ZASTOSOWANIE WIELOWYMIAROWEJ ANALIZY DANYCH W BADANIU WPŁYWU RÓŻNYCH CZYNNIKÓW NA AKTYWNOŚĆ ALDH W ŚLINIE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ZASTOSOWANIE WIELOWYMIAROWEJ ANALIZY DANYCH W BADANIU WPŁYWU RÓŻNYCH CZYNNIKÓW NA AKTYWNOŚĆ ALDH W ŚLINIE"

Transkrypt

1 ZASTOSOWANIE WIELOWYMIAROWEJ ANALIZY DANYCH W BADANIU WPŁYWU RÓŻNYCH CZYNNIKÓW NA AKTYWNOŚĆ ALDH W ŚLINIE Joanna Giebułtowicz, Zakład Bioanalizy i Analizy Leków, Wydział Farmaceutyczny, Warszawski Uniwersytet Medyczny Celem badań było opisanie wpływu różnych czynników środowiskowych na aktywność ślinowej ALDH oraz oszacowanie przydatności tego enzymu jako samodzielnego wskaźnika diagnostycznego raka jamy ustnej. Aldehydy właściwości i występowanie Aldehydy ze względu na swoją wysoką reaktywność są związkami potencjalnie szkodliwymi, a niektóre z nich mają udowodnioną cytotoksyczność, genotoksyczność, mutagenność lub kancerogenność. Występują one dosyć powszechnie w środowisku, najczęściej w niewielkich stężeniach. Stanowią dodatki smakowo-zapachowe, zanieczyszczenia bądź naturalne składniki żywności, a także powstają w procesach jej przetwarzania (np. aldehyd anyżowy, cytral, wanilina, nonanal, aldehyd cynamonowy, formaldehyd, aldehyd dimalonowy). Są także składnikami kosmetyków, środków myjących, leków, mebli, dywanów, tkanin, farb, spalin (np. formaldehyd, acetaldehyd) oraz emitowane są do środowiska przez przemysł, pożary lasów czy łąk [1]. Aldehydy powstają także w organizmie człowieka w wyniku przemian chemicznych endogennych i egzogennych prekursorów, np. aminokwasów, węglowodanów, lipidów, amin (w tym biogennych), witamin [2]. Około 200 różnych aldehydów powstaje w procesie peroksydacji lipidów. ALDH rola w jamie ustnej Najważniejszymi enzymami metabolizującymi aldehydy są S-transferaza glutationowa i dehydrogenaza aldehydowa (ALDH). ALDH3A1 jest jedynym izoenzymem dehydrogenazy aldehydowej wykrytym w ślinie. Może on pełnić pewną rolę m.in. w ochronie jamy ustnej przed aldehydami występującymi Copyright StatSoft Polska

2 w pokarmie czy powstającymi w jamie ustnej na skutek stresu oksydacyjnego, zapobiegając tym samym rozwojowi raka jamy ustnej [3-6]. ALDH jest enzymem bardzo podatnym na utlenianie, nawet tlenem z powietrza. W ślinie w około 70% występuje w postaci utlenionej. Postać ta jest nieaktywna katalitycznie. W warunkach in vitro dodatek tioli, takich jak ditiotreitol (DTT), powoduje reaktywację enzymu [7]. Procent enzymu występujący w postaci utlenionej zwany jest procentem lub stopniem inaktywacji, a aktywność enzymu w środowisku DTT aktywnością całkowitą enzymu. Wyodrębnianie grup różniących się aktywnością ALDH Metody eksploracyjnej analizy danych wydają się być bardzo przydatne, szczególnie w badaniach biologicznych, gdzie spotykamy się z dużą zmiennością międzyosobniczą i dużą liczbą czynników na nią wpływających. Metody te pozwalają między innymi opisać strukturę próby badanej i jej podgrup, wykryć czynniki, które wpływają na zmienność analizowanych danych w próbie, oraz wskazać kierunek dalszych badań. Materiał do niniejszych badań stanowiła ślina mieszana 118 osób. Dodatkowo od osób tych zbierano dane obejmujące liczbę wypijanych filiżanek kawy i jednostek alkoholu oraz liczbę wypalonych papierosów w tygodniu poprzedzającym badanie, a także: wiek, płeć, zażywane leki, choroby metaboliczne i inne. Osoby wchodzące w skład badanej próby grupowano pod względem aktywności ślinowej ALDH (aktywność całkowita [U/g], inaktywacja [%]), wykorzystując metodę Warda. Wyniki przedstawiono na rys Odległ. euklidesowa Odległość wiąz Rys. 1. Dendrogram dla aktywności ALDH (całkowita aktywność [U/g] i inaktywacja [%]) w próbie badanej. 36 Copyright StatSoft Polska 2012

3 W toku analizy z badanej grupy wyodrębniono cztery podgrupy. Standaryzowane aktywności w poszczególnych podgrupach przedstawiono na rys. 2. Podgrupa 1 charakteryzowała się przeciętną aktywnością całkowitą i procentem inaktywacji enzymu, podgrupa 2 przeciętną aktywnością całkowitą i niższym niż przeciętny procentem inaktywacji, podgrupa 3 wyższą niż przeciętna aktywnością całkowitą i przeciętnym procentem inaktywacji, podczas gdy podgrupa 4 niższą niż przeciętna aktywnością całkowitą i wyższym niż przeciętny procentem inaktywacji enzymu Skupienie standaryzowana aktywność całkowita ALDH3A1 [U/g] standaryzowana inaktywacja ALDH3A1 [%] Rys. 2. Średnie i błędy standardowe standaryzowanych aktywności całkowitych ALDH [U/g] i inaktywacji [%] w czterech skupieniach, powstałych metodą k-średnich. Wyodrębnianie czynników wpływających na aktywność ALDH W następnym kroku analizy badano zależności pomiędzy przynależnością do podgrup, a występowaniem pewnych czynników, o które pytano w ankiecie. W tym opracowaniu przedstawiony zostanie jedynie fragment dotyczący takich czynników, jak palenie papierosów oraz picie kawy i alkoholu. Osoby pijące powyżej 7 jednostek alkoholu na tydzień opisano, jako osoby pijące dużo alkoholu. Jedna jednostka odpowiadała około 20 g czystego etanolu. Osoby pijące powyżej 10 kaw tygodniowo oznaczono, jako osoby pijące dużo kawy, a palące więcej niż 4 paczki papierosów tygodniowo jako palące dużo. Zależność pomiędzy przynależnością do podgrup a paleniem papierosów, piciem alkoholu i kawy badano z wykorzystaniem analizy korespondencji, a wyniki przedstawiono na rys. 3. Redukcja przestrzeni wielowymiarowej do trójwymiarowej pozwoliła na wyjaśnienie 56% całkowitej bezwładności. Copyright StatSoft Polska

