ZAGADNIENIA I WYTYCZNE DOTYCZĄCE OCHRONY ŚRODOWISKA W UNII EUROPEJSKIEJ

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ZAGADNIENIA I WYTYCZNE DOTYCZĄCE OCHRONY ŚRODOWISKA W UNII EUROPEJSKIEJ"

Transkrypt

1 ZAGADNIENIA I WYTYCZNE DOTYCZĄCE OCHRONY ŚRODOWISKA W UNII EUROPEJSKIEJ Opracowanie: Grażyna Dębicka-Fobke Marta Jankowska ZWIĄZEK RZEMIOSŁA POLSKIEGO 2004

2 SPIS TREŚCI 1. Wstęp Ewolucja polityki ekologicznej Unii Europejskiej Programy Unii Europejskiej dotyczące ochrony środowiska I, II, III i IV Plan Działań Zasady tworzenia prawodawstwa Zasada subsydiarności Zasada prewencji Zasada zanieczyszczający płaci i naprawiania szkód u ich źródła Zasada zrównoważonego rozwoju Odpowiedzialność za degradację środowiska Zintegrowana polityka produktu (IPP) Zasada partnerstwa Zasada przezorności Instytucje Unii Europejskiej odpowiedzialne za ochronę środowiska Dyrekcja Generalna do Spraw Ochrony Środowiska Komisja Środowiska, Zdrowia Publicznego i Polityki na rzecz Konsumentów Parlamentu Europejskiego Europejska Agencja Ochrony Środowiska (EEA) Fundusze strukturalne Zagadnienia ogólne LIFE Rozwiązania ekologiczne problemów energetycznych Cele ekologiczne a rozszerzenie Unii Europejskiej Konsumenci i rolnictwo a ochrona środowiska Zagadnienia ekologiczne i działania Unii Europejskiej na rzecz ochrony środowiska Zagadnienia ogólne Rozporządzanie i kontrola oraz zasada zanieczyszczający płaci Gospodarka odpadami Zanieczyszczenie powietrza Ochrona wód i gospodarka wodna Hałas

3 7.2.5 Niebezpieczne produkty chemiczne Ochrona gleby Konserwacja przyrody i biorożnorodności Zapobieganie katastrofom, gotowość i szybkie reagowanie Zintegrowany system prewencji i kontroli (IPPC) Zmiany klimatyczne Systemy Zarządzania Jakością Zagadnienia ogólne Normy serii ISO Wstęp ISO Potencjalne korzyści wynikające z posiadania systemu zarządzania środowiskiem Skrócony przegląd elementów systemu zarządzania środowiskowego wg PN-EN ISO 14001: Nowelizacja ISO 14001:1996 i ISO 14004: System ekozarządzania i audytu Wstęp Cele Strony zaangażowane we wdrażanie EMAS i ich rola Zalety wdrożenia systemu EMAS Program promocji systemów zarządzania środowiskiem w Polsce Oznakowanie ekologiczne Wstęp Certyfikacja ekologiczna Certyfikacja ekologiczna- zagadnienia podstawowe Cechy dobrego systemu certyfikacji ekologicznej Najpopularniejsze oznaczenia ekologiczne ECOLABEL - Europejska Stokrotka Nordycki Łabędź Niemiecki "błękitny anioł" Inne oznaczenia ekologiczne Polskie oznaczenie ekologiczne Koszty uzyskania oznaczenia ekologicznego

4 9.6 " ZIELONY PUNKT " - oznaczenie opakowań produktów Możliwość uczestnictwa polskich firm w zbiorowych systemach zbierania i przetwarzania opakowań Ochrona produktów lokalnych i regionalnych w Unii Europejskiej jako element promowania zasady zrównoważonego rozwoju Ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej podmiotów prowadzących działalność zagrażającą środowisku Istota ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej Ubezpieczenia obowiązkowe Ubezpieczenia dobrowolne Przykłady programów ochronnych Słowniczek Bibliografia

5 1. WSTĘP W ciągu ostatnich 30 lat polityka ochrony środowiska stała się jednym z najszybciej rozwijających się obszarów współpracy krajów należących do Unii Europejskiej i jednym z fundamentalnych aspektów funkcjonowania Unii Europejskiej. Zajmuje się obecnie szerokim spektrum zagadnień dotyczących ochrony środowiska jak również tematami pokrewnymi, takimi jak choćby zmiany klimatyczne. Promowanie zasady zrównoważonego rozwoju oraz wysokiego poziomu ochrony środowiska zostało zapisane w Traktacie o Unii Europejskiej jako jeden z najważniejszych celów integracji. Polityka ochrony środowiska Unii Europejskiej opiera się na przekonaniu, że wysokie standardy ekologiczne stymulują innowację i przynoszą określone korzyści ekonomiczne. Obecnie w UE przykłada się dużą wagę do polityki UE, w Polsce zrównoważony rozwój jest obowiązkiem konstytucyjnym Kompetencje UE są ograniczone i ustalone w Traktatach (traktaty to źródło prawa pierwotnego). Ochrona środowiska należy do kompetencji dzielonych (mieszanych ) Unii Europejskiej. Kompetencje mieszane (dzielone z państwami członkowskimi) oznaczają, że jeżeli wydany jest akt prawny UE, to jest wiążący (obowiązujący) i nadrzędny w stosunku do istniejących i przyszłych rozwiązań legislacyjnych w państwach członkowskich. Jeśli zaś pewne obszary nie są objęte aktami prawnymi UE to państwa zachowują swobodę (jeśli Wspólnota nie wydała aktów, państwo ma swobodę we wprowadzeniu regulacji krajowych) np. dyrektywa dotycząca ścieków przemysłowych dotyczy tylko substancji niebezpiecznych zawartych w tych ściekach, reszta zrzutu ścieków leży w regulacji państwowej Prawodawstwo unijne może oddziaływać na wewnętrzny porządek prawny państwa poprzez: rozporządzenia- najbardziej drastyczna formuła, stosowana stosunkowo rzadkobezpośrednie zastąpienie regulacji krajowych przepisami Unii, ma moc wiążącą we wszystkich państwach członkowskich, dyrektywy- oddziaływanie posrednie na ustawodawstwo krajowe, muszą być wprowadzone w życie w państwach członkowskich w ustawach lub innych aktach normatywnych w określonym terminie - zwykle 2 lata. Praw i obowiąki dla obywatela państwa członkowskiego wynikają z aktó wydanych na jej podstawie prze organy danego państwa decyzje - wiążą podmioty do których są skierowane tj państwa członkowskie a także osoby fizyczne i prawne np. przedsiębiorstwo, zalecenia i uchwały - nie mają mocy wiążącej są wytycznymi postępowania. 5

6 2. EWOLUCJA POLITYKI EKOLOGICZNEJ UNII EUROPEJSKIEJ Traktat Rzymski (1957), tworzący EWG i Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (Euroatom) nie przewidywał miejsca na zagadnienia ekologiczne. Nie były one priorytetem ani dla opinii publicznej ani decydentów gospodarczych. W późnych latach sześćdziesiątych żadne z państw europejskich nie miało jasno zdefiniowanej polityki ochrony środowiska. Aż do roku 1987 środowisko nie leżało w kompetencjach prawnych wspólnoty. Unia Europejska została powołana w celach gospodarczych. Jednakże prawo dotyczące ochrony środowiska uznano za istotny czynnik znoszący bariery na wolnym rynku, dlatego ustanowiono je dla wybranych zagadnień (takich jak promieniowanie, emisja spalin, pakowanie chemikaliów oraz znakowanie) oraz by umożliwić kreatywną interpretację artykułów Traktatu dotyczących Jednolitego Rynku. W latach 70tych zainteresowanie opinii publicznej ochroną środowiska wzrosło, dlatego postępowanie wspólnoty w tej materii musiało ulec zmianie. Działania Unii Europejskiej tyczące ochrony środowiska rozpoczęły się w roku Można to wiązać z pierwszym rozszerzeniem Wspólnot o 3 państwa : Wielką Brytanię, Irlandię i Danię (Norwegia w referendum odrzuciła integrację) W czerwcu 1972 roku odbył się Paryski Szczyt Szefów Państw i Rządów a Komisja rozpoczęła pracę nad zagadnieniami ochrony środowiska zatwierdzając jednocześnie Pierwszy Program Działań na Rzecz Środowiska (EAP) obejmujący lata od 1973 do Podstawą polityki ekologicznej Unii była szczególna dbałość o środowisko w kontekście ekspansji ekonomicznej oraz poprawiania jakości życia. W roku 1973 powołano Komitet Ochrony Środowiska i Konsumenta (DG III) i Komisję Ochrony Środowiska Parlamentu Europejskiego. Po Pierwszym Programie Działań nastąpił Drugi (1977) oraz Trzeci (1983). W tym okresie zaszły poważne zmiany w ustawodawstwie, ściśle związane z ograniczaniem zanieczyszczenia poprzez wprowadzenie standardów minimalnych. Doprowadziło to do zatwierdzenia szeregu dyrektyw dotyczących zarządzania odpadami, obniżeniem hałasu, ochroną zasobów naturalnych (powietrza i wody) oraz konserwacji przyrody. Jednakże znaczna część ustawodawstwa adaptowana była chaotycznie i często bez właściwej podstawy prawnej. W celu zapobieżenia tego typu zjawiskom w przyszłości Trybunał Sprawiedliwości Decyzją 240/35 uczynił ochronę środowiska jednym z podstawowych celów Wspólnoty Europejskiej (stało się to dopiero w roku 1985). Przeprowadzona w 1981 roku ( po przystąpieniu do Wspólnot Grecji) reorganizacja Komisji Europejskiej przeniosła kompetencje w dziedzinie ekologii z III Dyrekcji Generalnej (Polityka Przemysłowa) do XI Dyrekcji Generalnej ( Środowisko, Bezpieczeństwo Nuklearne i Ochrona Konsumentów). Ochrona Środowiska pojawiła się jako osobny rozdział (Artykuły 130r 130t) dopiero w Jednolitym Akcie Europejskim z 1987 roku (nastąpiło wtedy kolejne rozszerzenie Wspólnot Europejskich o Hiszpanię i Portugalię) 6

