Katalog zakresów i świadczeń w rodzaju leczenie stomatologiczne

Katalog zakresów i świadczeń w rodzaju leczenie stomatologiczne Katalog zakresów i świadczeń w rodzaju leczenie stomatologiczne Świadczenia Zakresy świadczeń Kod świadczenia ogólnostomatologiczne świadczenia ogólnostomatologiczne dla dzieci i młodzieży do 18 r.ż. świadczenia

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw 17 Poz. 1462. Wykaz świadczeń ogólnostomatologicznych udzielanych w znieczuleniu ogólnym. Kod świadczenia według

Dziennik Ustaw 17 Poz. 1462. Wykaz świadczeń ogólnostomatologicznych udzielanych w znieczuleniu ogólnym. Kod świadczenia według Dziennik Ustaw 17 Poz. 1462 nr Załącznik nr 3 Wykaz świadczeń ogólnostomatologicznych udzielanych w znieczuleniu ogólnym oraz warunki ich realizacji Tabela nr 1 Wykaz świadczeń ogólnostomatologicznych

Bardziej szczegółowo

Stomatologia zachowawcza

Stomatologia zachowawcza Stomatologia zachowawcza Przegląd bez pisemnego planu leczenia bezpłatny Przegląd z pisemnym planem leczenia Wizyta adaptacyjna dla dzieci do lat 5 50 zł Porada 50 zł Wydanie orzeczenia lekarskiego do

Bardziej szczegółowo

STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA

STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA Badanie stomatologiczne Wypełnienie zęba ze znieczuleniem Wypełnienie MOD Ubytek klinowy przydziąsłowy Wypełnienie tymczasowe Rekonstrukcja zęba po endodoncji Znieczulenie komputerowe

Bardziej szczegółowo

KATEDRA CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ I SZCZĘKOWO- TWARZOWEJ ZAKŁAD CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ

KATEDRA CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ I SZCZĘKOWO- TWARZOWEJ ZAKŁAD CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ DLA STUDENTÓW III ROKU ODDZIAŁU STOMATOLOGII SEMESTR VI (LETNI) 1. Zapoznanie z organizacją Katedry, w szczególności z organizacją Zakładu Chirurgii Stomatologicznej. Powiązania chirurgii stomatologicznej

Bardziej szczegółowo

Katalog zakresów i świadczeń w rodzaju leczenie stomatologiczne. Nazwa. świadczenia ogólnostomatologiczne

Katalog zakresów i świadczeń w rodzaju leczenie stomatologiczne. Nazwa. świadczenia ogólnostomatologiczne Katalog zakresów i świadczeń w rodzaju leczenie stomatologiczne Świadczenia Zakresy świadczeń Kod świadczenia ogólnostomatologiczne świadczenia ogólnostomatologiczne dla dzieci i młodzieży do 18. r.ż.

Bardziej szczegółowo

Katalog zakresów i świadczeń w rodzaju leczenie stomatologiczne. Wartość punktowa świadczeń. świadczenia ogólnostomatologiczne

Katalog zakresów i świadczeń w rodzaju leczenie stomatologiczne. Wartość punktowa świadczeń. świadczenia ogólnostomatologiczne Katalog zakresów i świadczeń w rodzaju leczenie stomatologiczne Świadczenia Zakresy świadczeń Kod świadczenia ogólnostomatologiczne świadczenia ogólnostomatologiczne dla dzieci i młodzieży do ukończenia

Bardziej szczegółowo

CENNIK USŁUG STOMATOLOGICZNYCH BYDGOSZCZ

CENNIK USŁUG STOMATOLOGICZNYCH BYDGOSZCZ CENNIK USŁUG STOMATOLOGICZNYCH BYDGOSZCZ Badanie/konsultacja PROFILAKTYKA Skaling szczęki Skaling żuchwy Polerowanie Piaskowanie Skaling + piaskowanie +polerowanie + fluoryzacja Fluoryzacja zęby stałe

Bardziej szczegółowo

Szybciej oczaruj swoich pacjentów.

