2. CHARAKTERYSTYKA OSPRZTU ELEKTRYCZNEGO POJAZDÓW

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "2. CHARAKTERYSTYKA OSPRZTU ELEKTRYCZNEGO POJAZDÓW"

Transkrypt

1 2. CHARAKTERYSTYKA OSPRZTU ELEKTRYCZNEGO POJAZDÓW Zastosowanie energii elektrycznej w pojedzie mechanicznym, ograniczone pocztkowo do zapłonu silnika, obejmuje obecnie wikszo elementów wyposaenia pojazdu. Wobec dynamicznego rozwoju elektrotechniki i elektroniki wzrasta procentowy udział wyposaenia elektrycznego w pojedzie mechanicznym. Instalacje elektryczne w pojazdach s instalacjami prdu stałego lub kombinacjami instalacji elektrycznej prdu stałego oraz prdu przemiennego. W obydwu rodzajach instalacji warto napicia jest uwarunkowana obecnoci akumulatora, o napiciu znamionowym 6, 12 lub 24V. Napicie znamionowe 12V stosuje si w samochodach osobowych i dostawczych, natomiast w pojazdach ciarowych i autobusach napicie 24V, z moliwoci podłczania odbiorników 12V. Wszystkie instalacje elektryczne ze wzgldu na liczb przewodów łczcych odbiorniki energii elektrycznej ze ródłem energii dzieli si na : a). układ dwuprzewodowy, w którym jeden przewód stanowi metalowe czci konstrukcji pojazdu, tzw. "masa". W układzie tym odbiorniki s połczone jednym zaciskiem, za pomoc przewodu ze ródłem prdu, a drugim z mas pojazdu, do której jest dołczony drugi biegun ródła prdu. Układ taki nazywany jest take układem jednoprzewodowym; b). układ dwuprzewodowy izolowany, w którym kady odbiornik jest połczony dwoma przewodami ze ródłem prdu; c). układ dwuprzewodowy dwunapiciowy, w którym "masa" stanowi przewód "zerowy". W układzie tym wszystkie odbiorniki, z wyjtkiem rozrusznika zasilane s napiciem 12V, natomiast rozrusznik w czasie rozruchu napiciem 24V; d). układy wieloprzewodowe, które łcz odpowiednie odbiorniki z odpowiednimi ródłami prdu o okrelonej wartoci napicia. Kada instalacja elektryczna w pojedzie obejmuje kilka obwodów, a urzdzenia elektryczne bdce w tych obwodach spełniaj okrelone funkcje. Wyrónia si wic : - obwód zasilania w energi elektryczn, - obwód rozruchowy, - obwód zapłonowy, - obwód elektronicznego sterowania wtryskiem paliwa, - obwód owietleniowy, - obwody przyrzdów kontrolno - pomiarowych, - obwód urzdze sygnalizacyjnych, - obwód urzdze dodatkowych, - obwód urzdze pomocniczych UKŁAD ZASILANIA W ENERGI ELEKTRYCZN Zadaniem obwodu zasilania jest dostarczenie energii elektrycznej do rozruchu silnika, do obwodu zapłonowego silnika i do pozostałych odbiorników elektrycznych. Zadanie to wykonuje akumulator współpracujcy z prdnic i regulatorem prdnicy Akumulator Akumulator jest statycznym odwracalnym ródłem energii elektrycznej, która jest w nim magazynowana w postaci energii chemicznej. Proces przemiany energii (ładowanie i wyładowanie) odbywa si na drodze reakcji elektrochemicznej na granicy elektrolit -

2 elektroda, polegajcych na wymianie elektronów miedzy elektrodami i jonami elektrolitu, w wyniku czego midzy elektrodami akumulatora powstaje siła elektromotoryczna. Dla pojazdów mechanicznych stosuje si "akumulatory rozruchowe", których konstrukcja pozwala na krótkotrwały pobór prdu o nateniu znacznie przekraczajcym natenie znamionowe, bez wywierania niekorzystnego wpływu na trwało akumulatora. S to najczciej akumulatory kwasowe, zwane czsto akumulatorami kwasowo-ołowiowymi. Inne rodzaje akumulatorów takie jak: elazowo-niklowe, kadmowo-niklowe, srebrowocynkowe s znacznie wiksze, cisze i drosze. Charakteryzuj si te wysz wytrzymałoci zwarciow, która wynika z ich duej rezystancji wewntrznej, co czyni je jednak mniej przydatnymi do celów rozruchowych. 1. Budowa i działanie akumulatora kwasowego Akumulator składa si z ogniw, których głównymi elementami składowymi s (rys. 2.1) : a) elektrody - płyty elektrod wykonuje si w postaci krat ołowiowych z dodatkiem antymonu (zwiksza lejno i wytrzymało stopu) lub krat wykonanych ze stopu ołowiowo - wapniowego (mniejsza tendencja do samowyładowania), wypełnionych mas czynn. Płyty dodatnie wypełnia si mas zawierajc dwutlenek ołowiu PbO 2, a płyty ujemne ołowiem gbczastym Pb. Płyty jednoimienne połczone s midzy sob równolegle i obydwa zestawy płyt montuje si w naczyniu tak, e płyty dodatnie i ujemne s ustawiane na przemian przy czym płyt ujemnych jest o jedn wicej ni dodatnich. Midzy płyty wstawia si wkładki odległociowe, tzw. separatory z materiału porowatego, odpornego na działanie kwasu. Jako separatory stosuje si preparowane drewno z igielitem, mikroporowat gum kwasoodporn i mikroporowate tworzywa sztuczne. Rys Budowa akumulatora kwasowego rozruchowego 1-obudowa z tworzywa sztucznego, 2-masa uszczelniajca, 3-otwór wlewowy, 4-kocówka biegunowa, 5-korek otworu wlewowego, 6-łcznik midzyogniwowy, 7- kocówka bieguna ujemnego, 8-siatka ochronna, 9-kocówka bieguna dodatniego, 10-płyta dodatnia,11-separator, 12-płyta ujemna b) elektrolit - jest nim roztwór kwasu siarkowego. Wskutek dysocjacji powstaj jony wodoru H oraz jony reszty kwasowej SO 2, które w przypadku podłczenia do elektrod zewntrznego ródła napicia staj si nonikami ładunków elektrycznych i umoliwiaj przepływ prdu elektrycznego. Gsto elektrolitu naładowanego akumulatora (2,7V/ogniwo) wynosi w temperaturze T= 393K (20 o C) γ = (1,28 ±0.005) g/cm 3. Siła elektromotoryczna jednego ogniwa w zalenoci od gstoci elektrolitu wyraa si wzorem empirycznym : E = ( γ), [V] (2.1) za chcc przeliczy gsto elektrolitu na gsto w temperaturze 20 o C korzysta si ze wzoru: γ 20 = γ T (T - 20 o C), [g/cm 3 ] (2.2) gdzie : γ 20 - gsto elektrolitu odniesiona do temperatury 20 o C γ T - gsto elektrolitu mierzona w temperaturze T [ o C] c) naczynie akumulatorowe - zestaw płyt dodatnich i ujemnych poszczególnych ogniw zanurzonych s w elektrolicie znajdujcym si w szczelnym naczyniu z materiału kwasoodpornego (ebonit, polipropylen) z pokryw uszczelnian kwasoodporn mas zalewow. W pokrywie znajduj si otwory na ołowiane sworznie zaciskowe i otwory wlewowe do uzupełniania elektrolitu, które zatyka si korkami odpowietrzajcymi (w przypadku akumulatorów obsługowych). W przypadku akumulatorów bezobsługowych, które nie wymagaj dolewania wody destylowanej szczelne wieczko ma jedynie otwory odpowietrzajce oraz wbudowany areometr z kompensacj ciepln, który pozwala na szybk ocen stopnia naładowania

3 akumulatora. Na dnie naczynia znajduj si wystajce ebra, na których opieraj si płyty co zapobiega zwarciom przez osadzajce si na dnie osady. Przebieg reakcji w czasie ładowania i wyładowania jest nastpujcy : PbO 2 + 2H 2 SO 4 + Pb > PbSO 4 + 2H 2 O + PbSO 4 - wyładowanie PbO 2 + 2H 2 SO 4 + Pb < PbSO 4 + 2H 2 O + PbSO 4 - ładowanie Z przebiegu reakcji wynika, e po wyładowaniu obie płyty staj si chemicznie jednakowe, zatem rónica potencjałów maleje. Równie maleje gsto elektrolitu wskutek wytwarzania si czsteczek wody. Przy ładowaniu płyty staj si chemicznie róne, wskutek czego rónica potencjałów zwiksza si. Gsto elektrolitu zwiksza si wskutek wytwarzania si czsteczek kwasu siarkowego. 2. Wielkoci elektryczne akumulatora kwasowego: a) pojemno akumulatora - pojemnoci akumulatora nazywa si jego zdolno do kumulowania ładunku elektrycznego. Definiuje si j jako iloczyn natenia prdu wyładowania przez czas wyładowania tym prdem do chwili osignicia okrelonego napicia przez akumulator (1,7V/1 ogniwo) i podaje si j w amperogodzinach. Pojemno akumulatora zaley od: - rozmiarów i liczby płyt w jednym ogniwie; im wiksza jest czynna powierzchnia i grubo płyt, tym wicej energii mona zmagazynowa w akumulatorze; - gstoci elektrolitu; zmiana gstoci elektrolitu wpływa na liczb zdysocjonowanych czsteczek kwasu co powoduje zmian przewodnoci elektrolitu (rys.2.2). Optymalny przedział gstoci dla roztworu kwasu siarkowego wynosi (1,27-1,285 ) g/cm 3 ; Rys Własnoci elektrolitu w funkcji jego gstoci 1- przewodno elektryczna, 2-temperatura krzepnicia elektrolitu - temperatury elektrolitu; wraz z podwyszeniem temperatury zmniejsza si rezystancja wewntrzna akumulatora, ponadto maleje jego gsto co przypiesza proces dyfuzji w głb masy czynnej płyt (rys. 2.3). Optymalny przedział temperatury dla roztworu kwasu siarkowego wynosi ( ) K; Rys Wpływ temperatury na rozruchowe wyładowanie akumulatora 12V - natenia prdu wyładowania; ze wzrostem prdu wyładowania maleje pojemno akumulatora gdy nie wszystkie jony zd przenikn w głb masy czynnej i procesy elektrochemiczne maj coraz bardziej charakter powierzchniowy (rys.2.4); Rys Charakterystyki wyładowania akumulatora i jego pojemnoci w funkcji prdu wyładowania akumulatora - od warunków eksploatacji; zanieczyszczenie elektrolitu, pokrywy i zacisków akumulatora sprzyja samowyładowaniu akumulatora. b) sprawno akumulatora -wyrónia si w tym zakresie: - sprawno elektryczn: η el = Q w (2.3) Q L gdzie: Q w - ilo elektrycznoci, wyraona w Ah, pobranej z akumulatora do osignicia napicia 1.75V /ogniwo; Q L - ilo elektrycznoci zuytej na naładowanie akumulatora. Sprawno elektryczna prawidłowo eksploatowanego akumulatora wynosi od 0,8 do 0,9.

4 - sprawno energetyczn: η en = A w (2.4) A L gdzie: A w - energia pobrana z akumulatora do osignicia napicia 1.75V / ogniwo; A L - energia zuyta do naładowania akumulatora. Sprawno energetyczna prawidłowo eksploatowanego akumulatora wynosi η en = 0,6-0,7. c) napicie akumulatora - wyrónia si napicie znamionowe, napicie wyładowania oraz napicie ładowania. Napicie znamionowe jest równe sile elektromotorycznej akumulatora bdcej rónic potencjałów jego zacisków biegunowych. Siła elektromotoryczna jednego ogniwa zaley od stanu akumulatora, gstoci elektrolitu oraz temperatury elektrolitu i rednio wynosi 2V. Napicie wyładowania U w jest to rónica potencjałów zacisków biegunowych akumulatora podczas wyładowania go prdem o nateniu I w. U w = E - I w R w (2.5) gdzie : E - siła elektromotoryczna, R w - rezystancja wewntrzna akumulatora. W czasie wyładowania siła elektromotoryczna E maleje, natomiast iloczyn I w R w ronie, maleje wic napicie akumulatora.. Im warto natenia prdu I w jest wiksza i im temperatura jest nisza, tym mniejsze jest napicie kocowe wyładowania. Dla I w = 0,05Q 20 (warto znamionowa) napicie kocowe nie moe by nisze ni 1.7V / 1 ogniwo. Napicie ładowania U ł akumulatora jest to rónica potencjałów jego zacisków biegunowych podczas ładowania akumulatora prdem ładowania o nateniu I ł. U ł = E + I ł R w (2.6) W trakcie ładowania siła elektromotoryczna ronie za iloczyn I ł R w maleje (maleje rezystancja R w ), wic napicie akumulatora ronie. Warto maksymalna napicia ładowania waha si w przedziale (2,4-2,75)V / ogniwo i zaley od wartoci I ł, rodzaju i okresu eksploatacji akumulatora oraz temperatury elektrolitu. Rezystancja wewntrzna zaley od stanu elektrycznego akumulatora, jego konstrukcji i temperatury elektrolitu. Podczas wyładowania akumulatora rezystancja wewntrzna wzrasta. Rezystancja wewntrzna zaley od liczby płyt w ogniwie, odległoci miedzy nimi i rodzaju separatorów. Ze wzrostem liczby płyt czyli wzrostem pojemnoci akumulatora rezystancja wewntrzna maleje według wyraenia : R w = K Q w (2.7) gdzie : K - współczynnik rezystancji wewntrznej, zaley on od stopnia naładowania, temperatury elektrolitu, prdu wyładowania i konstrukcji akumulatora Prdnica Prdnica jest ródłem energii elektrycznej w pojedzie i współpracuje z akumulatorem. Moc prdnicy jest tak dobierana aby pokrywała pełne zapotrzebowanie na energi elektryczn urzdze wyposaenia elektrycznego, w tym równie ładowanie akumulatora. W stosunku do prdnicy formułuje si nastpujce wymagania : - pokrycie zapotrzebowania mocy wszystkich stale włczonych odbiorników w zakresie eksploatacyjnych prdkoci jazdy pojazdu;