7 W tych przełomowych zapisach Wspólnota uzyskała podstawę prawną dla swoich działań w dziedzinie ekologii, zdefiniowano także cele oraz podstawowe wytyczne w tej materii. Traktat ten promował również nową ideę, która głosiła, iż: Wymagania dotyczące ochrony środowiska powinny być komponentem wszystkich innych polityk wspólnotowych. Jednolity Akt Europejski uczynił zagadnienia ekologiczne przedmiotem głosowania większościowego. Jeszcze w tym samym roku wprowadzono w życie Czwarty Program Działań Na rzecz Środowiska ( ), a rok 1987 ogłoszono Europejskim Rokiem Ochrony Środowiska. W roku 1988 uruchomiono szereg Wspólnotowych Funduszy Ekologicznych. Traktat o Unii Europejskiej z Maastricht z 1992 roku (ratyfikowany w 1993r) to kolejny krok w kierunku uregulowania kwestii ekologicznych. Wprowadził on do pryncypiów Wspólnoty koncepcję zrównoważonego i nieinflacyjnego rozwoju respektującego środowisko oraz przyjął zasadę zapobiegania szkodom jako element polityk wspólnotowych (Artykuł 174 Traktatu z Maastricht). Środowisko legło tym samym u podstaw polityki Unii Europejskiej. W roku 1993 wszedł w życie V Program Działań Na Rzecz Środowiska. Podobnie jak kolejny, koncentrował się on na koncepcji zrównoważonego rozwoju. V Program Działań, zatytułowany Towards Sustainability (W stronę zrównoważonego rozwoju), ustanowił wytyczne europejskiej strategii dobrowolnych działań na okres oraz dał początek horyzontalnemu podejściu Wspólnoty, który brałby pod uwagę wszystkie źródła zanieczyszczeń (przemysł, energetykę, turystykę, transport, rolnictwo i tym podobne). Wejście w życie Traktatu Amsterdamskiego w roku 1997 ustanowiło zasadę zrównoważonego rozwoju oraz wysokich standardów ekologicznych jednymi z głównych celów Wspólnoty Europejskiej (Artykuł 2). Podkreśliło także potrzebę ujęcia wymagań ochrony środowiska w definicji oraz realizacji innych polityk. To podejście zostało już zaprezentowane przez Komisję w Komunikacie z 1998 roku na temat potrzeby uwzględnienia ochrony środowiska w innych politykach, jak również przez Radę Europejską obradującą w Wiedniu od 11 do 12 grudnia 1998 roku. Od tego czasu wytyczna ta została uwzględniona w wielu aktach wspólnotowych, zwłaszcza w dziedzinach zatrudnienia, energetyki, rolnictwa, współpracy na rzecz rozwoju, wspólnego rynku, przemysłu, rybołówstwa, polityki ekonomicznej i transportu. Traktat Amsterdamski uzupełnił również Traktat Założycielski Unii Europejskiej o nowy artykuł dotyczący zrównoważonego rozwoju. VI Program Działań ( ) nadaje nowy kierunek polityce ekologicznej Wspólnoty. Ustanawia klarowne priorytety w tej dziedzinie aż do roku 2010 oraz określa działania, które muszą zostać podjęte w ciągu 5-10 lat aby priorytety te zostały zrealizowane. Szczególny nacisk położony jest na cztery obszary: zmiany klimatyczne, przyrodę i bioróżnorodność, środowisko a zdrowie oraz na gospodarkę zasobami naturalnymi i odpadami. Rozwój polityki Unii Europejskiej w zakresie ochrony środowiska Rok Rodzaj działań / Definicja celów 1957 Brak kompetencji w dziedzinie ochrony środowiska; dyrektywy regulujące oddziaływanie na środowisko dyktowane potrzebami rynku wewnętrznego Podstawa prawna Artykuły 2, 100 i 235 Traktatu o Europejskiej Wspólnocie Gospodarczej 7

8 1972 Szczyt Wspólnoty Europejskiej stwierdza potrzebę podjęcia szerokiej i skoordynowanej akcji na rzecz ochrony środowiska 1973 Przyjęcie I Programu Działań, który promuje indywidualne akcje; brak konsekwentnej koncepcji polityki ekologicznej 1976 II Program Działań 1981 Reorganizacja Komisji, przeniesienie kompetencji w dziedzinie ochrony środowiska z III Dyrekcji Generalnej (Polityka Przemysłowa) do XI Dyrekcji Generalnej (Środowisko, Bezpieczeństwo Nuklearne i Ochrona Konsumentów) 1982 III Program Działań po raz pierwszy uznaje prewencję za warunek konieczny przy podejmowaniu ekologicznych środków zaradczych 1985 Decyzja Trybunału Sprawiedliwości podnosi ochronę środowiska do rangi podstawowego celu Unii Europejskiej 1986 Jednolity Akt Europejski (JAE) wprowadza nowy rozdział Środowisko (VII) do traktatu nadając tym samym Wspólnocie prawne kompetencje w kwestiach ekologicznych; polityka ekologiczna jako integralny składnik innych polityk 1992 Traktat z Maastricht formułuje zasadę zrównoważonego rozwoju jako cel fundamentalny 1992 V Program Działań definiuje wspólnotową koncepcję zrównoważonego rozwoju i zaczyna odchodzić od środków czysto regulujących do tych fiskalnych związanych z rynkiem 1994 Założenie Europejskiej Agencji Ochrony Środowiska (EEA) z siedzibą w Kopenhadze; informacja i wyszukiwanie danych; brak komórki kreującej politykę ekologiczną 1997 Traktat Amsterdamski potwierdza zasadę zrównoważonego rozwoju; poprawienie procedury podejmowania decyzji Nowy Rozdział VII (=Art.130r-t Traktatu) Artykuły 2 i 3; Rozdział XVI (=Art. 130r-t) Art.2 Traktatu o Unii Europejskiej: Art. 2, 3 i 6 ECT; Rozdział XIX (=Art ) 2001 VI Program Działań zatytułowany Nasza Przyszłość, Nasz Wybór Tabela 1: Zmiany w polityce ekologicznej Unii Europejskiej od roku 1957 (Zródło: Jörg Waldmann, Ochrona Środowiska w Unii Europejskiej, zmodyfikowany). 8

9 3. PROGRAMY UNII EUROPEJSKIEJ DOTYCZĄCE OCHRONY ŚRODOWISKA Programy Działań na Rzecz Ochrony Środowiska zawierają kierunki priorytety i zakres polityki ekologicznej Unii Europejskiej 3.1 I, II, III i IV Program Działań I Program Działań został zatwierdzony w listopadzie 1973 roku na lata , jako następstwo Konferencji Sztokholmskiej z 1972 roku. Jej główne założenia zostały włączone w roku 1987 do poprawek do Traktatu Rzymskiego z 1957 roku. I Program Działań został zaktualizowany i poszerzony w latach 1977, 1983 i Dwa pierwsze zatwierdzone programy trwały każdy po 4 lata i obejmowały odpowiednio lata oraz Podstawowym celem do zrealizowania na tym etapie była determinacja w przeciwdziałaniu i wykrywaniu źródeł zanieczyszczenia. Zatwierdzona została zasada zapobiegania oraz zasada zanieczyszczający płaci, zgodnie z którą koszty prewencji i eliminowania szkód ekologicznych ponosi osoba za nie odpowiedzialna. Wspólnota zainteresowana była na tamtym etapie uprawomocnieniem interwencji w sektorze ekologicznym w wymiarze międzynarodowym. W tym okresie Wspólnota przyłączyła się do międzynarodowych organów, takich jak UNEP, OCSE, FAO i tym podobnych oraz podpisała kilka ważnych międzynarodowych konwencji. III Program Działań ( ) promował zasadę przeciwdziałania szkodom w celu wsparcia kontroli i redukcji zanieczyszczenia. Aby zrealizować wyznaczone cele zatwierdzono jedną z fundamentalnych dyrektyw wspólnotowych (Dyrektywa 85/337/EC). Na podstawie tej dyrektywy działania mogące spowodować zmiany w środowisku, muszą zostać zaplanowane tak, by uwzględnić przypuszczalne szkody ekologiczne. Zobowiązania tyczące ochrony środowiska dają parlamentowi możliwość takiego podziału środków budżetowych by był on korzystny dla środowiska. IV Program Działań obejmował okres Komisja, działając na mocy nowego uprawnienia nadanego jej w Jednolitym Akcie Europejskim, określiła bardziej precyzyjnie podstawowe sektory interwencji w dziedzinie ochrony środowiska. Są nimi: Zapobieganie zanieczyszczeniom Poprawa zarządzania zasobami naturalnymi Stosunki międzynarodowe Rozwój badań Ustalenie instrumentów ekonomicznych stosowanych w ochronie środowiska Program ten charakteryzował się przykładaniem dużej wagi do integrowania polityki ekologicznej z innymi politykami, takimi jak: rolnictwo, konkurencja i rozwój. V Program Działań Celem programu jest przekształcenie ścieżek rozwoju we Wspólnocie tak, aby promować ideę zrównoważonego rozwoju. Koncepcja ta nawiązuje do innej, szerszej idei 9