4 1,5 W ykre s 2W w s p ółrzęd n yc h ko lu m n ; w ym ia r 1 x 2 W ymiar 2; W. własna:,32576 (14,48% bezwładn. ) 1,0 0,5 0,0-0,5-1,0 GR U P A :2 a lkohol:nie GR U P A :4 p apieros y:n ie kawa:n ie kawa:d u żo p apieros y:d u żo a lkohol:dużo GR U P A :3 kawa:m a ł o a lkohol:m a ło GR U P A :1 p apieros y:m a ło -1,5-1,5-1,0-0,5 0,0 0,5 1,0 1,5 2,0 W ym ia r 1 ; W. wła s n a :, (1 9,04% be zw ła d n. ) 1,5 W ykre s 2W w s p ółrzęd n yc h ko lu m n ; w ym ia r 1 x 3 W ymiar 3; W. własna:,27684 (12,30% bezwładn. ) 1,0 0,5 0,0-0,5-1,0 GR U P A :4 p apieros y:n ie a lkohol:nie kawa:n ie a lkohol:m a ło kawa:d u żo kawa:m a ło p apieros y:d u żo GR U P A :1 a lkohol:dużo p apieros y:m a ło GR U P A :3 GR U P A :2-1,5-1,5-1,0-0,5 0,0 0,5 1,0 1,5 2,0 W ym ia r 1 ; W. wła s n a :, (1 9,04% be zw ła d n. ) 1,5 W ykre s 2W w s p ółrzęd n yc h ko lu m n ; w ym ia r 2 x 3 W ymiar 3; W. własna:,27684 (12,30% bezwładn. ) 1,0 0,5 0,0-0,5-1,0 p apieros y:m a ło a lkohol:m a ło kawa:m a ł o GR U P A :1 kawa:n ie GR U P A :4 p apieros y:d u żo p apieros y:n ie a lkohol:nie a lkohol:dużo GR U P A :3 kawa:d u żo GR U P A :2-1,5-1,5-1,0-0,5 0,0 0,5 1,0 1,5 W ym ia r 2 ; W. wła s n a :, (1 4,48% be zw ła d n. ) Rys. 3. Połączone wykresy dwuwymiarowe powstałe z rozbicia wykresu 3W współrzędnych kolumn (podgrupa (skupienie), status palenia papierosów, picia alkoholu i kawy) uzyskanego metodą analizy korespondencji. Zmienne określające jedną kategorię (np. alkohol) połączono linią tak, aby kody grupujące były uszeregowane (np. nie, mało, dużo). 38 Copyright StatSoft Polska 2012

5 Metoda analizy korespondencji służyła zobrazowaniu relacji między różnymi zmiennymi i stanowiła element wyjściowy do dalszych analiz. Dlatego też czasami, mimo stosunkowo małego procentu wyjaśnianej bezwładności, nie decydowano się na zwiększenie liczby wymiarów powyżej trzech. Analizując wzajemne położenie punktów na wykresie korespondencji można m.in. zauważyć, że istnieje tendencja do współwystępowania kategorii: palący duże ilości papierosów i kategorii: Grupa 3 oraz kategorii: niepalący, niepijący kawy, niepijący alkoholu i kategorii Grupa 2 i Grupa 4. Statystycznie istotna różnica pod względem ilości wypalanych tygodniowo papierosów wystąpiła pomiędzy podgrupą 3 a 4 (p=0,0038). W podgrupie 1 wystąpiło największe średnie spożycie alkoholu i najmniejsze średnie spożycie kawy. W podgrupie 3 najmniejszy był procentowy udział osób pijących alkohol, a największy pijących kawę i palących papierosy. Średnia ilość wypalonych papierosów była w tej podgrupie największa (p=0,02568 dla 1; p=0,00762 dla 2; p=0,00025 dla 4 podgrupy). Najmniej papierosów w tygodniu poprzedzającym badanie wypaliły osoby z podgrupy 4. Wpływ wybranych czynników na aktywność ALDH W wyniku kilku analiz statystycznych (nie zamieszczonych w tym opracowaniu) stwierdzono, że najsilniejszy wpływ na aktywność ALDH ma: wiek, picie kawy, alkoholu oraz palenie papierosów. W celu zbadania zakresu i kierunku zależności pomiędzy grupami zmiennych (aktywność całkowita, procent inaktywacji) oraz (liczba wypalonych papierosów, ilość wypitego alkoholu, ilość wypitej kawy, wiek) posłużono się analizą kanoniczną. Tylko pierwsza zmienna kanoniczna okazała się statystycznie istotna (p=0,00021). Tabela 2.Wyniki analizy kanonicznej. Zmienne jednego zbioru Zmienne kanoniczne U 1 U 2 Wiek -0,65-0,51 Ilość wypitego alkoholu [jednostki/tydz] 0,36-0,34 Ilość wypitej kawy [jednostki/tydz] -0,02-0,63 Liczba wypalonych papierosów [paczki/tydz] 0,58-0,11 Korelacje kanoniczne 0,48 0,20 (p=0,00021) (p=0,25159) Redundancja całkowita 8,20% Redundancje drugiego zbioru 6,9% 1,3% Zmienne kanoniczne Zmienne drugiego zbioru V 1 V 2 Procent inaktywacji ALDH -0,11-1,02 Całkowita aktywność ALDH 0,97-0,32 Copyright StatSoft Polska

6 Wyniki analizy kanonicznej przedstawiono w tabeli 2, a wykres rozrzutu dla pierwszej korelacji kanonicznej na rys. 4. Wartość redundancji całkowitej jest mała, co sugeruje, że należałoby w modelu uwzględnić dodatkowe zmienne V U 1 Rys. 4. Wykres rozrzutu pierwszej korelacji kanonicznej. Analiza wykazała, że badane czynniki silniej niż na inaktywację wpływają na aktywność całkowitą enzymu. Najwyraźniej zaznaczał się wpływ wieku i palenia. Na procent inaktywacji najsilniej wpływała ilość wypitej kawy w tygodniu poprzedzającym badanie. Na rys. 5 i 6 przedstawiono zależności pomiędzy całkowitą aktywnością ALDH w ślinie i zmiennymi niezależnymi, które najsilniej na nią wpływają: wiekiem, liczbą wypalonych papierosów i ilością wypitego alkoholu w tygodniu poprzedzającym badanie. Rys. 5. Zależność całkowitej aktywności ALDH w ślinie od wieku i ilości wypitego alkoholu w tygodniu poprzedzającym badanie. 40 Copyright StatSoft Polska 2012

7 Rys. 6. Zależność całkowitej aktywności ALDH w ślinie od ilości wypitego alkoholu i liczby wypalonych papierosów w tygodniu poprzedzającym badanie. ALDH - wskaźnik diagnostyczny raka jamy ustnej? Materiałem do badań była ślina pacjentów z nowotworami i torbielami jamy ustnej. Aktywność ślinowej ALDH zbadano u 173 osób w tym: 59 osób z rakami płaskonabłonkowymi jamy ustnej, 74 osób z torbielami zębopochodnymi, 11 osób z zębopochodnym guzem keratocystycznym, 23 osoby z innymi nowotworami łagodnymi jamy ustnej (szkliwiaki, zębiaki, guzy z komórek ziarnistych, nadziąślaki, śluzaki zębopochodne). Grupę kontrolną stanowiło 116 osób zdrowych. Celem tej analizy było określenie przydatności całkowitej aktywności ALDH w ślinie jako samodzielnego wskaźnika diagnostycznego umożliwiającego przyporządkowanie osoby badanej do dwóch klas: 1) chory na raka jamy ustnej, 2) chory z inną patologią jamy ustnej lub zdrowy. Wartość AUC dla badanego modelu wynosiła 0,823 (SE=0,036). Optymalnym punktem odcięcia wybrano 0,708 U/g. Punkt ten cechował się czułością 0,57 i specyficznością 0,90. Analiza wykazała, że całkowita aktywność ślinowej ALDH może być predyktorem raka jamy ustnej, jednak wnioskowanie na podstawie tylko tego wskaźnika jest niepolecane ze względu na niską czułość testu. Należy zatem poszukać większej liczby predyktorów (np. wiek, stężenie neutrofili) w celu stworzenia dokładniejszych reguł decyzyjnych oraz przeprowadzić dodatkowe analizy na większej grupie badanych. Copyright StatSoft Polska