5 - dostatecznej rezerwy mocy do doładowywania akumulatora, a take jednoczesnego zasilania wszystkich stale włczonych odbiorników; - stało napicia w szerokim zakresie prdkoci obrotowych twornika, w zmiennych warunkach obcienia i temperatur, ze wzgldu na wraliwo niektórych odbiorników na zmiany napicia; - prawidłowa współpraca z akumulatorem, tzn. szybkie i dostateczne ładowanie akumulatora oraz niemoliwo wyładowywania si akumulatora przez prdnic. - trwało i niezawodno działania w zmiennych warunkach otoczenia (temperatura, wilgotno, zapylenie); - cichobieno pracy; - prosta i mało pracochłonna obsługa; - zwarto i lekko konstrukcji. Dobór prdnicy do pojazdu polega na wyznaczeniu mocy znamionowej prdnicy. W celu wyznaczenia mocy prdnicy sporzdza si bilans energetyczny, w którym oblicza si energi pobieran A o1 przez odbiorniki uytkowane w sposób cigły oraz w sposób dorywczy A o2 w okrelonych warunkach ruchu wzgldnie w okrelonych porach doby. Nastpnie oblicza si energi dostarczan przez prdnic A p, przy których uwzgldnia si ponadto jazd miejsk z odpowiednim współczynnikiem oddawania pełnej mocy k 1 =0.6 oraz jazd poza miastem ze współczynnikiem k 2 =0.95. Porównujc obie energie moliwe jest okrelenie czy prdnica zasili wszystkie odbiorniki i czy jest rezerwa energii do ładowania akumulatora, tzn. A p > A o1 + A o2 A p = P p (k 1 t 1 + k 2 t 2 ) (2.9) gdzie : t 1 - czas jazdy w miecie, t 2 - czas jazdy poza miastem. A. Prdnica prdu stałego 1. Budowa i zasada działania Prdnica samochodowa jest maszyn bocznikow o regulowanym prdzie wzbudzenia i składa si z nastpujcych czci (rys. 2.5) : - stojan z nabiegunnikami i uzwojeniami wzbudzenia, - wirnik z uzwojeniem twornika i komutatorem, - trzymadła szczotkowe ze szczotkami, - tarcze łoyskowe z łoyskami tocznymi, - wentylator. Rys Budowa prdnicy 1-szczotkotrzymacz, 2-szczotka, 3-łoysko, 4-wał twornika, 5-tarcza łoyskowa od strony komutatora, 6-uzwojenie twornika, 7-biegun, 8-uzwojenie wzbudzenia, 9-koło pasowa z wentylatorem, 10- komutator, 11-jarzmo magnenicy, 12-rdze twornika, 13-tarcza łoyskowa od strony napdu Zasad działania prdnicy prdu stałego przedstawia rys.2.6. Wewntrz pola magnetycznego, wytworzonego przez biegun N-S, obraca si wirnik napdzany przekładni pasow przez silnik spalinowy. Na wirniku nawinite s zwoje drutu miedzianego pokrytego lakierem izolacyjnym przy czym pocztek i koniec kadego zwoju s dołczone do ssiednich wycinków komutatora. Podczas obracania si wirnika zwoje przecinaj pole magnetyczne powodujc cigł zmian strumienia magnetycznego obejmujcego zwój, co powoduje indukowanie w nim siły elektromotorycznej według wyraenia :

6 e = d Φ dt (2.10) za dla prdnicy: E = c Φ n (2.11) gdzie : c - stała zalena od konstrukcji prdnicy, Φ - strumie magnetyczny, n - prdko obrotowa wirnika. Rys Zasada działania prdnicy prdu stałego Do komutatora przylegaj szczotki wglowe, do których przyłczony jest odbiornik energii elektrycznej. Komutator pełni w prdnicy funkcj prostownika mechanicznego, poniewa siła elektromotoryczna w jednym zwoju zmienia kierunek podczas obracania si wirnika (rys. 2.7). Rys Rodzaje maszyn prdu stałego a-prdnica obcowzbudna, b-prdnica bocznikowa samowzbudna, c-prdnica bocznikowa samowzbudna, d-prdnica szeregowa, e-prdnica szeregowo-bocznikowa 2. Charakterystyki prdnicy a) Charakterystyka samowzbudzenia prdnicy (rys.2.8)- okrela samowzbudzenie si prdnicy bocznikowej : U = f ( n ) ; I o = 0, I o = 0,5I n, I O = I n Rys Charakterystyki samowzbudzenia prdnicy Samowzbudzenie zachodzi na skutek: - wystpienia magnetyzmu szcztkowego w nabiegunnikach, - zgodnoci strumienia magnetycznego prdu magnesujcego I m (zwrot i kierunek) ze strumieniem magnetycznym szcztkowym, - wartoci rezystancji obwodu wzbudzenia mniejszej od rezystancji krytycznej. b) Charakterystyki zewntrzne prdnicy (rys. 2.9)- okrelaj zaleno napicia prdnicy w funkcji prdu obcienia przy rónych prdkociach obrotowych wirnika: U = f ( I p ) ; n const. Rys Charakterystyki zewntrzne prdnicy Jak wida z rys.2.9 prd maksymalny prdnicy jest ograniczony (2-3)I zn wskutek reakcji twornika zmniejszajcej strumie Φ oraz spadku napicia w obwodzie twornika. Jednak ze wzrostem prdkoci obrotowej zwiksza swoj maksymaln warto, co wymusza konieczno ograniczania maksymalnej wartoci prdu poniej wartoci dopuszczalnej. B. Alternatory W wyposaeniu samochodów coraz czciej stosuje si prdnice prdu przemiennego wyposaone w półprzewodnikowy mostek prostowniczy zwane alternatorami. Przyczyny tego s nastpujce: - alternator moe oddawa znacznie wiksz moc w zakresie małych prdkoci silnika spalinowego ni prdnica prdu stałego (rys. 2.14); - trwało alternatora jest znacznie wiksza, (2-3) razy ni prdnicy prdnicy prdu stałego;

7 - alternator posiada kilkakrotnie wyszy wskanik mocy z 1 kg masy ni prdnica; 1. Budowa i zasada działania Alternator składa si ze stojana z uzwojeniem twornika, wirnika z uzwojeniem wzbudzenia, magnenicy oraz prostownika (rys.2.10). Na wałku magnenicy nawinite jest uzwojenie wzbudzenia. Po obu stronach cewki uzwojenia wzbudzenia s nałoone dwie tarcze stalowe z pazurami pełnice funkcj biegunów, powodujce powstanie osiowego strumienia magnetycznego. Na wałku magnenicy znajduj si równie dwa odizolowane od niego, piercienie lizgowe, do których podłczone s dwa koce uzwojenia wzbudzenia. Do piercieni przylegaj dwie szczotki, doprowadzajce prd stały z akumulatora. Na zewntrz wirnika znajduje si stojan z uzwojeniem trójfazowym twornika. Twornik wykonany jest z pakietu blach stalowych, w którego rowkach ułoone s zwoje uzwojenia. Rys Budowa alternatora 1-dioda prostownicza prdowa, 2-radiator diod prostowniczych masowych, 3-piercie lizgowy uzwojenia wzbudzenia, 4-uzwojenie trójfazowe stojana, 5,6-łoyska toczne wałka magnenicy, 7- szczotka, 8-jarzmo stojana, 9-rdze pazurowy magnenicy, 10-wentylator Prostownik w alternatorze składa si z krzemowych diod prostowniczych, przy czym 3 diody umieszczone s w tarczy łoyskowej (diody masowe, ujemne) oraz 3 diody w radiatorze izolowanym od masy (diody prdowe, dodatnie). W tarczach łoyskowych znajduj si łoyska toczne kulkowe. Umieszczony na wałku wirnika wentylator zapewnia intensywne chłodzenie prostownika i twornika alternatora. Schematy elektryczne przykładowych alternatorów przedstawia rys Rys Schematy elektryczne alternatorów a - alternator dziewiciodiodowy z wbudowanym elektronicznym regulatorem napicia b - alternator szeciodiodowy z przyłczonym regulatorem napicia i przekanikiem Działanie alternatora polega na indukowaniu siły elektromotorycznej w uzwojeniu twornika przez wirujce pole magnetyczne magnenicy i prostowaniu prdu przemiennego przez mostek prostowniczy. Ttnienia napicia wyjciowego s zalene od prdkoci obrotowej wirnika (rys.2.12). Rys Przebieg napicia wyjciowego alternatora 2. Charakterystyki alternatora: a) charakterystyka zewntrzna (rys.2.13) - okrela zaleno napicia alternatora od prdu obcienia (prd zwarcia jest ograniczony). U = f ( I ); n = const., I w = const. Rys Charakterystyka zewntrzna alternatora U 0 -napicie na zaciskach alternatora przy braku prdu obcienia, I z -prd zwarcia, b) charakterystyka prdkociowa obcialnoci (rys.2.14) - okrela zaleno prdu obcienia alternatora w funkcji prdkoci obrotowej wirnika. Umoliwia ustalenie maksymalnej wartoci prdu obcienia i prdkoci obrotowej wirnika przy obcieniu znamionowym. I = f ( n ) ; U = const., I w = const. Rys Charakterystyka prdkociowa obcialnoci alternatora i prdnicy prdu stałego Regulatory prdnic Regulator w obwodzie alternatora słuy jedynie do regulacji napicia, poniewa zaworowe działanie diod prostowniczych alternatora eliminuje stosowanie wyłcznika

8 samoczynnego, a wewntrzna samoregulacja prdu obcienia alternatora sprawia, e ogranicznik prdu staje si zbdny. Regulator w obwodzie prdnicy prdu stałego spełnia trzy funkcje : a) utrzymuje napicie prdnicy na stałym poziomie co jest konieczne dla prawidłowej pracy odbiorników elektrycznych; b) reguluje prd pobierany z prdnicy, zabezpieczajc j przed przecieniem; c) włcza prdnic do równoległej współpracy z akumulatorem w momencie gdy napicie na jej zaciskach wzronie do odpowiedniej wartoci (wyszej od napicia akumulatora). Realizuje to regulator prdnicy składajcy si z trzech podzespołów, odpowiednio: a) regulator napicia; b) ogranicznik prdu; c) wyłcznik samoczynny. A. Przekanikowy regulator prdnicy prdu stałego Składa si z trzech przekaników, które realizuj funkcje regulatora napicia, ogranicznika prdu i wyłcznika samoczynnego lub z dwóch przekaników-jeden przekanik pełni funkcj wyłcznika samoczynnego, drugi regulatora napicia i ogranicznika prdu. Regulator napicia Zasada działania polega na rozwieraniu zestyku S 1 (rys.2.15) włczaniu w obwód wzbudzenia prdnicy rezystora R d, gdy napicie przekroczy okrelon warto U 1 i na zwieraniu styków S 1 pod działaniem spryny przekanika z chwil, gdy napicie spadnie poniej zadanej wartoci napicia U z. Zasad regulacji napicia przedstawiono na rys Na regulator R oddziałuje rónica U pomidzy dwoma sygnałami: napicia zadanego U z oraz napicia rzeczywistego U r. Zasada działania regulatora polega na zmniejszaniu wartoci U do zera, a tym samym utrzymywaniu napicia prdnicy na wymaganym poziomie. Rys Schemat regulatora napicia 1-twornik prdnicy, 2-uzwojenie wzbudzenia prdnicy, 3-przekanik regulatora napicia Rys Zasada działania regulatora napicia R-regulator, P-prdnica, US-układ sprzenia zwrotnego, U-napicie prdnicy, U Z - zadane napicie, U R -napicie rzeczywiste W regulatorach przekanikowych napicia sygnał napicia zadanego U z jest odwzorowany przez nacig spryny odcigajcej zwor przekanika, sygnał U r natomiast przez sił przycigania zwory przez elektromagnes, a układ sprzenia zwrotnego stanowi cewka odwzorowujca napicie na proporcjonaln do niego sił przycigania zwory. Sterowanie prdem wzbudzenia w regulatorze polega na okresowych skokowych zmianach prdu wzbudzenia lub okresowym zwieraniu uzwojenia wzbudzenia z odpowiedni czstotliwoci, powodujc tym samym regulacj wartoci redniej strumienia magnetycznego prdnicy. Ogranicznik prdu Ograniczanie prdu jest konieczne w celu zabezpieczenia prdnicy przed uszkodzeniem spowodowanym przegrzaniem si uzwoje w wyniku obcienia prdnicy prdem wyszym od znamionowego. Długotrwały przepływ takiego prdu grozi przepaleniem si uzwoje lub powstaniem zwarcia midzyzwojowego wskutek wzrostu temperatury uzwojenia. Zasada działania polega na rozwieraniu zestyku S 2 (rys.2.17) i włczenie w obwód wzbudzenia prdnicy rezystora R d, gdy natenie prdu przekroczy warto znamionow i na zwieraniu styków S 2 pod działaniem spryny przekanika z chwil, gdy natenie prdu spadnie poniej wartoci znamionowej. Rys Schemat ogranicznika prdu

9 1-twornik prdnicy, 2-uzwojenie wzbudzenia prdnicy, 3-przekanik ogranicznika prdu Wyłcznik samoczynny. Zapobiega wyładowaniu akumulatora przez twornik prdnicy podczas okresu, w którym napicie prdnicy jest nisze od napicia akumulatora. Zasad działania wyłcznika ilustruje rys W chwili gdy napicie prdnicy przekroczy napicie akumulatora o pewn warto, nastpuje zamknicie styku S 3 łczcego prdnic z akumulatorem do pracy równoległej. Napicie włczania styku mona regulowa, np. dla instalacji 12V wynosi ono ( )V. Rozwarcie styku S 3 wystpi gdy napicie prdnicy bdzie nisze od napicia akumulatora i popłynie prd zwrotny I z o wartoci około 6A. Schemat obwodu zasilania z regulatorem przekanikowym przedstawia rys Rys Schemat wyłcznika samoczynnego prdu zwrotnego 1 - twornik, 2 - uzwojenie wzbudzenia, 3 - przekanik wyłcznika samoczynnego, 4 - akumulator Rys Schemat obwodu zasilania w energi elektryczn z regulatorem przekanikowym prdnicy: WZ-wyłcznik zapłonu, AK-akumulator, PPS-prdnica (L 1 -uzwojenie wzbudzenia prdnicy, Tw-twornik prdnicy, RP-regulator prdnicy (RN-regulator napicia, OP-ogranicznik prdu, WS-wyłcznik samoczynny prdu zwrotnego) B. Przekanikowy regulator alternatora Regulator alternatora posiada tylko układ regulacji napicia. Schemat obwodu zasilania z regulatorem przekanikowym alternatora przedstawia rys Jest to regulator o działaniu dwustopniowym, w którym w stosunku do regulatora jednostopniowego nisza jest rezystancja rezystora dodatkowego R d przez co zmniejsza si warto mocy rozłczanej przez styki przekanika. Regulacja napicia alternatora jest dwustopniowa, przy czym tylko w pierwszym stopniu prd przepływa przez rezystor dodatkowy. W drugim stopniu nastpuje zwarcie styków i zbocznikowanie uzwojenia wzbudzenia. Wykres napicia regulowanego przez regulator dwustopniowy alternatora przedstawia rys Rys Schemat regulatora alternatora Rys Przebieg prdu wzbudzenia i napicia alternatora w funkcji prdkoci obrotowej wirnika dla dwustopniowego regulatora napicia C. Elektroniczne regulatory prdnic Elektroniczne regulatory prdnic wystpuj przewanie jako regulatory napicia i działaj na tej samej zasadzie co regulatory przekanikowe, osłabiajc okresowo prd wzbudzenia prdnicy. Osłabianie prdu wzbudzenia odbywa si jednak nie przez przekanik tylko przez tranzystor. Typowe połczenie tranzystora, przerywajcego prd wzbudzenia, z prdnic przedstawia rys Tranzystor spełnia tu funkcj zaworu, przez który płynie prd wzbudzenia prdnicy. Zawór ten jest na przemian zamykany i otwierany za pomoc sygnału, który doprowadzany jest do bazy tranzystora T1. Podczas pracy prdnicy zmienia si długo okresu przepływu prdu wzbudzenia i długo czasu przerwy przepływu. Wzajemny czas trwania tych okresów zaley od parametrów układu regulatora. Impulsy prdu bazy tranzystora generuje układ sterowania elektromechanicznego (przekanik) lub elektronicznego. W układzie sterowania nastpuje porównanie napicia wyjciowego prdnicy U r z napiciem zadanym U z. Gdy napicie U r > U z nastpuje spadek prdu bazy, zamknicie tranzystora i odcicie prdu wzbudzenia. Wskutek odwzbudzenia napicie prdnicy maleje do wartoci napicia zadanego powodujc skokowy wzrost prdu bazy, otwarcie tranzystora i przepływ prdu wzbudzenia. Rys Schemat blokowy elektronicznego regulatora napicia