Szybciej oczaruj swoich pacjentów. Ne w Szybciej oczaruj swoich pacjentów. Najlepszy wybór Wyłącznie od BIOLASE Rozpoczęcie leczenia, szybciej Zadowolenie pacjenta szybkość leczenia i powrót do zdrowia Wybierz standardowe diodowe końcówki

Bardziej szczegółowo

Gdańsk, ul. Stajenna 5, 80-842

Gdańsk, ul. Stajenna 5, 80-842 STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA STOMATOLOGIA ESTETYCZNA ENDODONCJA STOMATOLOGIA DZIECIĘCA PROTETYKA PERIODONTOLOGIA PROFILAKTYKA I HIGIENA ORTODONCJA CHIRURGIA STOMATOLOGICZNA RTG CHIRURGIA SZCZĘKOWO TWARZOWA

Bardziej szczegółowo

Badanie: Badanie stomatologiczne

Badanie: Badanie stomatologiczne Badanie: Badanie stomatologiczne Lek.dent. Katarzyna Zawadzka Gabinet stomatologiczny Gratis Konsultacja protetyczna (wliczona w cenę leczenia) Konsultacja implantologiczna (wliczona w cenę leczenia) 100

Bardziej szczegółowo

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science Proposal of thesis topic for mgr in (MSE) programme 1 Topic: Monte Carlo Method used for a prognosis of a selected technological process 2 Supervisor: Dr in Małgorzata Langer 3 Auxiliary supervisor: 4

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

Cennik. 3. Konsultacja z ustaleniem planu leczenia bezpłatnie. 5. Wypełnienie światłoutwardzalne na I powierzchni 110 zł

Cennik. 3. Konsultacja z ustaleniem planu leczenia bezpłatnie. 5. Wypełnienie światłoutwardzalne na I powierzchni 110 zł Cennik Stomatologia 1. Przegląd stanu uzębienia bezpłatnie 2. Przegląd stanu uzębienia z zewnątrzustnym zdjęciem panoramicznym (diagnoza wsparta specjalistycznym programem do wykrywania próchnicy międzyzębowej

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT A n g i e l s k i Phrasal Verbs in Situations Podręcznik z ćwiczeniami FRAGMENT Dorota Guzik Joanna Bruska Autorzy: Dorota Guzik, Joanna Bruska Konsultacja językowa: Tadeusz Z. Wolański Lektorzy: Maybe

Bardziej szczegółowo

2 RAMOWY PROGRAM STAŻU PODYPLOMOWEGO LEKARZA DENTYSTY

2 RAMOWY PROGRAM STAŻU PODYPLOMOWEGO LEKARZA DENTYSTY Załącznik nr 2 RAMOWY PROGRAM STAŻU PODYPLOMOWEGO LEKARZA DENTYSTY Cel stażu: pogłębienie wiedzy teoretycznej oraz doskonalenie i utrwalenie praktycznych umiejętności z zakresu promocji zdrowia oraz zapobiegania,

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw 4 Poz. 1462

Dziennik Ustaw 4 Poz. 1462 Dziennik Ustaw 4 Poz. 1462 Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. (poz. 1462) Załącznik nr 1 Wykaz świadczeń ogólnostomatologicznych oraz warunki ich realizacji Wykaz

Bardziej szczegółowo

ZNIECZULENIE WYPEŁNIENIE WYPEŁNIENIE MOD - odbudowa trójpowierzchniowa

ZNIECZULENIE WYPEŁNIENIE WYPEŁNIENIE MOD - odbudowa trójpowierzchniowa PROFILAKTYKA BADANIE JAMY USTNEJ, WIZYTA ADAPTACYJNA, WIZYTA KONTROLNA USUNIĘCIE KAMIENIA NAZĘBNEGO (SCALING - jedna wizyta) USUNIĘCIE OSADU NAZĘBNEGO (PIASKOWANIE - jedna wizyta) LAKOWANIE BRUZD (cena

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw 12 Poz. r 2 1462

Dziennik Ustaw 12 Poz. r 2 1462 Dziennik Ustaw 12 Poz. r 2 1462 Załącznik nr 2 Wykaz świadczeń ogólnostomatologicznych dla dzieci i młodzieży do ukończenia 18. roku życia oraz warunki ich realizacji Tabela nr 1 Wykaz świadczeń ogólnostomatologicznych

Bardziej szczegółowo

Przegląd uzębienia. bezpłatny. Profilaktyczne lakierowanie zębów stałych 120 zł. Lakowanie zębów u dzieci.50 zł

