Czy demokracja jest nieuleczalnie chora?

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Czy demokracja jest nieuleczalnie chora?"

Transkrypt

1 Czy demokracja jest nieuleczalnie chora? Demokracja nie jest ustrojem idealnym obok zalet ma też swoje słabości. Jak mówił Winston Churchill, demokracja jest złym ustrojem, ale nikt dotąd nie wymyślił lepszego. Lekcja jest poświęcona analizie słabych stron demokracji oraz ideologiom antydemokratycznym. Cele Po zajęciach uczniowie powinni umieć: określić słabe strony ustroju demokratycznego oraz ich ewentualne negatywne konsekwencje; przedstawić argumenty przeciwników i obrońców demokracji; ocenić te argumenty pod względem logicznym i merytorycznym. Środki dydaktyczne 1. Tekst Sąd Piłata. 2. Informacje dotyczące ogólnych zasad przeprowadzania procesu sądowego. 3. Kwestionariusz do oceny argumentów Fragmenty z dzieł krytyków demokracji. 11. Instrukcja dla nauczyciela. 12. Tekst Nieuleczalna choroba demokracji. Przebieg zajęć 1. Uświadom uczniom, że demokracja choć jest ustrojem najlepszym z możliwych nie jest pozbawiona wad. Niektóre z nich wydają się tkwić w samej istocie ustroju demokratycznego. Przeczytaj uczniom materiał pomocniczy nr 1. Zapytaj, czy ich zdaniem jeśli demokracja dopuszcza do tak oczywistych pomyłek, ustrój ten powinien funkcjonować. 2. Zaproponuj klasie przeprowadzenie socjodramy pt. Sąd nad demokracją. Akt oskarżenia głosi: Oskarżam demokrację, że oszukuje ludzi, obiecując im sprawne, sprawiedliwe i moralne rządy. Przedstaw uczniom (lub rozdaj) materiał pomocniczy nr 2, opisujący ogólne zasady procesu sądowego. Poproś o zapoznanie się z nim. 3. Zapytaj uczniów, kto chciałby odgrywać rolę oskarżyciela, a kto obrońcy demokracji. Stwórz z ochotników zespół oskarżenia i obrony (po 4 6 osób w każdej grupie). Zadaniem oskarżenia będzie sporządzenie aktu oskarżenia, zawierającego argumenty przeciw demokracji, a obrony zgromadzenie argumentów broniących demokracji. 4. Wybierz uczniów do prezentowania roli świadków (admirał Merino, Mussolini, Lenin, Kaddafi, Hayek, Spooner, de Tocqeville i in.). Rozdaj im materiały pomocnicze nr 4 10 i poleć, aby zapoznali się z nimi, przypominając sobie wiadomości na temat odgrywanej przez nich postaci. Jeden z uczniów grać będzie przewodniczącego składu sędziowskiego, który ma kierować przebiegiem rozprawy. Ktoś inny winien pełnić rolę woźnego sądowego (wywoływanie świadków). Reszta klasy pełni rolę sędziów ławników. Ich zadaniem jest: spisanie argumentów obu stron; usystematyzowanie argumentów: odrzucenie argumentów powtarzających się lub zawartych w innych stwierdzeniach; pogrupowanie argumentów o zbliżonym charakterze lub dotyczących podobnych spraw; ocena wartości argumentów. W tym celu poleć sędziom ławnikom, aby każdy wypełnił formularz oceny argumentacji (materiał pomocniczy nr 3). 5. Przeprowadź proces sądowy, w którym będziesz odgrywał rolę głównego sędziego oraz osoby organizującej przebieg całego procesu. Instrukcja zawarta jest w materiale pomocniczym nr 11. Po ogłoszeniu wyroku zakończ socjodramę i omów jej przebieg. 6. Poproś uczniów, aby w domu napisali krótki esej prezentujący ich pogląd na siłę i słabości demokracji. W przygotowaniu się do tej pracy może pomóc uczniom materiał pomocniczy nr 12. Pojęcia i terminy populizm demagogia ludowładztwo faszyzm tyrania rządy większości suwerenność ludu ława przysięgłych 359

2 MATERIAŁ POMOCNICZY NR 1 Sąd Piłata Rzecz dzieje się w czasie wielkanocnym, kiedy przed namiestnika rzymskiego Piłata przywodzą Jezusa, oskarżonego o podawanie się za syna Bożego i króla żydowskiego. I Piłat pyta Go, który w oczach Rzymianina mógł uchodzić jeno za nieszczęsnego opętańca, pyta ironicznie: Tyś jest król żydowski? Jezus odpowiada z największą powagą, cały przeniknięty żarem swego boskiego posłannictwa: Ty mówisz, że Ja jest królem. Jam się na to narodził i na tom przyszedł na świat, abym dał świadectwo prawdzie. Wszelki, który jest z prawdy, słucha głosu mego. Wówczas pyta Piłat, ten przedstawiciel starej, zmęczonej i dlatego sceptycznej kultury: Co to jest prawda? I ponieważ nie wie, co jest prawdą i ponieważ jako Rzymianin zwykł myśleć demokratycznie, apeluje do ludu i urządza plebiscyt. Wyszedł zasię do Żydów mówi Ewangelia i rzekł im: Ja żadnej winy w nim nie znajduję. Lecz macie zwyczaj, abym wam jednego wypuścił na Paschę: chcecie tedy, wypuszczę wam króla żydowskiego? Plebiscyt zwraca się przeciwko Jezusowi. Zawołali tedy zaś wszyscy, mówiąc: Nie tego, ale Barabasza! Ewangelia zaś dodaje: A Barabasz był zbójcą. Hans Kelsen, Demokracja i światopogląd w: Współczesna myśl polityczna. Wybór tekstów źródłowych, red. K. Karolczak i in., Warszawa 1994, t. I MATERIAŁ POMOCNICZY NR 2 Ogólne zasady procesu sądowego I Podstawowe zasady postępowania sądowego: 1. zasada prawdy obiektywnej (sąd ma obowiązek dążenia do wyświetlenia wszystkich istotnych okoliczności mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy), z czego wynika 2. prawo sądu do swobodnej oceny dowodów (sędzia związany jest jedynie normami prawnymi zawartymi w ustawach); 3. zasada skargowości (postępowanie przed sądem może toczyć się tylko wtedy, gdy upoważniona do tego osoba zwana stroną wystąpi z żądaniem wszczęcia takiego postępowania, tj. z aktem oskarżenia lub pozwem) i wynikające z niej zasady 4. sporności (postępowanie sądowe jest współzawodnictwem między dwiema stronami o różnych interesach) i 5. równouprawnienia stron (obie strony mogą korzystać z takich samych dozwolonych prawnie środków obrony swoich interesów); a także pomocnicze zasady 6. jawności (strony mają prawo do zapoznania się z wszystkimi materiałami sprawy, a najważniejsza część postępowania toczy się na jawnej dla stron rozprawie); 7. ograniczonej pisemności (czynności wymagające formy pisemnej powinny być ograniczone do niezbędnego minimum). W postępowaniu karnym zabezpieczeniu pozycji oskarżonego służą ponadto zasady: 1. rozstrzygania wszelkich wątpliwości na korzyść oskarżonego; 2. domniemania niewinności (oskarżonego należy uważać za niewinnego zarzucanych mu czynów do chwili zapadnięcia wyroku skazującego), z czego wynika 3. złożenie ciężaru dowodowego na oskarżycielu (który musi udowodnić winę oskarżonego); 4. prawo do obrony: możliwość bronienia się przez oskarżonego (nikt nie może być skazany, jeśli nie będzie dana mu możliwość przedstawienia swoich racji) i korzystania z fachowej pomocy adwokackiej. 360

3 II W procesie karnym rozróżniamy następujące fazy: 1. Postępowanie przygotowawcze, które polega na zebraniu niezbędnych informacji na temat przestępstwa i ewentualnym skierowaniu do sądu aktu oskarżenia. Akt oskarżenia powinien zawierać m.in. dane o osobie sprawcy, czynie, jaki jest mu zarzucany, i szkodzie, jaką spowodował. 2. Postępowanie rozpoznawcze. Rozprawa toczy się przed sądem. Stronami w procesie karnym są oskarżyciel (publiczny, prywatny lub posiłkowy) i oskarżony, któremu pomagać może obrona. Rozprawa główna po wstępnych czynnościach administracyjnych (takich jak otwarcie procesu, sprawdzenie obecności stron, uprzedzenie świadków o odpowiedzialności za fałszywe zeznania) składa się z dwóch części: A. przewodu sądowego, którego kolejnymi elementami są: (a) odczytanie aktu oskarżenia; (b) zapytanie oskarżonego, czy zrozumiał akt oskarżenia i czy przyznaje się do winy; (c) wyjaśnienia oskarżonego; (d) przeprowadzenie innych czynności dowodowych, polegające przede wszystkim na przesłuchaniu świadków; (e) głos stron (końcowe wypowiedzi oskarżenia i obrony); (f) ostatnie słowo oskarżonego. B. Po zakończeniu przewodu sędziowie odbywają naradę, po której odbywa się tajne głosowanie nad wyrokiem. Wyrok może być: skazujący (gdy oskarżony został uznany za winnego zarzucanych mu czynów), uniewinniający (gdy przestępstwa nie popełniono, sprawcą jest inna osoba lub brak jest dostatecznych dowodów winy) albo umarzający (bezwarunkowo lub warunkowo). Na podstawie: Powszechna historia państwa i prawa, Poznań 1993; Z. Cywiński, Wiedza o prawie, Warszawa 1989 MATERIAŁ POMOCNICZY NR 3 Główny zarzut zawarty w akcie oskarżenia: Demokracja oszukuje ludzi, obiecując im sprawne, sprawiedliwe i moralne rządy. ARGUMENTY OSKARŻENIA ARGUMENTY OBRONY OCENA 361