10 współodpowiedzialności za środowisko. Program próbuje rozwiązywać takie problemy ekologiczne jak: zmiany klimatyczne, zanieczyszczenie wód i gospodarkę odpadami, ale także zmierza do ustalenia nowych relacji pomiędzy aktorami sektora ekologicznego. Program podzielony jest na pięć sektorów celowych- przemysł, energetykę, transport, rolnictwo i turystykę oraz na siedem tematów- zmiany klimatyczne, zakwaszenie/ jakość powietrza, środowisko urbanistyczne, strefy przybrzeżne, gospodarka odpadami, zasoby wodne i bioróżnorodność. Program wyznacza cele dla każdego z powyższych zagadnień, rozumianych na poziomie zarówno wspólnotowym jak i globalnym, oraz opisuje działania jakie należy podjąć aby te cele zrealizować. V Program Działań wyznacza nowe podejście do wspólnotowej polityki ekologicznej, bazujące na następujących założeniach: Włączenie wymogów ochrony środowiska do wszystkich polityk wspólnotowych Poszerzenie zakresu dostępnych instrumentów (edukacja i informacja; rozwój technologiczny; uwzględnienie kosztów środowiskowych w wysokości cen; mechanizmy wsparcia finansowego, etc.) Dzielenie odpowiedzialności pomiędzy wszystkich zainteresowanych: administrację, firmy, obywateli i konsumentów. Poza typowymi środkami regulującymi stosowanymi w ochronie środowiska program zapewnia szeroką gamę instrumentów: regulujących: ustalenie nowych, minimalnych poziomów protekcji, implementowanie porozumień międzynarodowych i ustanowienie zasad i standardów z uwzględnieniem rynku wewnętrznego; finansowych: zachęta dla producentów i konsumentów by chronić środowisko oraz wykorzystywać zasoby naturalne w odpowiedzialny sposób (środki ekonomiczne, fiskalne oraz odpowiedzialności cywilnej); korekty cenowe służące zapewnieniu konkurencyjności produktom respektującym środowisko naturalne; środki horyzontalne: poprawa informacji i statystyk dotyczących środowiska (potrzeba porównywalnego nazewnictwa, standardów, kryteriów oceny i metodologii), promowanie badań naukowych i rozwoju technologicznego, usprawnienie sektorowego i przestrzennego planowania, informowanie opinii publicznej (rozwój baz danych) oraz organizowanie szkoleń mechanizmy wsparcia finansowego: program LIFE, Fundusze Strukturalne, Fundusz Spójności, pożyczki EIB VI Program Działań ( ) "Środowisko 2010: Nasza przyszłość, nasz wybór" VI Program Działań na rzecz środowiska Nasza Przyszłość, Nasz Wybór, który jest obecnie realizowany, wyznacza priorytety w tej dziedzinie aż do roku Program promuje rozwój ochrony środowiska przy użyciu wszelkich dostępnych instrumentów: prawodawstwa, grzywien, grantów na rozwój i innowacje, badań i baz danych. Proponuje on pięć strategicznych dróg postępowania: 10

11 Poprawę implementowania prawodawstwa już istniejącego Zintegrowanie zagadnień ochrony środowiska z innymi politykami Bliższą współpracę z rynkiem Wspieranie obywateli w zmianie podejścia do ochrony środowiska Uwzględnienie ochrony środowiska w użytkowaniu gruntów i decyzjach menedżerskich Proponuje się konkretne działania w każdym z powyższych obszarów. Program wyróżnia cztery zagadnienia: 1. Zmiany klimatyczne: celem przyjętym w tym obszarze jest zredukowanie gazów powodujących efekt cieplarniany do poziomu, który nie powodowałby nienaturalnych zmian w klimacie Ziemi. Na mocy Protokołu z Kyoto, Unia Europejska zgodziła się zredukować emisję tych gazów o 8 % do roku 2012 w porównaniu z poziomami z roku Aby osiągnąć ten cel, Unia Europejska musi dokonać poważnych zmian strukturalnych, szczególnie w sektorach transportowym i energetycznym, zmierzających do większej efektywności i oszczędności w zużyciu energii. Mocno akcentowane jest wprowadzenie na rynek zbywalnej licencji, przeprowadzanie badań technologicznych oraz podnoszenie świadomości społecznej. 2. Przyroda i bioróżnorodność: celem w tym obszarze jest ochrona i odbudowa struktury i funkcjonowania systemów przyrodniczych oraz powstrzymanie zanikania bioróżnorodności zarówno w wymiarze wspólnotowym jak i globalnym. Podejmuje się wiele nowych inicjatyw, szczególnie w celu ochrony gleby, zabezpieczenia środowiska morskiego czy też przeciwdziałania katastrofom przemysłowym i mineralnym. 3. Środowisko a zdrowie: celem w tym obszarze jest osiągnięcie takiej jakości środowiska, która nie powodowałaby zagrożenia dla życia i zdrowia ludzkiego. Mimo wzrostu świadomości obywateli o związku pomiędzy ludzkim zdrowiem a problemami ekologicznymi, potrzebna jest szeroko zakrojona akcja walki z zagrożeniami, szczególnie w odniesieniu do grup najbardziej wrażliwych czyli ludzi starszych i dzieci. W tym celu należy zwrócić szczególną uwagę na wprowadzenie w życie dyrektyw dotyczących wody i hałasu oraz na poprawienie wspólnotowego zarządzania chemikaliami. Nowa unijna strategia chemiczna wprowadza bardziej restrykcyjne zasady produkowania i obchodzenia się z chemikaliami. 4. Zarządzanie zasobami naturalnymi i odpadami: celem w tym obszarze jest zadbanie o to, by konsumpcja zasobów odnawialnych i nieodnawialnych nie przekroczyła możliwości środowiska. Program Działań podkreśla, że musi zostać zlikwidowany związek pomiędzy rozwojem gospodarczym a produkcją odpadów. Należy dołożyć wszelkich starań, aby zwiększyć recycling i zredukować produkcję odpadów. Celem nadrzędnym jest zredukowanie ilości odpadów o 20% do roku 2010 oraz o 50% do roku www. europa.eu.int/comm/environment/newprg/index.htm 11

12 I Program Działań Europejska reakcja na zauważalnie wzrastające szkody ekologiczne; szkody te muszą zostać ujawnione i opisane/wyjaśnione naukowo. Po wtóre, postęp technologiczny musi być kształtowany zgodnie z wymogami ekologicznymi; zastosowanie zasady urzędowej i standardów jakości w środkach ochrony środowiska. II Program Działań Kontynuacja pierwszego programu: dyrektywy i rozporządzenia dla różnych składników środowiska (powietrza, wody i gleby); wczesne środki ochrony związane ze wspólnotową harmonizacją zagadnień proceduralnych III Program Działań Wprowadzenie zasady prewencji i zastosowania wytycznych ekologicznych w innych ważnych sektorach takich jak: ochrona Morza Śródziemnego, redukcja hałasu; regulacja emisji transgranicznych, substancje niebezpieczne oraz ich transport. Przejście do zasady emisji przemysłowej- redukcja emisji u jej źródła, obligatoryjne użycie najlepszej dostępnej technologii (BAT) IV Program Działań Zastosowanie wymogów ekologicznych w innych politykach wspólnotowych, szczególnie w rolnictwie, przemyśle, transporcie i energetyce poprzez wspomaganie bodźców ekonomicznych dla zachowań przyjaznych środowisku oraz wprowadzenie instrumentu standardowego planowania- Szacowania Oddziaływania na Środowisko V Program Działań Żądanie wprowadzenia zasady zrównoważonego rozwoju w celu połączenia celów ekonomicznych i ekologicznych; decentralizacja i współuczestnictwo: przeniesienie kompetencji do rządów narodowych i władz lokalnych (zasada pomocniczości), zintegrowanie różnych aktorów sektora ekologicznego o różnych interesach w struktury dialogu instytucjonalnego (dzielenie odpowiedzialności); przejście od standardów emisji do standardów jakości środowiskowej. VI Program Działań Wejście w życie zasady zrównoważonego rozwoju; program zatytułowany Środowisko 2010: Nasza Przyszłość, Nasz Wybór proponuje pięć strategicznych dróg postępowania: poprawę implementowania prawodawstwa już istniejącego, zintegrowanie zagadnień ochrony środowiska z innymi politykami, bliższą współpracę z rynkiem, wspieranie obywateli w zmianie podejścia do ochrony środowiska, uwzględnienie ochrony środowiska w użytkowaniu gruntów i decyzjach menedżerskich. Tabela 2: Programy Działań (Zródło: Jörg Waldmann, Ochrona Srodowiska w Unii Europejskiej). 12

13 4. ZASADY TWORZENIA PRAWODAWSTWA W ZAKRESIE POLITYKI EKOLOGICZNEJ UNII EUROPEJSKIEJ Prawo Unii Europejskiej liczy aktualnie ok. 300 aktów prawnych obejmujących dyrektywy, rozporządzenia, decyzje, zalecenia oraz informacje i dokumenty o charakterze programowym. Prawo wspólnotowe w dziedzinie ochrony środowiska można podzielić na kilka grup. Są to generalnie przepisy dotyczące: produktów - określające poziom hałasu emitowanego przez urządzenia, zawartość substancji chemicznych w niektórych produktach, regulujące obrót substancjami i preparatami chemicznymi, warunki importu i eksportu oraz przemieszczania się odpadów, przyznawanie oznakowań ekologicznych działalności lub procesów produkcyjnych - mogących wywołać wpływ na środowisko lub zdrowie - składowanie odpadów, emisja zanieczyszczeń z zakładów przemysłowych do powietrza i wód, zarządzanie ekologiczne i audyty ekologiczne jakości środowiska - ochrona przyrody i różnorodności biologicznej, ograniczenie ilości substancji zanieczyszczających w wodzie, powietrzu, glebie procedur - oceny oddziaływania na środowisko, dostęp do informacji o środowisku, konsultacje społeczne w przypadku decyzji o inwestycjach mogących wpływać na środowisko Wszystkie przepisy ustalane przez organy Unii Europejskiej w zakresie ochrony środowiska muszą respektować i wyrażać pewne zasady, które są elementem polityki ekologicznej Unii. 4.1 Zasada subsydiarności Prawodawstwo unijne respektuje zasadę subsydiarności, czyli przekonanie, że tam, gdzie to tylko możliwe, działania powinny być podejmowane na szczeblu możliwie najniższym i najbliższym ludziom, których dotyczą (problemy należy rozwiązywać na możliwie najniższym szczeblu) Jednakże działając w pojedynkę poszczególne kraje nie zawsze mogą właściwie chronić środowisko. Przykładem są tutaj zanieczyszczenia powietrza, globalne oddziaływanie zmian klimatycznych czy promieniowanie z elektrowni atomowych, którego skutki mogą oddziaływać na znaczne obszary. Te działania w zakresie ochrony środowiska muszą być koordynowane na wysokim szczeblu. Rola Unii polega na wspieraniu i koordynowaniu wysiłków Państw Członkowskich oraz na sprawdzaniu czy rządy państw stosują się do zobowiązań jakie podjęły. 4.2 Zasada prewencji - zapobieganie zanieczyszczeniom i likwidacja ich u źródeł Pojawiła się w polityce ekologicznej wspólnoty w późnych latach 70tych i znalazła odzwierciedlenie w wielu dokumentach. Jest również, zgodnie z Traktatem z Maastricht (1992), podstawą europejskiego prawa ekologicznego i odgrywa coraz większą rolę w kreowaniu właściwej strategii ochrony środowiska. 13