10 PPS - prdnica prdu stałego, RN - regulator napicia, 1 - twornik prdnicy, 2 - uzwojenie wzbudzenia prdnicy, T 1 - tranzystor, R 1 - rezystor Schemat obwodu zasilania z elektronicznym regulatorem napicia przedstawia rys Rys Schemat obwodu zasilania z regulatorem elektronicznym prdnicy: WZ - wyłcznik zapłonu, AK - akumulator, WM - wyłcznik masy, A - amperomierz, L 1 - uzwojenia twornika alternatora, L 2 - uzwojenie wirnika alternatora, D 1 -D 6 - diody prostownicze alternatora, T 1 -T 3 - tranzystory, D 10 - dioda Zenera, L 3 -dławik regulatora 2.2 UKŁAD ROZRUCHOWY Jednym z waniejszych obwodów elektrycznych w samochodzie jest układ rozruchowy silnika spalinowego, składajcy si z akumulatora, rozrusznika i urzdzenia sprzegajcego, ułatwiajcego rozruch. Rozrusznik jest szeregowym lub szeregowo bocznikowym silnikiem elektrycznym prdu stałego. Rozruch silnika - to pokonanie momentu sił tarcia, momentu potrzebnego do sprenia czynnika w cylindrach silnika i momentu bezwładnoci mas wirujcych. Opory te zale od rodzaju silnika spalinowego, jego pojemnoci skokowej, liczby cylindrów i temperatury otoczenia. W celu uruchomienia silnika spalinowego naley nada jego wałowi korbowemu pocztkow prdko obrotow, przy której zaczyna si regularny proces zapłonu. Wanym elementem obwodu rozruchowego jest akumulator, przejmujcy obcienie w czasie rozruchu, współpracujcy z rozrusznikiem. Pojemno akumulatora powinna by tak dobrana, aby podczas rozruchu w niskiej temperaturze otoczenia (poniej 0 o C) nie było nadmiernych spadków napicia na jego zaciskach, a take zmniejszenie si prdkoci obrotowej rozrusznika. Dla warunków rodkowoeuropejskich przyjmuje si, e w temperaturze 258\K(-15 o C) obwód rozruchowy powinien zapewni : - silnikowi o zapłonie iskrowym -10 rozruchów w cyklu: włczenie 10s, przerwa 60s; - silnikowi z zapłonem samoczynnym -3 rozruchy w cyklu : włczenie 15s, przerwa 60s; przy czym prdko obrotowa wału korbowego podczas ostatniego rozruchu nie powinna by mniejsza ni : - dla silników z zapłonem iskrowym - (50-100) obr./ min.; - dla silników z zapłonem samoczynnym - ( ) obr./ min. Ponadto dla rozrusznika wymaga si właciwej pracy w temperaturze otoczenia ( ) K, duego momentu rozruchowego i niewielkich wymiarów. Urzdzenie sprzgajce silnik rozrusznika z kołem zamachowym silnika spalinowego powinno zapewni natychmiastowe odłczenia si zbnika rozrusznika po uruchomieniu silnika spalinowego, gdy w przeciwnym przypadku rozrusznik byłby naraony na uszkodzenie mechaniczne. Zasady doboru rozruszników Dobór przełoenia Moment oporowy silnika spalinowego jest wielkoci zmienn, zalen głównie od lepkoci oleju a wic i od temperatury silnika. Przełoenie midzy silnikiem a rozrusznikiem powinno by tak dobrane aby, w warunkach najbardziej niekorzystnych, rozrusznik mógł zapewni wałowi korbowemu odpowiedni prdko obrotow. Wymaga to duego przełoenia, pozwalajcego rozrusznikowi rozwin odpowiedni prdko obrotow. W wikszoci współczesnych konstrukcji przyjmuje si p = Dobór mocy rozrusznika i pojemnoci akumulatora. Istnieje kilka metod doboru mocy rozrusznika i pojemnoci akumulatora. Jedna z nich jako kryterium oceny własnoci rozruchowych przyjmuje minimaln prdko obrotow wału korbowego (n min ) i temperatur rozruchu (T r )-rys.2.24.

11 Rys Zaleno minimalnej rozruchowej prdkoci obrotowej od temperatury silnika spalinowego W przypadku, gdy do nowo projektowanego silnika spalinowego dobiera si rozrusznik i akumulator tok postpowania jest nastpujcy : 1. Znajc moment oporowy silnika M S [Nm] i minimaln prdko obrotow n min [obr./min] w zadanych warunkach rozruchu, moc rozrusznika P R [kw] oblicza si według wzoru : P R = ( M S. n min ) / 9550 η p [kw] (2.12) w którym η p = 0,85 - sprawno przekładni zbatej. 2. Moment obrotowy rozrusznika M R [Nm] i jego prdko obrotow n R [obr./min.] oblicza si z zalenoci : M R = M S / p. η p [Nm] (2.13) n R = n min. p ; [obr./min.] przy czym : p = z 2 / z 1 (2.14) gdzie : z 1 - liczba zbów zbnika, z 2 - liczba zbów wieca koła zamachowego. Jeli charakterystyki momentów oporowych silnika spalinowego, podczas rozruchu nie s znane, moc rozrusznika P R oblicza si ze wzorów empirycznych : a) dla silnika zapłonem iskrowym : PR = 30 V SS [Nm] (2.15) b) dla silników z zapłonem samoczynnym : PR = (50-70) V SS [Nm] (2.16) 3. Wykorzystujc charakterystyki mechaniczne rónych typów rozruszników, przeznaczonych do współpracy z okrelonym akumulatorem przy jego dopuszczalnym stopniu wyładowania dobiera si taki rozrusznik, którego charakterystyka n R = f (P R ) jest redni z moliwych charakterystyk mechanicznych (rys. 2.25). Rys Wykres do wyboru rozrusznika według jego charakterystyk mechanicznych 1-charakterystyka mechaniczna rozrusznika przy maksymalnej pojemnoci akumulatora, maksymalnej temperaturze elektrolitu, minimalnym rozładowaniu akumulatora; 2--charakterystyka mechaniczna rozrusznika przy minimalnej pojemnoci akumulatora, minimalnej temperaturze elektrolitu, maksymalnym dopuszczalnym stopniu rozładowaniu akumulatora; 3,4-proste odpowiadajce maksymalnej i minimalnej prdkoci obrotowej wału korbowego podczas rozruchu; 5-mechaniczna charakterystyka rozrusznika, odpowiadajca danym warunkom rozruchu 4. Wyznaczy charakterystyki mechaniczne n R = f (I R ) oraz P R = f (I R ) wybranego typu rozrusznika i charakterystyk zewntrzn akumulatora U A = f ( I R ). 5. Na charakterystyce P R = f (I R ) zaznacza si punkt pracy (a)-rys.2.25, przy którym moment jest równy momentowi obliczonemu według wzoru (2.13) a na charakterystyce n R = f (I R ) okrela si prdko n * odpowiadajc temu momentowi. 6. Porównujc dalej warto prdkoci obrotowej rozrusznika n R obliczon według wzoru (2.14) z wartoci n * tej prdkoci.. Jeli wartoci te s róne, to naley wyznaczy now charakterystyk n R =f(i R ) (na rys.2.26 linia kreskowa przechodzca przez punkt odpowiadajcy obliczonej według wzoru (*) prdkoci n R ) oraz now charakterystyk U A =f(i R ) prosta (2), przy których wartoci n R i n * bd takie same. W tym celu naley zbudowa charakterystyk spadków napicia na rezystancjach rozrusznika U R = f ( I R ), przedstawion na rys.2.26 przez Rys Wyznaczenie charakterystyki zewntrznej akumulatora przy obliczonych wartociach momentu i prdkoci obrotowej rozrusznika

12 prost (1), i nastpnie okreli napicie indukowane w rozruszniku, niezbdne do uzyskania obliczeniowej prdkoci obrotowej: * E n R E = (2.17) * n gdzie : E * - napicie indukowane w rozruszniku wyznaczone graficznie przy prdkoci obrotowej wirnika rozrusznika n * n R - obliczeniowa (niezbdna prdko obrotowa wirnika ) wyznaczona według wzoru (2.13). Po wyznaczeniu napicia indukowanego w rozruszniku buduje si obliczeniow charakterystyk prdowo - napiciow, przy której jest zapewniona zadana prdko obrotowa wału korbowego silnika z wybranym typem rozrusznika (prosta 2 na rys.2.26). 7. Uwzgldni spadek napicia U w przewodach łczcych i zestykach obliczony dla prdu I K. Spadek ten dodaje si do bilansu napi przy prdzie I K i rysuje si now charakterystyk akumulatora U A = f ( I R ) - ( prosta 3 na rys. 2.26). 8. Punkt pracy oznaczony na rys jako (U N, I N ) zapewnia niezbdne dla rozrusznika wartoci M R i n R, a prd zwarciowy odpowiadajcy obliczeniowej charakterystyce akumulatora wynosi : I NU A0 I AK = (2.18) U A0 U N 9. Przy doborze akumulatora oblicza si warto prdu jednej płyty dodatniej I +, dla zadanych warunków rozruchu (temperatura elektrolitu T e, dopuszczalny stopie wyładowania akumulatora Q, liczba rozruchów N r ) oraz oblicza si liczb płyt dodatnich akumulatora: n + = I IA K + (2.19) oraz pojemno akumulatora : Q 20 = Q 20 n + (2.20) gdzie : Q 20 - pojemno przy 20 godzinnym prdzie wyładowania odniesiona do jednej płyty dodatniej (Q 20 = 15 Ah). Obliczon warto pojemnoci akumulatora zaokrgla si do najbliszej pojemnoci katalogowej. Znane s równie literaturowo [9,12,16] bardziej uproszczone metody doboru rozruszników i akumulatorów. Rozruszniki elektryczne We współczesnych samochodach zazwyczaj s stosowane róne rodzaje rozruszników (rys.2.27), a najczciej rozruszniki elektryczne wirujce. Rozrusznik taki składa si z silnika prdu stałego szeregowego lub szeregowo - bocznikowego, mechanizmu sprzgajcego i zbnika. O wyborze rodzaju silnika elektrycznego do rozrusznika decyduje warto maksymalnego momentu obrotowego w pocztkowej fazie rozruchu i prdko obrotowa jak powinien osign silnik spalinowy. Na rys przedstawiono charakterystyki: moment oraz prdko obrotow w funkcji prdu obcienia dla silnika szeregowego, szeregowo - bocznikowego i bocznikowego. Z zalenoci tych wynika, e najkorzystniejsze dla rozruchu silnika spalinowego s charakterystyki silników szeregowych i szeregowo - bocznikowych, poniewa dla okrelonego poboru prdu z akumulatora prdko obrotowa jest wiksza ni silnika bocznikowego, co jest bardzo istotne dla obwodu rozruchowego z uwagi na ograniczon pojemno akumulatora w pojedzie. Stosowanie przekładni zbatej pomidzy

13 silnikiem i rozrusznikiem o przełoeniu o wartoci p=8-20, w zalenoci od rodzaju i wielkoci silnika spalinowego, pozwala na zmniejszenie momentu elektromagnetycznego niezbdnego do rozruchu i zastosowanie rozruszników o małych wymiarach. Coraz czciej stosuje si te rozruszniki, w których silniki elektryczne wyposaa si w magnesy trwałe (zamiast uzwoje wzbudzenia i nabiegunników), za mechanizmy sprzgajce w przekładnie planetarne, co zwiksza przebiegi midzyobsługowe (pierwsza obsługa rozrusznika przy przebiegu 500 tysicy km). Moce rozruszników dla rónych typów i wielkoci silników spalinowych zawieraj si w przedziale (0.5-15) kw. Rys Klasyfikacja rozruszników Rys Zaleno momentu elektromagnetycznego i prdkoci obrotowej silników prdu stałego: szeregowego (s), szeregowo-bocznikowego (s-b) i bocznikowego (b) w funkcji prdu akumulatora Zazbienie rozrusznika z wiecem koła zamachowego silnika spalinowego nastpuje poprzez mechanizm sprzgajcy. Pod wzgldem jego budowy rozrónia si : -rozrusznik ze rubowym mechanizmem sprzgajcym o włczeniu jedno lub dwustopniowym; -rozrusznik z przesuwnym zbnikiem o włczeniu jedno lub dwustopniowym; -rozrusznik ze rubowo - przesuwnym zbnikiem; -rozrusznik o przesuwnym wirniku. Mniejsze rozruszniki włczane s jednostopniowo, a wiksze dwustopniowo, dziki czemu uzyskuje si korzystniejszy przebieg prdu rozrusznika. Rozrusznik ze rubowym urzdzeniem sprzgajcym o włczeniu jednostopniowym Rozwizanie mechanizmu tego typu jest stosowane w rozrusznikach małej mocy. Schemat budowy i zasady działania ilustruje rys Zbnik, zwany kołem Bendix zaopatrzony w przeciwciar, porusza si po gwincie trapezowym wałka lub tulejki zwizanej z wałkiem wirnika tward spryn rubow. Z chwil włczenia zasilania rozrusznika prdem, wirnik rozrusznika zaczyna si obraca i pod wpływem bezwładnoci zbnik przemieszcza si do zazbienia z wiecem koła zamachowego. Jeeli zby zbnika i wieca przypadkowo natrafiaj na siebie, to pokonujc opory tarcia zbnik przekrca si a do zazbienia. Spryna rubowa działa jako amortyzator zapobiegajcy zbyt gwałtownemu zazbianiu. cicia na zbach zbnika ułatwiaj zazbianie w przypadku natrafienia zb na zb. Kiedy silnik zacznie pracowa, prdko obrotowa zbnika napdzanego przez wieniec koła zamachowego przewysza prdko obrotow wirnika rozrusznika, co powoduje samoczynne wyzbienie zbnika z wieca koła zamachowego. Rys Rozrusznik ze rubowym urzdzeniem sprzgajcym o włczeniu jednostopniowym 1-uzwojenie wzbudzenia, 2-biegun stojana, 3-korpus rozrusznika (jarzmo obwodu magnetycznego), 4- zacisk przewodu od akumulatora, 5-opaska ochronna od strony komutatora, 6-komutator, 7-wirnik, 8- spryna rubowa, 9-zbnik, 10-tuleja z gwintem trapezowym Rozrusznik ze rubowo - przesuwnym zbnikiem o włczeniu dwustopniowym. Mechanizm sprzgajcy ze rubowo-przesuwnym zbnikiem stosowany jest w rozrusznikach z silnikami elektrycznymi o mocy do kilku kw. Na rys przedstawiono schemat budowy i zasad działania rozrusznika ze rubowo - przesuwnym zbnikiem o włczeniu dwustopniowym. Zazbienie zbnika z wiecem na kole zamachowym silnika nastpi za porednictwem wyłcznika elektromagnetycznego. Włcznikiem rozrusznika zamyka si obwód zasilajcy napicie uzwojenia elektromagnesu - wcigajce i podtrzymujce. Elektromagnes powoduje ruch dwigni i przesuwanie tulei ze sprzgłem i zbnikiem w kierunku wieca koła zamachowego. Pomidzy tulej a sprzgłem i zbnikiem znajduje si spryna, która zostaje cinita w przypadku trafienia zba zbnika na zb wieca koła