8 1,0 Wykres ROC 0,8 Czulosc 0, ,4 0,2 0,0 0,0 0,2 0,4 0,6 0,8 1,0 1-Specyficznosc Rys. 7. Krzywa ROC opisująca przydatność całkowitej aktywności ślinowej ALDH jako predyktora raka jamy ustnej. Literatura 1. Feron VJ, Til HP, de Vrijer F, Woutersen RA, Cassee FR, van Bladeren PJ. Aldehydes: occurrence, carcinogenic potential, mechanism of action and risk assessment. Mutation Research/Genetic Toxicology. 1991;259(3 4): O Brien PJ, Siraki AG, Shangari N. Aldehyde sources, metabolism, molecular toxicity mechanisms, and possible effects on human health. Crit Rev Toxicol. 2005; 35(7): Esterbauer H, Schaur RJ, Zollner H. Chemistry and biochemistry of 4-hydroxynonenal, malonaldehyde and related aldehydes. Free Radical Biology and Medicine. 1991;11(1): Lassen N, Bateman JB, Estey T, Kuszak JR, Nees DW, Piatigorsky J, et al. Multiple and Additive Functions of ALDH3A1 and ALDH1A1. Journal of Biological Chemistry August 31, 2007;282(35): Pappa A, Estey T, Manzer R, Brown D, Vasiliou V. Human aldehyde dehydrogenase 3A1 (ALDH3A1): biochemical characterization and immunohistochemical localization in the cornea. Biochemical Journal. 2003;376(3): Giebułtowicz J, Wolinowska R, Sztybor A, Pietrzak M, Wroczyński P, Wierzchowski J. Salivary Aldehyde Dehydrogenase: Activity towards Aromatic Aldehydes and Comparison with Recombinant ALDH3A1. Molecules. 2009;14(7): Giebułtowicz J, Dziadek M, Wroczyński P, Woznicka K, Wojno B, Pietrzak M, et al. Salivary aldehyde dehydrogenase - temporal and population variability, correlations with drinking and smoking habits and activity towards aldehydes contained in food. Acta Biochimica Polonica. 2010;57(3): Copyright StatSoft Polska 2012

AKTYWNOŚĆ DEHYDROGENAZY ALDEHYDOWEJ KLASY TRZECIEJ ALDH3A1 W STANIE FIZJOLOGICZNYM ORAZ NOWOTWORACH I TORBIELACH JAMY USTNEJ

AKTYWNOŚĆ DEHYDROGENAZY ALDEHYDOWEJ KLASY TRZECIEJ ALDH3A1 W STANIE FIZJOLOGICZNYM ORAZ NOWOTWORACH I TORBIELACH JAMY USTNEJ AKTYWNOŚĆ DEHYDROGENAZY ALDEHYDOWEJ KLASY TRZECIEJ ALDH3A1 W STANIE FIZJOLOGICZNYM ORAZ NOWOTWORACH I TORBIELACH JAMY USTNEJ Joanna Giebułtowicz Zakład Bioanalizy i Analizy Leków, Wydział Farmaceutyczny,

Bardziej szczegółowo

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Badania epidemiologiczne i eksperymentalne nie budzą wątpliwości spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko rozwoju wielu nowotworów złośliwych, zwłaszcza

Bardziej szczegółowo

Analiza korespondencji

Analiza korespondencji Analiza korespondencji Kiedy stosujemy? 2 W wielu badaniach mamy do czynienia ze zmiennymi jakościowymi (nominalne i porządkowe) typu np.: płeć, wykształcenie, status palenia. Punktem wyjścia do analizy

Bardziej szczegółowo

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA

METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA AMFETAMINY Waldemar S. Krawczyk Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Komendy Głównej Policji, Warszawa (praca obroniona na Wydziale Chemii Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII

METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII 1. Wykład wstępny 2. Populacje i próby danych 3. Testowanie hipotez i estymacja parametrów 4. Planowanie eksperymentów biologicznych 5. Najczęściej wykorzystywane testy statystyczne

Bardziej szczegółowo

Sposoby prezentacji problemów w statystyce

Sposoby prezentacji problemów w statystyce S t r o n a 1 Dr Anna Rybak Instytut Informatyki Uniwersytet w Białymstoku Sposoby prezentacji problemów w statystyce Wprowadzenie W artykule zostaną zaprezentowane podstawowe zagadnienia z zakresu statystyki

Bardziej szczegółowo

ANALIZA MIEJSCA ZAMIESZKANIA PACJENTEK KLINIKI GINEKOLOGII Z WYKORZYSTANIEM ANALIZY KORESPONDENCJI, ANALIZY KOSZYKOWEJ ORAZ METOD KLASYCZNYCH

ANALIZA MIEJSCA ZAMIESZKANIA PACJENTEK KLINIKI GINEKOLOGII Z WYKORZYSTANIEM ANALIZY KORESPONDENCJI, ANALIZY KOSZYKOWEJ ORAZ METOD KLASYCZNYCH ANALIZA MIEJSCA ZAMIESZKANIA PACJENTEK KLINIKI GINEKOLOGII Z WYKORZYSTANIEM ANALIZY KORESPONDENCJI, ANALIZY KOSZYKOWEJ ORAZ METOD KLASYCZNYCH Anna Justyna Milewska i Robert Milewski, Uniwersytet Medyczny

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE ANALIZY I WIZUALIZACJA Z WYKORZYSTANIEM MAP W STATISTICA

PODSTAWOWE ANALIZY I WIZUALIZACJA Z WYKORZYSTANIEM MAP W STATISTICA PODSTAWOWE ANALIZY I WIZUALIZACJA Z WYKORZYSTANIEM MAP W STATISTICA Krzysztof Suwada, StatSoft Polska Sp. z o.o. Wstęp Wiele różnych analiz dotyczy danych opisujących wielkości charakterystyczne bądź silnie

Bardziej szczegółowo

Ś Ś Ą Ó ć ć Ą ŁÓ Ó Ń ć ć Ż Ó ć ź Ę ć Ę ć ć ć Ę ć ć ć ć ć ć ć ć ć ć Ó Ą Ą Ę ć ć ć ć ć ć ć ć ć ć ć ć ć ć ć ć ć ć ć ćę ć Ę ć ć Ś ć ć ć ć Ę ć Ę ć ć ŚĘ Ł Ń Ń Ś Ą ć ć ź ć Ę Ć Ę ć Ę ć ć Ę Ę ć ć ć Ą ć ć Ę ć ć

Bardziej szczegółowo

KREATOR REGRESJI LOGISTYCZNEJ

KREATOR REGRESJI LOGISTYCZNEJ KREATOR REGRESJI LOGISTYCZNEJ Grzegorz Migut, StatSoft Polska Sp. z o.o. W niniejszym opracowaniu zaprezentowany zostanie przykład budowy modelu regresji logistycznej za pomocą Kreatora Regresji Logistycznej.

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji

Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji Statystyka dla jakości produktów i usług Six sigma i inne strategie Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji StatSoft Polska Wybrane zagadnienia analizy korelacji Przy analizie zjawisk i procesów stanowiących

Bardziej szczegółowo

Jerzy Stockfisch 1, Jarosław Markowski 2, Jan Pilch 2, Brunon Zemła 3, Włodzimierz Dziubdziela 4, Wirginia Likus 5, Grzegorz Bajor 5 STRESZCZENIE

Jerzy Stockfisch 1, Jarosław Markowski 2, Jan Pilch 2, Brunon Zemła 3, Włodzimierz Dziubdziela 4, Wirginia Likus 5, Grzegorz Bajor 5 STRESZCZENIE Czynniki ryzyka związane ze stylem i jakością życia a częstość zachorowań na nowotwory złośliwe górnych dróg oddechowych w mikroregionie Mysłowice, Imielin i Chełm Śląski Jerzy Stockfisch 1, Jarosław Markowski

Bardziej szczegółowo

ANALIZA SYSTEMU POMIAROWEGO (MSA)