4 MATERIAŁ POMOCNICZY NR 4 Admirał José Merino Powiem wam, jak ta demokracja wyglądała. Nieudacznicy wybierają łajdaków, którzy rządzą z korzyścią dla cwaniaków! Ten dzień wyznaczyła Matka Boska, Fronda. Pismo Poświęcone nr 4 5, 1995 José Merino był jednym z członków czteroosobowej junty wojskowej gen. Augusto Pinocheta, która w 1973 r. obaliła zbrojnie legalny rząd socjalisty Salvadore Allende i rządziła w Chile do 1988 r. MATERIAŁ POMOCNICZY NR 5 Benito Mussolini ( ) faszyzm w puch rozbija cały zespół ideologii demokratycznych i odrzuca je bądź to w ich teoretycznych przesłankach, bądź to w ich zastosowaniach czy urządzeniach praktycznych. Faszyzm przeczy temu, by liczba przez to tylko, że jest liczbą, mogła kierować społeczeństwami ludzkimi; przeczy, by liczba ta mogła rządzić poprzez odbywające się periodycznie obrady; stwierdza nieusuwalną a płodną i dobroczynną nierówność ludzi, którzy nie mogą stać się równymi przez tak mechaniczny i zewnętrzny fakt, jakim jest powszechne prawo głosowania. Ustroje demokratyczne można zdefiniować jako takie, w których daje się od czasu do czasu ludowi złudzenie, że jest władcą, gdy faktycznie prawdziwą władzę dzierżą inne siły, niejednokrotnie nieodpowiedzialne i utajone. Demokracja jest ustrojem bez króla, lecz z wieloma królami, niekiedy bardziej ekskluzywnymi, tyranizującymi i rujnującymi niż jeden król, chociażby nawet był tyranem. ( ) Faszyzm odrzuca w demokracji absurdalne kłamstwo konwencjonalne o równości politycznej i przyjętą postawę nieodpowiedzialności zbiorowej, i mit o szczęściu i o nieograniczonym postępie. ( ) B. Mussolini, Doktryna faszyzmu, Poznań Łódź 1992, s MATERIAŁ POMOCNICZY NR 6 Włodzimierz Iljicz Lenin Demokracja dla znikomej mniejszości, demokracja dla bogaczy, oto jaki jest demokratyzm społeczeństwa kapitalistycznego. Jeśli przyjrzymy się dokładniej mechanizmowi demokracji kapitalistycznej, to zobaczymy wszędzie i na każdym kroku zarówno w drobnych pozornie drobnych szczegółach prawa wyborczego (cenzus zamieszkania, wyłączenie kobiet itd.), jak w technice instytucji reprezentacyjnych, zarówno w czysto kapitalistycznej organizacji prasy codziennej i tak dalej, i tak dalej zobaczymy wszędzie mnóstwo ograniczeń demokratyzmu. Te ograniczenia, wyłączenia, wyjątki, przeszkody dla biedoty wydają się drobne zwłaszcza w oczach tego, kto sam nigdy biedy nie zaznał i nie stykał się z życiem klas uciskanych w ich masie ( ) w sumie jednak ograniczenia te wyłączają, odpychają biedotę od polityki, od czynnego udziału w demokracji. ( ) W.I. Lenin, Państwo i rewolucja, w: Marks Engels marksizm, Warszawa 1949, s ( ) wszelkie państwo, gdzie istnieje prywatna własność ziemi i środków produkcji, gdzie panuje kapitał, bez względu na jak największą nawet demokratyczność tego państwa, jest państwem kapitalistycznym, jest maszyną w rękach kapitalistów, służącą do utrzymywania klasy robotniczej i biednego chłopstwa w zależności. ( ) Jedną z najbardziej demokratycznych 362

5 republik na świecie są Stany Zjednoczone Ameryki Północnej i nigdzie bardziej niż w tym kraju ( ) władza kapitału, władza garstki miliarderów nad całym społeczeństwem nie przejawia się tak brutalnie, w takich nie zamaskowanych formach przekupstwa jak w Ameryce. ( ) Siła kapitału to wszystko, giełda to wszystko, parlament zaś, wybory to marionetki, lalki W.I. Lenin, O państwie, w: Marks Engels marksizm, Warszawa 1949, s MATERIAŁ POMOCNICZY NR 7 Muammar al-kaddafi Parlamenty, stanowiące kręgosłup tradycyjnej demokracji panującej dziś na świecie, są oszukańczą reprezentacją ludu, a systemy przedstawicielskie sztucznym rozwiązaniem problemu demokracji. Parlament powstaje na zasadzie zastępowania ludu. Sama zasada jest w istocie zupełnie niedemokratyczna, ponieważ demokracja oznacza władzę ludu, a nie rządy sprawowane w jego imieniu. Samo istnienie zaś parlamentu oznacza nieobecność ludu, ponieważ prawdziwą demokrację tworzy się na zasadzie obecności ludu, a nie jego zastępców. Parlamenty stały się zalegalizowaną barierą oddzielającą ludy od sprawowania władzy, gdyż właśnie izolują one masy od uprawiania polityki i zastępują je, przejmując w swe ręce monopol suwerenności. Narodom nie pozostaje nic ponad pozory demokracji polegające na staniu w długich kolejkach do urn wyborczych. ( ) posła nie łączy z wyborcami żadna społeczna więź organizacyjna, ( ) jest on jednak uważany ( ) za przedstawiciela całego narodu. W ten sposób masy zostają całkowicie oddzielone od przedstawiciela, a przedstawiciel od mas. Z chwilą gdy otrzymuje on głosy mas, uzyskuje monopol na panowanie nad nimi i w zastępstwie rozporządzania się ich sprawami. Widzimy, że tradycyjna demokracja panująca w dzisiejszym świecie wyświęca i ochrania członka parlamentu, nie czyniąc tego w stosunku do reszty ludu. ( ) Jeżeli parlament wyłania się z partii w rezultacie jej zwycięstwa w wyborach, jest izbą partii, a nie izbą ludu. ( ) Ci, którzy na tych miejscach zasiadają, są przedstawicielami partii, a nie ludu. ( ) Lud w takich systemach pada ofiarą walczących o władzę. Polityczne organa rywalizujące o władzę wykorzystują i oszukują go, by pozyskać głosy, lud zaś ustawia się w zorganizowane, milczące kolejki, przesuwające się jak koraliki różańca, by wrzucać kartki do urn wyborczych. Czyni to podobnie, jak wrzucałby do kosza na śmieci niepotrzebne papiery. ( ) Stało się więc oczywiste, że reprezentacja jest oszustwem. M. Kaddafi, Zielona Książka, Trypolis 1989, s MATERIAŁ POMOCNICZY NR 8 Friedrich A. Hayek Chociaż wiele argumentów przemawia za demokracją, nie jest ona ostateczną i absolutną wartością ( ). Jest to zapewne najlepsza metoda realizowania określonych celów, ale nie cel sam w sobie. Demokratyczna metoda podejmowania decyzji wydaje się pożądana, gdy zachodzi potrzeba kolektywnego działania. Jednak kwestia rozszerzania lub nierozszerzania zbiorowej kontroli nad życiem społecznym winna być rozstrzygana w oparciu o inne podstawy niż zasada demokracji jako taka. Demokratyczna i liberalna tradycja zgadzają się co do tego, że gdziekolwiek istnieje potrzeba ingerencji państwa, a zwłaszcza gdy trzeba ustalić zasady stosowania przymusu, decyzje musi podejmować większość. ( ) Podczas gdy dogmatyczny demokrata uważa za wskazane, aby w możliwie największej liczbie spraw rozstrzygał głos większości, liberał sądzi, że podejmowane decyzje powinny dotyczyć wyraźnie ograniczonego zakresu 363