14 zamachowego. Pod wpływem siły spryny nastpuje zazbienie, gdy wirnik silnika obraca si po zamkniciu zestyku wyłcznika elektromagnetycznego. Rys Schemat elektryczny rozrusznika ze rubowo-przesuwnym zbnikiem o włczeniu dwustopniowym 1-akumulator, 2-przycisk rozruchowy, 3-spryna zwrotna, 4-styki wyłcznika elektroma-gnetycznego, 5-uzwojenie podtrzymujce, 6-uzwojenie wcigajce, 7-uzwojenie wzbudzenia silnika elektrycznego, 8-komutator, 9-wirnik, 10-wielowypust rubowy, 11-piercienie prowadnicy, 12-sprzgło jednokierunkowe, 13-zbnik, 14-wieniec koła zamachowego, 15-nabiegunnik stojana Dziki zastosowaniu skrtnego ruchu zazbianego zbnika, uderzenie zbnika w wieniec koła zamachowego jest łagodne, w rezultacie zuycie zbów jest znacznie mniejsze. Zastosowanie sprzgu jednokierunkowego uniemoliwia napdzanie wirnika rozrusznika z chwil rozpoczcia pracy przez silnik spalinowy. Po wyłczeniu napicia zasilajcego tuleja z zbnikiem cofa si do pozycji wyjciowej. Rozrusznik z przesuwnym zbnikiem o włczeniu dwustopniowym Rozruszniki o duej mocy znamionowej przewanie posiadaj przesuwny zbnik włczany dwustopniowo. Dwustopniowe włczanie rozrusznika jest realizowane specjalnym wyłcznikiem sterujcym (rys.2.31). Z chwil zamknicia styków przycisku rozrusznika pojawia si napicie na uzwojeniu wyłcznika sterujcego i uzwojeniu podtrzymujcym wyłcznika głównego. Nastpuje zwarcie ruchomego styku wyłcznika sterujcego, co powoduje zasilanie napiciem z akumulatora: uzwojenie bocznikowe i uzwojenie pomocnicze silnika elektrycznego oraz równolegle z nim połczone uzwojenie wcigajce wyłcznika głównego oraz czci napicia znamionowego, ograniczonego spadkiem napicia na uzwojeniu pomocniczym, wirnika silnika. Wirnik pod wpływem niewielkiego prdu zaczyna obraca si a wyłcznik główny przesuwa zbnik w kierunku koła zamachowego. Niewielki moment obrotowy wytwarzany przez silnik wystarczy na łagodne zazbienie si zbnika z wiecem koła zamachowego nawet w przypadku gdy zb zbnika natrafi na zb wieca. W kocowej fazie nastpuje zwarcie styku mostka stykowego wyłcznika głównego, co powoduje zasilanie pełnym napiciem uzwojenia szeregowego i wirnika silnika. Rozrusznik wytwarza maksymalny moment obrotowy, rozpoczynajc rozruch silnika spalinowego. Rys Schemat elektryczny rozrusznika z przesuwnym zbnikiem o włczeniu dwustopniowym 1-wirnik, 2-uzwojenie szeregowe silnika elektrycznego, 3-uzwojenie wcigajce, 4-uzwojenie dodatkowe, 5-uzwojenie podtrzymujce, 6-mostek stykowy, 7-główny wyłcznik elektromagnetyczny, 8-sterujcy wyłcznik elektromagnetyczny, 9-uzwojenie hamujce, 10-akumulator, 11-przycisk rozruchowy Zastosowane w rozruszniku sprzgło tarczowe zabezpiecza wirnik przed napdzaniem go od silnika spalinowego.dodatkowe uzwojenie bocznikowe w silniku rozrusznika ogranicza wzrost prdkoci obrotowej wirnika silnika rozrusznika w przypadku nie zazbienia si zbnika z wiecem koła zamachowego i pracy na biegu jałowym. W niektórych typach rozruszników stosuje si dodatkowy obwód łczcy z odpowiednim przekanikiem uniemoliwiajcym powtórne włczenie rozrusznika, gdy obraca si jego wirnik. Rozrusznik z przesuwnym wirnikiem Rozrusznik z przesuwnym wirnikiem (rys.2.32) ma oprócz uzwojenia głównego, uzwojenie pomocnicze i uzwojenie podtrzymujce. W stanie spoczynku wirnik rozrusznika, pod wpływem spryny, wysunity jest z pola biegunów silnika a zbnik jest wyzbiony z wieca koła zamachowego. Rys Schemat elektryczny rozrusznika z przesuwnym wirnikiem o włczeniu dwustopniowym a - pierwszy stopie włczenia, b - drugi stopie włczenia

15 1-przycisk rozruchowy, 2-akumulator, 3-wyłacznik elektromagnetyczny, 4-mostek zwierajcy (przechylny), 5-dwignia zwalniajca mostek 4, 6-spryna zwrotna, 7-tarcza zwalniajca dwigni 5, 8-wirnik, 9-wieniec zbaty koła zamachowego, 10-zbnik, 11-uzwojenie szeregowe silnika elektrycznego, 12-uzwojenie pomocnicze, 13-uzwojenie podtrzymujce W pierwszej fazie pracy rozrusznika, pod wpływem pola magnetycznego uzwojenia podtrzymajcego i pomocniczego, wirnik jest wcigany midzy bieguny i jednoczenie powoli si obraca. Zbnik zazbia si wówczas z wiecem koła zamachowego. W kocowej fazie zazbiania zbnika dwignia, której ruch zaley od przesunicia si wirnika, włcza pełne zasilanie głównego uzwojenia rozrusznika, rozrusznik wytwarza pełny moment obrotowy i uruchamia silnik spalinowy. Gdy silnik zacznie pracowa, wirnik rozrusznika jest napdzany przez koło zamachowe, wskutek tego wzrasta siła elektromotoryczna w wirniku rozrusznika co powoduje zmniejszenie natenia prdu w uzwojeniu głównym i zmniejszenie, wywieranego na wirnik, momentu magnetycznego (zaley od kwadratu natenia prdu). Aby wirnik przypadkowo nie wysunł si z pola biegunów podczas nieregularnego pocztkowo biegu silnika, uzwojenie podtrzymujce nadal jest zasilane prdem z akumulatora. Dopiero wyłczenie włcznika rozrusznika powoduje zanik prdu w uzwojeniu podtrzymujcym i powrót wirnika do pozycji wyjciowej. Sprzgło tarczowe umieszczone w rozruszniku słuy jako zabezpieczenie rozrusznika przed przecieniem i jednoczenie, podobnie jak sprzgło jednokierunkowe, chroni wirnik przed napdzaniem od silnika spalinowego. Charakterystyczne parametry rozruszników: a) maksymalny moment obrotowy - okrela si wzorem : C (E U M max = A sz ) (2.21) R gdzie : C - stała konstrukcyjna silnika, E A - SEM akumulatora, ΣU sz - spadek napicia na szczotkach silnika, ΣR - suma rezystancji akumulator - rozrusznik. b) maksymaln moc rozrusznika - okrela si wzorem : P max = (E A 4 U ) 2 sz R (2.22) c) prdko obrotow - okrela si ze wzoru : n = E U - I R A sz R (2.23) C Φ gdzie : Φ - strumie magnetyczny silnika elektrycznego, I R - prd pobierany przez rozrusznik. d) napicie na zaciskach rozrusznika okrela si wzorem : U R = E A - I R ( R A + R p ) (2.24) gdzie : R A - rezystancja wewntrzna akumulatora, R p - rezystancja przewodów łczcych rozrusznik z akumulatorem. Parametrami znamionowymi rozrusznika s : - moc znamionowa - jest to maksymalna moc, któr oddaje rozrusznik przy okrelonym napiciu i pojemnoci ródła zasilajcego; - napicie znamionowe - jest to napicie odpowiadajce napiciu znamionowemu akumulatora (6V, 12V, 24V); - znamionowa prdko obrotowa - jest to prdko jak posiada silnik rozrusznika przy oddawaniu mocy maksymalnej. Urzdzenia ułatwiajce rozruch

16 W celu ułatwienia rozruchu silników spalinowych stosuje si układy ułatwiajce rozruch, do których nale: wiece arowe, nagrzewnice, wiece płomieniowe, podgrzewacze rozruchowe sterowane przez specjalne układy elektromechaniczne lub elektroniczne. wiece arowe umieszczane s w komorze spalania i podgrzewaj sprone powietrze ułatwiajc samozapłon wtrynitego paliwa. W najbardziej popularnym prtowym wykonaniu wiecy arowej (rys. 2.33) składa si ona z nagwintowanego rdzenia metalowego o niskiej rezystancji, który wraz z uzwojeniem rubowym jest osadzony w proszku ceramicznym o wysokiej przewodnoci ceramicznej, wypełniajcym rozgrzewany prt rurowy o zalepionym kocu. Prt wraz z rdzeniem jest osadzony szczelnie w obudowie wiecy wkrcanej w głowic silnika. Uzwojenie grzewcze wiecy składa si z dwóch czci łczonych laserowo, z których dolna cz pełni funkcj wyłcznie grzewcz, natomiast górna zapewnia samo stabilizacj temperatury na podanym poziomie. Rys wieca arowa Bosch 1-gwintowana kocówka rdzenia, 2-nakrtka, 3-podkładka izolujca, 4-uszczelnienie gumowe, 5- proszek ceramiczny o duej przewodnoci elektrycznej, 6-gwint obudowy, 7-stokowy czop uszczelniajacy, 8-obudowa wiecy arowej, 9-uzwojenie regulujce temperatur, 10-powierzchnia połczenia laserowego, 11-uzwojenie grzewcze, 12-arowy prt rurowy Nagrzewnica lub wieca płomieniowa umieszczona jest w kolektorze sscym silnika i podgrzewa powietrze zasysane do cylindrów. Podgrzewacz rozruchowy stanowi zespół złoony z silnika elektrycznego, pompy paliwowej, dmuchawy i pompy wodnej. Ciepło uzyskane w wyniku spalania paliwa w odpowiednim kotle, podgrzewa ciecz chłodzc silnik w wymienniku ciepła podgrzewacza oraz olej w misce olejowej, ułatwiajc w ten sposób rozruch silnika w niskich temperaturach (poniej 273K). 2.3 UKŁAD ZAPŁONOWY Zapłon mieszanki paliwowo - powietrznej W przestrzeni midzy elektrodami wiecy, w wyniku przyłoonego napicia, nastpuje jonizacja lawinowa czsteczek. Przestrze midzy elektrodami wypełnia si mostkiem poruszajcych si elektronów, jonów ujemnych i jonów dodatnich. Jest to tzw. wyładowanie pojemnociowe. Wytwarzana w tej fazie energia kinetyczna noników ładunku elektrycznego w postaci przeskoku iskrowego i łuku, któremu towarzyszy intensywne wydzielanie si ciepła. Kanał iskrowy inicjuje zapalenie si mieszanki. Energia konieczna do zapłonu mieszanki wynosi około 0.4 MJ. Płomie pojawia si w mieszance dopiero po pewnym czasie po wyładowaniu iskrowym (15-20) o OWK. Okres midzy przeskokiem iskry a pojawieniem si płomienia nazywany jest okresem indukcji lub spalaniem zimnym, w którym odbywaj si w mieszance porednie reakcje utleniania paliwa i tworzenia nadtlenków i aldehydów. Druga faza procesu spalania rozpoczyna si z chwil pojawienia si płomienia w komorze spalania. Powstały płomie ogarnia szybko coraz dalsze strefy komory spalania wskutek czego gwałtownie podwysza si cinienie (około 0,6 MN/m ) i temperatura ładunku cylindra (około 2200K). Proces spalania mieszanki charakteryzowany jest prdkoci rozprzestrzeniania si płomienia w mieszance. Prdko ta zaley od składu mieszanki, intensywnoci zawirowania, cinienia sprania oraz temperatury mieszanki i wynosi (20-30) m/s. Napicie inicjujce wyładowanie zaley od : - kształtu elektrod wiecy - w celu przypieszenia jonizacji stosuje si elektrody ostro zakoczone; - odstpu midzy elektrodami - stosuje si odstp (0,6-0,9) mm;