ANALIZA SYSTEMU POMIAROWEGO (MSA) StatSoft Polska, tel. 1 484300, 601 414151, info@statsoft.pl, www.statsoft.pl ANALIZA SYSTEMU POMIAROWEGO (MSA) dr inż. Tomasz Greber, Politechnika Wrocławska, Instytut Organizacji i Zarządzania Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyczna teoria korelacji i regresji (1) Jest to dział statystyki zajmujący

Bardziej szczegółowo

Szkodliwość E-Papierosów

Szkodliwość E-Papierosów Szkodliwość E-Papierosów Kilka słów wstępu... E-papieros jest produktem stosunkowo nowym. Jego produkcja podlega ciągłym zmianom technologicznym, a zakres jego stosowania i wpływ na zdrowie są cały czas

Bardziej szczegółowo

( x) Równanie regresji liniowej ma postać. By obliczyć współczynniki a i b należy posłużyć się następującymi wzorami 1 : Gdzie:

( x) Równanie regresji liniowej ma postać. By obliczyć współczynniki a i b należy posłużyć się następującymi wzorami 1 : Gdzie: ma postać y = ax + b Równanie regresji liniowej By obliczyć współczynniki a i b należy posłużyć się następującymi wzorami 1 : xy b = a = b lub x Gdzie: xy = też a = x = ( b ) i to dane empiryczne, a ilość

Bardziej szczegółowo

ANALIZA KORELACJI Korelacja między zmiennymi X i Y jest miarą siły liniowego związku między tymi zmiennymi.

ANALIZA KORELACJI Korelacja między zmiennymi X i Y jest miarą siły liniowego związku między tymi zmiennymi. ANALIZA KORELACJI Większość zjawisk w otaczającym nas świecie występuje nie samotnie a w różnorodnych związkach. Odnosi się to również do zjawisk biologiczno-medycznych. O powiązaniach między nimi mówią

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Analiza edukacyjnej wartości dodanej dla Gimnazjum w Bolimowie w roku 2011

Analiza edukacyjnej wartości dodanej dla Gimnazjum w Bolimowie w roku 2011 Analiza edukacyjnej wartości dodanej dla Gimnazjum w Bolimowie w roku 2011 W kwietniu 2011 roku na egzaminie gimnazjalnym arkusz standardowy rozwiązywało 42 uczniów. Z tej grupy uczniów udało się zestawić

Bardziej szczegółowo

Kolejna z analiz wielozmiennowych Jej celem jest eksploracja danych, poszukiwanie pewnych struktur, które mogą utworzyć wskaźniki

Kolejna z analiz wielozmiennowych Jej celem jest eksploracja danych, poszukiwanie pewnych struktur, które mogą utworzyć wskaźniki Analiza czynnikowa Kolejna z analiz wielozmiennowych Jej celem jest eksploracja danych, poszukiwanie pewnych struktur, które mogą utworzyć wskaźniki Budowa wskaźnika Indeks był banalny I miał wady: o Czy

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzieo Rzucania Palenia każdy trzeci czwartek listopada 17 listopada 2011 r. Szkodliwośd Palenia Tytoniu

Światowy Dzieo Rzucania Palenia każdy trzeci czwartek listopada 17 listopada 2011 r. Szkodliwośd Palenia Tytoniu Światowy Dzieo Rzucania Palenia każdy trzeci czwartek listopada 17 listopada 2011 r. ogólnokrajowa kampania społeczna dla osób palących; tysiące palaczy starają się wytrwad ten jeden dzieo w niepaleniu,

Bardziej szczegółowo

WIZUALIZACJA DANYCH JAKO UZUPEŁNIENIE METOD ANALITYCZNYCH

WIZUALIZACJA DANYCH JAKO UZUPEŁNIENIE METOD ANALITYCZNYCH WIZUALIZACJA DANYCH JAKO UZUPEŁNIENIE METOD ANALITYCZNYCH Krzysztof Suwada, StatSoft Polska Sp. z o.o. Techniki graficzne stanowią efektywny sposób prezentacji i przekazywania informacji. Dobrze zaprojektowany

Bardziej szczegółowo

Raport z badania Woda butelkowana - zwyczaje. przeprowadzone dla Krajowa Izba Gospodarcza Przemysł Rozlewniczy przez PBS DGA

Raport z badania Woda butelkowana - zwyczaje. przeprowadzone dla Krajowa Izba Gospodarcza Przemysł Rozlewniczy przez PBS DGA Raport z badania Woda butelkowana - zwyczaje przeprowadzone dla Krajowa Izba Gospodarcza Przemysł Rozlewniczy przez PBS DGA Sopot, maj 00 Charakterystyka badania Projekt: Zleceniodawca: Wykonawca: Woda

Bardziej szczegółowo

BIOLOGICZNIE AKTYWNY SUPLEMENT DIETY. www.calivita.com.pl

BIOLOGICZNIE AKTYWNY SUPLEMENT DIETY. www.calivita.com.pl BIOLOGICZNIE AKTYWNY SUPLEMENT DIETY WOLNE RODNIKI TO AKTYWNE ATOMY LUB CZĄSTECZKI, KTÓRE ZGUBIŁY JEDEN ELEKTRON. PRÓBUJĄC GO ODZYSKAĆ, SZYBKO WCHODZĄ W REAKCJE Z RÓŻNYMI ELEMENTAMI KOMÓREK, USZKADZAJĄC

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH Walidacja metod analitycznych (według ISO) to proces ustalania parametrów charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminacyjnych 2013

Analiza wyników egzaminacyjnych 2013 Analiza wyników egzaminacyjnych 2013 z wykorzystaniem wskaźników edukacyjnej wartości dodanej (EWD) 1. Zestawienie ogólne wskaźników EWD dla egzaminu 2013 Wskaźniki EWD dla tegorocznego egzaminu gimnazjalnego

Bardziej szczegółowo

OCENA PRZYCZYN I KONSEKWENCJI WYSTĘPOWANIA TĘTNIAKA TĘTNICY PŁUCNEJ U PACJENTÓW Z NADCIŚNIENIEM PŁUCNYM

OCENA PRZYCZYN I KONSEKWENCJI WYSTĘPOWANIA TĘTNIAKA TĘTNICY PŁUCNEJ U PACJENTÓW Z NADCIŚNIENIEM PŁUCNYM OCENA PRZYCZYN I KONSEKWENCJI WYSTĘPOWANIA TĘTNIAKA TĘTNICY PŁUCNEJ U PACJENTÓW Z NADCIŚNIENIEM PŁUCNYM Marcin Kurzyna, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie Grzegorz Harańczyk, StatSoft Polska Choroby

Bardziej szczegółowo

Ć w i c z e n i e 3 : W i z u a l i z a c j a d a n y c h - w y k r e s y S t r o n a 1

Ć w i c z e n i e 3 : W i z u a l i z a c j a d a n y c h - w y k r e s y S t r o n a 1 Ć w i c z e n i e 3 : W i z u a l i z a c j a d a n y c h - w y k r e s y S t r o n a 1 Zadanie 1. Tworzenie wykresów zmiennych jakościowych wyrażonych w skali nominalnej i porządkowej. Utworzyć wykres

Bardziej szczegółowo

WSPOMAGANIE STATYSTYCZNEJ ANALIZY WYNIKÓW BADAŃ EMPIRYCZNYCH W STATISTICA 9

WSPOMAGANIE STATYSTYCZNEJ ANALIZY WYNIKÓW BADAŃ EMPIRYCZNYCH W STATISTICA 9 WSPOMAGANIE STATYSTYCZNEJ ANALIZY WYNIKÓW BADAŃ EMPIRYCZNYCH W STATISTICA 9 Janusz Wątroba, StatSoft Polska Sp. z o.o. Badania empiryczne to proces wieloetapowy. Dla poprawnej ich realizacji badacz musi

Bardziej szczegółowo

Projekt zaliczeniowy z przedmiotu Statystyka i eksploracja danych (nr 3) Kamil Krzysztof Derkowski