6 spraw. Dogmatyczny demokrata sądzi, że każda większość powinna mieć prawo decydowania w kwestii własnych uprawnień i sposobów ich wykorzystywania, podczas gdy liberał domaga się ponadto, aby uprawnienia aktualnej większości były ograniczone trwałymi zasadami. ( ) Podstawowym pojęciem w koncepcjach doktrynerskiego demokraty jest suwerenność ludu; oznacza to, że rządy większości są i powinny być nieograniczone. Ideał demokracji, pierwotnie zmierzający do wyeliminowania autorytarnej władzy, staje się w ten sposób usprawiedliwieniem nowego rodzaju autorytarnej władzy. ( ) Z zasady, że wszelkie posunięcia rządu muszą być akceptowane przez większość, nie wynika, że większość ma moralne prawo czynienia, co jej się podoba. Z pewnością nie można moralnie usprawiedliwić większości, która przyznaje sobie przywileje poprzez ustanowienie dyskryminujących zasad. Demokracja nie musi być władzą nieograniczoną. W systemie demokratycznym ( ) konieczne jest stworzenie gwarancji indywidualnej wolności. ( ) Zdarzyło się oczywiście, że wielcy demagodzy zaczęli twierdzić, jakoby ze względu na to, że władza znajduje się w rękach ludu, nie ma potrzeby jej ograniczania. Kiedy zaczynamy twierdzić, że w demokracji słuszne jest to, o czym decyduje większość, demokracja wyradza się w demagogię. F.A. Hayek, Konstytucja wolności, za: Współczesna myśl polityczna, red. K. Karolczak i in., Warszawa 1994, t. I, s MATERIAŁ POMOCNICZY NR 9 Lysander Spooner Konstytucja nie ma żadnego wewnętrznego autorytetu czy obowiązującej mocy. ( ) W najlepszym razie oznacza to jedynie umowę pomiędzy osobami żyjącymi osiemdziesiąt lat temu. ( ) Co więcej, wiemy z historii, że w tej sprawie odwołano się do opinii jedynie niewielkiej części narodu. ( ) Osoby, które formalnie wyraziły swą zgodę, jeśli takie osoby były, już nie żyją. ( ) I konstytucja, w tym stopniu, w jakim była ich umową, umarła wraz z nimi. Nie mieli oni żadnej naturalnej władzy czy prawa do uczynienia jej obowiązującą dla swych dzieci. ( ) Wszelkie głosowanie, jakie kiedykolwiek miało miejsce po ustanowieniu konstytucji, było głosowaniem takiego rodzaju, że nie zobowiązywało do jej popierania nie tylko całej ludności, ale nawet jakiegokolwiek pojedynczego człowieka. Dowodzą tego następujące okoliczności: 1. Przez samą naturę rzeczy akt głosowania nie mógłby wiązać nikogo poza faktycznie głosującymi. Ale wskutek wymaganego cenzusu majątkowego jest prawdopodobne, że ( ). obecnie prawdopodobnie wolno głosować nie więcej niż jednej szóstej całej populacji. 2. Z tej jednej szóstej, której wolno głosować, prawdopodobnie zazwyczaj głosowało nie więcej niż dwie trzecie ( ). O nikim nie można mówić, że głosując wziął na siebie zobowiązanie na jakikolwiek dłuższy okres niż ten, którego dotyczyło głosowanie. ( ) 3. Nie można mówić, że ktokolwiek głosując zobowiązuje się do popierania konstytucji, jeśli akt głosowania nie jest z jego strony ściśle dobrowolny. ( ) Jest on miarą raczej konieczności narzuconej im przez innych niż własnego wyboru. ( ) 5. W niemal każdych wyborach głosy oddawane są na różnych kandydatów do tego samego urzędu. O tych, którzy głosują na kandydatów nie odnoszących sukcesu, nie można mówić, że głosowali za uznaniem słuszności konstytucji. ( ) 6. Wiele głosów oddawanych jest zwykle na tych, którzy nie mają żadnych widoków na sukces. O tych, którzy oddają takie głosy, można przypuszczać, że głosują w ten sposób z intencją nie popierania, ale ( ) przeciw samej konstytucji. ( ) 10. Jako że głosowanie jest tajne, a wszelkie tajne rządy są z konieczności jedynie tajnymi bandami rabusiów, tyranów i morderców, to fakt, że nasz rząd jest praktycznie podtrzymywany przez takie głosowanie, dowodzi jedynie, że między nami znajduje się tajna banda rabusiów, tyranów i morderców, których celem jest rabowanie, zniewalanie i, o ile jest konieczne do osiągnięcia ich celów, mordowanie reszty ludności. ( ) L. Spooner, No Treason, No. VI, The Constitution of no Authority, Boston 1870, cyt. za: Mat Pariadka. Anarchistyczny Magazyn Autorów nr 10, 1995 Lysander Spooner ( ), prawnik z Massachusetts, był jednym z czołowych teoretyków amerykańskiego anarchizmu. 364

7 MATERIAŁ POMOCNICZY NR 10 Alexis de Tocqueville Indywidualizm to uczucie ( ), które sprawia, że każdy obywatel izoluje się od zbiorowości i trzyma na uboczu wraz ze swoją rodziną i przyjaciółmi. Stwarzając sobie w ten sposób małe społeczeństwo, pozostawia wielkie społeczeństwo jego własnym losom. ( ) indywidualizm najpierw zabija tylko zalążek cnót publicznych. Po dłuższym czasie atakuje jednak i niszczy wszystkie inne [cnoty] i w końcu przeistacza się w egoizm. ( ) Indywidualizm ma swe źródło w demokracji i rośnie w miarę rozwoju różnych możliwości. ( ) W czasach demokracji ( ) poświęcanie się dla określonego człowieka jest rzadkością związki emocjonalne między ludźmi rozszerzają się, ale są luźniejsze. ( ) Ludzie łatwo zapominają o tych, którzy żyli przed nimi, a o tych, którzy po nich przyjdą, nie myślą ani trochę. Interesują się tylko swoimi najbliższymi. Skoro każda warstwa zbliża się do pozostałych i miesza się z nimi, jej członkowie stają się obojętni i obcy sobie nawzajem. W miarę jak możliwości stają się równe, przybywa ludzi, którzy ( ) zdobyli jednak lub zachowali dostateczne wykształcenie oraz majątek, by wystarczyć samym sobie. Ludzie ci nikomu nic nie zawdzięczają i od nikogo niczego nie oczekują; przywykli do tego, by myśleć o sobie, i są przekonani, że ich los leży w ich własnych rękach. W ten sposób demokracja nie tylko każe ludziom zapominać o przodkach, ale również pozbawia ich myśli o potomkach i odsuwa ich od współczesnych. Demokracja stale sprowadza człowieka do niego samego i może go skazać na całkowite zamknięcie w kręgu własnej samotności. A. de Tocqueville, O demokracji w Ameryce, PIW, Warszawa 1976 MATERIAŁ POMOCNICZY NR 11 Instrukcja dla nauczyciela 1. Ogłoś otwarcie procesu. 2. Poproś oskarżenie, by przedstawiło akt oskarżenia. 3. Poproś obronę, by przedstawiła argumenty w obronie demokracji. Uwaga: jeśli nie przewidujesz wykorzystania świadków, zadbaj o to, aby akt oskarżenia był jak najbardziej zwięzły. Przewód przeprowadź na zasadzie meczu tenisowego : argument oskarżenia kontrargument obrony. 4. Zarządź przesłuchanie świadków. Uwaga: przesłuchanie świadków powinno nastąpić po sporządzeniu i zaprezentowaniu aktu oskarżenia po to, by oskarżyciele nie sugerowali się opiniami świadków. Nie przewidziano tu świadków obrony, gdyż zadaniem tego procesu jest właśnie uwrażliwienie uczniów na słabe strony demokracji i zapoznanie z argumentami jej przeciwników. 5. Zapytaj obronę, co ma do dodania w obronie demokracji. Ponieważ do tej pory obrona koncentrowała się na zbijaniu argumentów oskarżenia, w ostatnim słowie powinna wykazać pozytywne walory demokracji. 6. Zarządź naradę sędziów przysięgłych. Oskarżenie, obrona ani świadkowie nie muszą opuszczać sali, ale nie mogą już włączać się do dyskusji. Argumenty z indywidualnych kwestionariuszy oceny argumentacji powinny być w trakcie debaty przenoszone na tablicę (również podzieloną na trzy rubryki). 7. Poproś sędziów przysięgłych, aby przyjęli werdykt i wybrali spośród siebie jedną osobę do jego zreferowania. 365