17 - materiału elektrod i ich powierzchni - elektrody nie powinny zbyt szybko utlenia si, za chropowata powierzchnia powoduje obnienie napicia przebicia; - szybkoci narastania napicia - im szybciej narasta napicie na elektrodach wiecy tym wysze jest napicie przebicia; - biegunowo instalacji - przy biegunie "+" połczonym z mas przebicie przestrzeni midzy elektrodami, ze wzgldu na wysz temperatur rodkowej elektrody wiecy zapłonowej, nastpuje przy niszej wartoci napicia przebicia; - właciwoci mieszanki. Powysze właciwoci ujmuje empiryczny wzór Paschena, odwzorowany na rys.2.34: U = kap, [V] (2.25) T gdzie: k - współczynnik zaleny od materiału, ukształtowania i rozmieszczenia elektrod, a - odstp midzy elektrodami [mm], p - cinienie [MPa], T - temperatura [K}. oraz ilustruj wykresy na rys Rys Zaleno napicia przebicia na wiecy zapłonowej od cinienia i temperatury w cylindrze silnika Zapłon akumulatorowy Budowa i działanie układu - obwód zapłonu akumulatorowego (rys. 2.35) składa si: - ze ródła prdu (akumulator, prdnica); - z cewki zapłonowej, przetwarzajcej niskie napicie (12V) na wysokie (10-24kV), niezbdne do wywołania przeskoku iskry pomidzy elektrodami wiecy zapłonowej; - aparatu zapłonowego składajcego si z przerywacza w obwodzie niskiego napicia i rozdzielacza w obwodzie wysokiego napicia oraz regulatorów kta wyprzedzenia zapłonu; - kondensatora, który włczony jest równolegle do styków przerywacza i przypiesza zanikanie strumienia magnetycznego w cewce, co zapewnia wzrost napicia indukowanego oraz zmniejsza iskrzenie midzy stykami; - wiec zapłonowych, do wyładowa iskrowych w komorach spalania silnika; - przewodów niskiego i wysokiego napicia; Rys Schemat elektryczny bateryjnego układu zapłonowego silnika czterocylindrowego 1-wyłcznik zapłonu, 2-akumulator, 3-uzwojenie pierwotne cewki zapłonowej, 4-przerywacz prdu pierwotnego, 5-uzwojenie wtórne cewki zapłonowej, 6-krzywka, 7-rozdzielacz wysokiego napicia, 8-wieca zapłonowa W zjawiskach wystpujcych w obwodzie zapłonowym wyrónia si trzy okresy : - zamknicie si styków przerywacza i proces narastania prdu w obwodzie pierwotnym, - otwarcie styków przerywacza i proces indukowania si w uzwojeniach cewki sił elektromotorycznych, - wyładowanie iskrowe na elektrodach wiecy zapłonowej. Okres 1 Po zamkniciu si styków przerywacza w obwodzie pierwotnym układu płynie prd i 1, którego warto wyraa si wzorem : i 1 = U R {1 - exp (- t T z )} (2.26) gdzie : U - napicie akumulatora, R - rezystancja obwodu pierwotnego, T - stała czasowa obwodu pierwotnego, t z - czas zamknicia styków przerywacza. Prd i1 narasta według krzywej wykładniczej i po czasie 5T równa si w przyblieniu :

18 i 1 ust = U R (2.27) Okres 2 Po rozwarciu styków przerywacza obwód pierwotny zamyka si przez kondensator C, stajc si obwodem drgajcym RLC z zanikajcym przepływem prdu i 1 (rys.2.36).uzwojenie wtórne jest równie obwodem drgajcym sprzonym indukcyjnie z obwodem pierwotnym, co powoduje indukowanie si siły elektromotorycznej e 2 max o wartoci : e 2 max = I 1 C z 1 z 1 L 2 + C 2 (2.28) gdzie:l- indukcyjno cewki zapłonowej, C 1 - pojemno obwodu pierwotnego, C 2 - pojemno obwodu wtórnego, z 1 / z 2 - przekładnia cewki zapłonowej. Rys Przebiegi prdu pierwotnego i 1 (a), napicia wtórnego e 2 (b) w funkcji czasu Okres 3 Przejciowy proces drga tłumionych e 2, wystpiłby wtedy gdyby nie doszło do przebicia na elektrodach wiecy zapłonowej (rys.2.36b - linia przerywana). W rzeczywistoci napicie przebicia U p na wiecy jest nisze od U 2 max i proces drga urywa si. W wyładowaniu na elektrodach wiecy wyrónia si nastpujce fazy: - wyładowanie iskrowe (pojemnociowe), wywołuje je energia zgromadzona w polu elektrycznym pojemnoci obwodu zapłonowego, trwa kilka mikrosekund, natenie prdu osiga warto chwilow ( ) ma, charakteryzuje si jasno - niebiesk iskr; - wyładowanie łukowe i nastpujce po nim wyładowanie jarzeniowe (indukcyjne), ródłem ich jest energia skupiona w polu magnetycznym układu zapłonowego, trwa kilka milisekund, natenie prdu jest nisze i wynosi kilkadziesit ma, charakteryzuje si słabym wieceniem o barwie czerwono - fioletowej. Zapłon elektroniczny W konwencjonalnym układzie z cewk zapłonow zarówno energia zapłonu jak i wysokie napicie s ograniczone mechaniczn wydajnoci łczeniow przerywacza. Za wzrost stopnia sprania silników spalinowych, domieszki antydetonacyjne wytwarzajce nagar na izolatorach wiec zapłonowych oraz stosowanie uboszych mieszanek, które wymagaj wikszych odstpów elektrod, determinuj wzrost mocy układu zapłonowego. Klasyczny układ zapłonowy nie moe prawidłowo spełnia tych wymaga, std konieczno stosowania elektronicznych układów zapłonowych. Wyrónia si tu: a) elektroniczne układy zapłonowe ze sterownikiem stykowym : - tranzystorowy układ zapłonowy, - kondensatorowy układ zapłonowy; b) elektroniczne układy zapłonowe ze sterownikiem bezstykowym. Tranzystorowy układ zapłonowy W układzie tranzystorowym, zwanym równie układem gromadzcym energi w indukcyjnoci, elementem sterujcym przepływ prdu w uzwojeniu pierwotnym jest tranzystor (rys.2.37). Obwód główny tranzystora zasilany jest z akumulatora. Prd bazy tranzystora, niezbdny do włczenia tranzystora, co jest równoznaczne z przepływem prdu przez uzwojenie pierwotne cewki zapłonowej (gromadzenie energii w indukcyjnoci cewki) moe płyn w przypadku zwarcia styków przerywacza. Prd ten jest znacznie mniejszy (20-50) razy od wartoci prdu płyncego przez złcze emiter - kolektor tranzystora i uzwojenie pierwotne cewki. W chwili zwarcia styków przerywacza tranzystor przestaje przewodzi, nagromadzona w indukcyjnoci energia zostaje rozładowana. Nagła zmiana prdu w

19 uzwojeniu pierwotnym cewki zapłonowej powoduje indukowanie si impulsu wysokiego napicia w jej uzwojeniu wtórnym i wyładowanie elektryczne na elektrodach wiecy zapłonowej. Rys Schemat elektronicznego układu zapłonowego z gromadzeniem energii w indukcyjnoci (tranzystorowy układ zapłonowy) Układ tranzystorowy charakteryzuje si wyszym ni w układzie klasycznym napiciem wtórnym w zakresie niskich i wysokich prdkoci obrotowych silnika. Jest to spowodowane duo szybszym zanikiem prdu bazy (bez iskrzenia i o mniejszej wartoci ni prd cewki w obwodzie klasycznym) oraz impulsowej pracy tranzystora. Kondensatorowy układ zapłonowy Układ gromadzcy energi w pojemnoci zwany jest te układem tyrystorowym, a nazwa ta pochodzi od elementu sterujcego przepływem prdu w uzwojeniu pierwotnym cewki zapłonowej (tyrystora) najczciej stosowanego w układach kondensatorowych. Rys.2.38 przedstawia schemat wyjaniajcy zasad działania układu. Kondensator ładowany jest napiciem z akumulatora przez przetwornic. Rozładowanie energii nagromadzonej w kondensatorze nastpuje poprzez tyrystor na cewk zapłonow w chwili rozwarcia styków przerywacza. W wyniku rozładowania kondensatora, znajdujcego si w uzwojeniu pierwotnym cewki, w jej uzwojeniu wtórnym indukowany jest impuls wysokiego napicia wywołujcy przeskok iskry na elektrodach wiecy. Rys Schemat elektronicznego układu zapłonowego z gromadzeniem energii w pojemnoci (tyrystorowy układ zapłonowy) Elektroniczne układy zapłonowe ze sterowaniem bezstykowym Bezstykowy układ sterowania składa si z: - czujnika (zastpujcego krzywk układu stykowego) wytwarzajcego sygnał elektryczny w chwili zapłonu, - układu formujcego, przekształcajcego sygnał z czujnika na impuls wysterowywujcy tranzystor lub tyrystor układu zapłonowego. W układach zapłonowych ze sterowaniem bezstykowym stosowane s czujniki parametryczne i generatorowe. Stosuje si nastpujce czujniki parametryczne: - wzajemno indukcyjne, wykorzystujce zmienno indukcji wzajemnej kilku uzwoje, - fotooporowe, wykorzystujce zmian rezystancji pod wpływem wiatła. Czujniki te charakteryzuj si tym, e sygnał sterowany kształtuje si przez zmian parametrów obwodu, takich jak rezystancja, pojemno i indukcyjno. Sporód czujników generatorowych stosuje si : - magnetoelektryczny, składajcy si z nieruchomej cewki i wirujcego magnesu trwałego (liczba biegunów odpowiada liczbie cylindrów silnika spalinowego), - fotoelektryczny, zbudowany z nieruchomego ródła wiatła (dioda luminescencyjna) i obracajcej si z prdkoci obrotow silnia tarczy z naciciami, których ilo odpowiada liczbie cylindrów silnika. Elementami elektronicznymi stosowanymi w tym czujniku s fotorezystory, fotodiody i fototranzystory. Przykładowe rozwizanie elektronicznego układu zapłonowego ze sterowaniem za pomoc czujnika magnetoelektrycznego przedstawia rys Rys Schemat elektronicznego układu zapłonowego ze sterowaniem za pomoc czujnika magnetoindukcyjnego w samochodzie FSO Polonez Caro.

20 a) schemat pogldowy, b) schemat ideowy, c) połczenia modułu elektronicznego GL-118 z układem Dla porównania przestawionych układów zapłonowych podaje si ich charakterystyki napicia w obwodzie wtórnym oraz poboru prdu przez układ zapłonowy w funkcji prdkoci obrotowej silnika. Porównanie tych charakterystyk wskazuje na wyszo układów zapłonowych tyrystorowych ze sterowaniem bezstykowym UKŁAD ELEKTRYCZNY WTRYSKU PALIWA Cigłe zaostrzanie norm ograniczajcych dopuszczaln emisj zwizków toksycznych w spalinach, uniemoliwia obecnie ganikowym układom zasilania ich spełnienie. Aby spełni wymagania ekologiczne, zastosowano w silnikach o ZI wtryskowy system zasilania, pocztkowo w celu wyeliminowania wad zasilania ganikowego z analogiczn optymalizacj pracy silnika; na maksymaln moc N e i minimalne jednostkowe zuycie paliwa g e. Badania wykazały, e zastosowanie zasilania wtryskowego powoduje zmniejszenie emisji zwizków toksycznych w nieustalonych warunkach pracy silnika (przyspieszanie, hamowanie) o % w porównaniu z zasilaniem ganikowym. Obecnie najnowsze systemy wtrysku benzyny pozwalaj optymalizowa prac silnika o zapłonie iskrowym poprzez sterowanie mas powietrza dla potrzeb spalania stechiometrycznego (+/- 4%), przede wszystkim ze wzgldu na minimaln toksyczno spalin i minimalne zuycie paliwa. W tego typu układach dawka paliwa odmierzana jest precyzyjnie i podawana do układu dolotowego za porednictwem wtryskiwaczy, w zalenoci od stanu cieplnego silnika i jego obcienia, temperatury i cinienia powietrza atmosferycznego, masy zasysanego powietrza oraz składu spalin. Dodatkowo, obnienie koncentracji toksycznych składników spalin (CO, C, NO x ) uzyskuje si poprzez [3,4]: - elektroniczne sterowanie prac układu zapłonowego; - zastosowanie recyrkulacji spalin; - katalityczne dopalanie CO i CH oraz redukcja NOx w układzie wydechowym. Poszukiwania sposobów zwikszania sprawnoci silników o zapłonie iskrowym doprowadziły do stosowania silników z bezporednim wtryskiem benzyny do cylindrów silnika. Zaletami takich konstrukcji jest : znaczco wysza sprawno (jednostkowe zuycie paliwa wynosiło 270 g/ kwh), wysze koszty wytwarzania zwizane z wymagan dokładnoci wykonania czci i zespołów wtryskowych, bardzo dobre przygotowanie mieszanki i napełnianie cylindrów, gdy wystpuj mniejsze opory przepływu układów dolotowych pozbawionych ganików z ich gardzielami. utrzymywanie składu mieszanki na wymaganym poziomie niezalenie od cinienia powietrza wlotowego, jego temperatury, a nawet wilgotnoci oraz zdolno do uzyskiwania niezbdnej mocy np. do ruchu pojazdu natychmiast po uruchomieniu silnika (nawet przy niskich temperaturach otoczenia). Zasilanie w paliwo, przy wykorzystaniu metody niskocinieniowego wtrysku benzyny do układów dolotowego jednopunktowego i wielopunktowego, mona było jednak zastosowa dopiero po osigniciu dostatecznie wysokiego poziomu rozwoju elektroniki. Niezbdna jest bowiem dua trwało urzdze elektronicznych w rónych warunkach klimatycznych wystpujcych podczas eksploatacji pojazdu. Układ wtryskowy K- JETRONIC Układ wtryskowy K- Jetronic, stosowany w silnikach o zapłonie iskrowym, to

Prdnica prdu zmiennego.

Prdnica prdu zmiennego. POLITECHNIK LSK YDZIŁ INYNIERII RODOISK I ENERGETYKI INSTYTT MSZYN I RZDZE ENERGETYCZNYCH LBORTORIM ELEKTRYCZNE Prdnica prdu zmiennego. (E 16) www.imiue.polsl.pl/~wwwzmiape Opracował: Dr in. łodzimierz

Bardziej szczegółowo

Laboratorium elektryczne. Falowniki i przekształtniki - I (E 14)

Laboratorium elektryczne. Falowniki i przekształtniki - I (E 14) POLITECHNIKA LSKA WYDZIAŁINYNIERII RODOWISKA I ENERGETYKI INSTYTUT MASZYN I URZDZE ENERGETYCZNYCH Laboratorium elektryczne Falowniki i przekształtniki - I (E 14) Opracował: mgr in. Janusz MDRYCH Zatwierdził:

Bardziej szczegółowo

BADANIE MASZYN PRDU STAŁEGO

BADANIE MASZYN PRDU STAŁEGO OPISYWICZENIE 3 BADANIE MASZYN PRDU STAŁEGO WPROWADZENIE 1. Zasada działania maszyn prdu stałego. 2. Prdnice prdu stałego. 2.1. Prdnice samowzbudne. 2.1.1. Prdnica samowzbudna bocznikowa. 3. Silniki prdu

Bardziej szczegółowo

bieguny główne z uzwojeniem wzbudzającym (3), bieguny pomocnicze (komutacyjne) (5), tarcze łożyskowe, trzymadła szczotkowe.

bieguny główne z uzwojeniem wzbudzającym (3), bieguny pomocnicze (komutacyjne) (5), tarcze łożyskowe, trzymadła szczotkowe. Silnik prądu stałego - budowa Stojan - najczęściej jest magneśnicą wytwarza pole magnetyczne jarzmo (2), bieguny główne z uzwojeniem wzbudzającym (3), bieguny pomocnicze (komutacyjne) (5), tarcze łożyskowe,

Bardziej szczegółowo

Istnieją także niekonwencjonalne sposoby zapłonu mieszanki:

Istnieją także niekonwencjonalne sposoby zapłonu mieszanki: Lekcja 20 Temat: Układy zapłonowe Do realizacji zapłonu w silniku ZI używane są układy zapłonowe budowane są z reguły, jako akumulatorowe (bateryjne) lub iskrownikowe. Różnica pomiędzy nimi polega na tym,

Bardziej szczegółowo

Maszyny elektryczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego.