Projekt zaliczeniowy z przedmiotu Statystyka i eksploracja danych (nr 3) Kamil Krzysztof Derkowski Projekt zaliczeniowy z przedmiotu Statystyka i eksploracja danych (nr 3) Kamil Krzysztof Derkowski Zadanie 1 Eksploracja (EXAMINE) Informacja o analizowanych danych Obserwacje Uwzględnione Wykluczone Ogółem

Bardziej szczegółowo

Streszczenie projektu badawczego

Streszczenie projektu badawczego Streszczenie projektu badawczego Dotyczy umowy nr 2014.030/40/BP/DWM Określenie wartości predykcyjnej całkowitej masy hemoglobiny w ocenie wydolności fizycznej zawodników dyscyplin wytrzymałościowych Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

LINIOWOŚĆ METODY OZNACZANIA ZAWARTOŚCI SUBSTANCJI NA PRZYKŁADZIE CHROMATOGRAFU

LINIOWOŚĆ METODY OZNACZANIA ZAWARTOŚCI SUBSTANCJI NA PRZYKŁADZIE CHROMATOGRAFU LINIOWOŚĆ METODY OZNACZANIA ZAWARTOŚCI SUBSTANCJI NA PRZYKŁADZIE CHROMATOGRAFU Tomasz Demski, StatSoft Polska Sp. z o.o. Wprowadzenie Jednym z elementów walidacji metod pomiarowych jest sprawdzenie liniowości

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: Wybrane zagadnienia z korelacji i regresji.

Ćwiczenie: Wybrane zagadnienia z korelacji i regresji. Ćwiczenie: Wybrane zagadnienia z korelacji i regresji. W statystyce stopień zależności między cechami można wyrazić wg następującej skali: Skala Guillforda Przedział Zależność Współczynnik [0,00±0,20)

Bardziej szczegółowo

Jak korzystać z arkusza kalkulacyjnego?

Jak korzystać z arkusza kalkulacyjnego? Jak korzystać z arkusza kalkulacyjnego? Arkusz kalkulacyjny do ankiety Warunki Pracy opracowany jest w formie arkusza programu Microsoft Office Excel. Budowa arkusza pozwala na generowanie zestawień i

Bardziej szczegółowo

JAK EFEKTYWNIE I POPRAWNIE WYKONAĆ ANALIZĘ I RAPORT Z BADAŃ BIEGŁOŚCI I WALIDACJI PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI

JAK EFEKTYWNIE I POPRAWNIE WYKONAĆ ANALIZĘ I RAPORT Z BADAŃ BIEGŁOŚCI I WALIDACJI PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI JAK EFEKTYWNIE I POPRAWNIE WYKONAĆ ANALIZĘ I RAPORT Z BADAŃ BIEGŁOŚCI I WALIDACJI PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI Michał Iwaniec, StatSoft Polska Sp. z o.o. Wprowadzenie W wielu zagadnieniach laboratoryjnych statystyczna

Bardziej szczegółowo

Analiza Statystyczna

Analiza Statystyczna Lekcja 5. Strona 1 z 12 Analiza Statystyczna Do analizy statystycznej wykorzystać można wbudowany w MS Excel pakiet Analysis Toolpak. Jest on instalowany w programie Excel jako pakiet dodatkowy. Oznacza

Bardziej szczegółowo

WSPOMAGANIE ANALIZY DANYCH ZA POMOCĄ NARZĘDZI STATISTICA

WSPOMAGANIE ANALIZY DANYCH ZA POMOCĄ NARZĘDZI STATISTICA WSPOMAGANIE ANALIZY DANYCH ZA POMOCĄ NARZĘDZI STATISTICA Janusz Wątroba i Grzegorz Harańczyk, StatSoft Polska Sp. z o.o. Zakres zastosowań analizy danych w różnych dziedzinach działalności biznesowej i

Bardziej szczegółowo

na kierunku: Kosmetologia

na kierunku: Kosmetologia Oszacowanie rozpowszechnienia zjawiska palenia oraz wiedzy i stopnia świadomości na temat szkodliwości palenia program prozdrowotny prowadzony w latach akademickich 2006/07 i 2007/08 Streszczenie na kierunku:

Bardziej szczegółowo

Analiza wariancji. dr Janusz Górczyński

Analiza wariancji. dr Janusz Górczyński Analiza wariancji dr Janusz Górczyński Wprowadzenie Powiedzmy, że badamy pewną populację π, w której cecha Y ma rozkład N o średniej m i odchyleniu standardowym σ. Powiedzmy dalej, że istnieje pewien czynnik

Bardziej szczegółowo

Sprawdź, czy Twoje picie jest bezpieczne zrób test AUDIT

Sprawdź, czy Twoje picie jest bezpieczne zrób test AUDIT Sprawdź, czy Twoje picie jest bezpieczne zrób test AUDIT TEST AUDIT Test Rozpoznawania Zaburzeń Związanych z Piciem Alkoholu. Test rekomendowany przez WHO 38. Przeczytaj dokładnie kolejne pytania. Zastanów

Bardziej szczegółowo

Wielowymiarowa analiza regresji. Regresja wieloraka, wielokrotna

Wielowymiarowa analiza regresji. Regresja wieloraka, wielokrotna Wielowymiarowa analiza regresji. Regresja wieloraka, wielokrotna Badanie współzależności zmiennych Uwzględniając ilość zmiennych otrzymamy 4 odmiany zależności: Zmienna zależna jednowymiarowa oraz jedna

Bardziej szczegółowo

Kalkulator EWD 100 co warto wiedzieć? materiały Pracowni EWD

Kalkulator EWD 100 co warto wiedzieć? materiały Pracowni EWD Kalkulator EWD 100 co warto wiedzieć? materiały Pracowni EWD Struktury danych Podstawowa struktura danych szkoła-rocznik-klasauczeń-cecha Podstawowa struktura danych szkoła-rocznik-klasauczeń-cecha cechy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Laboratorium III: Testy statystyczne. Inżynieria biomedyczna, I rok, semestr letni 2013/2014 Analiza danych pomiarowych

Spis treści. Laboratorium III: Testy statystyczne. Inżynieria biomedyczna, I rok, semestr letni 2013/2014 Analiza danych pomiarowych 1 Laboratorium III: Testy statystyczne Spis treści Laboratorium III: Testy statystyczne... 1 Wiadomości ogólne... 2 1. Krótkie przypomnienie wiadomości na temat testów statystycznych... 2 1.1. Weryfikacja

Bardziej szczegółowo

SKUTKI ZANIECZYSZCZENIA POWIETRZA W

SKUTKI ZANIECZYSZCZENIA POWIETRZA W KONFERENCJA WAŻNA MISJA ZDROWA EMISJA SKUTKI ZANIECZYSZCZENIA POWIETRZA W WARSZAWIE I MOŻLIWE KIERUNKI ZMIAN Warszawa, 25 maja 2016 r. Artur Jerzy BADYDA 2 Wprowadzenie PROBLEMY JAKOŚCI POWIETRZA o W Polsce

Bardziej szczegółowo

2. Cel, metoda, zakres badań Grażyna Korzeniak, Tadeusz Grabiński

2. Cel, metoda, zakres badań Grażyna Korzeniak, Tadeusz Grabiński 2. Cel, metoda, zakres badań Grażyna Korzeniak, Tadeusz Grabiński [w] Małe i średnie miasta w policentrycznym rozwoju Polski, G.Korzeniak (red), Instytut Rozwoju Miast, Kraków 2014, str. 7-13 W publikacji

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Dietetyka studia pierwszego stopnia profil praktyczny