Przegląd uzębienia. bezpłatny. Profilaktyczne lakierowanie zębów stałych 120 zł. Lakowanie zębów u dzieci.50 zł Przegląd uzębienia. bezpłatny Konsultacja.... 50 zł PROFILAKTYKA Profilaktyczne lakierowanie zębów stałych 120 zł Lakowanie zębów u dzieci.50 zł Usuwanie złogów nazębnych, piaskowanie..150 zł Ozonoterapia

Bardziej szczegółowo

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 HemoRec in Poland Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 Institute of Biostatistics and Analyses. Masaryk University. Brno Participating

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

KONSULTACJE: DIAGNOSTYKA

KONSULTACJE: DIAGNOSTYKA KONSULTACJE: stomatologiczna 100 + cena zdjęcia implantologiczna/protetyczna * plan leczenia, modele diagnostyczne (własne zdjęcia RTG) 250 * z pełną diagnostyką (tomografia komputerowa, zdjęcie pantomograficzne),

Bardziej szczegółowo

6) wykaz dodatkowych materiałów stomatologicznych stosowanych przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych, o

6) wykaz dodatkowych materiałów stomatologicznych stosowanych przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych, o ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 24 listopada 2004 r. w sprawie wykazu gwarantowanych świadczeń lekarza dentysty i materiałów stomatologicznych oraz rodzaju dokumentu potwierdzającego uprawnienia

Bardziej szczegółowo

Anybeam K R Ó T K I E W P R O WA D Z E N I E

Anybeam K R Ó T K I E W P R O WA D Z E N I E Widmo absorbcji w tkankach K R Ó T K I E W P R O WA D Z E N I E Laser Stomatologiczny to najnowocześniejszy kombajn laserowy dla stomatologii, stanowiący połączenie aż trzech laserów. Dzięki takiemu połączeniu

Bardziej szczegółowo

Prepared by Beata Nowak

Prepared by Beata Nowak Prepared by Beata Nowak Celem pracy jest przedstawienie skutków ubocznych po wstawieniu implantów piersiowych, gdzie dochodzi do większych zmian niż jest to opisywane i przedstawiane przez lekarzy, np.

Bardziej szczegółowo

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

CENNIK USŁUG Ceny podane w cenniku są cenami orientacyjnymi. Koszt leczenia może ulec zmianie po konsultacji z lekarzem.

CENNIK USŁUG Ceny podane w cenniku są cenami orientacyjnymi. Koszt leczenia może ulec zmianie po konsultacji z lekarzem. CENNIK USŁUG Ceny podane w cenniku są cenami orientacyjnymi. Koszt leczenia może ulec zmianie po konsultacji z lekarzem. ZNIECZULENIE DO WSZYSTKICH ZABIEGÓW... bezpłatne PRZEGLĄD (dla stałych pacjentów

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK PRAKTYK PRAKTYCZNE NAUCZANIE KLINICZNE KIERUNEK LEKARSKO-DENTYSTYCZNY

DZIENNIK PRAKTYK PRAKTYCZNE NAUCZANIE KLINICZNE KIERUNEK LEKARSKO-DENTYSTYCZNY DZIENNIK PRKTYK PRKTYCZNE NUCZNIE KLINICZNE KIERUNEK LEKRSKO-DENTYSTYCZNY DZIENNIK PRKTYK kierunek lekarsko-dentystyczny Imię i nazwisko studenta PESEL Numer albumu zdjęcie Nazwa uczelni Data wystawienia

Bardziej szczegółowo

JADWIGA WAŚKOWSKA, RAFAŁ KOSZOWSKI, ANNA ZAWILSKA 1

JADWIGA WAŚKOWSKA, RAFAŁ KOSZOWSKI, ANNA ZAWILSKA 1 ANNALES ACADEMIAE MEDICAE STETINENSIS ROCZNIKI POMORSKIEJ AKADEMII MEDYCZNEJ W SZCZECINIE 2007, 53, SUPPL. 3, 159 164 JADWIGA WAŚKOWSKA, RAFAŁ KOSZOWSKI, ANNA ZAWILSKA 1 KRIOCHIRURGIA W LECZENIU NACZYNIAKÓW

Bardziej szczegółowo

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ Part-financed by EU South Baltic Programme w w w. p t m e w. p l PROSPECTS OF THE OFFSHORE WIND ENERGY DEVELOPMENT IN POLAND - OFFSHORE WIND INDUSTRY IN THE COASTAL CITIES AND PORT AREAS PORTS AS LOGISTICS