8 MATERIAŁ POMOCNICZY NR 12 Nieuleczalna choroba demokracji? Jak mawiał słynny brytyjski polityk konserwatywny Winston Churchill, demokracja jest złym ustrojem, ale nikt dotąd nie wymyślił lepszego. Nawet najwięksi entuzjaści demokracji zdają sobie sprawę z jej wad i słabości. Niektóre z nich nie są organicznie związane z istotą demokracji i ujawniają się dopiero w niesprzyjających warunkach: np. ustrój demokratyczny nie jest wolny od zjawisk takich jak korupcja czy niekompetencja urzędników, ale są to problemy występujące w każdym ustroju. Inne negatywne aspekty demokracji są jednak naturalną konsekwencją funkcjowania ustroju demokratycznego i nieuniknionym jego składnikiem. Przykładem mogą tu być takie irytujące obywateli sprawy, jak np. względna opieszałość rządów demokratycznych w rozwiązywaniu nie cierpiących zwłoki problemów czy też pewna miękkość państwa demokratycznego wobec przestępczości jaskrawo odróżniające się od energii i sprężystości reżimów autokratycznych. W jeszcze większym stopniu te słabości demokracji podkreślają jej przeciwnicy. Z bardzo różnych, często subiektywnie szlachetnych pobudek kontestują oni szarą rzeczywistość systemu demokratycznego, krytykują go z przeciwstawnych nieraz pozycji, proponują zastąpienie innym, rzekomo doskonalszym ustrojem. Faszyści (jak Mussolini) i reakcjoniści odrzucali demokrację jako ustrój niemożliwy w praktyce do realizacji ze względu na przyrodzoną nierówność ludzi. W systemach demokratycznych, powiadają, naturalny porządek rzeczy, oparty na władzy najwartościowszych jednostek, zastąpiony zostaje tyranią miernoty. Komuniści z Leninem na czele uważali, że burżuazyjna demokracja w istocie jest tylko fasadą, za którą kryje się dyktatura wielkiego kapitału skierowana przeciw wyzyskiwanej większości społeczeństwa. Wszelkie swobody obywatelskie ich zdaniem mają tylko formalny, tj. pozorny charakter. Podobne są poglądy populistów, których poglądy reprezentuje np. libijski przywódca Muammar al-kaddafi. Uznając zasadę suwerenności ludu, odrzucają oni demokrację przedstawicielską i liberalny konstytucjonalizm, krępujący, w ich opinii, wolę ludu. Z przeciwstawnych pozycji dystansują się wobec demokracji niektórzy konserwatyści, obawiający się, że ludowładztwo prowadzić może właśnie do tyranii większości, naruszającej niezbywalną wolność jednostki (powtarzają tu oni opinię Arystotelesa, arystokratycznego krytyka starożytnej demokracji). Jeszcze skrajniejsi są w swych sądach anarchiści, którzy odrzucają każdą formę państwa i władzy nad jednostką a więc także ustrój demokratyczny. Najdobitniej wyrażają to zwolennicy anarchizmu indywidualistycznego, którego wybitnym teoretykiem był Lysander Spooner. Czy przeciwnicy demokracji mają słuszność? Niewątpliwie ich racje nie są pozbawione realnych podstaw, gdy krytykują oni takie czy inne negatywne aspekty demokracji. Zauważmy jednak, że ich argumenty są wzajemnie sprzeczne za coś innego krytykują demokrację populiści i konserwatyści, różne jej przymioty nie podobają się faszystom, komunistom i anarchistom. Co więcej, ile razy przeciwnicy demokracji liberalnej przystępowali do urzeczywistniania któregoś z alternatywnych ustrojów, tylekroć to lekarstwo okazywało się gorsze niż dolegliwości ustroju demokratycznego przypomnijmy sobie tylko Włochy Mussoliniego czy leninowską Rosję. Możemy więc chyba powtórzyć za Churchillem: Demokracja to może zły ustrój, ale dotąd nie wymyślono niczego lepszego. Ale demokracja nie jest tylko, jakby to wynikało ze słów Churchilla, mniejszym złem. Właśnie ustrój demokratyczny w największym stopniu zapewnia realizację najważniejszych wartości społecznych. O relacjach między wolnością a demokracją tak napisał Marcin Król: Wolność jako najwyższa wartość społeczna, ( ) wartość samoistna, jest zarazem najlepszym argumentem za demokracją. Albowiem w ustroju demokratycznym ( ) największa możliwie liczba ludzi może być możliwie najbardziej wolna. Demokracja przynosi wolność (M. Król, Słownik demokracji, Znak, Kraków 1989, s ). To samo można powiedzieć o drugiej wielkiej potrzebie każdego człowieka potrzebie bezpieczeństwa. Demokracja w największym stopniu zapewnia człowiekowi ochronę jego osoby przed arbitralnymi decyzjami władzy czy grup nacisku; jest najlepszą gwarancją nienaruszalności praw każdej jednostki, jej życia, godności, mienia. I nie jest wreszcie chyba rzeczą przypadku, że jak łatwo zaobserwować zamożność także idzie w parze z demokracją: Nie ma chleba bez wolności. 366

PRAWO DO RZETELNEGO PROCESU SĄDOWEGO Łukasz Lasek, Helsińska Fundacja Praw Człowieka

PRAWO DO RZETELNEGO PROCESU SĄDOWEGO Łukasz Lasek, Helsińska Fundacja Praw Człowieka PRAWO DO RZETELNEGO PROCESU SĄDOWEGO Łukasz Lasek, Helsińska Fundacja Praw Człowieka Prawo do rzetelnego procesu jest fundamentalnym prawem każdej osoby w demokratycznym państwie prawa. Pod tą zwięzłą

Bardziej szczegółowo

Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. [ ]

Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. [ ] Art. 173 Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. [ ] Art. 175 1. Wymiar sprawiedliwości w Rzeczpospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sady administracyjne

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów Wykaz literatury powoływanej zapisem skrótowym Od Autorów Wprowadzenie...

Spis treści. Wykaz skrótów Wykaz literatury powoływanej zapisem skrótowym Od Autorów Wprowadzenie... Spis treści Spis treści Wykaz skrótów........................................................... 11 Wykaz literatury powoływanej zapisem skrótowym.......................... 15 Od Autorów..............................................................

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

Studia Stacjonarne Prawa Zagadnienia egzaminacyjne z postępowania karnego

Studia Stacjonarne Prawa Zagadnienia egzaminacyjne z postępowania karnego Prof. dr hab. Jerzy Skorupka Studia Stacjonarne Prawa Zagadnienia egzaminacyjne z postępowania karnego 1. Aksjologia procesu karnego 2. Istota procesu karnego 3. Cele procesu karnego 4. Przedmiot procesu

Bardziej szczegółowo

Ideologie, doktryny i programy polityczne

Ideologie, doktryny i programy polityczne Ideologie, doktryny i programy polityczne zespół poglądów na temat celów działalności politycznej i metod ich osiągania wynikający z ideologii zbiór poglądów na życie polityczne danego społeczeństwa system

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 13. Przedmowa do szóstego wydania... 15

Spis treści. Wykaz skrótów... 13. Przedmowa do szóstego wydania... 15 Spis treści Wykaz skrótów............................................... 13 Przedmowa do szóstego wydania.............................. 15 Wprowadzenie............................................... 17

Bardziej szczegółowo

Temat: Nasze państwo nasze prawa.

Temat: Nasze państwo nasze prawa. Konspekt zajęć Edukacja dla bezpieczeństwa Dane informacyjne: Data: Miejsce zajęć: Czas trwania: 2x45min Prowadząca: mgr Marta Romanowska Klasa: 2a ZSZ Temat: Nasze państwo nasze prawa. Cele ogólne; Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Na egzamin! POSTĘPOWANIE KARNE. w pigułce 3. wydanie. Uwzględnia zmiany wchodzące w życie r.! szybko zwięźle i na temat. Wydawnictwo C.H.

Na egzamin! POSTĘPOWANIE KARNE. w pigułce 3. wydanie. Uwzględnia zmiany wchodzące w życie r.! szybko zwięźle i na temat. Wydawnictwo C.H. Na egzamin! POSTĘPOWANIE KARNE w pigułce 3. wydanie Uwzględnia zmiany wchodzące w życie 1.7.2015 r.! szybko zwięźle i na temat Wydawnictwo C.H.Beck POSTĘPOWANIE KARNE w pigułce Inne w tej serii: Prawo

Bardziej szczegółowo

1. Pokrzywdzony w postępowaniu przygotowawczym jest stroną uprawnioną do. działania we własnym imieniu i zgodnie z własnym interesem (art kpk).

1. Pokrzywdzony w postępowaniu przygotowawczym jest stroną uprawnioną do. działania we własnym imieniu i zgodnie z własnym interesem (art kpk). 1 Podstawowe prawa pokrzywdzonego: 1. Pokrzywdzony w postępowaniu przygotowawczym jest stroną uprawnioną do działania we własnym imieniu i zgodnie z własnym interesem (art. 299 1 kpk). 2. Jeżeli pokrzywdzonym

Bardziej szczegółowo

Droga Czytelniczko! Drogi Czytelniku!

Droga Czytelniczko! Drogi Czytelniku! Droga Czytelniczko! Drogi Czytelniku! Wraz z podręcznikiem oddajemy do twoich rąk zeszyt ćwiczeń. Zawarte są w nim różne polecenia i zadania. Powinny one pomóc ci zrozumieć zagadnienia omawiane w podręczniku

Bardziej szczegółowo

PROJEKT REGULAMIN OBRAD REGIONALNEGO WALNEGO ZEBRANIA CZŁONKÓW STOWARZYSZENIA KOMITET OBRONY DEMOKRACJI ROZDZIAŁ 1 POSTANOWIENIA OGÓLNE

PROJEKT REGULAMIN OBRAD REGIONALNEGO WALNEGO ZEBRANIA CZŁONKÓW STOWARZYSZENIA KOMITET OBRONY DEMOKRACJI ROZDZIAŁ 1 POSTANOWIENIA OGÓLNE PROJEKT REGULAMIN OBRAD REGIONALNEGO WALNEGO ZEBRANIA CZŁONKÓW STOWARZYSZENIA KOMITET OBRONY DEMOKRACJI ROZDZIAŁ 1 POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Regulamin obrad regionalnego walnego zebrania, dalej zwany regulaminem,

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający 3 Prawo i sądy

Test sprawdzający 3 Prawo i sądy Test sprawdzający 3 Prawo i sądy Grupa II Imię i nazwisko... Klasa... Data... 1. (1 pkt) Podkreśl poprawną odpowiedz. Prawo dziedziczenia dziecko nabywa w chwili: A. narodzin. B. poczęcia. C. uzyskania

Bardziej szczegółowo

Dz.U FRAGMENT KONSTYTUCJI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z dnia 16 lipca 1997 r.) Rozdział VIII. Art. 173.

Dz.U FRAGMENT KONSTYTUCJI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z dnia 16 lipca 1997 r.) Rozdział VIII. Art. 173. Dz.U.97.78.483 FRAGMENT KONSTYTUCJI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z dnia 16 lipca 1997 r.) Rozdział VIII SĄDY I TRYBUNAŁY Art. 173. Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezaleŝną

Bardziej szczegółowo

Prawa i obowiązki człowieka

Prawa i obowiązki człowieka Prawa i obowiązki człowieka Prawa oraz wolności obywatelskie zgodnie z polską konstytucją Zgodnie z naszą konstytucją wyróżniamy trzy grupy praw i wolności obywatelskich. Są to: Prawa i wolności osobiste

Bardziej szczegółowo

Temat: Zróbmy sobie flash mob!