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Dietetyka studia pierwszego stopnia profil praktyczny Symbol kierunkowych efektów kształcenia l K_W01 K_W02 K_W03 K_W04 K_W05 K_W06 K_W07 K_W08 Efekty kształcenia dla kierunku studiów Dietetyka studia pierwszego stopnia profil praktyczny WIEDZA Zna budowę,

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu maturalnego z matematyki na poziomowe podstawowym

Analiza wyników egzaminu maturalnego z matematyki na poziomowe podstawowym Analiza wyników egzaminu maturalnego z matematyki na poziomowe podstawowym Do egzaminu maturalnego w II Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Kopernika w Cieszynie z matematyki na poziomie podstawowym

Bardziej szczegółowo

Rodzice 6- i 7-latków o swoich dzieciach

Rodzice 6- i 7-latków o swoich dzieciach Rodzice 6- i 7-latków o swoich dzieciach Dzieci w opinii rodziców czują się dobrze i są ogólnie zadowolone z życia, bez względu na to, czy poszły do szkoły, czy zerówki. Rodzice nie zaobserwowali różnic

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. Egzamin / zaliczenie na ocenę* WYMAGANIA WSTĘPNE W ZAKRESIE WIEDZY, UMIEJĘTNOŚCI I INNYCH KOMPETENCJI

KARTA PRZEDMIOTU. Egzamin / zaliczenie na ocenę* WYMAGANIA WSTĘPNE W ZAKRESIE WIEDZY, UMIEJĘTNOŚCI I INNYCH KOMPETENCJI WYDZIAŁ PODSTAWOWYCH PROBLEMÓW TECHNIKI Zał. nr 4 do ZW /0 KARTA PRZEDMIOTU Nazwa w języku polskim Elementy biologii układu wzrokowego Nazwa w języku angielskim Biology of visual system selected issues

Bardziej szczegółowo

I.1.1. Higienistka stomatologiczna 322[03]

I.1.1. Higienistka stomatologiczna 322[03] I.1.1. Higienistka stomatologiczna 322[03] Do egzaminu zostało zgłoszonych: 240 Przystąpiło łącznie:235 przystąpiło: 235 przystąpiło: 235 ETAP PISEMNY ETAP PRAKTYCZNY zdało: 234 (99,6%) zdało: 212 (90,2%)

Bardziej szczegółowo

Emisja substancji o działaniu rakotwórczym przy spawaniu niskoenergetycznymi metodami łukowymi stali odpornych na korozję

Emisja substancji o działaniu rakotwórczym przy spawaniu niskoenergetycznymi metodami łukowymi stali odpornych na korozję Emisja substancji o działaniu rakotwórczym przy spawaniu niskoenergetycznymi metodami łukowymi stali odpornych na korozję dr inż. Jolanta Matusiak mgr inż. Joanna Wyciślik Chrom występuje w pyle powstającym

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 339 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 339 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 339 SECTIO D 5 Zakład Pielęgniarstwa Chirurgicznego WP i NoZ AM w Lublinie, p.o. kierownika Zakładu: Prof. dr hab. n.

Bardziej szczegółowo

Mit Nie zachorujesz na raka płuc, jeżeli nigdy nie paliłeś/aś.

Mit Nie zachorujesz na raka płuc, jeżeli nigdy nie paliłeś/aś. Palenie papierosów Wiadomo, że palenie tytoniu stanowi przyczynę ogromnej liczby przypadków zachorowań na raka płuc. Około dziewięć na dziesięć osób, u których doszło do rozwoju tego nowotworu, jest palaczami

Bardziej szczegółowo

Zaawansowana konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz dietetyczny

Zaawansowana konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz dietetyczny Zaawansowana konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz dietetyczny Instrukcje: Proszę opisać w poniższym kwestionariuszu Pana/Pani przeciętną dietę. Proszę opisać 2 przykładowe dni tygodnia

Bardziej szczegółowo

Elżbieta Jasińska Katedra Informacji o Terenie, Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie

Elżbieta Jasińska Katedra Informacji o Terenie, Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie ZASTOSOWANIE ANALIZY CZYNNIKOWEJ W SZACOWANIU NIERUCHOMOŚCI Elżbieta Jasińska Katedra Informacji o Terenie, Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie 1 WPROWADZENIE Niezależnie od przyjętego sposobu wyceny,

Bardziej szczegółowo

STOŚCI ZABURZEŃ FUNKCJI SEKSUALNYCH U MĘŻCZYZN Z ŁAGODNYM ROZROSTEM STERCZA (BPH)

STOŚCI ZABURZEŃ FUNKCJI SEKSUALNYCH U MĘŻCZYZN Z ŁAGODNYM ROZROSTEM STERCZA (BPH) OCENA CZĘSTO STOŚCI ZABURZEŃ FUNKCJI SEKSUALNYCH U MĘŻCZYZN Z ŁAGODNYM ROZROSTEM STERCZA (BPH) / PM_L_0203 - SeFAl / Ocena wyników w programu epidemiologicznego chorych poddawanych leczeniu farmakologicznemu

Bardziej szczegółowo

Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010

Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010 Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010 Analiza rejestru powiadomień o pierwszym wprowadzeniu do obrotu środków spożywczych Środki spożywcze specjalnego

Bardziej szczegółowo

Uwaga! Test studenta dla pojedynczej próby, niekierunkowy. Wykład 9: Testy Studenta. Test Studenta dla jednej próby, kierunkowy

Uwaga! Test studenta dla pojedynczej próby, niekierunkowy. Wykład 9: Testy Studenta. Test Studenta dla jednej próby, kierunkowy Wykład 9: Testy Studenta Jest kilka typów testów Studenta. Mają podobną strukturę, ale służą do testowania różnych hipotez i różnią się nieco postacią statystyki testowej. Trzy podstawowe typy testów Studenta

Bardziej szczegółowo

ANALIZA CZYNNIKÓW ROKOWNICZYCH I METOD LECZENIA U CHORYCH NA ZIARNICĘ ZŁOŚLIWĄ

ANALIZA CZYNNIKÓW ROKOWNICZYCH I METOD LECZENIA U CHORYCH NA ZIARNICĘ ZŁOŚLIWĄ ANALIZA CZYNNIKÓW ROKOWNICZYCH I METOD LECZENIA U CHORYCH NA ZIARNICĘ ZŁOŚLIWĄ prof. dr hab. Andrzej Sokołowski, dr Adam Sagan Jednym z ważniejszych obszarów zastosowań programu STATISTICA w badaniach

Bardziej szczegółowo

Analiza zależności liniowych

Analiza zależności liniowych Narzędzie do ustalenia, które zmienne są ważne dla Inwestora Analiza zależności liniowych Identyfikuje siłę i kierunek powiązania pomiędzy zmiennymi Umożliwia wybór zmiennych wpływających na giełdę Ustala

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ZALEŻNOŚCI POMIĘDZY ZACHOWANIAMI PROJAKOŚCIOWYMI A WDROŻONYMI INNOWACJAMI W PRZEDSIĘBIORSTWACH PODLASIA

ANALIZA ZALEŻNOŚCI POMIĘDZY ZACHOWANIAMI PROJAKOŚCIOWYMI A WDROŻONYMI INNOWACJAMI W PRZEDSIĘBIORSTWACH PODLASIA ANALIZA ZALEŻNOŚCI POMIĘDZY ZACHOWANIAMI PROJAKOŚCIOWYMI A WDROŻONYMI INNOWACJAMI W PRZEDSIĘBIORSTWACH PODLASIA Anna M. OLSZEWSKA Streszczenie: Jakość to od wielu lat miernik doskonałości produktów i procesów.