Bardziej szczegółowo

Cennik. 1. Przegląd stanu uzębienia bezpłatnie. 3. Konsultacja z ustaleniem planu leczenia bezpłatnie

Cennik. 1. Przegląd stanu uzębienia bezpłatnie. 3. Konsultacja z ustaleniem planu leczenia bezpłatnie Cennik Stomatologia 1. Przegląd stanu uzębienia bezpłatnie 2. Przegląd stanu uzębienia z zewnątrzustnym zdjęciem panoramicznym (diagnoza wsparta specjalistycznym programem do wykrywania próchnicy międzyzębowej)

Bardziej szczegółowo

Cennik. 3. Konsultacja z ustaleniem planu leczenia bezpłatnie. 5. Wypełnienie światłoutwardzalne na I powierzchni 110 zł

Cennik. 3. Konsultacja z ustaleniem planu leczenia bezpłatnie. 5. Wypełnienie światłoutwardzalne na I powierzchni 110 zł Cennik Stomatologia 1. Przegląd stanu uzębienia bezpłatnie 2. Przegląd stanu uzębienia z zewnątrzustnym zdjęciem panoramicznym (diagnoza wsparta specjalistycznym programem do wykrywania próchnicy międzyzębowej

Bardziej szczegółowo

Podścielenie protezy. Każdy następny element naprawy. Korona ceramiczna na metalu Korona pełnoceramiczna

Podścielenie protezy. Każdy następny element naprawy. Korona ceramiczna na metalu Korona pełnoceramiczna Cennik usług Protetyka stomatologiczna Przegląd jamy ustnej Konsultacje specjalistyczne Proteza akrylowa całkowita Proteza częściowa (4-8 zębów) Mikro proteza (1-3 zębów) Proteza szkieletowa Proteza szkieletowa

Bardziej szczegółowo

Skojarzone leczenie ortodontyczne i implantoprotetyczne jako rehabilitacja hipodoncji i mikrodoncji

Skojarzone leczenie ortodontyczne i implantoprotetyczne jako rehabilitacja hipodoncji i mikrodoncji Skojarzone leczenie ortodontyczne i implantoprotetyczne jako rehabilitacja hipodoncji i mikrodoncji Autorzy _ Jan Pietruski i Małgorzata Pietruska Ryc. 1 Ryc. 2 _Wrodzone wady zębów, dotyczące ich liczby

Bardziej szczegółowo

STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA

STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA Stomatologia zachowawcza- zajmuje się metodami zachowania naturalnych właściwości zębów, które zostały utracone na skutek działania bodźców zewnętrznych. Najgroźniejszym z nich

Bardziej szczegółowo

Ramowy program zajęć praktycznych dla kierunku lekarsko-dentystycznego. 1. Cel praktycznego nauczania

Ramowy program zajęć praktycznych dla kierunku lekarsko-dentystycznego. 1. Cel praktycznego nauczania Załącznik nr 2 Ramowy program zajęć praktycznych dla kierunku lekarsko-dentystycznego 1. Cel praktycznego nauczania Celem praktycznego nauczania jest pogłębienie wiedzy teoretycznej oraz doskonalenie i

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 12 stycznia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 12 stycznia 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 16 Elektronicznie podpisany przez Grzegorz Paczowski Data: 2011.01.24 16:06:54 +01'00' 1274 Poz. 77 77 v.p l ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 12 stycznia 2011 r. zmieniające rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Leczenie implantoprotetyczne atroicznej żuchwy z użyciem implantów Straumann NNC oraz SP

Leczenie implantoprotetyczne atroicznej żuchwy z użyciem implantów Straumann NNC oraz SP Leczenie implantoprotetyczne atroicznej żuchwy z użyciem implantów Straumann NNC oraz SP Implantoprosthetic treatment of an atrophic mandibla with Straumann NNC and SP Autor_ Janusz Goch Streszczenie:

Bardziej szczegółowo

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance Benefits Depending on your residency status (EU citizen or not) there are various benefits available to help you with costs of living. A8 nationals need to have been working for a year and be registered

Bardziej szczegółowo

STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA

STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA Przegląd - bezpłatny Porada stomatologiczna + wypisanie recepty - 50 zł Konsultacja lekarska z ustaleniem planu leczenia stomatologicznego i wykonaniem pantomogramu - 150 zł Znieczulenie