14 Wiele ze środków wprowadzonych przez Unię Europejską, jak choćby tych dotyczących ochrony warstwy ozonowej czy zmian klimatycznych, inspirowanych było zasadą prewencji. Zasada ta została zapisana w wielu porozumieniach międzynarodowych, w szczególności w Umowie Sanitarnej i Fitosanitarnej (SPS) zawartej w kompetencjach Światowej Organizacji Handlu (WTO). Komunikat Komisji z 2 lutego 2000 roku zawierał wytyczne stosowania zasady prewencji w politykach Unii Europejskiej. Jej celem jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony środowiska oraz zdrowia ludzi, zwierząt i roślin tam, gdzie dostępne metody naukowe nie pozwalają na całkowite oszacowanie ryzyka. Zasada prewencji oparta jest na dwóch różnych aspektach: politycznej decyzji o tym, czy dane działanie podejmować czy też nie na ustaleniu sposobu działania. Odpowiedź jest wypadkową poziomu ryzyka uważanego za akceptowalne przez społeczeństwo, które je ponosi. Decyzja podejmowana na podstawie zasady prewencji powinna opierać się na możliwie wnikliwej ocenie naukowej i być poprzedzona oceną ryzyka potencjalnych konsekwencji zaniechania. Po przeprowadzeniu takich badań wszystkie zainteresowane strony muszą zostać o nich poinformowane z zapewnieniem maksymalnej jawności Zasada zanieczyszczający płaci i naprawiania szkód u ich źródła Ktokolwiek powoduje szkody i zagrożenia dla środowiska naturalnego odpowiedzialny jest za ich unikanie, ograniczanie i zwalczanie - koszt likwidacji szkód ekologicznych powinni ponosić ich sprawcy. W ten sposób Wspólnota próbuje zmusić odpowiedzialnych za szkody ekologiczne do płacenia kosztów przywrócenia środowiska do jego poprzedniego stanu. Znacznie efektywniejsze okazało się być rozwijanie środków służących przeciwdziałaniu źródłom zanieczyszczenia, niż stosowanie polityki "końca rury" 4.4 Zasada zrównoważonego rozwoju Zainteresowanie Unii Europejskiej zrównoważonym rozwojem rosło wraz z inicjatywą podjętą w tej samej materii przez Organizację Narodów Zjednoczonych, której kulminacją była Światowa Konferencja w Rio (1992) na temat Ochrony Środowiska i Zrównoważonego Rozwoju. Zasada uwzględniania ochrony środowiska w innych politykach wspólnotowych została potwierdzona przez Traktat o Unii Europejskiej, który postulował, iż wymogi ochrony środowiska muszą zostać uwzględnione w definicji i implementacji innych polityk wspólnotowych. Traktat Amsterdamski (1997) należycie wyjaśnił prawny status zasady zrównoważonego rozwoju. Obecnie zasada ta jest jedną z fundamentalnych we Wspólnocie. W czerwcu 2001 roku, przywódcy unijni przyjęli dokument na temat Europejskiej Strategii Zrównoważonego Rozwoju. Dzięki temu zapoczątkowano długofalową strategię łączenia polityk na rzecz ekonomicznie, społecznie i ekologicznie zrównoważonego rozwoju. Jeśli kreatorzy polityk stworzą właściwe warunki i zachęcą obywateli i firmy do uwzględnienia kwestii ekologicznych i społecznych w swoich działaniach, wówczas strategia zrównoważonego rozwoju przyniesie wymierne korzyści ekonomiczne, ekologiczne oraz na 14

15 rynku pracy. Wspólnota zwiększyła nacisk na sektory szczególnie obciążające środowisko aby stosowały w swojej działalności zasadę zrównoważonego rozwoju. Istnieją cztery podstawowe wymiary zrównoważonego rozwoju. Można je pogrupować w następujący sposób: Równowaga Ekologiczna, rozumiana jako zdolność do zachowania jakości zasobów naturalnych; utrzymanie spójności ekosystemu w celu uniknięcia sytuacji, w której podstawa przetrwania gatunków ulegnie wyczerpaniu; zachowanie różnorodności biologicznej. Równowaga Ekonomiczna, jako zdolność do generowania przychodu i pracy dla utrzymania populacji; eko-efektywność ekonomii, a szczególnie racjonalne i efektywne wykorzystywanie zasobów naturalnych oraz zaprzestanie wykorzystywania zasobów nieodnawialnych Równowaga Społeczna, jako zdolność do zagwarantowania ludziom dobrobytu oraz równych szans (bezpieczeństwo, zdrowie, edukacja, itp.), sprawiedliwy podział, szczególnie pomiędzy współczesnymi a przyszłymi pokoleniami; Równowaga Instytucjonalna, jako zdolność do zapewnienia warunków stabilności, demokracji, uczestnictwa, informacji, rozwoju i sprawiedliwości. 4.5 Odpowiedzialność za degradację środowiska Wiele spośród państw Unii Europejskiej zatwierdziło ostatnio lub rozważa zatwierdzenie ustaw o Odpowiedzialności Za Degradację Środowiska (EIL). Ustawy te mają wiele cech wspólnych. W taki czy inny sposób respektują zasadę zanieczyszczający płaci i wszystkie z nich wprowadzają restrykcyjną odpowiedzialność za szkody ekologiczne. Już spowodowanie szkody powoduje karę, a nie jak dotąd dopiero zaniechanie naprawienia szkód i stwierdzona wina. Istnieje jedynie kilka statutowych sposobów uniknięcia odpowiedzialności. Zanieczyszczający muszą płacić za wyrządzoną szkodę. Zasada ta działa jako środek odstraszający przed naruszeniem standardów ekologicznych. Biała Księga Odpowiedzialności za Degradację Środowiska została opublikowana i zatwierdzona przez Komisje Europejską 9 lutego 2000 roku. 23 stycznia 2002 roku przyjęto propozycję dyrektywy Parlamentu Europejskiego oraz Rady Unii Europejskiej na temat odpowiedzialności za degradację środowiska i zapobieganie i znoszenie skutków szkód ekologicznych. Propozycja Komisji stanowi ramę Dyrektywy, która nałoży ścisłą odpowiedzialność zarówno za tradycyjne jak i ekologiczne szkody spowodowane przez określone niebezpieczne substancje i działania. Aby zasada odpowiedzialności mogła być skuteczna spełnione muszą być następujące warunki: Należy zidentyfikować zanieczyszczających, Szkoda musi być określona ilościowo, Musi istnieć związek pomiędzy zanieczyszczającym a szkodą. W przypadku stwierdzenia szkody, kompetentne organy wyznaczone przez każde z Państw Członkowskich mają prawo działać na różne sposoby: Jeśli istnieje ryzyko wystąpienia szkody, władze mają prawo zażądać od potencjalnego zanieczyszczającego aby podjął odpowiednie środki zaradcze, lub zastosować takie środki samemu a zwrot związanych z tym kosztów otrzymać później. 15

16 Jeśli szkoda już zaistniała, władze mają prawo żądać od podmiotu za nią odpowiedzialnego aby podjął środki naprawcze, lub podjąć takowe na własną rękę a zwrot związanych z tym kosztów otrzymać później. Jeśli osoba prowadząca działalność nie posiada wystarczających środków finansowych lub zidentyfikowanie odpowiedzialnego za szkodę nie jest możliwe, Państwa Członkowskie muszą zadbać by środki zapobiegawcze i tak zostały podjęte Zintegrowana polityka produktu (IPP) Zintegrowana polityka produktu, lub w skrócie IPP, jest nową dziedziną wspólnotowej polityki ekologicznej. Koncepcja, na której opiera się polityka produktu została sformułowana po raz pierwszy w roku 1998 w ramach badań zamówionych przez Komisję Europejską. Celem europejskich działań w tym sektorze jest umocnienie oraz przeorientowanie polityk związanych z produktem w perspektywie promowania rozwoju rynku produktów ekologicznych. Komisja przygotowała w roku 2001 Zieloną Księgę na ten temat. Zgodnie z dokumentem Komisji będącym przedmiotem konsultacji, podstawowym zagadnieniem jest to jak rozwój rynku produktów ekologicznych oraz popyt na nie wśród konsumentów może zostać osiągnięty najefektywniej. Zaproponowana strategia wymaga zaangażowania wszystkich zainteresowanych stron na wszystkich poziomach działania i cyklu produkcyjnego. Zintegrowana polityka produktu (IPP) koncentruje się na trzech stadiach procesu decyzyjnego, który ma ogromny wpływ na cykl życia produktu: Wpływanie na ceny poprzez zastosowanie takich środków jak obniżenie stawek podatkowych na produkty ekologiczne lub subsydia państwowe lub wdrożenie zasady odpowiedzialność po stronie producenta Stymulowanie popytu- poprzez skuteczniejsze informowanie klientów o produktach jakie nabywają, w tym o ekoznakowaniu, oraz zachęcanie dużych organizacji sektora publicznego do stosowania strategii ekologicznych; Promowanie bioprodukcji- poprzez promowanie ekoprojektowania, zdobywania wiedzy na temat cyklu życia produktów oraz uwzględnienie wymogów ochrony środowiska w europejskich standardach produkcji. Zielona Księga postuluje rozwiązania dla wszystkich powyższych kwestii oraz stawia ponad 30 pytań dotyczących poszczególnych aspektów. 4.7 Zasada partnerstwa Oznacza konieczność podejmowania, przez wszystkie podmioty, wspólnych działań na rzecz ochrony środowiska. 4.8 Zasada przezorności Oznacza zaniechanie działań, których skutków ekologicznych nie da się przewidzieć (przewidywanie ewentualnych negatywnych skutków działań) 16