Maszyny elektryczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego. Maszyny elektryczne Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego. Podział maszyn elektrycznych Transformatory - energia prądu przemiennego jest zamieniana w

Bardziej szczegółowo

PRĄDNICE I SILNIKI. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

PRĄDNICE I SILNIKI. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PRĄDNICE I SILNIKI Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Prądnice i silniki (tzw. maszyny wirujące) W każdej maszynie można wyróżnić: - magneśnicę

Bardziej szczegółowo

Maszyny elektryczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej.

Maszyny elektryczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej. Maszyny elektryczne Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej. Podział maszyn elektrycznych Transformatory - energia prądu przemiennego jest zamieniana w energię

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZOWANIE RÓDEŁ ZASILANIA ENERGI ELEKTRYCZN

DIAGNOZOWANIE RÓDEŁ ZASILANIA ENERGI ELEKTRYCZN DIAGNOZOWANIE RÓDEŁ ZASILANIA ENERGI ELEKTRYCZN Diagnostyka- uznana ju dziedzina wiedzy, zajmuje si rozpoznawaniem badanego stanu rzeczy przez zaliczenie go do znanego typu lub gatunku, przez przyczynowe

Bardziej szczegółowo

ELEMENTY REGULATORÓW ELEKTRYCZNYCH (A 4)

ELEMENTY REGULATORÓW ELEKTRYCZNYCH (A 4) ELEMENTY REGULATORÓW ELEKTRYCZNYCH (A 4) 1. Cel wiczenia. Celem wiczenia jest poznanie budowy i działania elementów regulatorów elektrycznych. W trakcie wiczenia zdejmowane s charakterystyki statyczne

Bardziej szczegółowo

Jeżeli zwój znajdujący się w polu magnetycznym o indukcji B obracamy z prędkością v, to w jego bokach o długości l indukuje się sem o wartości:

Jeżeli zwój znajdujący się w polu magnetycznym o indukcji B obracamy z prędkością v, to w jego bokach o długości l indukuje się sem o wartości: Temat: Podział maszyn prądu stałego i ich zastosowanie. 1. Maszyny prądu stałego mogą mieć zastosowanie jako prądnice i jako silniki. Silniki prądu stałego wykazują dobre właściwości regulacyjne. Umożliwiają

Bardziej szczegółowo

Podstawy Elektrotechniki i Elektroniki. Opracował: Mgr inż. Marek Staude

Podstawy Elektrotechniki i Elektroniki. Opracował: Mgr inż. Marek Staude Podstawy Elektrotechniki i Elektroniki Opracował: Mgr inż. Marek Staude Instytut Elektrotechniki i Automatyki Okrętowej Część 8 Maszyny asynchroniczne indukcyjne prądu zmiennego Maszyny asynchroniczne

Bardziej szczegółowo

Silniki prądu stałego

Silniki prądu stałego Silniki prądu stałego Maszyny prądu stałego Silniki zamiana energii elektrycznej na mechaniczną Prądnice zamiana energii mechanicznej na elektryczną Często dane urządzenie może pracować zamiennie. Zenobie

Bardziej szczegółowo

mgr inŝ. TADEUSZ MAŁECKI MASZYNY ELEKTRYCZNE Kurs ELEKTROMECHANIK stopień pierwszy Zespół Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych

mgr inŝ. TADEUSZ MAŁECKI MASZYNY ELEKTRYCZNE Kurs ELEKTROMECHANIK stopień pierwszy Zespół Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych mgr inŝ. TADEUSZ MAŁECKI MASZYNY ELEKTRYCZNE Kurs ELEKTROMECHANIK stopień pierwszy Zespół Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych Mosina 2001 Od autora Niniejszy skrypt został opracowany na podstawie rozkładu

Bardziej szczegółowo

Wykład 5. Piotr Sauer Katedra Sterowania i Inżynierii Systemów

Wykład 5. Piotr Sauer Katedra Sterowania i Inżynierii Systemów Serwonapędy w automatyce i robotyce Wykład 5 Piotr Sauer Katedra Sterowania i Inżynierii Systemów Prądnica prądu stałego zasada działania e Blv sinαα Prądnica prądu stałego zasada działania Prądnica prądu

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka układów elektrycznych i elektronicznych pojazdów samochodowych. 1.1.1. Podstawowe wielkości i jednostki elektryczne

Diagnostyka układów elektrycznych i elektronicznych pojazdów samochodowych. 1.1.1. Podstawowe wielkości i jednostki elektryczne Diagnostyka układów elektrycznych i elektronicznych pojazdów samochodowych 1. Prąd stały 1.1. Obwód elektryczny prądu stałego 1.1.1. Podstawowe wielkości i jednostki elektryczne 1.1.2. Natężenie prądu

Bardziej szczegółowo

System zabezpieczenia i monitorowania maszyn wirnikowych TNC 2010

System zabezpieczenia i monitorowania maszyn wirnikowych TNC 2010 System zabezpieczenia i monitorowania maszyn wirnikowych TNC 00 Układ do pomiaru prdkoci obrotowej typ MDS0P / RT0 wyjcia: impulsowe, 4-0mA Zastosowanie Bezdotykowy układ pomiarowy czujnik MDS0Pprzetwornik

Bardziej szczegółowo

Oddziaływanie wirnika

Oddziaływanie wirnika Oddziaływanie wirnika W każdej maszynie prądu stałego, pracującej jako prądnica lub silnik, może wystąpić taki szczególny stan pracy, że prąd wirnika jest równy zeru. Jedynym przepływem jest wówczas przepływ

Bardziej szczegółowo

OGNIWO PALIWOWE W UKŁADACH ZASILANIA POTRZEB WŁASNYCH

OGNIWO PALIWOWE W UKŁADACH ZASILANIA POTRZEB WŁASNYCH Antoni DMOWSKI, Politechnika Warszawska, Instytut Elektroenergetyki Bartłomiej KRAS, APS Energia OGNIWO PALIWOWE W UKŁADACH ZASILANIA POTRZEB WŁASNYCH 1. Wstp Obecne rozwizania podtrzymania zasilania obwodów

Bardziej szczegółowo

System TELE-Power (wersja STD) Instrukcja instalacji

System TELE-Power (wersja STD) Instrukcja instalacji System TELE-Power (wersja STD) Instrukcja instalacji 1) Zasilacz sieciowy naley dołczy do sieci 230 V. Słuy on do zasilania modułu sterujcego oraz cewek przekaników. 2) Przewód oznaczony jako P1 naley

Bardziej szczegółowo

UKŁAD ROZRUCHU SILNIKÓW SPALINOWYCH

UKŁAD ROZRUCHU SILNIKÓW SPALINOWYCH UKŁAD ROZRUCHU SILNIKÓW SPALINOWYCH We współczesnych samochodach osobowych są stosowane wyłącznie rozruszniki elektryczne składające się z trzech zasadniczych podzespołów: silnika elektrycznego; mechanizmu

Bardziej szczegółowo

Podstawy Elektrotechniki i Elektroniki

Podstawy Elektrotechniki i Elektroniki Politechnika Warszawska Wydział Budownictwa, Mechaniki i Petrochemii Instytut Inynierii Mechanicznej Zakład Maszyn Rolniczych i Automatyzacji Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn Przedmiot: Podstawy Elektrotechniki

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE ELEMENTY ELEKTRONICZNE DIODA PROSTOWNICZA. W diodach dla prądu elektrycznego istnieje kierunek przewodzenia i kierunek zaporowy.

PODSTAWOWE ELEMENTY ELEKTRONICZNE DIODA PROSTOWNICZA. W diodach dla prądu elektrycznego istnieje kierunek przewodzenia i kierunek zaporowy. PODSTAWOWE ELEMENTY ELEKTRONICZNE DIODA PROSTOWNICZA W diodach dla prądu elektrycznego istnieje kierunek przewodzenia i kierunek zaporowy. Jeśli plus (+) zasilania jest podłączony do anody a minus (-)

Bardziej szczegółowo

Podstawowe elementy układu sterowania stycznikowego

Podstawowe elementy układu sterowania stycznikowego Podstawowe elementy układu sterowania stycznikowego Podstawowe elementy układu sterowania stycznikowego to: styczniki i przekaniki. Styczniki to elementy wykonawcze. Przekaniki steruj prac styczników,

Bardziej szczegółowo

Maszyna indukcyjna jest prądnicą, jeżeli prędkość wirnika jest większa od prędkości synchronicznej, czyli n > n 1 (s < 0).

Maszyna indukcyjna jest prądnicą, jeżeli prędkość wirnika jest większa od prędkości synchronicznej, czyli n > n 1 (s < 0). Temat: Wielkości charakteryzujące pracę silnika indukcyjnego. 1. Praca silnikowa. Maszyna indukcyjna jest silnikiem przy prędkościach 0 < n < n 1, co odpowiada zakresowi poślizgów 1 > s > 0. Moc pobierana

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO WICZENIA

INSTRUKCJA DO WICZENIA POLITECHNIKA OPOLSKA Wydział Mechaniczny Katedra Pojazdów Drogowych i Rolniczych INSTRUKCJA DO WICZENIA Laboratorium: Temat: Elektryczne urzdzenia samochodu Badanie akumulatora ołowiowego Opracował: dr

Bardziej szczegółowo

Napd i sterowanie hydrauliczne i pneumatyczne

Napd i sterowanie hydrauliczne i pneumatyczne Napd i sterowanie hydrauliczne i pneumatyczne Hydraulika wykład 2 Moduły stabilizacji jazdy RSM Układ ten pracuje na zasadzie tłumienia przez akumulator o odpowiedniej pojemnoci ruchu dwóch mas łyki z

Bardziej szczegółowo

Rys1 Rys 2 1. metoda analityczna. Rys 3 Oznaczamy prdy i spadki napi jak na powyszym rysunku. Moemy zapisa: (dla wzłów A i B)

Rys1 Rys 2 1. metoda analityczna. Rys 3 Oznaczamy prdy i spadki napi jak na powyszym rysunku. Moemy zapisa: (dla wzłów A i B) Zadanie Obliczy warto prdu I oraz napicie U na rezystancji nieliniowej R(I), której charakterystyka napiciowo-prdowa jest wyraona wzorem a) U=0.5I. Dane: E=0V R =Ω R =Ω Rys Rys. metoda analityczna Rys

Bardziej szczegółowo

ELEKTRYCZNE SYSTEMY GRZEWCZE

ELEKTRYCZNE SYSTEMY GRZEWCZE RURKOWE TYP G Elementy grzejne rurkowe typ rurkowe s w urzdzeniach do podgrzewania powietrza, wody, oleju, form i bloków metalowych rednica elementu: ø 8,5 mm napicie zasilania: 230 V, 400 V lub inne na

Bardziej szczegółowo

Badanie prądnicy synchronicznej

Badanie prądnicy synchronicznej POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ INŻYNIERII ŚRODOWISKA I ENERGETYKI INSTYTUT MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH LABORATORIUM ELEKTRYCZNE Badanie prądnicy synchronicznej (E 18) Opracował: Dr inż. Włodzimierz OGULEWICZ

Bardziej szczegółowo

5. BADANIA OSPRZTU ELEKTRYCZNEGO NA POJEDZIE

5. BADANIA OSPRZTU ELEKTRYCZNEGO NA POJEDZIE 5. BADANIA OSPRZTU ELEKTRYCZNEGO NA POJEDZIE 5.1 RODZAJE I WARUNKI REALIZACJI BADA Diagnozowanie osprztu elektrycznego na pojedzie prowadzi si w zakresie oceny jakoci produkcji, jako badania kwalifikacyjne,

Bardziej szczegółowo

BADANIE JEDNOFAZOWEGO SILNIKA ASYNCHRONICZNEGO Strona 1/5

BADANIE JEDNOFAZOWEGO SILNIKA ASYNCHRONICZNEGO Strona 1/5 BADANIE JEDNOFAZOWEGO SILNIKA ASYNCHRONICZNEGO Strona 1/5 BADANIE JEDNOFAZOWEGO SILNIKA ASYNCHRONICZNEGO 1. Wiadomości wstępne Silniki asynchroniczne jednofazowe są szeroko stosowane wszędzie tam, gdzie

Bardziej szczegółowo

Opis æwiczeñ. Podzespo³y wykonawcze zawory

Opis æwiczeñ. Podzespo³y wykonawcze zawory Opis æwiczeñ Podzespo³y wykonawcze zawory POZNAÑ 00 I. Zestawienie paneli wchodz¹cych w sk³ad æwiczenia lp. 7 8 9 0 7 8 Wyposa enie podstawowe Nazwa panelu Kod il. szt. W³acznik masy 0 0 0 W³acznik zap³onu

Bardziej szczegółowo

Katalog techniczny. Softstarty. Typu PSR. Katalog 1SFC1320003C0201_PL

Katalog techniczny. Softstarty. Typu PSR. Katalog 1SFC1320003C0201_PL Katalog techniczny Softstarty Typu PSR Katalog 1SFC1320003C0201_PL Softstarty ABB Opis ogólny Od lewej: połczenie softstartu PSR z wyłcznikiem silnikowym MS116 Powyej: PSR16, PSR30 i PSR45*) Dział produktów

Bardziej szczegółowo

3. OBSŁUGIWANIE UKŁADÓW ZASILANIA W ENERGI ELEKTRYCZN

3. OBSŁUGIWANIE UKŁADÓW ZASILANIA W ENERGI ELEKTRYCZN 3. OBSŁUGIWANIE UKŁADÓW ZASILANIA W ENERGI ELEKTRYCZN Stan techniczny obwodu zasilania w energi elektryczn ma istotny wpływ na sprawne funkcjonowanie całej instalacji elektrycznej pojazdu. Obwód zasilania

Bardziej szczegółowo

Zestaw rezystorów typu ZRDU dociajcych obwody wtórne przekładników napiciowych.

Zestaw rezystorów typu ZRDU dociajcych obwody wtórne przekładników napiciowych. Zestaw rezystorów typu ZU dociajcych obwody wtórne przekładników napiciowych. Stycze 2005 rok Spis treci : 1. Opis 2. Dane znamionowe zestawu rezystorów dociajcych. 3. Wykaz elementów uytych do produkcji

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ III: Stany nieustalone Temat 8 : Stan ustalony i nieustalony w obwodach elektrycznych.

ROZDZIAŁ III: Stany nieustalone Temat 8 : Stan ustalony i nieustalony w obwodach elektrycznych. OZDZIAŁ III: Stany niestalone Temat 8 : Stan stalony i niestalony w obwodach elektrycznych. Dotychczas rozpatrywane obwody elektryczne prd stałego i zmiennego rozpatrywane były w tzw. stanie stalonym.