Bardziej szczegółowo

Gamma Knife bezinwazyjna alternatywa dla leczenia operacyjnego guzów wewnątrzczaszkowych oraz innych patologii mózgu

Gamma Knife bezinwazyjna alternatywa dla leczenia operacyjnego guzów wewnątrzczaszkowych oraz innych patologii mózgu Gamma Knife bezinwazyjna alternatywa dla leczenia operacyjnego guzów wewnątrzczaszkowych oraz innych patologii mózgu Leszek Lombarski Klinika Neurochirurgii i Urazów Układu Nerwowego CMKP, Warszawa Stereotaksja

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi SNMP Protocol The Simple Network Management Protocol (SNMP) is an application layer protocol that facilitates the exchange of management information between network devices. It is part of the Transmission

Bardziej szczegółowo

CENNIK USŁUG STOMATOLOGICZNYCH OBOWIĄZJĄCY W PORADNI STOMATOLOGICZNEJ BADENT

CENNIK USŁUG STOMATOLOGICZNYCH OBOWIĄZJĄCY W PORADNI STOMATOLOGICZNEJ BADENT CENNIK USŁUG STOMATOLOGICZNYCH OBOWIĄZJĄCY W PORADNI STOMATOLOGICZNEJ BADENT Lp. Rodzaj Usługi Cena 1. Badanie- przegląd Konsultacja Wizyta adaptacyjna 2. Wypełnienie - Te- Econom 70-120 3. Koferdam 4.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 grudnia 2013 r. Poz. 1462 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 6 listopada 2013 r.

Warszawa, dnia 6 grudnia 2013 r. Poz. 1462 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 6 listopada 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 6 grudnia 2013 r. Poz. 1462 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego

Bardziej szczegółowo

GABINET STOMATOLOGICZNY CENNIK

GABINET STOMATOLOGICZNY CENNIK Porada pierwszorazowa Porada pierwszorazowa ( sobota i niedzila ) Rentgen małoobrazkowy Pulpomixine, Biopulp, Tlenek cynku, Endoperox Znieczulenie GABINET STOMATOLOGICZNY CENNIK - 15 zł Leczenie utrudnionego

Bardziej szczegółowo

Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH

Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH Kierunek Elektronika i Telekomunikacja, Studia II stopnia Specjalność: Systemy wbudowane Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates Call 2013 national eligibility criteria and funding rates POLAND a) National eligibility criteria Funding Organisation National Contact Point National Center for Research and Development (Narodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

Pierwsza wizyta - badanie stomatologiczne oraz przegląd zębów Wypełnienie zęba (wliczone znieczulenie ) 2 ubytki w zębie 240 zł Wypełnienie tymczasowe

Pierwsza wizyta - badanie stomatologiczne oraz przegląd zębów Wypełnienie zęba (wliczone znieczulenie ) 2 ubytki w zębie 240 zł Wypełnienie tymczasowe CENNIK USŁUG STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA Pierwsza wizyta - badanie stomatologiczne oraz przegląd zębów Wypełnienie zęba (wliczone znieczulenie ) Gratis 1-200 zł Wypełnienie MOD 180-220 zł Ubytek klinowy 140

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu

Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu Wnioski naukowe Uwzględniając sprawozdanie oceniające PRAC w sprawie okresowych raportów o bezpieczeństwie (PSUR) dotyczących

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Imię i Nazwisko Kandydata/Kandydatki Proszę wstawić X w pole zgodnie z prawdą: Brak znajomości języka angielskiego Znam j. angielski (Proszę wypełnić poniższy

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 2009 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 2009 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 2009 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego Na podstawie art. 31d ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki

Bardziej szczegółowo

Wykaz świadczeń stomatologicznych dla dzieci i młodzieży do ukończenia 18. roku życia oraz warunku ich realizacji

Wykaz świadczeń stomatologicznych dla dzieci i młodzieży do ukończenia 18. roku życia oraz warunku ich realizacji Wykaz świadczeń stomatologicznych dla dzieci i młodzieży do ukończenia 18. roku życia oraz warunku ich realizacji Wykaz świadczeń ogólnostomatologicznych dla dzieci i młodzieży do ukończenia 18. roku życia

Bardziej szczegółowo

Pierwsza wizyta - badanie stomatologiczne oraz przegląd zębów Wypełnienie zęba (wliczone znieczulenie ) 2 ubytki w zębie 240 zł Wypełnienie tymczasowe