17 Powyższe zasady są również wdrażane w obowiązującej w Polsce Polityce Ekologicznej Państwa na lata Instytucje Unii Europejskiej odpowiedzialne za ochronę środowiska 5.1 Dyrekcja Generalna Do Spraw Ochrony Środowiska Dyrekcja Generalna do spraw ochrony środowiska jest jedną z 36 dyrekcji generalnych (DG) i innych wyspecjalizowanych służb, które tworzą Komisję Europejską. Jej główna rola polega na inicjowaniu i tworzeniu nowego prawa ekologicznego oraz monitorowaniu czy nałożone środki naprawcze są stosowane przez Państwa Członkowskie. Dyrekcja ma swoją siedzibę w Brukseli i zatrudnia około 550 urzędników. Statutowym zadaniem Dyrekcji jest: Promowanie idei zrównoważonego rozwoju; poszanowanie prawa następnych pokoleń do życia w zdrowym środowisku Praca na rzecz wysokiego poziomu ochrony zdrowia i środowiska oraz poprawy jakości życia Promowanie wydajności środowiska Zachęcanie do właściwego używania i uczciwego zarządzania zasobami naturalnymi Na czele każdej Dyrekcji Generalnej oraz służb podległych Komisji stoi Dyrektor Generalny, który odpowiada rangą szefowi służby cywilnej ministerstwa. Dyrektorzy generalni składają raporty Komisarzom, którzy z kolei ponoszą polityczną i operacyjną odpowiedzialność za jedną lub więcej Dyrekcji Generalnych. Obecnie stanowisko Komisarza do spraw Ochrony Środowiska piastuje Margot Wallström. Działalność DG Ochrony środowiska wspiera 5 sekcji Komisja Środowiska, Zdrowia Publicznego i Ochrony Konsumentów Parlament Europejski zdecydował się powołać Komisję Środowiska w roku Była to pierwsza specjalna komórka zajmująca się prawem ochrony środowiska. W 1987 roku, po podpisaniu Jednolitego Aktu Europejskiego Komisja Ochrony Środowiska wzięła na siebie odpowiedzialność za świadczenie pomocy w sprawach ochrony zdrowia i konsumentów Liczy ona 60 członków wybieranych spośród partii politycznych, obsługiwana jest przez sekretariat złożony z 8 pracowników. Komisja sprawuje nadzór nad działaniami Wspólnoty w zakresie polityki lekowej oraz ponosi polityczną odpowiedzialność za funkcjonowanie Agencji Ochrony Środowiska. Komisja sporządza każdego roku trzy następujące po sobie raporty, w których dokonuje przeglądu ustawodawstwa w dziedzinie ochrony środowiska oraz obszarów pokrewnych, bada stopień wdrażania prawa oraz ocenia czy ustawodawstwo spełnia założone cele. W przeszłości zakres obowiązków Komisji był znacznie szerszy, posiadała ona więcej uprawnień niż obecnie. 17

18 5.3 Europejska Agencja Ochrony Środowiska (EEA) Europejska Agencja Ochrony Środowiska powołana została w Kopenhadze na mocy Rozporządzenia nr 1210/1990, zmodyfikowanego Rozporządzeniem nr 933/1990 w roku Europejska Agencja Ochrony Środowiska jest obecnie głównym centrum informacji o stanie środowiska i jego zanieczyszczeniu w krajach UE. Celem działania Agencji jest wspieranie idei zrównoważonego rozwoju oraz dostarczanie rzetelnych danych statystycznych oraz szacunkowych dla podmiotów wdrażających i rozwijających europejską politykę ochrony środowiska. Agencja zajmuje się także przetwarzaniem danych pochodzących z Państw Członkowskich na rzecz całej wspólnoty. Współpracuje z Europejską Siecią Informacji i Obserwacji (EIONET) oraz innymi partnerami międzynarodowymi w celu zdobywania, przetwarzania i dystrybucji danych. Agencja nie zajmuje się tworzeniem ani egzekwowaniem prawa ekologicznego. Jej zadaniem jest promowanie zachowań i technologii przyjaznych środowisku i wspieranie Komisji Europejskiej w rozpowszechnianiu informacji na temat rezultatów badań ekologicznych. Do obowiązków agencji należy także: zapewnienie szerokiego rozpowszechniania wiarygodnych informacji o środowisku - sporządzanie co 3 lata raportów o stanie środowiska. stymulowanie opracowania metod oceny szkód w środowisku i kosztów zapobiegania szkodom wymiana informacji o najlepszych dostępnych technologiach zapobiegania szkodom w środowisku Zarząd EEA składa się z 1 przedstawiciela każdego z państw członkowskich i 2 przedstawicieli Komisji. Ponadto Parlament Europejski desygnuje na członków Zarządu 2 wybitnych naukowców z dziedziny ochrony środowiska. 18

19 6 FUNDUSZE STRUKTURALNE 6.1 Przegląd Celem wielu spośród funduszy strukturalnych Unii Europejskiej jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju. Inne wspierają środowisko pośrednio poprzez wspieranie działań na rzecz ekologii, szczególnie w dziedzinie energetyki i zarządzania pomocą dla krajów trzecich. Projekty, aby zakwalifikować się do finansowania, muszą odpowiadać przynajmniej jednemu z celów funduszu, spełniać normy prawa wspólnotowego (dyrektywa, rozporządzenie lub decyzja) i pomagać w osiąganiu zamierzonych w danym obszarze celów. 6.2 LIFE LIFE, czyli Finansowe Narzędzie na rzecz Ochrony Środowiska, został zapoczątkowany w roku 1992 i jest jednym z kamieni milowych polityki ekologicznej Unii Europejskiej. LIFE ma za zadanie poszukiwanie nowych rozwiązań dla problemów ekologicznych, przed którymi staje Wspólnota. LIFE był wdrażany w kilku etapach: na realizację pierwszej fazy ( ) przeznaczono 400 milionów euro, prawie 450 milionów euro na realizację fazy drugiej ( ), na realizację obecnej fazy LIFE III ( ) zaplanowano budżet w wysokości 640 milionów euro. Projekty finansowane z funduszu LIFE, otwarte na osoby fizyczne i prawne, muszą spełniać następujące ogólne kryteria: Muszą korespondować z priorytetami ustanowionymi na szczeblu wspólnotowym i przyczyniać się do realizacji przyjętych celów funduszu Muszą zostać dostarczone przez podmioty wiarygodne finansowo i technicznie Muszą być technicznie, czasowo i finansowo wykonalne oraz gwarantować wysoką jakość LIFE jest podzielony na 3 obszary- środowisko, przyrodę, kraje trzecie - z których każdy ma określone osobne cele: LIFE- Przyroda ma na celu zachowanie środowisk naturalnych i dzikiej fauny i flory będących w obszarze zainteresowania Wspólnoty, zgodnie z dyrektywami dotyczącymi ptaków i środowisk naturalnych. Program wspiera wdrażanie polityki konserwacji przyrody oraz europejskiej sieci Natura LIFE- Środowisko wspiera działania mające na celu wdrażanie polityki ekologicznej do prawodawstwa krajów członkowskich i kandydujących. Takie podejście umożliwia prezentowanie i rozwijanie nowych metod ochrony środowiska. LIFE- Kraje trzecie wspiera działania dotyczące technicznej strony akcji na rzecz zrównoważonego rozwoju w krajach trzecich. Ten komponent programu wspomaga w zarządzaniu środowiskiem zarówno partnerów administracji lokalnej jak i prywatne firmy spoza Unii. 19

20 6.3 Rozwiązania ekologiczne problemów energetycznych Programy stworzone na potrzeby energetyki często koncentrują się wokół problemów ekologicznych. Przykładowo, ALTENER jest programem unijnym skupiającym się jedynie na promowaniu odnawialnych zasobów energetycznych. Jego realizację zakończono po pięciu latach w roku 1997 i zastąpiono programem ALTENER II, który jest kontynuacją działań dotyczących odnawialnych zasobów energetycznych. O skorzystanie z pomocy ubiegać się mogą władze państwowe oraz firmy prywatne i państwowe. W zależności od typu akcji może być ona zrefundowana w %. Mimo, że technologie związane z energią wietrzną, wodną oraz biomas są ekonomicznie opłacalne i konkurencyjne, koszt początkowy tych inwestycji jest duży a inwestorzy często obawiają się technologii relatywnie mało znanych. W rezultacie rozwój tej gałęzi energetyki jest ograniczony. Sektor ten potrzebuje pomocy, aby móc wystartować marketingowo. Program SAVE również ma na celu propagowanie wydajnego korzystania z zasobów energetycznych w przemyśle oraz w gospodarstwach domowych. Stanowi on centrum unijnej akcji na rzecz wydajności energetycznej. Pierwszy program SAVE został zatwierdzony przez Radę w październiku 1991 roku i trwał do roku SAVE II będący jego kontynuacją zatwierdzony został w grudniu 1996 roku i zakończył się w roku kwietnia 2002 roku Komisja Europejska zatwierdziła projekt kolejnego programu SAVE ( Rozumna Energia dla Europy, ), który jest obecnie przedmiotem dyskusji w łonie Rady Europejskiej i Parlamentu Europejskiego Cele ochrony środowiska a poszerzenie Unii Europejskiej Wszystkie programy przedakcesyjne oferowane państwom ubiegającym się o członkostwo mają wymiar ekologiczny. Na przykład program ISPA wspiera finansowo duże projekty (o budżecie minimalnym 5 milionów euro) przygotowane przez kraje kandydujące oraz mające na celu pomoc we wdrażaniu aktualnych norm ochrony środowiska. Projekt powinien także zawierać propozycję udogodnień transportowych. Program SAPARD oferuje wsparcie w dziedzinie rolnictwa oraz rozwoju wsi. Ochrona środowiska i zasobów naturalnych jest jednym z jego trzech priorytetów Konsumenci, rolnictwo i środowisko W innych programach, takich jak Wspólnotowy Program na rzecz Konsumentów (bezpieczeństwo zdrowotne i zdrowa żywność, monitorowanie zastrzeżeń ekologicznych co do znakowania, modele konsumpcji przyjaznej środowisku) czy programie LEADER +, który dotyczy zrównoważonego rozwoju środowisk wiejskich, założenia ekologiczne odgrywają znacznie mniejszą rolę. 20

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 12-13.02.2015 r.