Bardziej szczegółowo

Śródmieście i Fordon jako dwie najbardziej różniące się dzielnice, Fordon jako częśd, którą wciąż charakteryzuje względna izolacja od centrum miasta

Śródmieście i Fordon jako dwie najbardziej różniące się dzielnice, Fordon jako częśd, którą wciąż charakteryzuje względna izolacja od centrum miasta 1 2 3 4 Śródmieście i Fordon jako dwie najbardziej różniące się dzielnice, Fordon jako częśd, którą wciąż charakteryzuje względna izolacja od centrum miasta tak ściśle przestrzenna i komunikacyjna, jak

Bardziej szczegółowo

STATYSTYKA MATEMATYCZNA

STATYSTYKA MATEMATYCZNA STATYSTYKA MATEMATYCZNA 1. Wykład wstępny. Teoria prawdopodobieństwa i elementy kombinatoryki 3. Zmienne losowe 4. Populacje i próby danych 5. Testowanie hipotez i estymacja parametrów 6. Test t 7. Test

Bardziej szczegółowo

Jak przekształcać zmienne jakościowe?

Jak przekształcać zmienne jakościowe? Data Preparation Jak przekształcać zmienne jakościowe? Marta Płonka Predictive Solutions W ostatnim artykule zobaczyliśmy, jak sprawdzić, czy między wybranymi przez nas predyktorami a zmienną przewidywaną

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska

Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska Katarzyna Kurowska Ścieki komunalne - definicja Istotnym warunkiem prawidłowej oceny wymagań, jakim

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁAD TWORZENIA KART KONTROLNYCH W STATISTICA

PRZYKŁAD TWORZENIA KART KONTROLNYCH W STATISTICA PRZYKŁAD TWORZENIA KART KONTROLNYCH W STATISTICA Tomasz Demski, StatSoft Polska Sp. z o.o. Karty kontrolne są jednym z najczęściej wykorzystywanych narzędzi analizy danych. Zaproponowane w latach dwudziestych

Bardziej szczegółowo

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które DROGI RODZICU Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które zjadamy w ciągu dnia. Przy czym obowiązuje zasada,

Bardziej szczegółowo

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I strona 1/9 Test diagnostyczny Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł Część A (0 5) Standard I 1. Przemianą chemiczną nie jest: A. mętnienie wody wapiennej B. odbarwianie wody bromowej C. dekantacja

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie.

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie. SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

Publiczne Gimnazjum im. Jana Pawła II w Wilczej Woli ANALIZA EGZAMINU GIMNAZJALNEGO 2013 Z UWZGLĘDNIENIEM EWD

Publiczne Gimnazjum im. Jana Pawła II w Wilczej Woli ANALIZA EGZAMINU GIMNAZJALNEGO 2013 Z UWZGLĘDNIENIEM EWD Publiczne Gimnazjum im. Jana Pawła II w Wilczej Woli ANALIZA EGZAMINU GIMNAZJALNEGO 2013 Z UWZGLĘDNIENIEM EWD EDUKACYJNA WARTOŚĆ DODANA JAKO JEDNA Z MIAR JAKOŚCI NAUCZANIA Zasoby na wejściu Szkoła Jakość

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Maciejewska. Urząd Statystyczny w Poznaniu Oddział w Kaliszu

Katarzyna Maciejewska. Urząd Statystyczny w Poznaniu Oddział w Kaliszu Katarzyna Maciejewska Urząd Statystyczny w Poznaniu Oddział w Kaliszu DEFINICJE ŚWIADOMOŚCI Świadomość: zdolność człowieka do zdawania sobie sprawy ze swego istnienia i z tego co jest przedmiotem jego

Bardziej szczegółowo

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH Lipidy CH 3 R CH3 Kwasy t uszczowe Kwasy t uszczowe Omega3 Lipidy Schéma acides gras omega 6 CH3 Kwasy t uszczowe Omega6 23 TRAN Kwasy t uszczowe Wielonienasycone kwasy t uszczowe zawarte w pokarmie ulegajà

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Ocena potrzeb szkoleniowych oraz wiedzy lekarzy i lekarzy dentystów w zakresie kompetencji miękkich oraz organizacji systemu ochrony zdrowia

Ocena potrzeb szkoleniowych oraz wiedzy lekarzy i lekarzy dentystów w zakresie kompetencji miękkich oraz organizacji systemu ochrony zdrowia Ocena potrzeb szkoleniowych oraz wiedzy lekarzy i lekarzy dentystów w zakresie kompetencji miękkich oraz organizacji systemu ochrony zdrowia Raport z badania ilościowego realizowanego wśród lekarzy i lekarzy

Bardziej szczegółowo

SIGMA KWADRAT. Wykorzystanie programu MS Excel do opracowań statystycznych CZWARTY LUBELSKI KONKURS STATYSTYCZNO-DEMOGRAFICZNY

SIGMA KWADRAT. Wykorzystanie programu MS Excel do opracowań statystycznych CZWARTY LUBELSKI KONKURS STATYSTYCZNO-DEMOGRAFICZNY SIGMA KWADRAT CZWARTY LUBELSKI KONKURS STATYSTYCZNO-DEMOGRAFICZNY Wykorzystanie programu MS Excel do opracowań statystycznych PROJEKT DOFINANSOWANY ZE ŚRODKÓW NARODOWEGO BANKU POLSKIEGO URZĄD STATYSTYCZNY

Bardziej szczegółowo

W okresie pierwszych dwóch i pół roku istnienia funduszu ponad 50% podmiotów było lepszych od średniej.

W okresie pierwszych dwóch i pół roku istnienia funduszu ponad 50% podmiotów było lepszych od średniej. W okresie pierwszych dwóch i pół roku istnienia funduszu ponad 50% podmiotów było lepszych od średniej. Istnieje teoria, że fundusze inwestycyjne o stosunkowo krótkiej historii notowań mają tendencję do

Bardziej szczegółowo

Badania efektywności systemu zarządzania jakością

Badania efektywności systemu zarządzania jakością Opracowanie to z łagodniejszym podsumowaniem ukazało się w Problemach jakości 8/ 2007 Jacek Mazurkiewicz Izabela Banaszak Magdalena Wierzbicka Badania efektywności systemu zarządzania jakością Aby w pełni

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki słuchalności i audytorium programów radiowych w 2012 r. Analiza i opracowanie Monika Trochimczuk DEPARTAMENT MONITORINGU

Wskaźniki słuchalności i audytorium programów radiowych w 2012 r. Analiza i opracowanie Monika Trochimczuk DEPARTAMENT MONITORINGU Wskaźniki słuchalności i audytorium programów radiowych w 2012 r. Analiza i opracowanie Monika Trochimczuk DEPARTAMENT MONITORINGU WARSZAWA 2013 odsetek osób słuchających radia Dane o wskaźnikach słuchalności

Bardziej szczegółowo

CO MOŻNA WYCISNĄĆ Z TYCH DANYCH?