Pierwsza wizyta - badanie stomatologiczne oraz przegląd zębów Wypełnienie zęba (wliczone znieczulenie ) 2 ubytki w zębie 240 zł Wypełnienie tymczasowe CENNIK STOMATOLOGICZNY STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA Pierwsza wizyta - badanie stomatologiczne oraz przegląd zębów Wypełnienie zęba (wliczone znieczulenie ) Gratis 1 - Wypełnienie MOD 180-220 zł Ubytek klinowy

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 30 sierpnia 2009 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 30 sierpnia 2009 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego Dz.U.09.140.1144 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 30 sierpnia 2009 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego (Dz. U. z dnia 31 sierpnia 2009 r.) Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

Specjalistyczna Lecznica Stomatologiczna

Specjalistyczna Lecznica Stomatologiczna Specjalistyczna Lecznica Stomatologiczna Specjalistyczna Lecznica Stomatologiczna Lecznica posiada dwie siedziby, tj.: 41-902 Bytom, pl. Akademicki 17, tel.2827942, fax.2827775, e-mail: sls@sls.bytom.pl

Bardziej szczegółowo

Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2

Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2 Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2 Mariusz Urbański Instytut Psychologii UAM Mariusz.Urbanski@amu.edu.pl Plan: definicja pojęcia wnioskowania wypowiedzi inferencyjne i wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

BADANIE ROZKŁADU TEMPERATURY W TKANKACH JAMY USTNEJ OŚWIETLANYCH PROMIENIOWANIEM LASEROWYM IR W ZABIEGACH STOMATOLOGICZNYCH

BADANIE ROZKŁADU TEMPERATURY W TKANKACH JAMY USTNEJ OŚWIETLANYCH PROMIENIOWANIEM LASEROWYM IR W ZABIEGACH STOMATOLOGICZNYCH Mirosław DĄBROWSKI Rafał DULSKI Paweł ZABOROWSKI Stanisław ŻMUDA BADANIE ROZKŁADU TEMPERATURY W TKANKACH JAMY USTNEJ OŚWIETLANYCH PROMIENIOWANIEM LASEROWYM IR W ZABIEGACH STOMATOLOGICZNYCH STRESZCZENIE

Bardziej szczegółowo

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r EGARA 2011 Adam Małyszko FORS POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r HISTORIA ELV / HISTORY ELV 1992r. 5 Program działań na rzecz ochrony środowiska / EAP (Environmental Action Plan) 1994r. Strategia dobrowolnego

Bardziej szczegółowo

Zespołowe leczenie ortodontyczno-chirurgiczno-protetyczne dorosłego pacjenta z hipodoncją opis przypadku

Zespołowe leczenie ortodontyczno-chirurgiczno-protetyczne dorosłego pacjenta z hipodoncją opis przypadku _estetyka Zespołowe leczenie ortodontyczno-chirurgiczno-protetyczne dorosłego pacjenta z hipodoncją opis przypadku Interdisciplinar management of adult patient with hipodontia a case report Autorzy_ Maciej

Bardziej szczegółowo

KONSULTACJA PROFILAKTYKA. WYPEŁNIANIE I LECZENIE PRÓCHNICY (ceny bez znieczuleń)

KONSULTACJA PROFILAKTYKA. WYPEŁNIANIE I LECZENIE PRÓCHNICY (ceny bez znieczuleń) KONSULTACJA Konsultacja/badanie jamy ustnej dziecka Konsultacja/badanie jamy ustnej osoby dorosłej Instruktaż higieny Konsultacja po godz. pracy oraz w niedziele i święta Wizyta kontrolna (co pół roku

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 30 sierpnia 2009 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 30 sierpnia 2009 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego Dz.U.009.140.1144 011.0.01 zm. Dz.U.011.16.77 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 30 sierpnia 009 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego (Dz. U. z dnia 31 sierpnia

Bardziej szczegółowo

OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH NA TEMAT DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI

OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH NA TEMAT DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 1055 1059 Aneta Kościołek 1, Magdalena Hartman 2, Katarzyna Spiołek 1, Justyna Kania 1, Katarzyna Pawłowska-Góral 1 OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 24 listopada 2004 r. w sprawie wykazu gwarantowanych świadczeń lekarza dentysty i