Bardziej szczegółowo

Temat: ŹRÓDŁA ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO

Temat: ŹRÓDŁA ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO Temat: ŹRÓDŁA ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO 1 Źródła energii elektrycznej prądu przemiennego: 1. prądnice synchroniczne 2. prądnice asynchroniczne Surowce energetyczne: węgiel kamienny i brunatny

Bardziej szczegółowo

TRANSFORMATORY. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

TRANSFORMATORY. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego TRANSFORMATORY Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Maszyny elektryczne Przemiana energii za pośrednictwem pola magnetycznego i prądu elektrycznego

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIKI ELEKTRYCZNO CI I IZOLATORY

PRZEWODNIKI ELEKTRYCZNO CI I IZOLATORY ELEKTROTECHNIKA Z elektrycznoci stykasz si wszdzie. Poznajesz coraz wicej skutków jej oddziaływania. Na przykład, pierwotnych ludzi przeraała błyskawica, uderzenie pioruna, jego niszczycielskie skutki.

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ SPRZEDAY TEL. / FAX 022 844-87-10 05-500 PIASECZNO ul. Puławska 42. ZAKŁAD APARATÓW ŁCZENIOWYCH Sp. z o.o.

DZIAŁ SPRZEDAY TEL. / FAX 022 844-87-10 05-500 PIASECZNO ul. Puławska 42. ZAKŁAD APARATÓW ŁCZENIOWYCH Sp. z o.o. DZIAŁ SPRZEDAY TEL. / FAX 022 844-87-10 05-500 PIASECZNO ul. Puławska 42 ZAKŁAD APARATÓW ŁCZENIOWYCH Sp. z o.o. 1. SPIS TRECI Rozdział Str. 1. Przeznaczenie 2 2. Dane techniczne 3 2.1 Dane techniczne napdu

Bardziej szczegółowo

Wykład 4. Strumień magnetyczny w maszynie synchroniczne magnes trwały, elektromagnes. Magneśnica wirnik z biegunami magnetycznymi. pn 60.

Wykład 4. Strumień magnetyczny w maszynie synchroniczne magnes trwały, elektromagnes. Magneśnica wirnik z biegunami magnetycznymi. pn 60. Serwonapędy w automatyce i robotyce Wykład 4 Piotr Sauer Katedra Sterowania i Inżynierii Systemów Silnik synchroniczny - wprowadzenie Maszyna synchroniczna maszyna prądu przemiennego, której wirnik w stanie

Bardziej szczegółowo

ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA

ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNO-PRZYRODNICZY W BYDGOSZCZY WYDZIAŁ INŻYNIERII MECHANICZNEJ INSTYTUT EKSPLOATACJI MASZYN I TRANSPORTU ZAKŁAD STEROWANIA ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA ĆWICZENIE: E19 BADANIE PRĄDNICY

Bardziej szczegółowo

Dodatek 1. Czopy kocowe walcowe wałów wg PN-M-85000:1998. D1.1. Wzory obliczeniowe dopuszczalnych momentów obrotowych

Dodatek 1. Czopy kocowe walcowe wałów wg PN-M-85000:1998. D1.1. Wzory obliczeniowe dopuszczalnych momentów obrotowych Praca domowa nr 3. Dodatek Strona 1 z 23 Dodatek 1. Czopy kocowe walcowe wałów wg PN-M-85000:1998 Norm PN-M-85000 objto wymiary czopów kocowych walcowych wałów (długich i krótkich) oraz czopów stokowych

Bardziej szczegółowo

BADANIE SILNIKA WYKONAWCZEGO PRĄDU STAŁEGO

BADANIE SILNIKA WYKONAWCZEGO PRĄDU STAŁEGO Politechnika Warszawska Instytut Maszyn Elektrycznych Laboratorium Maszyn Elektrycznych Malej Mocy BADANIE SILNIKA WYKONAWCZEGO PRĄD STAŁEGO Warszawa 2003 1. WSTĘP. Silnik wykonawczy prądu stałego o wzbudzeniu

Bardziej szczegółowo

Prostowniki. Prostownik jednopołówkowy

Prostowniki. Prostownik jednopołówkowy Prostowniki Prostownik jednopołówkowy Prostownikiem jednopołówkowym nazywamy taki prostownik, w którym po procesie prostowania pozostają tylko te części przebiegu, które są jednego znaku a części przeciwnego

Bardziej szczegółowo

Katedra Elektroniki ZSTi. Lekcja 12. Rodzaje mierników elektrycznych. Pomiary napięći prądów

Katedra Elektroniki ZSTi. Lekcja 12. Rodzaje mierników elektrycznych. Pomiary napięći prądów Katedra Elektroniki ZSTi Lekcja 12. Rodzaje mierników elektrycznych. Pomiary napięći prądów Symbole umieszczone na przyrządzie Katedra Elektroniki ZSTiO Mierniki magnetoelektryczne Budowane: z ruchomącewkąi

Bardziej szczegółowo

Napd i sterowanie hydrauliczne i pneumatyczne

Napd i sterowanie hydrauliczne i pneumatyczne Napd i sterowanie hydrauliczne i pneumatyczne Hydraulika wykład 3 Układ hydrauliczny Ogólny schemat blokowy układu hydrostatycznego Układ hydrauliczny Przekazywanie poszczególnych form energii: 1. dostarczanie

Bardziej szczegółowo

Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie. Gr. 2 Godzina: 15:30 Temat ćwiczenia: Hamowanie impulsowe silnika szeregowego

Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie. Gr. 2 Godzina: 15:30 Temat ćwiczenia: Hamowanie impulsowe silnika szeregowego Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie Trakcja Elektryczna Wydział: EAIiIB Rok: 2014/2015 Gr. 2 Godzina: 15:30 Temat ćwiczenia: Hamowanie impulsowe silnika szeregowego Wykonał: Andrzej

Bardziej szczegółowo

Silniki prądu przemiennego

Silniki prądu przemiennego Silniki prądu przemiennego Podział maszyn prądu przemiennego Asynchroniczne indukcyjne komutatorowe jedno- i wielofazowe synchroniczne ze wzbudzeniem reluktancyjne histerezowe Silniki indukcyjne uzwojenie

Bardziej szczegółowo

WICZENIE LABORATORYJNE NR 9. Opracowali: Wojciech Wieleba, Zbigniew Olejnik

WICZENIE LABORATORYJNE NR 9. Opracowali: Wojciech Wieleba, Zbigniew Olejnik WICZENIE LABORATORYJNE NR 9 Opracowali: Wojciech Wieleba, Zbigniew Olejnik Temat: Badanie przekładni pasowej z pasem klinowym Uwaga: Przed przystpieniem do wiczenia naley zapozna si z ponisz instrukcj

Bardziej szczegółowo

ODOLEJACZ - INSTRUKCJA UYTKOWANIA

ODOLEJACZ - INSTRUKCJA UYTKOWANIA ODOLEJACZ - INSTRUKCJA UYTKOWANIA 1. PRZEZNACZENIE : Odolejacz produkowany przez firm Cavipan słuy do usuwania oleju z kpieli myjcych oraz chłodziw. Stosuje si dla układów maszyn, których lustro cieczy

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie. 2. Klasyfikacja i podstawowe wskaźniki charakteryzujące pracę silników spalinowych. 3. Paliwa stosowane do zasilania silników

1. Wprowadzenie. 2. Klasyfikacja i podstawowe wskaźniki charakteryzujące pracę silników spalinowych. 3. Paliwa stosowane do zasilania silników Spis treści 3 1. Wprowadzenie 1.1 Krótka historia rozwoju silników spalinowych... 10 2. Klasyfikacja i podstawowe wskaźniki charakteryzujące pracę silników spalinowych 2.1 Klasyfikacja silników.... 16

Bardziej szczegółowo

Badanie silnika asynchronicznego jednofazowego

Badanie silnika asynchronicznego jednofazowego Badanie silnika asynchronicznego jednofazowego Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie budowy i zasady funkcjonowania silnika jednofazowego. W ramach ćwiczenia badane są zmiany wartości prądu rozruchowego

Bardziej szczegółowo

Silniki prądu stałego z komutacją bezstykową (elektroniczną)

Silniki prądu stałego z komutacją bezstykową (elektroniczną) Silniki prądu stałego z komutacją bezstykową (elektroniczną) Silnik bezkomutatorowy z fototranzystorami Schemat układu przekształtnikowego zasilającego trójpasmowy silnik bezszczotkowy Pojedynczy cykl

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja samochodu

Identyfikacja samochodu Producent Fiat Model Punto Rok produkcji Rejestracja Tel. - prywatny Stan licznika Tel. - komórkowy Numer zlecenia Tel. - służbowy Data 29/04/2015 Producent Fiat Model Punto (12-) 1,2 8V Autodata Limited

Bardziej szczegółowo

Silniki synchroniczne

Silniki synchroniczne Silniki synchroniczne Silniki synchroniczne są maszynami synchronicznymi i są wykonywane jako maszyny z biegunami jawnymi, czyli występują w nich tylko moment synchroniczny, a także moment reluktancyjny.

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ EGZAMINACYJNY ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJ CEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE CZERWIEC 2014

ARKUSZ EGZAMINACYJNY ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJ CEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE CZERWIEC 2014 Zawód: technik elektronik Symbol cyfrowy zawodu: 311[07] Numer zadania: 1 Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczcia egzaminu 311[07]-01-142 Czas trwania egzaminu: 240 minut ARKUSZ

Bardziej szczegółowo

Lekcja 173, 174. Temat: Silniki indukcyjne i pierścieniowe.

Lekcja 173, 174. Temat: Silniki indukcyjne i pierścieniowe. Lekcja 173, 174 Temat: Silniki indukcyjne i pierścieniowe. Silnik elektryczny asynchroniczny jest maszyną elektryczną zmieniającą energię elektryczną w energię mechaniczną, w której wirnik obraca się z

Bardziej szczegółowo

Czujniki prędkości obrotowej silnika

Czujniki prędkości obrotowej silnika Czujniki prędkości obrotowej silnika Czujniki prędkości obrotowej silnika 1 Jednym z najważniejszych sygnałów pomiarowych używanych przez program sterujący silnikiem spalinowym ZI jest sygnał kątowego

Bardziej szczegółowo

XXXIII OOWEE 2010 Grupa Elektryczna

XXXIII OOWEE 2010 Grupa Elektryczna 1. W jakich jednostkach mierzymy natężenie pola magnetycznego: a) w amperach na metr b) w woltach na metr c) w henrach d) w teslach 2. W przedstawionym na rysunku układzie trzech rezystorów R 1 = 8 Ω,

Bardziej szczegółowo

SILNIKI ASYNCHRONICZNE INDUKCYJNE

SILNIKI ASYNCHRONICZNE INDUKCYJNE Temat: SILNIKI ASYNCHRONICZNE INDUKCYJNE Zagadnienia: budowa i zasada działania, charakterystyka mechaniczna, rozruch i regulacja prędkości obrotowej. PODZIAŁ MASZYN ELEKTRYCZNYCH Podział maszyn ze względu

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne Technologia napraw zespołów i podzespołów mechanicznych pojazdów samochodowych 723103

Wymagania edukacyjne Technologia napraw zespołów i podzespołów mechanicznych pojazdów samochodowych 723103 Wymagania edukacyjne PRZEDMIOT Technologia napraw zespołów i podzespołów mechanicznych pojazdów samochodowych KLASA II MPS NUMER PROGRAMU NAUCZANIA (ZAKRES) 723103 1. 2. Podstawowe wiadomości o ch spalinowych

Bardziej szczegółowo

XXXIV OOwEE - Kraków 2011 Grupa Elektryczna

XXXIV OOwEE - Kraków 2011 Grupa Elektryczna 1. Przed zamknięciem wyłącznika prąd I = 9A. Po zamknięciu wyłącznika będzie a) I = 27A b) I = 18A c) I = 13,5A d) I = 6A 2. Prąd I jest równy a) 0,5A b) 0 c) 1A d) 1A 3. Woltomierz wskazuje 10V. W takim

Bardziej szczegółowo

6. URZDZENIA DO OBSŁUGIWANIA OSPRZTU ELEKTRYCZNEGO

6. URZDZENIA DO OBSŁUGIWANIA OSPRZTU ELEKTRYCZNEGO 6. URZDZENIA DO OBSŁUGIWANIA OSPRZTU ELEKTRYCZNEGO Diagnozowanie urzdze elektrycznych pojazdów polega przede wszystkim na kontroli cigłoci połcze, pomiarze natenia prdu i spadku napicia w poszczególnych

Bardziej szczegółowo

BADANIA UKŁADU ZAPŁONOWEGO

BADANIA UKŁADU ZAPŁONOWEGO BADANIA UKŁADU ZAPŁONOWEGO 1. TYPOWE USZKODZENIA UKŁDU ZAPŁONOWEGO Objawy Przyczyny Posta Skutek Sposób naprawy 1 2 3 4 5 Brak 1. Zwarcie w 1.Niewystarczaj 1. Zbyt słaba 1. Wymieni zapłonu lub przerwy

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału z przedmiotu: Urządzenia elektryczne i elektroniczne

Rozkład materiału z przedmiotu: Urządzenia elektryczne i elektroniczne Opracowała: mgr inż. Katarzyna Łabno Rozkład materiału z przedmiotu: Urządzenia elektryczne i elektroniczne Dla klasy 2 technik mechatronik Klasa 2 38 tyg. x 4 godz. = 152 godz. Szczegółowy rozkład materiału:

Bardziej szczegółowo

Temat: MontaŜ mechaniczny przekaźników, radiatorów i transformatorów

Temat: MontaŜ mechaniczny przekaźników, radiatorów i transformatorów Zajęcia nr 7 Temat: przekaźników, radiatorów i transformatorów I. Przekaźniki Przekaźniki to urządzenia, które pod wpływem elektrycznych sygnałów sterujących małej mocy załącza lub wyłącza kilka obwodów

Bardziej szczegółowo

Przekaźniki elektryczne. Budowa, zasada działania, sterowanie

Przekaźniki elektryczne. Budowa, zasada działania, sterowanie Przekaźniki elektryczne. Budowa, zasada działania, sterowanie Przekaźnik elektryczny. Budowa 30-87...obwód główny przekaźnika 85-86...obwód sterowania przekaźnika Rys.330-1 Schemat budowy przekaźnika elektrycznego

Bardziej szczegółowo

Zasilanie urzdze elektronicznych laboratorium IV rok Elektronika Morska

Zasilanie urzdze elektronicznych laboratorium IV rok Elektronika Morska Zasilanie urzdze elektronicznych laboratorium IV rok Elektronika Morska wiczenie 1. Wyznaczanie charakterystyk dławikowej przetwornicy buck przy wykorzystaniu analizy stanów przejciowych Celem niniejszego

Bardziej szczegółowo

MODELE ODPOWIEDZI DO PRZYKŁADOWEGO ARKUSZA EGZAMINACYJNEGO Z FIZYKI I ASTRONOMII

MODELE ODPOWIEDZI DO PRZYKŁADOWEGO ARKUSZA EGZAMINACYJNEGO Z FIZYKI I ASTRONOMII TEST PRZED MATUR 007 MODELE ODPOWIEDZI DO PRZYKŁADOWEGO ARKUSZA EGZAMINACYJNEGO Z FIZYKI I ASTRONOMII ZAKRES ROZSZERZONY Numer zadania......3. Punktowane elementy rozwizania (odpowiedzi) za podanie odpowiedzi

Bardziej szczegółowo

P O L I T E C H N I K A W A R S Z A W S K A INSTYTUT MASZYN ELEKTRYCZNYCH

P O L I T E C H N I K A W A R S Z A W S K A INSTYTUT MASZYN ELEKTRYCZNYCH P O L I T E C H N I K A W A R S Z A W S K A INSTYTUT MASZYN ELEKTRYCZNYCH Zakład Konstrukcji Urządzeń Elektrycznych INSTRUKCJA ĆWICZENIA LABORATORYJNEGO Temat: "Diagnostyka układu zasilania energią elektryczną

Bardziej szczegółowo

OBIEKTY ELEKTROWNI WODNEJ

OBIEKTY ELEKTROWNI WODNEJ ! OBIEKTY ELEKTROWNI WODNEJ RÓWNANIE BERNOULLIEGO Równanie Bernoulliego opisuje ruch płynu i ma trzy składowe: - składow prdkoci - (energia kinetyczna ruchu), - składow połoenia (wysokoci) - (energia potencjalna),

Bardziej szczegółowo

Przesył Energii Elektrycznej i Technika Zabezpieczeniowa

Przesył Energii Elektrycznej i Technika Zabezpieczeniowa Wykład dla studentów II roku MSE Kraków, rok ak. 2006/2007 Przesył Energii Elektrycznej i Technika Zabezpieczeniowa Źródła wysokich napięć przemiennych Marcin Ibragimow Typy laboratoriów WN Źródła wysokich

Bardziej szczegółowo

Napędy z silnikiem prądu stałego: obcowzbudnym i z magnesami trwałymi.