CO MOŻNA WYCISNĄĆ Z TYCH DANYCH? CO MOŻNA WYCISNĄĆ Z TYCH DANYCH? Andrzej Stanisz, Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, Zakład Biostatystyki i Informatyki Medycznej Lekarze i kliniki dysponują coraz większą liczbą

Bardziej szczegółowo

Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne. Zdrowie środowiskowe

Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne. Zdrowie środowiskowe Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne Zdrowie środowiskowe 1. Podaj definicję ekologiczną zdrowia i definicję zdrowia środowiskowego. 2. Wymień znane Ci czynniki fizyczne

Bardziej szczegółowo

NIKOTYNA LEGALNY NARKOTYK. Slajd nr 1

NIKOTYNA LEGALNY NARKOTYK. Slajd nr 1 NIKOTYNA LEGALNY NARKOTYK Slajd nr 1 PODSTAWOWE INFORMACJE NA TEMAT NIKOTYNIZMU NIKOTYNIZM (fr. nicotinisme) med. społ. nałóg palenia lub żucia tytoniu albo zażywania tabaki, powodujący przewlekłe (rzadziej

Bardziej szczegółowo

ROZMYTE METODY KLASYFIKACJI W ANALIZIE SEGMENTÓW RYNKOWYCH NA PRZYKŁADZIE RYNKU MOTORYZACYJNEGO

ROZMYTE METODY KLASYFIKACJI W ANALIZIE SEGMENTÓW RYNKOWYCH NA PRZYKŁADZIE RYNKU MOTORYZACYJNEGO ROZMYTE METODY KLASYFIKACJI W ANALIZIE SEGMENTÓW RYNKOWYCH NA PRZYKŁADZIE RYNKU MOTORYZACYJNEGO Bartłomiej Jefmański, Katedra Ekonometrii i Informatyki, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁAD AUTOMATYZACJI STATYSTYCZNEJ OBRÓBKI WYNIKÓW

PRZYKŁAD AUTOMATYZACJI STATYSTYCZNEJ OBRÓBKI WYNIKÓW PRZYKŁAD AUTOMATYZACJI STATYSTYCZNEJ OBRÓBKI WYNIKÓW Grzegorz Migut, StatSoft Polska Sp. z o.o. Teresa Topolnicka, Instytut Chemicznej Przeróbki Węgla Wstęp Zasady przeprowadzania eksperymentów zmierzających

Bardziej szczegółowo

I.1.1. Technik usług fryzjerskich 514[02]

I.1.1. Technik usług fryzjerskich 514[02] I.1.1. Technik usług fryzjerskich 514[02] Do egzaminu zostało zgłoszonych: 2090 Przystąpiło łącznie: 1842 przystąpiło: 1839 przystąpiło: 1830 ETAP PISEMNY ETAP PRAKTYCZNY zdało: 1672 (90,9%) zdało: 1478

Bardziej szczegółowo

Przykładowy szkolny plan nauczania /przedmiotowe kształcenie zawodowe/

Przykładowy szkolny plan nauczania /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Przykładowy szkolny plan nauczania /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Typ szkoły: szkoła policealna /szkoła dla młodzieży/ 2 - letni okres nauczania /1/ Zawód: Dietetyk; symbol 322001 Podbudowa programowa:

Bardziej szczegółowo

Palenie papierosów FAKTY

Palenie papierosów FAKTY Palenie papierosów FAKTY Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) palenie jest największym pojedynczym śmiertelnym zagrożeniem dla zdrowia. Tytoń odpowiada za ponad 500 000 zgonów w UE. WHO szacuje,

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa 98/79/WE. Polskie Normy zharmonizowane opublikowane do 31.12.2013 Wykaz norm z dyrektywy znajduje się również na www.pkn.

Dyrektywa 98/79/WE. Polskie Normy zharmonizowane opublikowane do 31.12.2013 Wykaz norm z dyrektywy znajduje się również na www.pkn. Dyrektywa 98/79/WE Załącznik nr 23 Załącznik nr 23 Polskie Normy zharmonizowane opublikowane do 31.12.2013 Wykaz norm z dyrektywy znajduje się również na www.pkn.pl Według Dziennika Urzędowego UE (2013/C

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia 7. Badanie istotności róŝnic część II.

Ćwiczenia 7. Badanie istotności róŝnic część II. Ćwiczenia 7. Badanie istotności róŝnic część II. Zadania obowiązkowe UWAGA! Elementy zadań oznaczone kolorem czerwonym naleŝy przygotować lub wypełnić. Zadanie 7.1. (STATISTICA/R) W pliku Serce2.sta (porównaj

Bardziej szczegółowo

Analiza zmienności czasowej danych mikromacierzowych

Analiza zmienności czasowej danych mikromacierzowych Systemy Inteligencji Obliczeniowej Analiza zmienności czasowej danych mikromacierzowych Kornel Chromiński Instytut Informatyki Uniwersytet Śląski Plan prezentacji Dane mikromacierzowe Cel badań Prezentacja

Bardziej szczegółowo

NOWE MOŻLIWOŚCI ANALIZY DANYCH STATISTICA ZESTAW PLUS

NOWE MOŻLIWOŚCI ANALIZY DANYCH STATISTICA ZESTAW PLUS NOWE MOŻLIWOŚCI ANALIZY DANYCH STATISTICA ZESTAW PLUS Grzegorz Migut, StatSoft Polska Sp. z o.o. STATISTICA Zestaw Plus jest specjalistycznym pakietem analitycznym, który stanowi uzupełnienie funkcjonalności

Bardziej szczegółowo

Nauczyciele języków obcych w roku szkolnym 2010/2011

Nauczyciele języków obcych w roku szkolnym 2010/2011 Nauczyciele języków obcych w roku szkolnym 2010/2011 Dane statystyczne zebrała Jadwiga Zarębska Opracowanie raportu: Zespół Wydziału Informacji i Promocji ORE SPIS TREŚCI UWAGI OGÓLNE... 3 ROZDZIAŁ 1.

Bardziej szczegółowo

Bayer AG (BAY) - spółka notowana na giełdzie w Frankfurcie nad Menem(NIEMCY)

Bayer AG (BAY) - spółka notowana na giełdzie w Frankfurcie nad Menem(NIEMCY) Bayer AG (BAY) - spółka notowana na giełdzie w Frankfurcie nad Menem(NIEMCY) Czym zajmuje się firma? Bayer AG - niemieckie przedsiębiorstwo chemiczne i farmaceutyczne założone w 1863 r. przez Friedricha

Bardziej szczegółowo

Cała prawda. o papierosach typu light

Cała prawda. o papierosach typu light Cała prawda o papierosach typu light Czy warto wybierać papierosy typu light Czy informacje o mniejszej zawartości nikotyny i substancji smolistych zamieszczane na opakowaniach lekkich papierosów są wiarygodne?

Bardziej szczegółowo

PROPOZYCJA WYKORZYSTANIA METOD ANALIZY WIELOWYMIAROWEJ DO DOBORU ZMIENNYCH W BADANIU STOPNIA INTEGRACJI RYNKÓW UBEZPIECZENIOWYCH

PROPOZYCJA WYKORZYSTANIA METOD ANALIZY WIELOWYMIAROWEJ DO DOBORU ZMIENNYCH W BADANIU STOPNIA INTEGRACJI RYNKÓW UBEZPIECZENIOWYCH Tomasz Jurkiewicz Ewa Wycinka Katedra Statystyki Uniwersytet Gdański PROPOZYCJA WYKORZYSTANIA METOD ANALIZY WIELOWYMIAROWEJ DO DOBORU ZMIENNYCH W BADANIU STOPNIA INTEGRACJI RYNKÓW UBEZPIECZENIOWYCH 1.

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

Test U Manna-Whitneya : Test H Kruskala-Wallisa Test Wilcoxona

Test U Manna-Whitneya : Test H Kruskala-Wallisa Test Wilcoxona Nieparametryczne odpowiedniki testów T-Studenta stosujemy gdy zmienne mierzone są na skalach porządkowych (nie można liczyć średniej) lub kiedy mierzone są na skalach ilościowych, a nie są spełnione wymagania

Bardziej szczegółowo

Statystyka. Tematyka wykładów. Przykładowe pytania. dr Tomasz Giętkowski www.krajobraz.ukw.edu.pl. wersja 20.01.2013/13:40

Statystyka. Tematyka wykładów. Przykładowe pytania. dr Tomasz Giętkowski www.krajobraz.ukw.edu.pl. wersja 20.01.2013/13:40 Statystyka dr Tomasz Giętkowski www.krajobraz.ukw.edu.pl wersja 20.01.2013/13:40 Tematyka wykładów 1. Definicja statystyki 2. Populacja, próba 3. Skale pomiarowe 4. Miary położenia (klasyczne i pozycyjne)

Bardziej szczegółowo