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 24 listopada 2004 r. w sprawie wykazu gwarantowanych świadczeń lekarza dentysty i Dz.U.2004.261.2601 2008.05.28 zm. Dz.U.2008.81.485 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 24 listopada 2004 r. w sprawie wykazu gwarantowanych świadczeń lekarza dentysty i materiałów stomatologicznych

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 24 listopada 2004 r. (Dz. U. z dnia 9 grudnia 2004 r.)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 24 listopada 2004 r. (Dz. U. z dnia 9 grudnia 2004 r.) Dz.U.04.261.2601 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 24 listopada 2004 r. w sprawie wykazu gwarantowanych świadczeń lekarza dentysty i materiałów stomatologicznych oraz rodzaju dokumentu potwierdzającego

Bardziej szczegółowo

Wpływ dyrektywy PSD II na korzystanie z instrumentów płatniczych. Warszawa, 15 stycznia 2015 r. Zbigniew Długosz

Wpływ dyrektywy PSD II na korzystanie z instrumentów płatniczych. Warszawa, 15 stycznia 2015 r. Zbigniew Długosz Wpływ dyrektywy PSD II na korzystanie z instrumentów płatniczych Warszawa, 15 stycznia 2015 r. Zbigniew Długosz 1 do czego można wykorzystywać bankowość elektroniczną? nowe usługi płatnicze a korzystanie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 24 listopada 2004 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 24 listopada 2004 r. Dziennik Ustaw z 2004 r. Nr 261 poz. 2601 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 24 listopada 2004 r. w sprawie wykazu gwarantowanych świadczeń lekarza dentysty i materiałów stomatologicznych oraz rodzaju

Bardziej szczegółowo

Ryzyko próchnicy? Nadwrażliwość zębów? Choroby dziąseł? Profilaktyka u dzieci. Co może dać Ci profilaktyczne dbanie o zęby?

Ryzyko próchnicy? Nadwrażliwość zębów? Choroby dziąseł? Profilaktyka u dzieci. Co może dać Ci profilaktyczne dbanie o zęby? 3M ESPE Skuteczna ochrona jamy ustnej Ryzyko próchnicy? Choroby dziąseł? Nadwrażliwość zębów? Profilaktyka u dzieci Co może dać Ci profilaktyczne dbanie o zęby? Drogi Pacjencie, Czy odczuwasz ból podczas

Bardziej szczegółowo

ZALECANE PROCEDURY PODCZAS UŻYWANIA PRZENOŚNEGO LASERA DIODOWEGO SOL

ZALECANE PROCEDURY PODCZAS UŻYWANIA PRZENOŚNEGO LASERA DIODOWEGO SOL ZALECANE PROCEDURY PODCZAS UŻYWANIA PRZENOŚNEGO LASERA DIODOWEGO SOL Modelowanie linii dziąsła przy pomocy lasera diodowego SOL Moc: 0,8 W 1. Wykonać znieczulenie miejscowe. Przy pomocy periodontometru

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

CENNIK USŁUG STOMATOLOGICZNYCH

CENNIK USŁUG STOMATOLOGICZNYCH CENNIK USŁUG STOMATOLOGICZNYCH USŁUGA CENA STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA Konsultacja, przegląd Wypełnienie kompozytowe światłoutwardzalne bezpłatnie 130-180zł Leczenie kanałowe 1kanał 3 2 kanały 4 3 kanały

Bardziej szczegółowo

CENNIK USŁUG STOMATOLOGICZNYCH ( Ważny od 1 stycznia 2011 r.)

CENNIK USŁUG STOMATOLOGICZNYCH ( Ważny od 1 stycznia 2011 r.) CENNIK USŁUG STOMATOLOGICZNYCH ( Ważny od 1 stycznia 2011 r.) STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA I OGÓLNA Konsultacja Znieczulenie Wykluczenie ognisk zakażenia od 50zł 60 zł Wypełnienie: Światłoutwardzalne Glassjonomerowe

Bardziej szczegółowo

Przedkliniczna Stomatologia Zintegrowana

Przedkliniczna Stomatologia Zintegrowana ĆWICZENIA 1: Organizacja zajęć. Przedkliniczna Stomatologia Zintegrowana II rok zblokowane zajęcia praktyczne + seminaria Rok akademicki 2012/13 Ćwiczenia organizacyjne, regulamin zajęć, przydział stanowisk

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA. z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA. z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego Dz.U.2013.1462 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego (Dz. U. z dnia 6 grudnia 2013 r.) Na podstawie art. 31d

Bardziej szczegółowo

How much does SMARTech system cost?