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 12-13.02.2015 r. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 12-13.02.2015 r. 1 Projekt PO RYBY 2014-2020 został opracowany w oparciu o: przepisy prawa UE: rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia

Bardziej szczegółowo

Jerzy Jendrośka Polityka energetyczna i ochrona środowiska w Unii Europejskiej:

Jerzy Jendrośka Polityka energetyczna i ochrona środowiska w Unii Europejskiej: Jerzy Jendrośka Polityka energetyczna i ochrona środowiska w Unii Europejskiej: uwarunkowania prawne Efektywność energetyczna w budownictwie i przemyśle Wrocław, 14-15 listopada 2012 Zagadnienia Prawo

Bardziej szczegółowo

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa A A 1. Wstęp Prawo ochrony środowiska tworzą akty prawne o różnej randze. Najwyższym z nich jest Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, uchwalona w 1997

Bardziej szczegółowo

Bibliografia. Akty prawne

Bibliografia. Akty prawne Bibliografia Akty prawne 1. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska Dz. U. Nr 62, poz. 627; 2. Ustawa z dnia 18 lipca 2001 roku Prawo wodne. Dz. U. Nr 115, poz. 1229; 3. Ustawa z dnia

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM

ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM Co jest istotą systemu zarządzania środowiskowego wg normy ISO 14001? System zarządzania środowiskowego stanowi część systemu zarządzania organizacji. Istota SZŚ wg normy ISO 14001

Bardziej szczegółowo

Powiązanie z ustawodawstwem krajowym

Powiązanie z ustawodawstwem krajowym Powiązanie z ustawodawstwem krajowym Strona 2 z 8 Powiązanie z ustawodawstwem krajowym Opracowano w Instytucie Nafty i Gazu System KZR INiG-PIB/3 2 Powiązanie z ustawodawstwem krajowym Strona 3 z 8 Spis

Bardziej szczegółowo

Zalecenie nr 197 dotyczące struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy

Zalecenie nr 197 dotyczące struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy Zalecenie nr 197 dotyczące struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy, zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY

Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 8.4.2016 r. COM(2016) 183 final 2016/0094 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie stanowiska, jakie należy przyjąć w imieniu Unii Europejskiej w odniesieniu do międzynarodowego

Bardziej szczegółowo

Inwestycje środowiskowe w perspektywie 2014-2020 wybór obszarów finansowania

Inwestycje środowiskowe w perspektywie 2014-2020 wybór obszarów finansowania Inwestycje środowiskowe w perspektywie 2014-2020 wybór obszarów finansowania Pytanie: Jak wykorzystać praktyczną wiedzę z zakresu wydawania decyzji środowiskowych w celu prawidłowej identyfikacji obszarów

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów Panel W zgodzie z naturą i kulturą czyli jak skutecznie wspierać rozwój infrastruktury na wsi? Warszawa, 28 października 2010

Bardziej szczegółowo

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Do najbardziej znanych systemów zarządzania środowiskiem należą: europejski EMAS światowy ISO 14000 Normy ISO serii 14000 1991 rok -Mędzynarodowa

Bardziej szczegółowo

DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ, Stan prawny: 2009-03-18 Numer dokumentu LexPolonica: 63305 DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając

Bardziej szczegółowo

POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016. uchwała Sejmu z dnia 22 maja 2009 roku (M.P. 2009.34.501.

POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016. uchwała Sejmu z dnia 22 maja 2009 roku (M.P. 2009.34.501. POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016 uchwała Sejmu z dnia 22 maja 2009 roku (M.P. 2009.34.501.) Proces transformacji ustrojowej Polski nie uwzględniał w swoim planie

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 7.12.2015 r. COM(2015) 599 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Europejski program bezpieczeństwa lotniczego PL PL 1. KOMUNIKAT KOMISJI Z 2011

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r.

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Dokumenty strategiczne KOMUNIKAT KOMISJI EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015 Wykorzystanie elementów systemu EMAS w SZŚ według ISO 14001:2015 dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Agenda Elementy SZŚ według EMAS (Rozporządzenie UE 1221/2009) i odpowiadające im

Bardziej szczegółowo

Gospodarka niskoemisyjna

Gospodarka niskoemisyjna Pracownia Badań Strategicznych, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Gospodarka niskoemisyjna dr hab. Joanna Kulczycka, prof. AGH, mgr Marcin Cholewa Kraków, 02.06.2015

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE STRATEGICZNEJ OCENY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA PROJEKTU PN. PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA GORZOWA WLKP.

PODSUMOWANIE STRATEGICZNEJ OCENY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA PROJEKTU PN. PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA GORZOWA WLKP. PODSUMOWANIE STRATEGICZNEJ OCENY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA PROJEKTU PN. PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA GORZOWA WLKP. SPIS TREŚCI 1. WSTĘP... 3 2. RAMOWY PRZEBIEG STRATEGICZNEJ OCENY ODDZIAŁYWANIA

Bardziej szczegółowo

Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych

Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych Program Wieloletni Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych Etap II Przegląd wytycznych i zalecanych rozwiązań pod kątem wykorzystania

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA. Zagadnienia, problemy, wskazania

PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA. Zagadnienia, problemy, wskazania PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA Zagadnienia, problemy, wskazania Opracował: mgr inż. Jerzy Piszczek Katowice, grudzień 2009r. I. WPROWADZENIE Praktyczna realizacja zasad zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

POLITYKA OCHRONY KONSUMENTÓW: ZASADY I INSTRUMENTY

POLITYKA OCHRONY KONSUMENTÓW: ZASADY I INSTRUMENTY POLITYKA OCHRONY KONSUMENTÓW: ZASADY I INSTRUMENTY Europejska polityka ochrony konsumentów stanowi podstawowy element dobrze funkcjonującego rynku wewnętrznego. Jej celem jest zapewnienie prawidłowych

Bardziej szczegółowo

Program Ochrony Środowiska dla Gminy Rybno

Program Ochrony Środowiska dla Gminy Rybno Bibliografia Akty prawne 1. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska Dz. U. Nr 62, poz. 627; 2. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody Dz. U. Nr 92, poz. 880; 3. Ustawa

Bardziej szczegółowo

Regionalne i inteligentne specjalizacje jako podstawa kreowania polityki rozwoju

Regionalne i inteligentne specjalizacje jako podstawa kreowania polityki rozwoju Regionalne i inteligentne specjalizacje jako podstawa kreowania polityki rozwoju Marek Orszewski Dyrektor Wydziału Rozwoju Regionalnego UMWZ Europa 2020 Unia Europejska wyznaczyła wizję społecznej gospodarki

Bardziej szczegółowo

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII mgr Małgorzata GÓRALCZYK Polska Akademia Nauk, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Pracownia Badań Strategicznych, ul. Wybickiego

Bardziej szczegółowo

Materiały konferencyjno-szkoleniowe programu PCB-STOP. Zasady postępowania z PCB w świetle zmian i nowelizacji przepisów prawa polskiego

Materiały konferencyjno-szkoleniowe programu PCB-STOP. Zasady postępowania z PCB w świetle zmian i nowelizacji przepisów prawa polskiego Beata B. Kłopotek Ministerstwo Środowiska, Departament Ochrony Środowiska ul. Wawelska 52/54 00-922 Warszawa 1. Wstęp. Zasady postępowania z PCB w świetle zmian i nowelizacji przepisów prawa polskiego

Bardziej szczegółowo

OCHRONA ŚRODOWISKA W POLSCE

OCHRONA ŚRODOWISKA W POLSCE Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz środków budżetu państwa przy wsparciu Euroregionu Nysa OCHRONA ŚRODOWISKA W POLSCE (aktualny

Bardziej szczegółowo

Fundacja Naukowo Techniczna Gdańsk. Dr inż. Bogdan Sedler Mgr Henryk Herbut

Fundacja Naukowo Techniczna Gdańsk. Dr inż. Bogdan Sedler Mgr Henryk Herbut Fundacja Naukowo Techniczna Gdańsk Dr inż. Bogdan Sedler Mgr Henryk Herbut Gdańsk, 2012 Zarządzanie planem gospodarki odpadami Warunkiem realizacji planu gospodarki odpadami jest ustalenie systemu zarządzania

Bardziej szczegółowo

Związek pomiędzy dyrektywą 98/34/WE a rozporządzeniem w sprawie wzajemnego uznawania

Związek pomiędzy dyrektywą 98/34/WE a rozporządzeniem w sprawie wzajemnego uznawania KOMISJA EUROPEJSKA DYREKCJA GENERALNA DS. PRZEDSIĘBIORSTW I PRZEMYSŁU Wytyczne 1 Bruksela, dnia 1.2.2010 r. - Związek pomiędzy dyrektywą 98/34/WE a rozporządzeniem w sprawie wzajemnego uznawania 1. WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNE ASPEKTY WDRAŻANIA BAT W SEKTORZE PRODUKCJI

PRAKTYCZNE ASPEKTY WDRAŻANIA BAT W SEKTORZE PRODUKCJI Seminarium Informacyjno-promocyjne projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. PRAKTYCZNE ASPEKTY WDRAŻANIA BAT W SEKTORZE PRODUKCJI

Bardziej szczegółowo

USTAWA ŚMIECIOWA oraz WYTYCZNE DYREKTYWY 94/62/EEC DOTYCZĄCEJ OPAKOWAŃ I ODPADÓW OPAKOWANIOWYCH. Wyk. Maria Anna Wiercińska

USTAWA ŚMIECIOWA oraz WYTYCZNE DYREKTYWY 94/62/EEC DOTYCZĄCEJ OPAKOWAŃ I ODPADÓW OPAKOWANIOWYCH. Wyk. Maria Anna Wiercińska USTAWA ŚMIECIOWA oraz WYTYCZNE DYREKTYWY 94/62/EEC DOTYCZĄCEJ OPAKOWAŃ I ODPADÓW OPAKOWANIOWYCH Wyk. Maria Anna Wiercińska SPIS TREŚCI 1. PODSTAWOWE POJĘCIA Odpady opakowaniowe Gospodarka odpadami opakowaniowymi

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego Strona 2 PLAN DZIAŁANIA KT 270 ds. Zarządzania Środowiskowego STRESZCZENIE Komitet Techniczny ds. Zarządzania Środowiskowego został powołany 27.02.1997 r. w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.

Bardziej szczegółowo

LISTA PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH

LISTA PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH NA 2015 ROK I. Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach,

Bardziej szczegółowo

Materiał wstępny do dyskusji nt. podziału środków finansowych pomiędzy Priorytety i Środki projektu Programu Operacyjnego Rybactwo i Morze (PO RYBY

Materiał wstępny do dyskusji nt. podziału środków finansowych pomiędzy Priorytety i Środki projektu Programu Operacyjnego Rybactwo i Morze (PO RYBY Materiał wstępny do dyskusji nt. podziału środków finansowych pomiędzy Priorytety i Środki projektu Programu Operacyjnego Rybactwo i Morze (PO RYBY 2014-2020) Dokumenty, na podstawie których opracowano

Bardziej szczegółowo

Prawo ochrony środowiska w drogownictwie stan obecny i kierunki zmian

Prawo ochrony środowiska w drogownictwie stan obecny i kierunki zmian LVI TECHNICZNE DNI DROGOWE 13-15 listopada 2013 r. Centrum Konferencyjne Falenty, Raszyn k. Warszawy Prawo ochrony środowiska w drogownictwie stan obecny i kierunki zmian Karolina Rak Departament Środowiska

Bardziej szczegółowo

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Polityki Regionalnej W prezentacji przedstawione zostaną: Cele programu Interreg IVC Priorytety programu Typy działań

Bardziej szczegółowo

Piotr Kukla. Katowice 28.08.2013r.