Temat: Zróbmy sobie flash mob! Temat: Zróbmy sobie flash mob! Jak wykorzystać globalnej sieci do korzystania z prawa do zgromadzeń? ZWIĄZEK Z PODSTAWĄ PROGRAMOWĄ Podstawa programowa przedmiotu wiedza o społeczeństwie, IV etap edukacyjny

Bardziej szczegółowo

KONSTYTUCYJNY SYSTEM ORGANÓW PAŃSTWOWYCH RED. EWA GDULEWICZ

KONSTYTUCYJNY SYSTEM ORGANÓW PAŃSTWOWYCH RED. EWA GDULEWICZ KONSTYTUCYJNY SYSTEM ORGANÓW PAŃSTWOWYCH RED. EWA GDULEWICZ PRZEDMOWA ROZDZIAŁ I. ZMIANY USTROJU POLITYCZNEGO POLSKI W LATACH 1944-1997 1. Pojęcie ustroju politycznego i jego periodyzacja 2. Okres Krajowej

Bardziej szczegółowo

Demokracja ma swój początek w Starożytnej Grecji. Słowo pochodzi z języka greckiego od słów demos, co znaczy lud oraz kratos władza.

Demokracja ma swój początek w Starożytnej Grecji. Słowo pochodzi z języka greckiego od słów demos, co znaczy lud oraz kratos władza. Demokracja ma swój początek w Starożytnej Grecji. Słowo pochodzi z języka greckiego od słów demos, co znaczy lud oraz kratos władza. W znaczący wkład w jej rozwój ma także kultura Starożytnego Rzymu oraz

Bardziej szczegółowo

PLAN SZKOLENIA NA I SEMESTR 2016 ROKU I ROK SZKOLENIOWY (NABÓR 2015)

PLAN SZKOLENIA NA I SEMESTR 2016 ROKU I ROK SZKOLENIOWY (NABÓR 2015) PLAN SZKOLENIA NA I SEMESTR 2016 ROKU I ROK SZKOLENIOWY (NABÓR 2015) UWAGA! Plan szkoleniowy może ulec zmianie. DATA I MIEJSCE GODZINY PRZEDMIOT WYKŁADOWCA Sprawy organizacyjne, wybór starosty. Prawo o

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia... 1) w art. 10 dotychczasową treść oznacza się art. 10 ust. 1 i dodaje się ustęp 2 w brzmieniu:

Ustawa z dnia... 1) w art. 10 dotychczasową treść oznacza się art. 10 ust. 1 i dodaje się ustęp 2 w brzmieniu: Ustawa z dnia... PROJEKT o zmianie ustawy z dnia 18 lutego 1994 roku o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Straży Granicznej, Biura Ochrony

Bardziej szczegółowo

Badania opinii publicznej na temat politycznej reprezentacji kobiet 1.

Badania opinii publicznej na temat politycznej reprezentacji kobiet 1. Małgorzata Fuszara Badania opinii publicznej na temat politycznej reprezentacji kobiet 1. Poparcie dla projektu Przede wszystkim interesowało nas, jaki jest stosunek badanych do samego projektu ustawy,

Bardziej szczegółowo

Regulamin Pracy Komisji Antymobbingowej działającej w Instytucie Fizyki Jądrowej PAN w Krakowie

Regulamin Pracy Komisji Antymobbingowej działającej w Instytucie Fizyki Jądrowej PAN w Krakowie Regulamin Pracy Komisji Antymobbingowej działającej w Instytucie Fizyki Jądrowej PAN w Krakowie 1. Regulamin pracy Komisji Antymobbingowej powstał w oparciu o Procedurę Przeciwdziałania Mobbingowi i Molestowaniu

Bardziej szczegółowo

Niewykonany kontrakt może zrealizować ktoś inny

Niewykonany kontrakt może zrealizować ktoś inny Niewykonany kontrakt może zrealizować ktoś inny Wierzyciel może wystąpić do sądu o upoważnienie go do wykonania konkretnej czynności, np. otynkowania warsztatu, na koszt jego dłużnika. Po udzieleniu takiego

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... Wstęp... XVII

Spis treści. Wykaz skrótów... Wstęp... XVII Wykaz skrótów... XIII Wstęp... XVII Rozdział I. Zagadnienia wstępne... 1 1. Definicja procesu karnego... 1 2. Funkcje procesu karnego... 2 3. Cele procesu karnego... 2 4. Przedmiot procesu karnego... 7

Bardziej szczegółowo

Po co i jak założyć stowarzyszenie lub fundację Grzegorz Lech Adam Prus

Po co i jak założyć stowarzyszenie lub fundację Grzegorz Lech Adam Prus Po co i jak założyć stowarzyszenie lub fundację Grzegorz Lech Adam Prus Kraków, 31 marca 2012r. Dyrektor wczoraj Dyrektor dziś Dyrektor w sieci Po co szkole organizacja pozarządowa: - Szkoła jako jednostka

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności;

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności; PRAWA DZIECKA "Nie ma dzieci - są ludzie..." - Janusz Korczak Każdy człowiek ma swoje prawa, normy, które go chronią i pozwalają funkcjonować w społeczeństwie, państwie. Prawa mamy również my - dzieci,

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Puszkarski (przewodniczący) SSN Antoni Górski SSN Beata Gudowska (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Puszkarski (przewodniczący) SSN Antoni Górski SSN Beata Gudowska (sprawozdawca) Sygn. akt SNO 15/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy - Sąd Dyscyplinarny w składzie: Dnia 7 sierpnia 2013 r. SSN Zbigniew Puszkarski (przewodniczący) SSN Antoni Górski SSN Beata Gudowska (sprawozdawca) w sprawie

Bardziej szczegółowo

Lekcja 2: Co może Prezydent?

Lekcja 2: Co może Prezydent? Lekcja 2: Co może Prezydent? Cele lekcji w języku ucznia/uczennicy i kryteria sukcesu CEL 1. Określę, czym jest system parlamentarnogabinetowy. 2. Wyjaśnię, jaką rolę sprawuje w polskim systemie politycznym

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III SW 23/15. Dnia 9 czerwca 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III SW 23/15. Dnia 9 czerwca 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt III SW 23/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 9 czerwca 2015 r. SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Bogusław Cudowski SSN Zbigniew Myszka w sprawie z protestu

Bardziej szczegółowo

BL TK/15 Warszawa, 7 lipca 2016 r.

BL TK/15 Warszawa, 7 lipca 2016 r. BL-112-265-TK/15 Warszawa, 7 lipca 2016 r. INFORMACJA PRAWNA O WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z 22 WRZEŚNIA 2015 R. (SYGN. AKT P 37/14) DOTYCZĄCYM USTAWY Z DNIA 6 CZERWCA 1997 R. - KODEKS KARNY I. METRYKA

Bardziej szczegółowo

Cje. Tryby ścigania przestępstw Zasada legalizmu Zasada prawdy materialnej i kontradyktoryjności. Postępowanie karne

Cje. Tryby ścigania przestępstw Zasada legalizmu Zasada prawdy materialnej i kontradyktoryjności. Postępowanie karne Postępowanie karne Cje Zasada legalizmu Zasada prawdy materialnej i kontradyktoryjności Dr Wojciech Jasiński Katedra Postępowania Karnego Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytet Wrocławski

Bardziej szczegółowo

Zadania biegłego sądowego z zakresu bezpieczeństwa i higieny. pracy przy sporządzaniu opinii w sprawach karnych

Zadania biegłego sądowego z zakresu bezpieczeństwa i higieny. pracy przy sporządzaniu opinii w sprawach karnych Zadania biegłego sądowego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy przy sporządzaniu opinii w sprawach karnych Poznań, Targi SAWO 24-25.04.2012 r. mgr Andrzej Dziedzic wpisany na listę biegłych sądowych,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, grudzień 2013 BS/172/2013 OPINIE NA TEMAT SZCZEPIEŃ OCHRONNYCH DZIECI

Warszawa, grudzień 2013 BS/172/2013 OPINIE NA TEMAT SZCZEPIEŃ OCHRONNYCH DZIECI Warszawa, grudzień 2013 BS/172/2013 OPINIE NA TEMAT SZCZEPIEŃ OCHRONNYCH DZIECI Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

SĄDY I TRYBUNAŁY (Roz. VIII) (władza sądownicza) Sędziowie. Krajowa Rada Sądownictwa

SĄDY I TRYBUNAŁY (Roz. VIII) (władza sądownicza) Sędziowie. Krajowa Rada Sądownictwa SĄDY I TRYBUNAŁY (Roz. VIII) (władza sądownicza) Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. Wyroki wydawane w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej, w postępowaniu co najmniej dwuinstancyjnym.

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa

Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa POLSKIE PRAWO KONSTYTUCYJNE Red.: Dariusz Górecki Wykaz skrótów Wstęp Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa Rozdział

Bardziej szczegółowo

1. Prawa, które człowiek nabywa w momencie urodzenia, sa A. nienaruszalne. C. powszechna. C. przyrodzone. D. niezbywalne.