How much does SMARTech system cost? 1. How much does an intelligent home system cost? With over six years of experience in construction of Intelligent Home Systems we have done a value analysis of systems and services usually purchased by

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 24 listopada 2004 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 24 listopada 2004 r. Dz.U. z 2004r. Nr 261, poz.2601 ostatnia zmiana Dz.U. z 2008r. Nr 81, poz.485 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 24 listopada 2004 r. w sprawie wykazu gwarantowanych świadczeń lekarza dentysty i

Bardziej szczegółowo

CENNIK USŁUG STOMATOLOGICZNYCH

CENNIK USŁUG STOMATOLOGICZNYCH CENNIK USŁUG STOMATOLOGICZNYCH USŁUGA CENA STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA Konsultacja, przegląd Wypełnienie kompozytowe światłoutwardzalne 130-180zł Leczenie kanałowe : 1 kanał 3 2 kanały 480zł 3 kanały 600zł

Bardziej szczegółowo

CENNIK USŁUG STOMATOLOGICZNYCH

CENNIK USŁUG STOMATOLOGICZNYCH CENNIK USŁUG STOMATOLOGICZNYCH BADANIA WSTĘPNE 0 zł WIZYTA KONTROLNA 0 zł WIZYTA ADAPTACYJNA DZIECKA 0 zł RTG ZĘBA 25 zł ZDJĘCIE PANTOMOGRAFICZNE 80zl ZDJĘCIE CEFALOMETRYCZNE 80 zł TOMOGRAFIA KOMPUTEROWA

Bardziej szczegółowo

P R A C A D Y P L O M O W A

P R A C A D Y P L O M O W A POLITECHNIKA POZNAŃSKA Wydział Maszyn Roboczych i Transportu P R A C A D Y P L O M O W A Autor: inż. METODA Ε-CONSTRAINTS I PRZEGLĄDU FRONTU PARETO W ZASTOSOWANIU DO ROZWIĄZYWANIA PROBLEMU OPTYMALIZACJI

Bardziej szczegółowo

Piaskowanie (wybielanie abrazyjne) duże. Scaling+piaskowanie+polerowanie (duże) Lakowanie bruzd (cena za 1 ząb) Lakierowanie (cena za 1 łuk)

Piaskowanie (wybielanie abrazyjne) duże. Scaling+piaskowanie+polerowanie (duże) Lakowanie bruzd (cena za 1 ząb) Lakierowanie (cena za 1 łuk) Badanie jamy ustnej, konsultacja, przygotowanie planu leczenia i wycena, wizyta adaptacyjna, wizyta kontrolna Usunięcie kamienia nazębnego (skaling - mały) Usunięcie kamienia nazębnego (skaling - duży)

Bardziej szczegółowo

Leczenie implantoprotetyczne bezzębnej szczęki i żuchwy opis przypadków

Leczenie implantoprotetyczne bezzębnej szczęki i żuchwy opis przypadków Leczenie implantoprotetyczne bezzębnej szczęki i żuchwy opis przypadków Implantoprosthetic treatment of edentulous maxilla and mandible case report Autorzy_ Katarzyna Zaklika-Mrukwa i Marek Mrukwa Streszczenie:

Bardziej szczegółowo

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego Wersja z dnia 2 września 2014 Definicje GRA - Przeglądarkowa gra HTML5 o nazwie Sumerian City, dostępna

Bardziej szczegółowo

[ROBOKIDS MANUAL] ROBOROBO

[ROBOKIDS MANUAL] ROBOROBO 1 2 When you plug in or unplug the cable, be sure to insert pressing the hook of the connection cable. If you want to input the program to your robot, you should first connect the Card reader with the

Bardziej szczegółowo

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! Wiemy jak Państwu pomóc

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! Wiemy jak Państwu pomóc Terapia vectorowa bezbolesny powrót przyzębia do zdrowia W terapii tej wykorzystujemy najlepszą dostępną technologię Vector Paro, która gwarantuje delikatne i bezbolesne leczenie przyczynowe oraz podtrzymujące,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 grudnia 2013 r. Poz. 1462

Warszawa, dnia 6 grudnia 2013 r. Poz. 1462 Warszawa, dnia 6 grudnia 2013 r. Poz. 1462 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego Na podstawie art. 31d ustawy

Bardziej szczegółowo