Piotr Kukla. Katowice 28.08.2013r. Omówienie zasad składania wniosku w zakresie ogłoszonego konkursu przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej konkursu w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura Środowisko 2007-2013,

Bardziej szczegółowo

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP System HACCP Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przed opisaniem podstaw prawnych

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W KIELCACH w 2016 ROKU

L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W KIELCACH w 2016 ROKU Załącznik do uchwały Nr 14/15 Rady Nadzorczej WFOŚiGW w Kielcach z dnia 29 czerwca 2015 r. L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

MONITOROWANIE ZIELONEJ GOSPODARKI doświadczenia międzynarodowe

MONITOROWANIE ZIELONEJ GOSPODARKI doświadczenia międzynarodowe URZĄD STATYSTYCZNY W BIAŁYMSTOKU MONITOROWANIE ZIELONEJ GOSPODARKI doświadczenia międzynarodowe Dorota Wyszkowska Anna Rogalewska Białowieża, 4 6 grudzień 2013 Zielona gospodarka na forum międzynarodowym

Bardziej szczegółowo

Konwencja nr 187 dotycząca struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy

Konwencja nr 187 dotycząca struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy Konwencja nr 187 dotycząca struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy, zwołana do Genewy przez Radę Administracyjna Międzynarodowego Biura

Bardziej szczegółowo

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 16 grudnia 2015 r. (OR. en) Jeppe TRANHOLM-MIKKELSEN, Sekretarz Generalny Rady Unii Europejskiej

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 16 grudnia 2015 r. (OR. en) Jeppe TRANHOLM-MIKKELSEN, Sekretarz Generalny Rady Unii Europejskiej Rada Unii Europejskiej Bruksela, 16 grudnia 2015 r. (OR. en) Międzyinstytucjonalny numer referencyjny: 2015/0296 (CNS) 15373/15 FISC 191 PISMO PRZEWODNIE Od: Data otrzymania: 14 grudnia 2015 r. Do: Nr

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 30.11.2005 KOM(2005) 623 wersja ostateczna 2005/0243 (ACC) Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY zmieniające rozporządzenie Rady (WE) nr 384/96 w sprawie ochrony przed

Bardziej szczegółowo

Europejski Fundusz Morski i Rybacki jako narzędzie do promowania zrównoważonych praktyk rybackich. Wilno, 19 marca 2013r.

Europejski Fundusz Morski i Rybacki jako narzędzie do promowania zrównoważonych praktyk rybackich. Wilno, 19 marca 2013r. Europejski Fundusz Morski i Rybacki jako narzędzie do promowania zrównoważonych praktyk rybackich. Wilno, 19 marca 2013r. EFMR 2014-2020 Budżet EFRM na lata 2014 2020, wg cen bieżących, może wynosić 6,

Bardziej szczegółowo

Ekoinnowacje w zarządzaniu przedsiębiorstwem

Ekoinnowacje w zarządzaniu przedsiębiorstwem Ekoinnowacje w zarządzaniu przedsiębiorstwem dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Poznań, 17 listopada 2014 r. AGENDA Innowacyjne podejście do zarządzania przedsiębiorstwem Warunki i

Bardziej szczegółowo

Inteligentna Energia Program dla Europy

Inteligentna Energia Program dla Europy Inteligentna Energia Program dla Europy informacje ogólne, priorytety. Antonina Kaniszewska Program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji (2007-2013) Competitiveness and Innovation framework Programme

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Normy ISO serii 9000 Zostały uznane za podstawę wyznaczania standardów zarządzania jakością Opublikowane po raz

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Aleksandra Wanat Konferencja Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Katowice 22 listopada

Bardziej szczegółowo

Nowe wytyczne dla beneficjentów środków unijnych 2014-2020

Nowe wytyczne dla beneficjentów środków unijnych 2014-2020 BIBLIOTEKA ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH Agnieszka Pogorzelska ekspert ds. funduszy europejskich w Centralnym Punkcie Informacyjnym Nowe wytyczne dla beneficjentów środków unijnych 2014-2020 Strona 2 Spis treści

Bardziej szczegółowo

ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA

ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA na temat rozwoju współpracy międzynarodowej w celu umacniania bezpieczeństwa chemicznego oraz rozwoju

Bardziej szczegółowo

Rozporządzenie podstawowe w sprawie Wspólnej Polityki Rybackiej po raz pierwszy zostaje włąw

Rozporządzenie podstawowe w sprawie Wspólnej Polityki Rybackiej po raz pierwszy zostaje włąw 1 Przyszła a polityka rybacka na lata 2014-2020 2020 będzie b realizowana między innymi w oparciu o trzy podstawowe dokumenty: Rozporządzenie podstawowe w sprawie Wspólnej Polityki Rybackiej po raz pierwszy

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W OLSZTYNIE

WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W OLSZTYNIE I GOSPODARKI WODNEJ W OLSZTYNIE Możliwości finansowania inwestycji w biomasę DZIAŁALNOŚĆ WFOŚIGW PRZYCHODY Przychody statutowe WF - ogółem Przychody z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska WYDATKI

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA ODPADAMI W ŚWIETLE NOWEJ USTAWY O ODPADACH z dnia 14 grudnia 2012r (Dz. U. z 8 stycznia 2013 r., poz. 21)

GOSPODARKA ODPADAMI W ŚWIETLE NOWEJ USTAWY O ODPADACH z dnia 14 grudnia 2012r (Dz. U. z 8 stycznia 2013 r., poz. 21) GOSPODARKA ODPADAMI W ŚWIETLE NOWEJ USTAWY O ODPADACH z dnia 14 grudnia 2012r (Dz. U. z 8 stycznia 2013 r., poz. 21) Władysława Wilusz Kierownik Zespołu Gospodarki Odpadami PRZEPISY PRAWNE USTAWA O ODPADACH

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii. dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności

Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii. dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Przemysłu, Badań Naukowych i Energii 29.11.2011 2011/0156(COD) PROJEKT OPINII Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego,

Bardziej szczegółowo

ISO 14000 w przedsiębiorstwie

ISO 14000 w przedsiębiorstwie ISO 14000 w przedsiębiorstwie Rodzina norm ISO 14000 TC 207 ZARZADZANIE ŚRODOWISKOWE SC1 System zarządzania środowiskowego SC2 Audity środowiskowe SC3 Ekoetykietowanie SC4 Ocena wyników ekologicznych SC5

Bardziej szczegółowo

Dlaczego nie stać nas na tanie rzeczy? Racjonalne korzystanie ze środków wspólnotowych.

Dlaczego nie stać nas na tanie rzeczy? Racjonalne korzystanie ze środków wspólnotowych. Konferencja Lokalne Grupy Rybackie szansą czy tylko nadzieją? Dlaczego nie stać nas na tanie rzeczy? Racjonalne korzystanie ze środków wspólnotowych. Gdańsk - Polfish czerwiec - 2011 r www.ngr.pila.pl

Bardziej szczegółowo

Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko

Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko Departament Środowiska Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Program

Bardziej szczegółowo

UWARUNKOWANIA PRAWNE REMEDIACJI GLEB W POLSCE

UWARUNKOWANIA PRAWNE REMEDIACJI GLEB W POLSCE UWARUNKOWANIA PRAWNE REMEDIACJI GLEB W POLSCE Joanna Kwapisz Główny specjalista Tel. 22 57 92 274 Departament Gospodarki Odpadami Obowiązujące Ochrona powierzchni regulacje ziemi prawne Poziom UE: Dyrektywa

Bardziej szczegółowo

Nr 1045. Informacja. Udział społeczeństwa we wdrażaniu Ramowej Dyrektywy Wodnej. Elżbieta Berkowska KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ

Nr 1045. Informacja. Udział społeczeństwa we wdrażaniu Ramowej Dyrektywy Wodnej. Elżbieta Berkowska KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH Udział społeczeństwa we wdrażaniu Ramowej Dyrektywy Wodnej Maj 2004 Elżbieta Berkowska Informacja Nr 1045 W preambule

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie nt. planu działań KE w zakresie energii do roku 2050: bezpieczny, konkurencyjny i niskoemisyjny sektor energetyczny

Sprawozdanie nt. planu działań KE w zakresie energii do roku 2050: bezpieczny, konkurencyjny i niskoemisyjny sektor energetyczny Bruksela, dnia 16 grudnia 2011 r. Sprawozdanie nr 111/2011 Sprawozdanie nt. planu działań KE w zakresie energii do roku 2050: bezpieczny, konkurencyjny i niskoemisyjny sektor energetyczny Bruksela, dnia

Bardziej szczegółowo

dr Tomasz M. Zieliński ABC Akademia Sp. z o.o. tomasz.zielinski@abcakademia.com.pl

dr Tomasz M. Zieliński ABC Akademia Sp. z o.o. tomasz.zielinski@abcakademia.com.pl dr Tomasz M. Zieliński ABC Akademia Sp. z o.o. tomasz.zielinski@abcakademia.com.pl Green Controlling and Finance - innowacyjny program studiów podyplomowych Projekt finansowany ze środków funduszy norweskich

Bardziej szczegółowo

Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020

Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020 Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020 Katowice, maj 2014 roku Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020

Bardziej szczegółowo

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej Skierniewice, 18.02.2015 r. 1 Plan Gospodarki Niskoemisyjnej 2 Agenda spotkania 1. Czym jest Plan Gospodarki Niskoemisyjnej i w jakim celu się go tworzy? 2. Uwarunkowania krajowe i międzynarodowe 3. Szczególne

Bardziej szczegółowo

Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001)

Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001) Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001) ROMAN KOŁODZIEJ IV Konferencja Naukowo-Techniczna,,Utrzymanie ruchu w przemyśle spożywczym Szczyrk, 26 kwietnia 2012 r. 1 PLAN

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o Naturze 2000 i planach ochrony

Podstawowe informacje o Naturze 2000 i planach ochrony Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko Podstawowe informacje o Naturze 2000 i planach

Bardziej szczegółowo

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14.1. Co to jest monitorowanie bezpieczeństwa i higieny pracy? Funkcjonowanie systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną

Bardziej szczegółowo

Oznakowanie ekologiczne produktów i opakowań wybrane ekoznaki

Oznakowanie ekologiczne produktów i opakowań wybrane ekoznaki Oznakowanie ekologiczne produktów i opakowań wybrane ekoznaki Opracowanie z cyklu "Popularyzacja wiedzy" Małgorzata Szymańska-Brałkowska Małgorzata Z. Wiśniewska Ewa Malinowska Wydawca: Zakład Zarządzania

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 4260/2014 Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 20 stycznia 2014 roku

Uchwała Nr 4260/2014 Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 20 stycznia 2014 roku Uchwała Nr 4260/2014 Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 20 stycznia 2014 roku zmieniająca uchwałę w sprawie ustalenia Regulaminu Organizacyjnego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Wielkopolskiego

Bardziej szczegółowo

Szkody na obszarach Natura 2000

Szkody na obszarach Natura 2000 Szkody na obszarach Natura 2000 Paulina Kupczyk kancelaria Ochrona Środowiska i działalno inwestycyjna Konsulting Szkolenie Interwencje ekologiczne w obronie ostoi Natura 2000 w ramach projektu Ogólnopolskiego

Bardziej szczegółowo

DECYZJA RAMOWA RADY 2003/80/WSiSW. z dnia 27 stycznia 2003 r. w sprawie ochrony środowiska poprzez prawo karne

DECYZJA RAMOWA RADY 2003/80/WSiSW. z dnia 27 stycznia 2003 r. w sprawie ochrony środowiska poprzez prawo karne DECYZJA RAMOWA RADY 2003/80/WSiSW z dnia 27 stycznia 2003 r. w sprawie ochrony środowiska poprzez prawo karne RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat o Unii Europejskiej, w szczególności jego art.

Bardziej szczegółowo

RAMOWA DYREKTYWA WODNA - REALIZACJA INWESTYCJI W GOSPODARCE WODNEJ

RAMOWA DYREKTYWA WODNA - REALIZACJA INWESTYCJI W GOSPODARCE WODNEJ RAMOWA DYREKTYWA WODNA - REALIZACJA INWESTYCJI W GOSPODARCE WODNEJ dr inż. Małgorzata Bogucka-Szymalska Departament Zasobów Wodnych Warszawa, 11-12 czerwca 2015 r. Dyrektywy istotne dla inwestycji wodnych

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 Informacje ogólne ISO 50001 to standard umożliwiający ustanowienie systemu i procesów niezbędnych do osiągnięcia poprawy efektywności energetycznej.

Bardziej szczegółowo

NOWA PERSPEKTYWA FINANSOWA

NOWA PERSPEKTYWA FINANSOWA NOWA PERSPEKTYWA FINANSOWA PO IiŚ 2014-2020 stan prac Joanna Miniewicz WFOŚiGW w Gdańsku Fundusze polityki spójności 2014-2020 Infrastruktura i Środowisko 27 513,90 Inteligentny Rozwój 8 614,10 Wiedza,

Bardziej szczegółowo

VI. Priorytety ekologiczne Powiatu Poznańskiego

VI. Priorytety ekologiczne Powiatu Poznańskiego VI. Priorytety ekologiczne Powiatu Poznańskiego Program ochrony środowiska dla Powiatu Poznańskiego, w myśl art. 17 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska opracowany został zgodnie z Polityką ekologiczną

Bardziej szczegółowo

Stan prac nad założeniami Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020

Stan prac nad założeniami Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 Stan prac nad założeniami Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich WARSZAWA 4 kwietnia 2013 r. Prace nad projektem

Bardziej szczegółowo

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa Cele kluczowe Idea społecznej odpowiedzialności biznesu jest wpisana w wizję prowadzenia działalności przez Grupę Kapitałową LOTOS. Zagadnienia te mają swoje odzwierciedlenie w strategii biznesowej, a

Bardziej szczegółowo

Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+

Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+ Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+ Ewelina Kaatz-Drzeżdżon Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku marzec 2015 Nowy

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa Strona 1 1. Księga Środowiskowa Księga Środowiskowa to podstawowy dokument opisujący strukturę i funkcjonowanie wdrożonego w Urzędzie Systemu Zarządzania Środowiskowego zgodnego z wymaganiami normy PN-EN

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa. Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke

Konferencja prasowa. Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke Konferencja prasowa Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke Oczekiwania rybactwa i wędkarstwa wobec nowej perspektywy finansowej Program Operacyjny Rybactwo i Morze na lata 2014-2020 Warszawa, 23 lipca

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA 1.8.2014 L 230/1 II (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE WYKONAWCZE KOMISJI (UE) NR 834/2014 z dnia 22 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania wspólnych ram monitorowania

Bardziej szczegółowo

Efekty wdrożenia systemu EMAS w Ministerstwie Środowiska

Efekty wdrożenia systemu EMAS w Ministerstwie Środowiska Efekty wdrożenia systemu EMAS w Ministerstwie Środowiska Monika Dziadkowiec Dyrektor Generalna Warszawa, 5.07.2012 r. Ministerstwo Środowiska, poprzez współtworzenie polityki państwa, troszczy się o środowisko

Bardziej szczegółowo

r.pr. Michał Behnke 12.10.2011

r.pr. Michał Behnke 12.10.2011 Analiza wariantowajako przesłanka wskazania wariantu innego niż proponowany przez inwestora lub odmowy wydania decyzji środowiskowej r.pr. Michał Behnke 12.10.2011 1 PLAN PREZENTACJI Podstawy prawne analizy

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE DO SPORZĄDZANIA KRAJOWEGO ORAZ WOJEWÓDZKICH PLANÓW GOSPODARKI ODPADAMI W ZAKRESIE ODPADÓW KOMUNALNYCH

WYTYCZNE DO SPORZĄDZANIA KRAJOWEGO ORAZ WOJEWÓDZKICH PLANÓW GOSPODARKI ODPADAMI W ZAKRESIE ODPADÓW KOMUNALNYCH WYTYCZNE DO SPORZĄDZANIA KRAJOWEGO ORAZ WOJEWÓDZKICH PLANÓW GOSPODARKI ODPADAMI W ZAKRESIE ODPADÓW KOMUNALNYCH 1. Cel opracowania planów inwestycyjnych Informacje o konieczności sporządzania planów inwestycyjnych

Bardziej szczegółowo

Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa

Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa 1 Mazowsze wobec wyzwań przyszłości Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa 2 Strategia Rozwoju Województwa Mazowieckiego

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 21 czerwca 2013 r. Poz. 15 OBWIESZCZENIE KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO. z dnia 21 czerwca 2013 r.

Warszawa, dnia 21 czerwca 2013 r. Poz. 15 OBWIESZCZENIE KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO. z dnia 21 czerwca 2013 r. DZIENNIK URZĘDOWY Warszawa, dnia 21 czerwca 2013 r. Poz. 15 OBWIESZCZENIE z dnia 21 czerwca 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu uchwały Nr 384/2008 Komisji Nadzoru Finansowego w sprawie wymagań

Bardziej szczegółowo

Nowe regulacje prawne a EMAS. Maciej Krzyczkowski Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska

Nowe regulacje prawne a EMAS. Maciej Krzyczkowski Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska Nowe regulacje prawne a EMAS Maciej Krzyczkowski Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska Ochrona środowiska w Polsce Ochrona środowiska w Polsce 500 aktów prawnych Gospodarka odpadami - zmiany w przepisach

Bardziej szczegółowo

PRSupport oferuje szeroki zakres szkoleń dopasowanych do indywidualnych wymagań klientów

PRSupport oferuje szeroki zakres szkoleń dopasowanych do indywidualnych wymagań klientów Oferta szkoleniowa CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILIT Y S z k o l e n i a i t r e n i n g i d l a p r a c o w n i k ó w i z a r z ą d ó w PRSupport oferuje szeroki zakres szkoleń dopasowanych do indywidualnych

Bardziej szczegółowo

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r.

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r. Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie Warszawa 8 maja 2013 r. Efektywne zarządzanie energią jest jednym z warunków krytycznych do osiągnięcia

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E 1. Potrzeba i cel ratyfikacji poprawki do Konwencji Konwencję o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

inwestowanie w działania na rzecz klimatu inwestowanie w program LIFE

inwestowanie w działania na rzecz klimatu inwestowanie w program LIFE inwestowanie w działania na rzecz klimatu inwestowanie w program LIFE PRZEGLĄD NOWEGO PODPROGRAMU LIFE DOTYCZĄCEGO DZIAŁAŃ NA RZECZ KLIMATU NA LATA 2014 2020 Czym jest nowy podprogram LIFE dotyczący działań

Bardziej szczegółowo

REACH. System. Co producent oraz importer zrobić powinien przed wejściem w życie systemu REACH

REACH. System. Co producent oraz importer zrobić powinien przed wejściem w życie systemu REACH System REACH Co producent oraz importer zrobić powinien przed wejściem w życie systemu REACH Dokument opracowany przez: Departament Przemysłu Ministerstwo Gospodarki www.mgip.gov.pl/przedsiebiorcy/reach

Bardziej szczegółowo

Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce

Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce Cel analizy: Uzyskanie odpowiedzi na pytania 1. Czy ogólne kształcenie

Bardziej szczegółowo

Wstęp... 9. 1. Opłaty i podatki ekologiczne w teorii ekonomii środowiska... 11 1.1. Pojęcie efektów zewnętrznych i ekologicznych kosztów zewnętrznych

Wstęp... 9. 1. Opłaty i podatki ekologiczne w teorii ekonomii środowiska... 11 1.1. Pojęcie efektów zewnętrznych i ekologicznych kosztów zewnętrznych Spis treści Wstęp............................................................. 9 1. Opłaty i podatki ekologiczne w teorii ekonomii środowiska.... 11 1.1. Pojęcie efektów zewnętrznych i ekologicznych kosztów

Bardziej szczegółowo

System handlu uprawnieniami CO 2 oraz system rozliczania emisji SO 2 i NO x do roku 2020 dla wytwórców energii elektrycznej i ciepła

System handlu uprawnieniami CO 2 oraz system rozliczania emisji SO 2 i NO x do roku 2020 dla wytwórców energii elektrycznej i ciepła Konferencja Przyszłość systemu handlu uprawnieniami CO 2 a poziom kosztów osieroconych Warszawa, 18 października 2011 System handlu uprawnieniami CO 2 oraz system rozliczania emisji SO 2 i NO x do roku

Bardziej szczegółowo