1. Prawa, które człowiek nabywa w momencie urodzenia, sa A. nienaruszalne. C. powszechna. C. przyrodzone. D. niezbywalne. ID Testu: 53M1LI5 Imię i nazwisko ucznia Klasa Data 1. Prawa, które człowiek nabywa w momencie urodzenia, sa A. nienaruszalne. B. powszechne. C. przyrodzone. D. niezbywalne. 2. Do praw pierwszej generacji

Bardziej szczegółowo

Konstytucyjne zasady działalności gospodarczej. PPwG

Konstytucyjne zasady działalności gospodarczej. PPwG Konstytucyjne zasady działalności gospodarczej PPwG 1 Podstawy ustroju gospodarczego Zasady konstytucyjne zasady ogólne (demokratyczne państwo prawne, sprawiedliwość społeczna) zasada społecznej gospodarki

Bardziej szczegółowo

Cje. Strony oraz inni uczestnicy procesu karnego. Postępowanie karne

Cje. Strony oraz inni uczestnicy procesu karnego. Postępowanie karne Postępowanie karne Cje Dr Wojciech Jasiński Katedra Postępowania Karnego Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytet Wrocławski Strony i inni uczestnicy procesu karnego 1. Organy procesowe 2. Strony

Bardziej szczegółowo

Pojęcie myśli politycznej

Pojęcie myśli politycznej Myśl polityczna Pojęcie myśli politycznej Myśl polityczna obejmuje całość zagadnień odnoszących się bezpośrednio do działalności politycznej stanowi zbiór wyobrażeń dotyczących organizacji państwa oraz

Bardziej szczegółowo

SPR!\ W I[]) LI vvości

SPR!\ W I[]) LI vvości 24/GRU/2015/CZ 11: 23 ~ Min. Sprawiedliwoici NR FAKS:225212445 S. OO 1 SPR!\ W I[]) LI vvości..._---- -_... ~ "'' ""'-'"'"-'""""",_ ""'-'( Warszawa,23grudnia 2015 r. Podsekretarz Stanu DL III 072-24/15

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 35 Obywatel wobec prawa. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 35 Obywatel wobec prawa. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 35 Obywatel wobec prawa Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów

Bardziej szczegółowo

GIMNAZJUM IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W RYNARZEWIE REGULAMIN PRACY SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO

GIMNAZJUM IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W RYNARZEWIE REGULAMIN PRACY SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO GIMNAZJUM IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W RYNARZEWIE REGULAMIN PRACY SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO Regulamin Samorządu Uczniowskiego Podstawa prawna: 1. Ustawa o systemie oświaty z dnia 7 września 1991 r. 2.

Bardziej szczegółowo

Regulamin Samorządu Uczniowskiego Szkoły Podstawowej nr 11 z Oddziałami Integracyjnymi w Suwałkach w roku szkolnym 2012/2013

Regulamin Samorządu Uczniowskiego Szkoły Podstawowej nr 11 z Oddziałami Integracyjnymi w Suwałkach w roku szkolnym 2012/2013 Regulamin Samorządu Uczniowskiego Szkoły Podstawowej nr 11 z Oddziałami Integracyjnymi w Suwałkach w roku szkolnym 2012/2013 Podstawa prawna 1. Ustawa o systemie oświaty z dn. 7 września 1991 r. 2. Statut

Bardziej szczegółowo

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca WYMAGANIA EDUKACYJNE Z WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE NA POSZCZEGÓLNE OCENY KLASA II GIMNAZJUM Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej Temat lekcji 1. O czym będziemy się uczyć na lekcjach wiedzy o społeczeńst

Bardziej szczegółowo

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VII KADENCJA. Warszawa, dnia 21 kwietnia 2009 r. Druk nr 537

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VII KADENCJA. Warszawa, dnia 21 kwietnia 2009 r. Druk nr 537 SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VII KADENCJA Warszawa, dnia 21 kwietnia 2009 r. Druk nr 537 KOMISJA USTAWODAWCZA Pan Bogdan BORUSEWICZ MARSZAŁEK SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Na podstawie art. 85a ust.

Bardziej szczegółowo

W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 czerwca 2012 r.

W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 czerwca 2012 r. Sygn. akt II KK 135/12 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 czerwca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Rafał Malarski SSA del. do SN Andrzej

Bardziej szczegółowo

Powinien/powinna Pan/i pamiętać, że w posiedzeniach może też brać udział oskarżony.

Powinien/powinna Pan/i pamiętać, że w posiedzeniach może też brać udział oskarżony. Jak długo trwa procedura apelacyjna? Zależy to od rodzaju sprawy oraz czasu, jakiego potrzebuje prokuratura oraz prawnik skazanego na przygotowanie się do poparcia/odparcia apelacji. W niektórych przypadkach,

Bardziej szczegółowo

Osoba, która Ci przekazała tego ebooka, lubi Cię i chce, abyś poświęcał wiele uwagi swojemu rozwojowi osobistemu.

Osoba, która Ci przekazała tego ebooka, lubi Cię i chce, abyś poświęcał wiele uwagi swojemu rozwojowi osobistemu. Osoba, która Ci przekazała tego ebooka, lubi Cię i chce, abyś poświęcał wiele uwagi swojemu rozwojowi osobistemu. Zależy jej na Twoim sukcesie, w każdej sferze życia. Im więcej szczęśliwych ludzi na świecie,

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Dnia 7 stycznia 2014 r. Sąd Najwyższy Izba Wojskowa - Sąd Dyscyplinarny w składzie: UZASADNIENIE

POSTANOWIENIE. Dnia 7 stycznia 2014 r. Sąd Najwyższy Izba Wojskowa - Sąd Dyscyplinarny w składzie: UZASADNIENIE Sygn. akt: WD 3/13 POSTANOWIENIE Dnia 7 stycznia 2014 r. Sąd Najwyższy Izba Wojskowa - Sąd Dyscyplinarny w składzie: SSN Edward Matwijów (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Marek Pietruszyński SSN Jerzy

Bardziej szczegółowo

- definiowanie pojęd : paostwo, prawo, społeczeostwo, obywatel. - wyjaśnid pojęcia : paostwo, prawo, społeczeostwo, obywatel

- definiowanie pojęd : paostwo, prawo, społeczeostwo, obywatel. - wyjaśnid pojęcia : paostwo, prawo, społeczeostwo, obywatel Załącznik nr 1 Konspekt debaty klasowej nt. Rola paostwa prawa w życiu obywateli I Cele : a. ogólne : - definiowanie pojęd : paostwo, prawo, społeczeostwo, obywatel - kształtowanie postaw patriotycznych

Bardziej szczegółowo

Konstytucja wk r. Prezydent cd

Konstytucja wk r. Prezydent cd Konstytucja wk 8 10.05.2009r. Prezydent cd Prezydent RP pełni funkcję arbitra. Przyjęcie tej koncepcji oznacza, że w przypadku zakłócenia wzajemnych stosunków między rządem a Sejmem, Prezydent powinien

Bardziej szczegółowo

POWSZECHNA DEKLARACJA PRAW CZŁOWIEKA

POWSZECHNA DEKLARACJA PRAW CZŁOWIEKA POWSZECHNA DEKLARACJA PRAW CZŁOWIEKA (przyjęta i proklamowana rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ 217 A (III) w dniu 10 grudnia 1948 r.) Wstęp Zważywszy, że uznanie przyrodzonej godności oraz równych i

Bardziej szczegółowo

NOWY MODEL POSTĘPOWANIA KARNEGO od inkwizycyjności do kontradyktoryjności

NOWY MODEL POSTĘPOWANIA KARNEGO od inkwizycyjności do kontradyktoryjności NOWY MODEL POSTĘPOWANIA KARNEGO od inkwizycyjności do kontradyktoryjności Podstawę wszelkich rozstrzygnięć powinny stanowić prawdziwe ustalenia faktyczne" (art. 2 2 kpk) NOWY MODEL POSTĘPOWANIA KARNEGO

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jerzy Grubba (przewodniczący) SSN Dorota Rysińska SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Jerzy Grubba (przewodniczący) SSN Dorota Rysińska SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca) Sygn. akt V KK 108/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 27 maja 2014 r. SSN Jerzy Grubba (przewodniczący) SSN Dorota Rysińska SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca) na posiedzeniu w trybie art. 535

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 4.3 Temat zajęć: Analiza własnych predyspozycji zawodowych

Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 4.3 Temat zajęć: Analiza własnych predyspozycji zawodowych Strona1 Wioletta Kilar Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 4.3 Temat zajęć: Analiza własnych predyspozycji zawodowych 1. Cele lekcji: Uczeń: wymienia przykłady kompetencji miękkich i twardych, rozpoznaje

Bardziej szczegółowo

WYROK Z DNIA 13 GRUDNIA 2000 R. II KKN 199/98

WYROK Z DNIA 13 GRUDNIA 2000 R. II KKN 199/98 WYROK Z DNIA 13 GRUDNIA 2000 R. II KKN 199/98 Jeżeli sąd przyjmuje, że popełniono przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego, to niezależnie od rodzaju skargi i wyrażonej w niej prawnej oceny czynu,

Bardziej szczegółowo

2) uzasadnione wydatki stron, w tym z tytułu ustanowienia w sprawie jednego obrońcy lub pełnomocnika.

2) uzasadnione wydatki stron, w tym z tytułu ustanowienia w sprawie jednego obrońcy lub pełnomocnika. ozdział 68. Przepisy ogólne Art. 616 [Zakres kosztów] 1. Do kosztów procesu należą: 1) koszty sądowe, 2) uzasadnione wydatki stron, w tym z tytułu ustanowienia w sprawie jednego obrońcy lub pełnomocnika.