Napędy z silnikiem prądu stałego: obcowzbudnym i z magnesami trwałymi. Napędy z silnikiem prądu stałego: obcowzbudnym i z magnesami trwałymi. Warszawa marzec 2008 1. Symbole występujące w tekście Litery duże oznaczają wielkości stałe (wartości średnie, skuteczne, amplitudy,

Bardziej szczegółowo

MAGNETYZM. 1. Pole magnetyczne Ziemi i magnesu stałego.

MAGNETYZM. 1. Pole magnetyczne Ziemi i magnesu stałego. MAGNETYZM 1. Pole magnetyczne Ziemi i magnesu stałego. Źródła pola magnetycznego: Ziemia, magnes stały (sztabkowy, podkowiasty), ruda magnetytu, przewodnik, w którym płynie prąd. Każdy magnes posiada dwa

Bardziej szczegółowo

PL 205372 B1. Wyłącznik próżniowy z napędem elektromagnesowym i kompensatorem elektrodynamicznym INSTYTUT TECHNIK INNOWACYJNYCH EMAG, KATOWICE, PL

PL 205372 B1. Wyłącznik próżniowy z napędem elektromagnesowym i kompensatorem elektrodynamicznym INSTYTUT TECHNIK INNOWACYJNYCH EMAG, KATOWICE, PL RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 205372 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 369982 (22) Data zgłoszenia: 09.09.2004 (51) Int.Cl. H01H 47/32 (2006.01)

Bardziej szczegółowo

Rys1. Schemat blokowy uk adu. Napi cie wyj ciowe czujnika [mv]

Rys1. Schemat blokowy uk adu. Napi cie wyj ciowe czujnika [mv] Wstp Po zapoznaniu si z wynikami bada czujnika piezoelektrycznego, ramach projektu zaprojektowano i zasymulowano nastpujce ukady: - ródo prdowe stabilizowane o wydajnoci prdowej ma (do zasilania czujnika);

Bardziej szczegółowo

Zajęcia elektryczno-elektroniczne

Zajęcia elektryczno-elektroniczne Ścieżki edukacyjne: EEK edukacja ekologiczna EZ edukacja zdrowotna EM edukacja czytelnicza i medialna Zajęcia elektryczno-elektroniczne Klasa III Lp Uwagi Temat lekcji Liczba godzin Wymagania podstawowe

Bardziej szczegółowo

Ć w i c z e n i e 1 POMIARY W OBWODACH PRĄDU STAŁEGO

Ć w i c z e n i e 1 POMIARY W OBWODACH PRĄDU STAŁEGO Ć w i c z e n i e POMIAY W OBWODACH PĄDU STAŁEGO. Wiadomości ogólne.. Obwód elektryczny Obwód elektryczny jest to układ odpowiednio połączonych elementów przewodzących prąd i źródeł energii elektrycznej.

Bardziej szczegółowo

Mikrosilniki prądu stałego cz. 2

Mikrosilniki prądu stałego cz. 2 Jakub Wierciak Mikrosilniki cz. 2 Człowiek- najlepsza inwestycja Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Mikrosilnik z komutacją bezzestykową 1 - wałek,

Bardziej szczegółowo

MULTIMETR CYFROWY UT 20 B INSTRUKCJA OBSŁUGI

MULTIMETR CYFROWY UT 20 B INSTRUKCJA OBSŁUGI MULTIMETR CYFROWY UT 20 B INSTRUKCJA OBSŁUGI Instrukcja obsługi dostarcza informacji dotyczcych parametrów technicznych, sposobu uytkowania oraz bezpieczestwa pracy. Strona 1 1.Wprowadzenie: Miernik UT20B

Bardziej szczegółowo

Badania technologii napawania laserowego i plazmowego proszkami na osnowie kobaltu, przylgni grzybków zaworów ze stali X40CrSiMo10-2

Badania technologii napawania laserowego i plazmowego proszkami na osnowie kobaltu, przylgni grzybków zaworów ze stali X40CrSiMo10-2 AMME 2003 12th Badania technologii laserowego i plazmowego proszkami na osnowie kobaltu, przylgni grzybków zaworów ze stali X40CrSiMo10-2 A. Klimpel, A. Lisiecki, D. Janicki Katedra Spawalnictwa, Politechnika

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe kryteria oceniania z fizyki w gimnazjum kl. II

Szczegółowe kryteria oceniania z fizyki w gimnazjum kl. II Szczegółowe kryteria oceniania z fizyki w gimnazjum kl. II Semestr I Elektrostatyka Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: Wie że materia zbudowana jest z cząsteczek Wie że cząsteczki składają się

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 3 Falownik

Ćwiczenie 3 Falownik Politechnika Poznańska Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Automatyzacja i Nadzorowanie Maszyn Zajęcia laboratoryjne Ćwiczenie 3 Falownik Poznań 2012 Opracował: mgr inż. Bartosz Minorowicz Zakład Urządzeń

Bardziej szczegółowo

Si³owniki elektrohydrauliczne Typ 3274 11 do -23

Si³owniki elektrohydrauliczne Typ 3274 11 do -23 Si³owniki elektrohydrauliczne Typ 3274 11 do -23 Zastosowanie Si³owniki elektrohydrauliczne sterowane s¹ przez regulatory elektroniczne za pomoc¹ trójpunktowych lub ci¹g³ych sygna- ³ów wyjœciowych. S³u

Bardziej szczegółowo

Si³owniki elektryczne typu 5801 (o ruchu obrotowym) typu 5802 (o ruchu posuwistym)

Si³owniki elektryczne typu 5801 (o ruchu obrotowym) typu 5802 (o ruchu posuwistym) Si³owniki elektryczne typu 580 (o ruchu obrotowym) typu 580 (o ruchu posuwistym) Rys. Typ 580 z zespo³em dr¹ ków dÿwigni Rys. Typ 580 zamontowany na zaworze regulacyjnym typu. Budowa i sposób dzia³ania

Bardziej szczegółowo

- kompensator synchroniczny, to właściwie silnik synchroniczny biegnący jałowo (rys.7.41) i odpowiednio wzbudzony;

- kompensator synchroniczny, to właściwie silnik synchroniczny biegnący jałowo (rys.7.41) i odpowiednio wzbudzony; Temat: Maszyny synchroniczne specjalne (kompensator synchroniczny, prądnica tachometryczna synchroniczna, silniki reluktancyjne, histerezowe, z magnesami trwałymi. 1. Kompensator synchroniczny. - kompensator

Bardziej szczegółowo

Badziak Zbigniew Kl. III te. Temat: Budowa, zasada działania oraz rodzaje mierników analogowych i cyfrowych.

Badziak Zbigniew Kl. III te. Temat: Budowa, zasada działania oraz rodzaje mierników analogowych i cyfrowych. Badziak Zbigniew Kl. III te Temat: Budowa, zasada działania oraz rodzaje mierników analogowych i cyfrowych. 1. MIERNIKI ANALOGOWE Mierniki magnetoelektryczne. Miernikami magnetoelektrycznymi nazywamy mierniki,

Bardziej szczegółowo

Rys. 1. Krzywe mocy i momentu: a) w obcowzbudnym silniku prądu stałego, b) w odwzbudzanym silniku synchronicznym z magnesem trwałym

Rys. 1. Krzywe mocy i momentu: a) w obcowzbudnym silniku prądu stałego, b) w odwzbudzanym silniku synchronicznym z magnesem trwałym Tytuł projektu : Nowatorskie rozwiązanie napędu pojazdu elektrycznego z dwustrefowym silnikiem BLDC Umowa Nr NR01 0059 10 /2011 Czas realizacji : 2011-2013 Idea napędu z silnikami BLDC z przełączalną liczbą

Bardziej szczegółowo

Mikroprocesorowy regulator temperatury RTSZ-2 Oprogramowanie wersja 1.1. Instrukcja obsługi

Mikroprocesorowy regulator temperatury RTSZ-2 Oprogramowanie wersja 1.1. Instrukcja obsługi Mikroprocesorowy regulator temperatury RTSZ-2 Oprogramowanie wersja 1.1 Instrukcja obsługi Parametry techniczne mikroprocesorowego regulatora temperatury RTSZ-2 Cyfrowy pomiar temperatury w zakresie od

Bardziej szczegółowo

SIMUBOX EI. 1. Opis i dane techniczne. Spis treci. 5010772A Przed uyciem naley dokładnie przeczyta niniejsz instrukcj

SIMUBOX EI. 1. Opis i dane techniczne. Spis treci. 5010772A Przed uyciem naley dokładnie przeczyta niniejsz instrukcj SIMUBOX EI 5010772A Przed uyciem naley dokładnie przeczyta niniejsz instrukcj Spis treci. 1. Opis i dane techniczne. 2. Zmiana zasilania (230V 400V). 3. Instalacja SIMUBOX EI. 4. Okablowanie SIMUBOX EI.

Bardziej szczegółowo

WZORU UŻYTKOWEGO PL 66436 Y1. Zestaw prądnicowy do wytwarzania energii elektrycznej z ruchu obrotowego osi, zwłaszcza osi pojazdów szynowych

WZORU UŻYTKOWEGO PL 66436 Y1. Zestaw prądnicowy do wytwarzania energii elektrycznej z ruchu obrotowego osi, zwłaszcza osi pojazdów szynowych RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS OCHRONNY WZORU UŻYTKOWEGO (21) Numer zgłoszenia: 120198 (22) Data zgłoszenia: 14.07.2011 (19) PL (11) 66436 (13) Y1 (51) Int.Cl.

Bardziej szczegółowo

4 KOTŁY EKOPAL RM 4.1 ZASTOSOWANIE KOTŁÓW EKOPAL RM KOTŁY NA SŁOM, DREWNO I INN BIOMAS

4 KOTŁY EKOPAL RM 4.1 ZASTOSOWANIE KOTŁÓW EKOPAL RM KOTŁY NA SŁOM, DREWNO I INN BIOMAS 4 KOTŁY EKOPAL RM S to kocioł niskotemperaturowe (maksymalna temperatura wody wynosi 95 C), przeznaczony do pracy w układzie otwartym ze zbiornikiem akumulacyjnym gorcej wody dla sieci grzewczej. Kotły

Bardziej szczegółowo

AQUAGOR POMPA CIEPŁA WODA/WODA

AQUAGOR POMPA CIEPŁA WODA/WODA AQUAGOR POMPA CIEPŁA WODA/WODA Pompy ciepła woda/woda to jeden z najbardziej wydajnych systemów energii cieplnej. Temperatura wód gruntowych to bardzo solidne i stałe ródło energii, bo ich temperatura

Bardziej szczegółowo

Koªo Naukowe Robotyków KoNaR. Plan prezentacji. Wst p Rezystory Potencjomerty Kondensatory Podsumowanie

Koªo Naukowe Robotyków KoNaR. Plan prezentacji. Wst p Rezystory Potencjomerty Kondensatory Podsumowanie Plan prezentacji Wst p Rezystory Potencjomerty Kondensatory Podsumowanie Wst p Motto W teorii nie ma ró»nicy mi dzy praktyk a teori. W praktyce jest. Rezystory Najwa»niejsze parametry rezystorów Rezystancja

Bardziej szczegółowo

Opisy kodów błędów. www.obd.net.pl

Opisy kodów błędów. www.obd.net.pl Opisy kodów błędów. P0010 Przestawiacz zmieniający kąt ustawienia wałka rozrządu A, wadliwe działanie układu dolotowego/lewego/przedniego (blok cylindrów nr 1) zmiany faz rozrządu P0011 Kąt ustawienia

Bardziej szczegółowo

9.1.11 Komunikaty alarmowe serwonapdu wrzeciona

9.1.11 Komunikaty alarmowe serwonapdu wrzeciona 9.1.11 Komunikaty alarmowe serwonapdu wrzeciona Nr A Nieprawidłowo działania pamici ROM dla programów (brak pamici). Program sterujcy nie został uruchomiony z powodu braku zainstalowanej pamici ROM itd.

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: "Prądnica prądu przemiennego"

Ćwiczenie: Prądnica prądu przemiennego Ćwiczenie: "Prądnica prądu przemiennego" Opracowane w ramach projektu: "Wirtualne Laboratoria Fizyczne nowoczesną metodą nauczania realizowanego przez Warszawską Wyższą Szkołę Informatyki. Zakres ćwiczenia:

Bardziej szczegółowo

Z powyższej zależności wynikają prędkości synchroniczne n 0 podane niżej dla kilku wybranych wartości liczby par biegunów:

Z powyższej zależności wynikają prędkości synchroniczne n 0 podane niżej dla kilku wybranych wartości liczby par biegunów: Bugaj Piotr, Chwałek Kamil Temat pracy: ANALIZA GENERATORA SYNCHRONICZNEGO Z MAGNESAMI TRWAŁYMI Z POMOCĄ PROGRAMU FLUX 2D. Opiekun naukowy: dr hab. inż. Wiesław Jażdżyński, prof. AGH Maszyna synchrocznina

Bardziej szczegółowo