Bardziej szczegółowo

Wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu

Wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu Wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu Informacje ogólne Kto ma prawo do obrony Prawo do obrony naleŝy do podstawowych praw i wolności osobistych kaŝdego człowieka i obywatela. Gwarantuje je Konstytucja

Bardziej szczegółowo

PRAWO KARNE MATERIALNE POSTĘPOWANIE KARNE PRAWO KARNE WYKONAWCZE PRAWO KARNE SKARBOWE PRAWO WYKROCZEŃ POSTĘPOWANIE W SPRAWACH O WYKROCZENIA

PRAWO KARNE MATERIALNE POSTĘPOWANIE KARNE PRAWO KARNE WYKONAWCZE PRAWO KARNE SKARBOWE PRAWO WYKROCZEŃ POSTĘPOWANIE W SPRAWACH O WYKROCZENIA PRAWO KARNE MATERIALNE POSTĘPOWANIE KARNE PRAWO KARNE WYKONAWCZE PRAWO KARNE SKARBOWE PRAWO WYKROCZEŃ POSTĘPOWANIE W SPRAWACH O WYKROCZENIA 1. Adwokat w postępowaniu przygotowawczym - przebieg czynności

Bardziej szczegółowo

UGODA Z PROKURATOREM, CZYLI SKAZANIE BEZ ROZPRAWY - CZY TO MOŻLIWE?

UGODA Z PROKURATOREM, CZYLI SKAZANIE BEZ ROZPRAWY - CZY TO MOŻLIWE? UGODA Z PROKURATOREM, CZYLI SKAZANIE BEZ ROZPRAWY - CZY TO MOŻLIWE? Co oznacza tzw. dobrowolne poddanie się karze? Dobrowolne poddanie się karze, to rozwiązanie dające podejrzanemu możliwość uzgodnienia

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Prezes SN Lech Paprzycki

POSTANOWIENIE. Prezes SN Lech Paprzycki Sygn. akt III KK 42/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 25 sierpnia 2015 r. Prezes SN Lech Paprzycki w sprawie J. K. skazanego z art.280 1 k.k. w zw. z art. 64 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie

Bardziej szczegółowo

Prawo podatkowe ~ postępowanie podatkowe

Prawo podatkowe ~ postępowanie podatkowe Prawo podatkowe ~ postępowanie podatkowe mgr Karol Magoń Asystent w Katedrze Prawa UEK Czym jest prawo podatkowe? Prawo podatkowe ogół przepisów regulujących zasady powstawania, ustalania oraz wygasania

Bardziej szczegółowo

WŁADZA SĄDOWNICZA. PRAWO KONSTYTUCYJNE SEMESTR LETNI 2014/2015 mgr Anna Kuchciak

WŁADZA SĄDOWNICZA. PRAWO KONSTYTUCYJNE SEMESTR LETNI 2014/2015 mgr Anna Kuchciak WŁADZA SĄDOWNICZA PRAWO KONSTYTUCYJNE SEMESTR LETNI 2014/2015 mgr Anna Kuchciak Z A S A D A T R Ó J P O D Z I A Ł U W Ł A D Z??? . ( )Z zasady podziału władz wynika, iż władze ustawodawcza, wykonawcza

Bardziej szczegółowo

Kim chcę zostać w przyszłości? Autor: Fundacja Młodzieżowej Przedsiębiorczości

Kim chcę zostać w przyszłości? Autor: Fundacja Młodzieżowej Przedsiębiorczości Kim chcę zostać w przyszłości? Autor: Fundacja Młodzieżowej Przedsiębiorczości Treści nauczania Czynniki warunkujące wybór zawodu, droga kształcenia kwalifikacje niezbędne do wykonywania wybranego zawodu,

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO SZKOŁY PODSTAWOWEJ Im. LECHA BĄDKOWSKIEGO W LUZINIE

REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO SZKOŁY PODSTAWOWEJ Im. LECHA BĄDKOWSKIEGO W LUZINIE Luzino, 26.03.2011 r. REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO SZKOŁY PODSTAWOWEJ Im. LECHA BĄDKOWSKIEGO W LUZINIE CELE SAMORZĄDU Kształtowanie umiejętności pracy w zespole. Stwarzanie warunków do aktywności

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO GIMNAZJUM NR 123 Z ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI I ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI im. JANA PAWŁA II W WARSZAWIE

REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO GIMNAZJUM NR 123 Z ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI I ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI im. JANA PAWŁA II W WARSZAWIE REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO GIMNAZJUM NR 123 Z ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI I ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI im. JANA PAWŁA II W WARSZAWIE Podstawa prawna: Ustawa o systemie oświaty z dnia 7 września 1991

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Michał Laskowski. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 5 listopada 2013 r.,

POSTANOWIENIE. SSN Michał Laskowski. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 5 listopada 2013 r., Sygn. akt III KK 217/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 5 listopada 2013 r. SSN Michał Laskowski na posiedzeniu w trybie art. 535 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 5 listopada

Bardziej szczegółowo

EWSLETTER. Zmiany dotyczące postępowania karnego

EWSLETTER. Zmiany dotyczące postępowania karnego EWSLETTER Październik 2013 Zmiany dotyczące postępowania karnego Chcielibyśmy uprzejmie poinformować, że w ostatnim czasie weszła w życie istotna zmiana dotycząca postępowania karnego. Co więcej, w związku

Bardziej szczegółowo

Rozdział I. Postanowienia ogólne

Rozdział I. Postanowienia ogólne Statut Rady Seniorów Gminy Nadarzyn Rozdział I Postanowienia ogólne 1 1. Rada Seniorów Gminy Nadarzyn, zwana dalej Radą podejmuje działania w celu integracji środowiska osób starszych oraz wzmacniania

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół Nr 2 im. Jana Pawła II Działdowie przystąpił do Ogólnopolskiego Konkursu Bezpieczna Szkoła -Bezpieczny Uczeń

Zespół Szkół Nr 2 im. Jana Pawła II Działdowie przystąpił do Ogólnopolskiego Konkursu Bezpieczna Szkoła -Bezpieczny Uczeń Zespół Szkół Nr 2 im. Jana Pawła II Działdowie przystąpił do Ogólnopolskiego Konkursu Bezpieczna Szkoła -Bezpieczny Uczeń Zadania konkursu Bezpieczna Szkoła - Bezpieczny Uczeń: ZADANIE 1 Przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. z dnia 16 lutego 2000 r. Sygn. Ts 97/99

POSTANOWIENIE. z dnia 16 lutego 2000 r. Sygn. Ts 97/99 20 POSTANOWIENIE z dnia 16 lutego 2000 r. Sygn. Ts 97/99 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Lech Garlicki przewodniczący Wiesław Johann sprawozdawca Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska po rozpoznaniu na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

Co to jest asertywność

Co to jest asertywność ASERTYWNOŚĆ Co to jest asertywność To umiejętność, dzięki której ludzie otwarcie wyrażają swoje myśli, preferencje, uczucia, przekonania, poglądy, wartości, bez odczuwania wewnętrznego dyskomfortu i nie

Bardziej szczegółowo

Nowy wzór karty zgłoszenia kandydata na ławnika - Informacja dotycząca wyborów ławników w roku 2011

Nowy wzór karty zgłoszenia kandydata na ławnika - Informacja dotycząca wyborów ławników w roku 2011 Wiadomości Poniedziałek, 6 czerwca 2011 Nowy wzór karty zgłoszenia kandydata na ławnika - Informacja dotycząca wyborów ławników w roku 2011 Wójt Gminy Oświęcim informuje, że w terminie do dnia 30 czerwca

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialne rodzicielstwo. Strumienie, 20 XI 2010 r.

Odpowiedzialne rodzicielstwo. Strumienie, 20 XI 2010 r. Odpowiedzialne rodzicielstwo Strumienie, 20 XI 2010 r. Płodność miłości małżeńskiej (1) Bóg im błogosławił, mówiąc do nich: «Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, abyście zaludnili ziemię» (Rdz 1, 26-18)

Bardziej szczegółowo

Postępowanie karne. Część szczególna. redakcja Zofia Świda. Zofia Świda Jerzy Skorupka Ryszard Ponikowski Włodzimierz Posnow

Postępowanie karne. Część szczególna. redakcja Zofia Świda. Zofia Świda Jerzy Skorupka Ryszard Ponikowski Włodzimierz Posnow Postępowanie karne Część szczególna redakcja Zofia Świda Zofia Świda Jerzy Skorupka Ryszard Ponikowski Włodzimierz Posnow Warszawa 2011 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 7 Rozdział I Postępowanie przygotowawcze...

Bardziej szczegółowo

Uchwała walnego zgromadzenia 20/WZ/U/2009 z

Uchwała walnego zgromadzenia 20/WZ/U/2009 z Uchwała walnego zgromadzenia 20/WZ/U/2009 z 16.04.2009 Regulamin Postępowania Dyscyplinarnego. Działając na podstawie art. 31 statutu Stowarzyszenia Walne Zgromadzenie uchwala, co następuje: Postanowienia

Bardziej szczegółowo

Wdrażanie udziału społecznego Przykłady z Berlina i Pragi. Christian Kölling. Europejska Sieć Mobilności i Lokalna Agenda 21

Wdrażanie udziału społecznego Przykłady z Berlina i Pragi. Christian Kölling. Europejska Sieć Mobilności i Lokalna Agenda 21 Wdrażanie udziału społecznego Przykłady z Berlina i Pragi Christian Kölling Europejska Sieć Mobilności i Lokalna Agenda 21 Przewodni Projekt Berlińskiej Agendy 21 Udział społeczny - Wrocław 9.12.2005 Wdrażanie

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Wiesław Kozielewicz

POSTANOWIENIE. SSN Wiesław Kozielewicz Sygn. akt IV KK 155/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 lipca 2015 r. SSN Wiesław Kozielewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 3 lipca 2015 r. sprawy A. S. skazanego z art. 55 ust. 3

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Korzeniowski

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Korzeniowski Sygn. akt I UK 278/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 9 stycznia 2012 r. SSN Zbigniew Korzeniowski w sprawie z odwołania J. N. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o ustalenie wartości

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący) SSN Marian Buliński SSN Małgorzata Gierszon (sprawozdawca)

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący) SSN Marian Buliński SSN Małgorzata Gierszon (sprawozdawca) Sygn. akt IV KK 209/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 4 października 2012 r. SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący) SSN Marian Buliński SSN Małgorzata Gierszon

Bardziej szczegółowo

Przedmowa... XIII Wykaz skrótów... XV

Przedmowa... XIII Wykaz skrótów... XV Przedmowa... XIII Wykaz skrótów... XV Część I. Komentarz praktyczny z orzecznictwem... 1 Rozdział 1. Adwokat w postępowaniu karnym jako pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego, prywatnego, powoda cywilnego,

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność dyscyplinarna nauczycieli. Janusz Szklarczyk Rzecznik Dyscyplinarny dla Nauczycieli przy Wojewodzie Małopolskim

Odpowiedzialność dyscyplinarna nauczycieli. Janusz Szklarczyk Rzecznik Dyscyplinarny dla Nauczycieli przy Wojewodzie Małopolskim Odpowiedzialność dyscyplinarna nauczycieli Janusz Szklarczyk Rzecznik Dyscyplinarny dla Nauczycieli przy Wojewodzie Małopolskim Podstawy prawne Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz.

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 10 września 1999 r. Przepisy wprowadzające Kodeks karny skarbowy. Rozdział I Przepisy ogólne

USTAWA z dnia 10 września 1999 r. Przepisy wprowadzające Kodeks karny skarbowy. Rozdział I Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 10 września 1999 r. Przepisy wprowadzające Kodeks karny skarbowy Opracowano na podstawie: Dz.U. z 1999 r. Nr 83, poz. 931; 2004 r. Nr 68, poz. 623, z 2005 r. Nr 25,

Bardziej szczegółowo

Karno-prawna ochrona funkcjonariusza publicznego

Karno-prawna ochrona funkcjonariusza publicznego ROMAN TOMASZEWSKI Karno-prawna ochrona funkcjonariusza publicznego Zasadniczym pojęciem, do którego odwołuje się obowiązujący obecnie kodeks karny przy opisywaniu istoty przestępstw przeciwko prawidłowemu

Bardziej szczegółowo

Istotą naszego powołania jest tak całkowite oddanie się Bogu, byśmy byli jego ślepym narzędziem do wszystkiego, do czego tylko Bóg nas zechce użyć.

Istotą naszego powołania jest tak całkowite oddanie się Bogu, byśmy byli jego ślepym narzędziem do wszystkiego, do czego tylko Bóg nas zechce użyć. o. Walerian Porankiewicz Istotą naszego powołania jest tak całkowite oddanie się Bogu, byśmy byli jego ślepym narzędziem do wszystkiego, do czego tylko Bóg nas zechce użyć. To całkowite oddanie się Bogu

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ PIERWSZY. POSTĘPOWANIE KARNE

DZIAŁ PIERWSZY. POSTĘPOWANIE KARNE DZIAŁ PIERWSZY. POSTĘPOWANIE KARNE Rozdział I. Uwagi ogólne Część I. Uwagi wprowadzające 1. Sądowe postępowanie karne. Postępowanie karne w sprawach należących do właściwości sądów toczy się według przepisów

Bardziej szczegółowo

Kiedyś w sądzie przysięgało się na Biblię- ciąg dalszy przestępstw P. Ewy Małysiak

Kiedyś w sądzie przysięgało się na Biblię- ciąg dalszy przestępstw P. Ewy Małysiak Kiedyś w sądzie przysięgało się na Biblię- ciąg dalszy przestępstw P. Ewy Małysiak circonstance, 14.01.2013 08:01 Prawo napisane przez Sejm niszczy odwieczny i prosty porządek rzeczy, ogłupia zarówno prawników,

Bardziej szczegółowo

Uchwała Wielkopolskiej Rady Działalności Pożytku Publicznego z dnia 9 stycznia 2015 roku

Uchwała Wielkopolskiej Rady Działalności Pożytku Publicznego z dnia 9 stycznia 2015 roku Uchwała Wielkopolskiej Rady Działalności Pożytku Publicznego z dnia 9 stycznia 2015 roku w sprawie: ordynacji wyborczej do Komitetu Monitorującego Wielkopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2014-2020

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia... o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

USTAWA. z dnia... o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Projekt USTAWA z dnia... o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Art. 1 W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz.U.1997.78.483) wprowadza się następujące zmiany: 1)

Bardziej szczegółowo

potrzebną na wydobycie surowców, produkcję, użytkowanie produktu oraz jego przetworzenie)

potrzebną na wydobycie surowców, produkcję, użytkowanie produktu oraz jego przetworzenie) Gra symulacyjna Nasze potrzeby Cele gry - poznanie argumentów przemawiających za odpowiedzialną konsumpcją - lepsze zrozumienie dlaczego ludzie kupują różne produkty konsumpcyjne (jakie potrzeby nimi kierują)

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów Nota od autora Dział I. Uczestnicy postępowania karnego

Wykaz skrótów Nota od autora Dział I. Uczestnicy postępowania karnego Wykaz skrótów... 9 Nota od autora... 17 Dział I. Uczestnicy postępowania karnego Rozdział 1. Strony... 19 1.1. Zagadnienia ogólne... 19 Rozdział 2. Oskarżyciel publiczny... 30 2.1. Prokurator... 30 2.2.

Bardziej szczegółowo

Tak wyglądają procedury sądowe w posteępowaniu karnym

Tak wyglądają procedury sądowe w posteępowaniu karnym Tak wyglądają procedury sądowe w posteępowaniu karnym PRZEBIEG ROZPRAWY Przed rozpoczęciem rozprawy w postępowaniu karnym strony mogą oczekiwać na rozprawę we wspólnej poczekalni. Osoba, która chciałby

Bardziej szczegółowo

o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego.

o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego. SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VII KADENCJA Warszawa, dnia 2 listopada 2008 r. Druk nr 346 KOMISJA USTAWODAWCZA Pan Bogdan BORUSEWICZ MARSZAŁEK SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Na podstawie art. 85a ust.

Bardziej szczegółowo

Poland ISSP 2006 Role of Government IV Questionnaire

Poland ISSP 2006 Role of Government IV Questionnaire Poland ISSP 2006 Role of Government IV Questionnaire Instytut Studiów Społ ecznych Uniwersytet Warszawski Stawki 5/7, 00-183 Warszawa, tel. 831-51-53; www.iss.uw.edu.pl PGSS 2008 P OLSKI G ENERALNY S ONDAŻ

Bardziej szczegółowo

Warszawa, marca 2014 roku. RZECZPOSPOLITA POLSKA / Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak

Warszawa, marca 2014 roku. RZECZPOSPOLITA POLSKA / Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak Pan ZSRI5 OO/4/20 14/MM Marek Michalak Kwestię uregulowania treści wokandy sądowej określa zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z 12 grudnia 2003 roku w sprawie organizacji i zakresu działania salą, w

Bardziej szczegółowo

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana?

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? W skali od 1 do 10 (gdzie 10 jest najwyższą wartością) określ, w jakim stopniu jesteś zaniepokojony faktem, że większość młodzieży należącej do Kościoła hołduje

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Protokolant Dorota Szczerbiak

POSTANOWIENIE. Protokolant Dorota Szczerbiak Sygn. akt IV KK 211/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 6 listopada 2014 r. SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Zbigniew Puszkarski SSN Dorota Rysińska Protokolant Dorota

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY PRAWA KARNEGO MIĘDZYNARODOWEGO. Autorzy: Michał Królikowski, Paweł Wiliński, Jacek Izydorczyk. Skróty powoływanych spraw Akty prawne

PODSTAWY PRAWA KARNEGO MIĘDZYNARODOWEGO. Autorzy: Michał Królikowski, Paweł Wiliński, Jacek Izydorczyk. Skróty powoływanych spraw Akty prawne PODSTAWY PRAWA KARNEGO MIĘDZYNARODOWEGO Autorzy: Michał Królikowski, Paweł Wiliński, Jacek Izydorczyk Skróty powoływanych spraw Akty prawne Rozdział I Wprowadzenie do prawa karnego międzynarodowego 1.

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA GMIN ZACHODNIEGO MAZOWSZA

STATUT STOWARZYSZENIA GMIN ZACHODNIEGO MAZOWSZA STATUT STOWARZYSZENIA GMIN ZACHODNIEGO MAZOWSZA Postanowienia ogólne 1 Stowarzyszenie nosi nazwę STOWARZYSZENIE GMIN ZACHODNIEGO MAZOWSZA, zwane jest dalej Stowarzyszeniem. 2 Stowarzyszenie używa pieczęci

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Dorota Rysińska (przewodniczący) SSN Jarosław Matras SSN Roman Sądej (sprawozdawca)

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Dorota Rysińska (przewodniczący) SSN Jarosław Matras SSN Roman Sądej (sprawozdawca) Sygn. akt IV KK 199/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 11 lipca 2013 r. SSN Dorota Rysińska (przewodniczący) SSN Jarosław Matras SSN Roman Sądej (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo