Strategia Czystszej Produkcji w przedsiębiorstwie hutniczym

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Strategia Czystszej Produkcji w przedsiębiorstwie hutniczym"

Transkrypt

1 BOŻENA GAJDZIK Ochrona środowiska w woj. śląskim Strategia Czystszej Produkcji w przedsiębiorstwie hutniczym W praktyce i teorii zarządzania spotyka się kilka systemów zarządzania środowiskowego. Występują systemy oparte na normach ISO oraz dyrektywie EMAS, a także systemy Odpowiedzialność i Troska oraz Czystsza Produkcja. W artykule przedstawiono zagadnienia dotyczące efektów środowiskowych, będących wynikiem wdrożenia strategii CP w przedsiębiorstwie hutniczym Ferrum S.A. Wymienione przedsiębiorstwo było pierwszym, które w branży hutniczej wdrożyło system Czystszej Produkcji. Czystsza Produkcja Według definicji podanej przez UNEP, Czystsza Produkcja to strategia ochrony środowiska polegająca na ciągłym, zintegrowanym, zapobiegawczym działaniu w odniesieniu do procesów, produktów i usług, zmierzającym do zwiększenia efektywności produkcji i usług oraz redukcji ryzyka dla ludzi i środowiska. W praktyce oznacza to: stosowanie technologii, generujących mniej zanieczyszczeń do środowiska, optymalizację procesów produkcyjnych z punktu widzenia ich oddziaływania na środowisko, z uwzględnieniem wszystkich składowych systemu produkcyjnego. Podejście systemowe pozwala analizować proces produkcyjny począwszy od pozyskiwania surowca, energii i zasobów, poprzez procesy przetwarzania i kończąc na składowaniu lub wykorzystaniu produktu zużytego. Istotnym elementem systemu jest także recykling i powtórne wykorzystanie odpadów. W wypadku wyrobów hutniczych materiały stalowe łatwo poddają się rycyklingowi. Obecnie około 45-50% żelaza w postaci zużytych wyrobów stalowych podlega recyklingowi. Program Czystszej Produkcji jest ujmowany najkrócej jako zapobieganie lub ograniczanie wytwarzania odpadów u źródła, czyli bezpośrednio w trakcie procesu produkcyjnego poprzez ciągłe usprawnianie cykli produkcyjnych. Odnosi się on nie tylko do samej technologii (czystsza technologia), ale do całego obszaru działań i rozwiązań związanych z produkcją. Strategia Czystszej Produkcji pozwala na zintegrowanie działań przedsiębiorstwa hutniczego w celu zmniejszenia jego uciążliwości dla środowiska. Ideałem strategii Czystszej Produkcji jest produkcja bezodpadowa. W obecnej sytuacji gospodarczej i technologicznej przedsiębiorstwa mogą jedynie poszukiwać różnych sposobów zagospodarowania odpadów i stosować zamknięte obiegi strumieni zasileniowych, np. wody. Prowadzi to często do integracji linii produkcyjnych, gdzie odpady z jednej linii służą do zasilania materiałowego lub energetycznego innej linii produkcyjnej. Może dochodzić również do współpracy pomiędzy Dr inż. B. Gajdzik Politechnika Śląska, Katedra Zarządzania Procesami Technologicznymi podmiotami w ramach tzw. łańcucha dostaw. Huty współpracując z kopalniami, mogą otrzymywać produkt uboczny, jakim jest metan i wykorzystać go do ogrzewania kotłowni. Wymiana produktów ubocznych i dzielenie się zasobami jest źródłem korzyści ekonomicznych (np. zmniejszanie opłat za korzystanie ze środowiska, zmniejszanie kosztów zakupu surowców) i środowiskowych (mniejsze zużycie zasobów, mniejsze obciążenie środowiska) [1]. Polityka Czystszej Produkcji w przedsiębiorstwie hutniczym Ferrum S.A. Podstawą strategii Czystszej Produkcji jest przyjęcie przez najwyższe kierownictwo przedsiębiorstwa polityki ochrony środowiska. Jest to rodzaj deklaracji, w której kadra kierownicza zobowiązuje się do tworzenia warunków dla racjonalnego korzystania z zasobów i walorów środowiska oraz do jego właściwej ochrony i jego kształtowania [2]. Analizowane przedsiębiorstwo hutnicze Ferrum S.A. w 1993 r. przyjęło następującą deklarację [...] kadra kierownicza przedsiębiorstwa zobowiązuje się w niej do ciągłej redukcji ilości odpadów stałych, ciekłych i gazowych wytwarzanych w trakcie procesu przemysłowego z równoczesnym osiąganiem korzyści ekonomicznych [3]. W 1996 r. przedsiębiorstwo otrzymało świadectwo Czystszej Produkcji. Implementacja strategii Czystszej Produkcji wymaga od przedsiębiorstwa wdrożenia programów inwestycyjnych lub/i organizacyjnych. Program inwestycyjny i organizacyjny przedsiębiorstwa hutniczego Ferrum Restrukturyzacja sektora hutniczego wymusiła na przedsiębiorstwach hutniczych wiele zmian. Hutę Ferrum przekształcono w spółkę kapitałową. Z działalności przedsiębiorstwa wydzielono funkcje nieopłacalne i przekazano je do realizacji innym podmiotom (outsourcing). Główną działalnością spółki pozostaje produkcja rur i konstrukcji przemysłowych. Przedsiębiorstwo dostarcza wyroby na potrzeby gazownictwa, ciepłownictwa, wodociągów, stacji benzynowych, przemysłu chemicznego. W ramach reorganizacji utworzono komórki ds. nadzoru ekologicznego i ekonomicznego. Restrukturyzacja zatrudnienia wymagała redukcji liczby pracowników i poprawy wydajność pracy. Zmiany techniczno technologiczne w przedsiębiorstwie polegały między innymi na: usuwaniu nadmiaru zdolności produkcyjnych, likwidacji przestarzałych technologii, wyeliminowaniu procesów martenowskich wytopu stali i wdrożeniu nowoczesnych metod ciągłego jej odlewania. 184 Problemy Ekologii, vol. 11, nr 43, lipiec-sierpień 2007

2 Tab. 1 Przykładowe inwestycje realizowane w przedsiębiorstwie hutniczym Ferrum S.A[4] Inwestycja Likwidacja stalowniodlewni Modernizacja systemu opalania zakładowej kotłowni (węgiel częściowo zastąpiono gazem odpadowym) Zainstalowanie nowych kompresorów Modernizacja procesu izolowania rur (z izolacji bitumicznej na polietylenową) Modernizacja procesu cięcia termicznego w produkcji konstrukcji spawanych Modernizacja transportu kolejowego (nowoczesne lokomotywy, likwidacja lokomotyw parowych) Oddanie do użytku linii do wewnętrznego cementowania rur Oddanie do użytku linii zgrzewania rur prądami wysokiej częstotliwości Modernizacja gospodarki cieplnej Zintegrowany system zarządzania Efekt ekologiczny - redukcja emisji pyłów do powietrza o 9 Mg rocznie - redukcja emisji gazów do powietrza o 13 Mg gazów w skali roku - redukcja ilości odpadów przemysłowych o Mg/rok - obniżenie zużycia węgla o ok Mg/ rok - spadek wytwarzanych pyłów i żużlu piecowego - redukcja emisji gazów i pyłów do powietrza - poprawa bilansu energetycznego, - mniejsze zużycie energii elektrycznejoszczędność energii 5400 MWh/rok - oszczędność wody chłodzącej- 8400m 3 rocznie - likwidacja emisji węglowodorów - redukcja zużycia stali do produkcji rur o 50% - optymalne wykorzystanie materiału wsadowego - likwidacja naddatków materiałowych - zmniejszenie zużycia gazów technicznych (tlen, acetylen) - likwidacja hałasu impulsowego - mniejsze zużycie energii - mniejsza produkcja odpadu (wapno pokarbidowe) - obniżenie emisji zanieczyszczeń (pyły i gazy ze spalania węgla) do powietrza o ok.3,9mg w stosunku do poprzednich lokomotyw - spadek emisji węglowodorów o ok. 10 Mg/rok - redukcja zanieczyszczeń do powietrza - likwidacja odpadów stałych (żużel, pył pospawalniczy) - redukcja zanieczyszczeń powstających ze spalania węgla Strategię Czystszej Produkcji uznaje się za najkrótszą drogę do wdrożenia pełnego systemu zarządzania środowiskowego. Realizacja założeń Czystszej Produkcji spełnia w pewnym stopniu wymagania normy ISO Zatem łatwo uzyskać również certyfikat na zgodność z normą ISO (ISO 14001:1996 Systemy zarządzania środowiskowego, specyfikacja i wytyczne stosowania; po nowelizacji jako ISO 14001:2005 Systemy zarządzania środowiskowego, wymagania i wytyczne stosowania). Analizowane przedsiębiorstwo wdrożyło nie tylko system zarządzania środowiskowego wg normy ISO 14001, ale także system zapewnienia jakości wg normy ISO Certyfikat na zgodność z normą EN-ISO 9001 (model zapewnienia jakości w projektowaniu, konstruowaniu, produkcji, instalowaniu i serwisie w pełnym zakresie produkcji) został nadany w 1994 r. przez firmę Rheinisch-Westfälischer TŰV e.v. Z kolei w 2000 r. Ferrum otrzymuje certyfikat na zgodność z normą ISO 14001, wydany przez firmę TŰV-CERT. Głównym celem zintegrowanego systemu jest poprawa pozycji przedsiębiorstwa Ferrum S.A. na rynku poprzez: poprawę wizerunku ekologicznego [...], dostarczenie odpowiednim służbom silnego atutu marketingowego, jakim jest zintegrowany system zarządzania, zdobycie nowych klientów i utrzymanie dotychczasowych, przekonanie inwestorów o atrakcyjności inwestowania w akcje przedsiębiorstwa [5]. Naczelne kierownictwo ponownie złożyło pisemną deklarację stosowania strategii zapobiegania powstawaniu zanieczyszczeń, wyrażoną w dokumencie nazywanym polityką środowiskową: w najbliższych latach przedsiębiorstwo hutnicze Ferrum S.A. będzie nadal koncentrować się na: doskonaleniu działań proekologicznych, podnoszeniu wiedzy i świadomości ekologicznej pracowników, w celu ukształtowania ich odpowiedzialności za ochronę środowiska; stosowaniu najlepszych dostępnych technologii; zmniejszaniu negatywnego oddziaływania na środowisko w zakresie powietrza atmosferycznego i gospodarki odpadami; ciągłej dbałości o tereny zielone; na tworzeniu pozytywnego wizerunku poprzez prowadzenie otwartej polityki informacyjnej o wpływie działalności produkcyjnej na środowisko [6]. Rys. 1. Uproszczony schemat zintegrowanego systemu zarządzania Efekty ekologiczne przedsiębiorstwa hutniczego Ferrum S.A. Wdrożone programy CP i ciągłe doskonalenie systemu zarządzania środowiskowego przyniosło wymierne efekty ekologiczne. Wykazanie ich nie jest możliwe bez ustalenia odpowiedniego sposobu pomiaru. Zastosowano wskaźnik procentowej efektywności obliczony według wzoru: W e = [ Ct n * 100%/Bt o ]-100%, gdzie: W e wskaźnik efektywności ekologicznej Ct n wymierny efekt realizacji celów środowiskowych w okresie t n (n kolejne lata objęte analizą) Bt o okres odniesienia, stan emisji zanieczyszczeń w okresie t o, okres przed wdrożeniem strategii CP. Badane przedsiębiorstwo szczególną efektywność ekologiczną osiągnęło w zakresie redukcji zanieczyszczeń gazowych i pyłowych do powietrza. Przed wdrożeniem strategii CP rocznie Problemy Ekologii, vol. 11, nr 4, lipiec-sierpień

3 Tab. 2 Wskaźniki efektywności ekologicznej przedsiębiorstwa hutniczego Ferrum S.A. [7] Rodzaj oddziaływania Jednostka Przed wdrożeniem strategii CP 1993 r. Po wdrożeniu strategii CP l999 r. Wskaźnik efektywności ekologicznej, % Emisja do środowiska Pył, Mg/rok 15,4 4,0 74,02 Zanieczyszczenia gazowe (bez CO 2 ), Mg/rok ,4 80,62 Odpady produkcyjne, Mg/rok ,85 Ścieki, tys. m 3 /rok ,67 Zużycie nośników energii Gaz ziemny, mln m 3 / rok 1,4 0,4 71,42 Energia elektryczna, MWh/rok ,80 Węgiel kamienny ,32 (dot. kotłowni), Mg/rok Gaz kopalniany (dot. kotłowni), mln m 3 /rok 4,0 7,8 95,0 wytwarzano 15,4 Mg pyłów, po wdrożeniu programu redukcji emisji zanieczyszczeń, ilość pyłów emitowanych do powietrza zmniejszyła się o 11,4 Mg. Średniorocznie przedsiębiorstwo Ferrum S.A. emituje nieco ponad 4,5 Mg pyłów do powietrza atmosferycznego (rys. 2) [8]. Rys. 2. Emisja pyłów do powietrza przez przedsiębiorstwo Ferrum S.A. Również w emisji zanieczyszczeń gazowych do powietrza, przedsiębiorstwo hutnicze Ferrum S.A. osiągnęło znaczne efekty ekologiczne. W 1993 r. emitowało 255 Mg, po wdrożeniu strategii CP emisję zmniejszono do 49,4 Mg. Efektem realizacji strategii CP jest także redukcja odpadów produkcyjnych, spadek o 817 Mg [8,9]. Jednym z programów realizowanych w ramach strategii CP był program gospodarki ściekowej. Wprowadzając zamknięte obiegi wody zmniejszono ilość ścieków o 147 tys. m 3. Średniorocznie po wdrożeniu programów CP przedsiębiorstwo hutnicze Ferrum S.A. wytwarza 55 tys.m 3 ścieków (rys. 3) [9]. Rys. 3. Masa wytwarzanych ścieków w przedsiębiorstwo Ferrum S.A. Oprócz efektów w postaci redukcji emisji zanieczyszczeń do środowiska, przedsiębiorstwo hutnicze Ferrum S.A. zracjonalizowało gospodarkę energetyczną. Przedsiębiorstwo zmniejszyło zużycie gazu ziemnego z ponad 1,4 mln m 3 do 0,4 mln m 3. Wskaźnik efektywności ekologicznej wynosił 71,42%. Nieco mniejsza była efektywność ekologiczna związana z oszczędnością energii elektrycznej, bo tylko rzędu 29,8%. Przed wdrożeniem strategii CP przedsiębiorstwo zużywało MWh/rok, obecnie nieco ponad MWh. Kolejnym komponentem energetycznym jest węgiel kamienny, którego zużycie również spadło o ponad 5,4 tys. Mg. Zmodernizowano kotłownie, zastępując węgiel kamienny gazem, w tym między innymi gazem odpadowym pochodzącym z odmetanowania złóż węglowych kopalni Staszic. W 1993 r. zużyto 4 mln m 3 gazu kopalnianego. W następnych latach ilość wykorzystywanego gazu kopalnianego systematycznie rosła, osiągając wysokość 7,8 mln m 3 (rys. 4) [9]. Rys. 4. Zużycie gazu kopalnianego w celach produkcyjnych w Ferrum S.A. Podsumowanie Efekty działań przedsiębiorstwa hutniczego Ferrum S.A. na rzecz ograniczenia negatywnego wpływu na środowisko przyrodnicze zostały zauważone i nagrodzone. W październiku 1996 r. przedsiębiorstwo zostało Laureatem Roku Czystszej Produkcji. W 2000 r. otrzymało nagrodę ministra środowiska i prezesa PCBC- Panteon Polskiej Ekologii. Realizowana strategia Czystszej Produkcji przez przedsiębiorstwo hutnicze Ferrum S.A. przyczyniły się do zmniejszenia negatywnego oddziaływania na środowisko, zredukowano emisję zanieczyszczeń do powietrza, masę odpadów poprodukcyjnych i racjonalnego gospodarowania zasobami środowiska. 186 Problemy Ekologii, vol. 11, nr 43, lipiec-sierpień 2007

4 LITERATURA [1] Nierzwicki W.: Zarządzanie środowiskowe, PWE, s Warszawa 2006 [2] Gajdzik B.: Zarządzanie przedsiębiorstwem a ochrona środowiska, Ekonomika i Organizacja Przedsiębiorstwa, Wyd. Orgmasz, Warszawa, nr 10, 2006, s. 50; na podst. Z. Nowak: Zarządzanie środowiskiem, wyd. Politechnika Śląska, s. 22, Gliwice 2001 [3] Sprawozdanie z realizacji programu restrukturyzacji w Spółce Ferrum S.A Oddział Ochrony Środowiska, Huta Ferrum S.A [4] Gajdzik B.: Ekologiczne efekty procesu restrukturyzacji w przedsiębiorstwie hutniczym. Hutnik. Wiadomości Hutnicze, Nr 5, 2006, s na podst. Sprawozdania z realizacji programu restrukturyzacji w Spółce Ferrum S.A Oddział Ochrony Środowiska, Huta Ferrum S.A [5] ( ) [6] Polityka środowiskowa Huty Ferrum S.A. [w: ] Księga zarządzania jakością i zarządzania środowiskowego, Ferrum S.A [7] Ekologiczne efekty procesu restrukturyzacji produkcji w Spółce Huta Ferrum S.A., załącznik do dokumentacji Zintegrowany system zarządzania [8] Gajdzik B.: Aktywność środowiskowa przedsiębiorstwa hutniczego Ferrum S.A. Mat.XIV Międzynarodowej Konferencji Naukowo-Technicznej pt. Zarządzanie w przedsiębiorstwie. Politechnika Częstochowska, Szczyrk, czerwiec 2006, s , na podst. sprawozdań ekologicznych z przedsiębiorstwa hutniczego Ferrum S.A. [9] Gajdzik B.: Ochrona powietrza i redukcja odpadów w przedsiębiorstwie hutniczym, Ochrona powietrza i problemy odpadów (w druku) BEATA DOBOSZ, HENRYK JASKÓLECKI Pozostałości pestycydów w żywności pochodzenia roślinnego 1) Pestycydy, łac. pestis - szkodnik, zaraza i cedeo niszczyć (ceadere zabijać) to grupy związków chemicznych pochodzenia naturalnego lub syntetycznego stosowane do zwalczania szkodników i chorób roślin, a także chorób i szkodników występujących u zwierząt hodowlanych i ludzi [3, s. 82]. Według K. Warmińskiego określenie pestycyd pochodzi od łacińskich słów: pestis = morowe powietrze oraz caedo = niszczę, zabijam (ang. pest = plaga, szkodnik). Służą więc do zwalczania plag nawiedzających pola uprawne oraz zwierzęta hodowlane (i człowieka). W ten sposób można dosłownie przetłumaczyć słowo pestycyd [6, s. 3]. Pestycydy to zatem środki chemiczne używane również do regulacji wzrostu roślin i usuwania chwastów. Niektóre pestycydy są używane w akcjach sanitarnych, higienie osobistej ludzi oraz w leczeniu różnych chorób. Współczesna definicja pestycydu podana przez Van Tiela obejmuje obok związków organicznych, również wirusy i mikroorganizmy. Definicja ta obejmuje też wszelkie substancje, których zadaniem jest regulowanie wzrostu roślin lub owadów, jak też wszelkie defolianty lub też desikanty [2, s. 32]. Innymi nazwami polskimi są: środki szkodnikobójcze, przeciwpasożytnicze lub najczęściej środki ochrony roślin. Pestycydy są to substancje syntetyczne lub naturalne stosowane do zwalczania organizmów szkodliwych lub niepożądanych, używane głównie do ochrony roślin uprawnych, zwierząt hodowlanych, ludzi, produktów żywnościowych, pasz, skór, drewna, tworzyw sztucznych i innych materiałów. Rozróżnia się m.in. substancje stosowane do zwalczania gryzoni (rodentycydy), nicieni (nematocydy), roztoczy (akarycydy), owadów (insektycydy), chwastów (herbicydy), grzybów (fungicydy), bakterii (bakteriocydy); do pestycydów zalicza się również substancje wpływające na procesy życiowe chronionych lub szkodliwych organizmów (roślinne regulatory wzrostu, chemosterylanty), substancje zawierające bakterie chorobotwórcze atakujące organizm szkodnika (biopreparaty). Zamierzonym 1) Niniejsza publikacja zawiera główne tezy pracy dyplomowej (pod tym samym tytułem) autorki, napisanej w GWSP w Mysłowicach (2007 r.) pod kierunkiem dr. n. med. Henryka Jaskóleckiego. celem stosowania pestycydów jest niszczenie (zabijanie) form życia niekorzystnych lub szkodliwych dla człowieka. Założeniem idealnym jest pełna wybiórczość działania, tj. niszczące toksyczne dla niepożądanych form, natomiast nieszkodliwe dla człowieka i pożytecznych zwierząt, owadów i roślin. W praktyce okazało się to nieosiągalne. Badania doświadczalne wykazały szkodliwy wpływ pestycydów na większość organizmów żywych, w tym także ludzi. Wzrastające możliwości analityczne wykazały, że człowiek i wszystkie organizmy są narażone na wpływ różnych dawek pestycydów. Od dużych w warunkach awaryjnych do małych, często na poziomie dopuszczalnym, ale szeroko rozpowszechnionych o nieprzewidzianych skutkach odległych. Daje to tej grupie związków specjalną pozycję, także w klasyfikacji toksykologicznej [1, s. 14]. Dlatego też stało się konieczne ciągłe monitorowanie tych związków w środowisku. W historii produkcji żywności wysiłki człowieka były skierowane na ciągłe zwiększanie terenów ziemi uprawnej. Gdy tej ziemi zabrakło, jedyną drogą do zwiększenia ilości środków spożywczych stało się rolnictwo intensywne. To łączyło się z mechanizacją, regulacją sieci wodnej, stosowaniem nawozów sztucznych i chemicznych środków ochrony roślin (pestycydów). Jak już wspomniano stosowanie pestycydów jest koniecznym warunkiem prowadzenia ekonomicznej i intensywnej gospodarki rolnej. Jednym z podstawowych celów stosowania pestycydów w żywności, poza ochroną przed niszczeniem upraw przez szkodniki jest zwiększanie produkcji żywności. Ze względu na wysoką toksyczność wielu pestycydów ustalono szereg zaleceń i sformułowano przepisy zabezpieczające populacje przed negatywnymi skutkami ich pozostałości w żywności. Według FAO/WHO pozostałość pestycydu jest to suma związków chemicznych obecnych w produkcie spożywczym w wyniku stosowania pestycydu i to zarówno niezmienionej substancji aktywnej jak i produktów tej transformacji o działaniu toksycznym. Między innymi istotne jest określenie czasu karencji. Problemy Ekologii, vol. 11, nr 4, lipiec-sierpień

5 Okresem karencji nazywa się czas jaki musi upłynąć od ostatniego zabiegu agrotechnicznego do zbioru płodów rolnych lub uboju zwierząt, a w wypadku mleka do czasu przeznaczenia do spożycia. Czas karencji jest różny dla tego samego pestycydu w różnych krajach. Zależy on bowiem od lokalnych warunków klimatycznych i glebowych. Z tego powodu, że praktycznie zawsze mamy do czynienia z pewną pozostałością pestycydu należy określić dawkę tolerancji. Dawka tolerancji jest to maksymalna dopuszczalna pozostałość pestycydów określona po czasie karencji dla poszczególnych surowców i produktów spożywczych wyrażona w mg/kg produktu. Tolerancja jest obliczana w oparciu o ADI (Acceptable Daily Intake dopuszczalne dzienne spożycie) i średnie spożycie produktu przez człowieka [7, s. 72]. Pestycydy ulegają biokumulacji. W praktyce biokumulacja oznacza, że organizmy stanowiące kolejne ogniwa łańcucha pokarmowego gromadzą w swoich tkankach wzrastające ilości związków chloroorganicznych [4, s. 43]. Biokumulacja jest funkcją współczynnika podziału tłuszczwoda badanej substancji i jej odporności na degradację i biotransformację. Zdolność do biokumulacji wzrasta wraz ze wzrostem rozpuszczalności w tłuszczu. Współczynnik biokumulacji K d dla pestycydów oblicza się następująco [5, s. 16]: zintegrowany monitoring Unii Europejskiej, monitoring krajowy, urzędową kontrolę Monitoring Unii Europejskiej jest zalecany wszystkim krajom członkowskim. W odstępie 4 lat mają być badane te same pestycydy, określone jako najbardziej niebezpieczne, lecz w różnych produktach spożywczych. Pozwoli to, po upływie określonego czasu, uzyskać dobrą bazę danych, dotyczącą zawartości wspomnianych pestycydów w żywności obecnej na rynku. Monitoring krajowy jest stosunkowo skromny, co jest spowodowane następującymi uwarunkowaniami: możliwościami analitycznymi w kraju, doborem do badania jedynie produktów o najwyższym spożyciu dodawaniem do listy badanych pestycydów, które oznaczają się największą toksycznością, albo najdłużej kumulują się w organizmie. W 2006 roku w Polsce było zbadanych około 1410 próbek żywności na zawartość 55 pestycydów, w tym również produktów przeznaczonych dla dzieci. Próbki są pobierane z obrotu, z zaleceniem dotarcia do producenta. gdzie: K d = 0,048 xk OW Cel pracy K OW - współczynnik podziału oktanol-woda K OW =C 0 /C W C 0 - stężenie związku w oktanolu C W - stężenie związku w wodzie Większa wartość współczynnika oznacza większą zdolność danego związku do gromadzenia się w organizmach żywych, co jest czynnikiem stwarzającym dla nich duże zagrożenie. Wiele pestycydów posiada zdolność biokumulacji w organizmach. Monitoring pozostałości pestycydów w żywności jest prowadzony w krajach Unii Europejskiej od 1997 roku, a największą gamę badanych pestycydów w żywności wśród państw Unii mają Niemcy i Holendrzy. W 2002 roku w Niemczech oznaczano 399 pestycydów, a w Holandii 332. Unia Europejska zaleca analizę wszystkich podstawowych grup chemicznych pestycydów, które mogą występować w żywności pochodzenia roślinnego. Stanowi to ponad związków pestycydów. Od 2004 roku Komisja Europejska wydaje państwom członkowskim zalecenia, w których wymienia liczbę i nazwy pestycydów oraz ilość środków spożywczych, jakie każde państwo w krajach Unii Europejskiej, w zależności od liczby ludności, powinno analizować w ramach zintegrowanego systemu kontroli. Stanowi to mniej więcej 10-20% całego monitoringu pestycydów, jaki państwa członkowskie wykonują na własne potrzeby. Wyniki prowadzonego monitoringu wskazują, że pozostałości pestycydów są w 40% próbek żywności, z tendencją wzrostową. Produktem, w którym najczęściej stwierdzano pozostałości pestycydów jest szpinak. W 2003 roku został opracowany w Polsce krajowy program badania żywności pod kątem pozostałości pestycydów. Obejmuje on: Celem pracy jest wskazanie na pozostałości pestycydów w żywności pochodzenia roślinnego, jak również wskazanie źródeł powstawania pestycydów, ich działania i cele zastosowania w produkcji żywności. Przedstawiono diagnozę pozostałości związków chemicznych pochodzenia naturalnego lub syntetycznego w wybranych grupach żywności pochodzenia roślinnego, w tym określenie poziomu zoocydów, fungicydów i fungistatyków, bakteriocydów i herbicydów w najczęściej spożywanych warzywach i owocach, np. truskawkach, papryce i soku z czarnej porzeczki, ze szczególnym uwzględnieniem rejonu województwa śląskiego. Materiał i metody badań Badanie opiera się na analizie materiałów wtórnych. Materiały do badania to wyniki badań laboratoryjnych PPIS (Państwowego Powiatowego Inspektoratu Sanitarnego w Katowicach) oraz KCIT (Krajowego Centrum Informacji Toksykologicznej). Obszarem badań objęto teren województwa śląskiego. Na potrzeby badania dokonano analizy porównawczej pozostałości pestycydów w niektórych produktach żywnościowych pochodzenia roślinnego sprzedawanych przez trzy wiodące sieci hipermarketów: Geant, Real i Tesco. Za wyborem takich właśnie miejsc poboru próbek żywności do badania na obecność pozostałości pestycydów przesądził przede wszystkim fakt, iż obecnie supermarkety i hipermarkety stanowią nieodłączny element funkcjonowania dużych śląskich miast i to w nich robi zakupy spora część mieszkańców tego regionu. Warto zatem, zdaniem autorów, skupić się na produktach żywnościowych oferowanych przez sklepy wielkopowierzchniowe. Nie bez znaczenia pozostaje także dostępność materiału badawczego. 188 Problemy Ekologii, vol. 11, nr 43, lipiec-sierpień 2007

6 Wojewódzka Stacja Sanitarno Epidemiologiczna przeprowadza najwięcej badań dla produktów pochodzących z hipermarketów, stąd staje się możliwa analiza bogatego materiału statycznego. Analizowany materiał obejmuje sprawozdania z badań przeprowadzonych w sierpniu 2006 r. przez WSSE w Katowicach metodą PN-EN do 3:2000 zgodnie z instrukcją SG/IR- 04: r. Należy w tym miejscu wyjaśnić, iż metoda PN- EN do 3:2000 odnosi się do żywności o niskiej zawartości tłuszczu i polega na oznaczeniu pozostałości pestycydów za pomocą chromatografii gazowej z wykorzystaniem detektorów selektywnych w warunkach ogólnych. 2) Wyniki Materiał analizowany w pracy dotyczy próbek takich produktów pochodzenia roślinnego, jak: papryka pomarańczowa, truskawka, sok z czarnej porzeczki. W badaniach zanalizowano pozostałości takich pestycydów, jak: azynofos metylowy, bifentryna, chloropiryfos, chloropiryfos metylowy, cypermetryna, deltametryna, diazynon, dimetoat, endosulfan, fenarymol, fenpropatryna, fenwalerat, forat, grupa benomylu (benomyl, karbendazym, tiofanat metylu), grupa manebu (mankozeb, maneb, propineb, tiuram, zineb), lamda-cyhalotryna, malation, mekarbam. W każdym z badanych produktów wyodrębniono podobne substancje zaliczane do pestycydów. Substancje te można sklasyfikować w czterech grupach. Rys.1. Grupy pestycydów stwierdzonych w pobranych próbkach żywności Źródło: Opracowanie własne na podstawie wyników badań Najliczniejszą grupą w badanych próbkach były pestycydy fosforoorganiczne, które stanowiły 50% wszystkich stwierdzonych pestycydów. Pyrotroidy syntetyczne z kolei mają 35% udziału w strukturze pestycydów jakie pozostały w badanych próbkach. Pozostałe 10% składu pestycydów stanowią inne pestycydy z grup benomylu i manebu (10%) oraz pestycyd chloroorganiczny endosulfan (5%). Po przeanalizowaniu danych dotyczących próbek papryki pomarańczowej stwierdzono, że zidentyfikowano w tym produkcie pozostałości 20 pestycydów. W papryce pomarańczowej sprzedawanej przez hipermarkety Geant, Carrefour i Tesco zlokalizowanych na terenie województwa śląskiego pozostają śladowe ilości azynofosu metylowego, bifetryny, chloropiryfosu, chloropiryfosu metylowego, cypermetryny, deltametryny, diazynonu, dime-toatu, endosulfanu, fenarymolu, fenpropatryny, fenwaleratu, foratu, grupy benomylu, grupy manebu, lambdacyhalotryny, malationu, mekarbamu, metydationu, permetryny i tiabendazolu. Sprawozdanie z badań próbek truskawki pozwala wnioskować, iż w owocu tym sprzedawanym w badanych hipermarketach stwierdzono pozostałość 21 pestycydów, a mianowicie: azonyfosu metylowego, bifetryny, chloropiryfosu metylowego, cypermetryny, deltametryny, diazynonu, grupy maneżu, lambda-cyhalotryny, malationu, mekarbamu, medytadionu, perme-tryny i tiabendazolu. Wyniki badań wykazały, iż stwierdzono takie ilości pestycydów w badanej próbce, że nie wykluczają one truskawek ze spożycia. Na podstawie sporządzonego przez WSSE w Katowicach sprawozdania z badania próbek soku porzeczkowego stwierdzono, że w sprzedawanym produkcie znajduje się pozostałość 20 pestycydów. Podobnie, jak w wypadku truskawki i papryki pomarańczowej w soku porzeczkowym wyodrębniono takie pestycydy, jak: azynofos metylowy, bifetryna, chlorowi-ryfos, chloropiryfos metylowy, cypermetryna, deltametryna, diazynon, di-metoat, endosulfan, fenarymol, fepropatryna, fenwalerat, forat, grupa beno-mylu, grupa manebu, lambda-cyhalotryna, malaton, mekarbam, metydation, permetrybna i tiabenazol. W wypadku zarówno truskawki, papryki pomarańczowej, jak i soku porzeczkowego nie stwierdzono, aby którykolwiek z pestycydów pozostawił w żywności ślady większe niż dopuszczalne przez określone normy i granice dopuszczalności. W badanych próbkach soku z czarnej porzeczki, truskawek i pomarańczowej papryki największe pozostałości pestycydów pochodzą z takich substancji, jak deltametryna (<0,0049 mg/ kg), grupa manebu (<0,044 mg/kg), malationy (0,03 <mg/kg) i fenpropatryny (<0,0299 mg/kg. W badanej żywności pochodzenia roślinnego pozostały znikome ilości diazynony (<0,001mg/kg), foratu (<0,001 mg/kg), fenarymolu (<0,0017 mg/kg), fenwaleratu (<0,0019 mg/kg). Pozostałe pestycydy nie pozostawiają części większej niż 0,02 mg/kg. Omówienie wyników Przeprowadzona analiza pozwala wnioskować, że we współczesnym świecie w każdym produkcie pochodzenia roślinnego, a więc w warzywach, owocach i przetworzonych sokach spożywanych przez konsumentów robiących zakupy w hipermarketach na terenie województwa śląskiego można zidentyfikować pozostałości wielu rożnych pestycydów z różnych grup od pestycydów chloroorganicznych, przez fosforoorganiczne po pyretroidy syntetyczne. Jak wynika z badań nie są to jednak ilości, które mogłyby zaszkodzić spożywającym te produkty. 2) z r. Problemy Ekologii, vol. 11, nr 4, lipiec-sierpień

7 Wydaje się zatem, że teza, iż obecna gospodarka rolna nie jest w stanie produkować bez użycia pestycydów, jest słuszna. Nie mniej jednak liczne ograniczenia w stosowaniu i dawkowaniu pestycydów (głównie ograniczenia wynikające z dyrektyw unijnych), wpływają na stosowanie pestycydów w ilościach nie przekraczających dopuszczalnych norm. Na podstawie przeprowadzonych badań można stwierdzić, że w wypadku papryki pomarańczowej wszystkie pozostałości pestycydów nie przekraczały dopuszczalnych granic oznaczalności, co pozwala wnioskować, iż spożywanie papryki pomarańczowej zakupionej w hipermarketach na terenie województwa śląskiego jest bezpieczne dla organizmu konsumenta i nie zagraża utratą zdrowia, ani też nie zachodzi obawa o zatruciu pestycydami konsumentów. Konsumpcja zakupionych w każdym sklepie świeżych owoców w postaci truskawek jest całkowicie bezpieczna, ze względu na dopuszczalne stężenie pozostałości pestycydów w owocach, które w wypadku każdego ze stwierdzonych pestycydów mieści się w granicach dopuszczalności. Stwierdzone ilości pestycydów nie zagrażają więc zdrowiu ani tym bardziej życiu konsumentów. W żadnej z badanych próbek soku porzeczkowego nie stwierdzono pozostałości pestycydów w ilości przekraczającej dopuszczalne granice. Można zatem wnioskować, iż spożywanie tego soku jest bezpieczne dla ludzkiego organizmu i nie wywołuje zmian chorobowych czy zatruć u konsumenta. Wnioski Pomarańczowa papryka, truskawki i sok z czarnej porzeczki posiadają takie ilości pozostałości pestycydów, które nie są w stanie zaszkodzić zdrowiu mieszkańców województwa śląskiego i nie narażają konsumentów na zatrucie pestycydami. Dopuszczalne normy pozostałości pestycydów w żywności są stale monitorowane przez odpowiednie służby, a w szczególności przez powiatowe i wojewódzkie służby sanitarno-eidemiologiczne. Do sprzedaży w hipermarketach jest dopuszczana tylko żywność, w której pozostałości pestycydów nie przekraczają wyznaczonych norm. Każdy produkt, w którym stwierdzono by przekroczenie granic oznaczalności zostałby natychmiast wycofany ze sprzedaży ze względu na szkodliwe działanie na ludzkie zdrowie i życie. Z dużym prawdopodobieństwem, cała żywność pochodzenia roślinnego sprzedawana w hipermarketach nie grozi zatruciem pestycydowym. * * * Autorzy dziękują Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w Katowicach, Panu lek. med. Bogusławowi KAŁWAKOWI za życzliwość oraz wszechstronną pomoc w trakcie gromadzenia materiałów do pracy dyplomowej. LITERATURA [1] White-Stevens R.: Pestycydy w środowisku [red.] Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1977 [2] Rotkiewicz P.: Pestycydy. Kurier Chemiczny 17(5), 1993 [3] Słownik chemii praktycznej: Wiedza Powszechna. Warszawa 1992 [4] Struciński P.: Środowiskowe narażenie na polichlorowane bifenyle - Wybrane aspekty zdrowotne. Zakład Toksykologii Środowiskowej, Warszawa 2000 [5] Trwałość pestycydów. Kwartalnik Pestycydy, nr 3, 2001 [6] Warmiński K.: Inhibitory biosyntezy chityny. Wyd. Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, Olsztyn 2001 [7] Praca zbior. pod red. E. Kolarzy: Wybrane problemy higieny i ekologii człowieka. Wyd. UJ, Kraków 2000 (c.d. ze s. 68) Edyta Krutysz, Tomasz Hus, Tomasz Kowalczyk, Krzysztof Pulikowski: Quality of water in ponds located in a forest enclosure of the Arboretum of the Wroclaw University of Environmental and Life Sciences. Surplus of organic and biogenic compounds in surface waters poses a serious risk to the natural environment. The work presents an analysis of data obtained from small ponds located within the Arboretum of the Wroclaw University of Environmental and Life Sciences. The data was used as a basis for assessing the quality of water and potential for its improvement. The water in the Arboretum ponds was characterized by low concentration of dissolved oxygen on the average level of 3,7 mg O2/dm3 for S1 pond and 6,8 O2/dm3 for S2 pond and height values of oxygen indicators : BOD5 and CODMn. Worth mentioning is also a very high average ammonium concentration: 3,33 NH4/dm3 for S1 pond and 2,24 NH4/dm3 for S2 pond, respectively. The water in the ponds had also very high phosphorus content. Improvement of the water quality of the Arboretum ponds can be achieved by removing the waste from the ponds and at least some bottom sediments accumulated in them alongside with improved water and wastewater management in the area adjacent to the Arboretum. Zdzisław Małecki: Prognosis of the natural environment changes in the area of the planned Wielowieś Klasztorna reservoir. Construction of the Wielowieś Klasztorna retention reservoir will have a negative impact on the natural environment: 1704-hectares of biodiversified landscape of marshy meadows extending along the Prosna River representing high natural and esthetic qualities will disappear. The Świerczyna peatbog will be completely destructed. Vegetation of the peat bog comprises 43 plant assemblages. There are 18 breeding bird species in the Prosna River valley. The forest assemblage is represented by spots of reeds and mixed pine-oak forest. Riverside forests (ash trees and alder) occur only sporadically over the planned area of the reservoir. Communities of almond willow and common osier which extended along the Prosna River are important species for the area. Except the phytocenoses of duckweed, the aquatic vegetation belongs to common natural assemblies of the region. One of the geobotanical peculiarities of the area of the planned reservoir is an oak alley with ash-tree admixture which extends along the road from Raduchów to Górski Młyn. A line of old field maples extends along the road and in the park at Przystajna. It is planned to cut them down despite the fact that this tree species is under the danger of extension in the Wielkopolska region. Phytocenoses of mixed elm and ash trees riverside carr have developed in the Raduchów and Przystajna parks. 190 Problemy Ekologii, vol. 11, nr 43, lipiec-sierpień 2007

RAPORT Z MONITORINGU POZOSTAŁOŚCI PESTYDYCÓW W PRÓBKACH ŻYWNOŚCI W POLSCE PRZEPROWADZONYCH PRZEZ PAŃSTWOWĄ INSPEKCJĘ SANITARNĄ W 2007 R.

RAPORT Z MONITORINGU POZOSTAŁOŚCI PESTYDYCÓW W PRÓBKACH ŻYWNOŚCI W POLSCE PRZEPROWADZONYCH PRZEZ PAŃSTWOWĄ INSPEKCJĘ SANITARNĄ W 2007 R. RAPORT Z MONITORINGU POZOSTAŁOŚCI PESTYDYCÓW W PRÓBKACH ŻYWNOŚCI W POLSCE PRZEPROWADZONYCH PRZEZ PAŃSTWOWĄ INSPEKCJĘ SANITARNĄ W 2007 R. Warszawa, 2008 rok MONITORING I URZĘDOWA KONTROLA POZOSTAŁOŚCI PESTYCYDÓW

Bardziej szczegółowo

Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001)

Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001) Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001) ROMAN KOŁODZIEJ IV Konferencja Naukowo-Techniczna,,Utrzymanie ruchu w przemyśle spożywczym Szczyrk, 26 kwietnia 2012 r. 1 PLAN

Bardziej szczegółowo

Krajowy Program Gospodarki Odpadami

Krajowy Program Gospodarki Odpadami Krajowy Program Gospodarki Odpadami KPGO został sporządzony jako realizacja przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628 oraz z 2002 r. Nr 41, poz. 365 i Nr 113, poz.

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNE ASPEKTY WDRAŻANIA BAT W SEKTORZE PRODUKCJI

PRAKTYCZNE ASPEKTY WDRAŻANIA BAT W SEKTORZE PRODUKCJI Seminarium Informacyjno-promocyjne projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. PRAKTYCZNE ASPEKTY WDRAŻANIA BAT W SEKTORZE PRODUKCJI

Bardziej szczegółowo

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński 2012 Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą dr Adam Jabłoński GENEZA POWSTANIA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO Konferencja w Rio de Janeiro 1992 r. 27 Zasad Zrównoważonego Rozwoju Karta Biznesu Zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU. 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska

7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU. 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska 7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska Podstawową zasadą realizacji Programu Ochrony Środowiska dla Powiatu Pińczowskiego powinna być zasada wykonywania

Bardziej szczegółowo

System integrowanej produkcji roślinnej (IP) a integrowana ochrona roślin

System integrowanej produkcji roślinnej (IP) a integrowana ochrona roślin System integrowanej produkcji roślinnej (IP) a integrowana ochrona roślin Grzegorz Gorzała Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa Al. Jana Pawła II 11, 00-828 Warszawa Podstawa prawna USTAWA

Bardziej szczegółowo

Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+

Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+ Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+ Ewelina Kaatz-Drzeżdżon Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku marzec 2015 Nowy

Bardziej szczegółowo

Kursy: 12 grup z zakresu:

Kursy: 12 grup z zakresu: SCHEMAT REALIZACJI USŁUG W RAMACH PROJEKTU EKO-TRENDY Kursy: 12 grup z zakresu: Szkolenia Instalator kolektorów słonecznych - 2 edycje szkoleń - 1 h/gr. 2. Szkolenia Nowoczesne trendy ekologiczne w budownictwie

Bardziej szczegółowo

Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020

Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020 Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020 Katowice, maj 2014 roku Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020

Bardziej szczegółowo

Wymagania prawne w zakresie bezpieczeństwa żywności ze specjalnym uwzględnieniem legislacji europejskiej

Wymagania prawne w zakresie bezpieczeństwa żywności ze specjalnym uwzględnieniem legislacji europejskiej Wymagania prawne w zakresie bezpieczeństwa żywności ze specjalnym uwzględnieniem legislacji europejskiej dr Paweł Wojciechowski Katedra Prawa Rolnego i Systemu Ochrony Żywności Wydział Prawa i Administracji

Bardziej szczegółowo

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r.

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r. Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie Warszawa 8 maja 2013 r. Efektywne zarządzanie energią jest jednym z warunków krytycznych do osiągnięcia

Bardziej szczegółowo

Konsultacja zmian dla Programu Priorytetowego NFOŚiGW Czysty Przemysł

Konsultacja zmian dla Programu Priorytetowego NFOŚiGW Czysty Przemysł Konsultacja zmian dla Programu Priorytetowego NFOŚiGW Czysty Przemysł Urszula Zając p.o. Dyrektora Departamentu Przedsięwzięć Przemyslowych Forum Energia Efekt Środowisko Zabrze, 6 maja 2013 r. Agenda

Bardziej szczegółowo

Wdrożenie systemu zarządzania energią wg norm PN-EN 16001 i ISO 50001 na przykładzie Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o.

Wdrożenie systemu zarządzania energią wg norm PN-EN 16001 i ISO 50001 na przykładzie Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o. Wdrożenie systemu zarządzania energią wg norm PN-EN 16001 i ISO 50001 na przykładzie Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o. Konferencja Klubu Polskie Forum ISO 14000 Warszawa, 17-18 kwietnia 2012 Krzysztof Lebdowicz

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska

Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska Katarzyna Kurowska Ścieki komunalne - definicja Istotnym warunkiem prawidłowej oceny wymagań, jakim

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki i korzyści wdrażania EMAS w Urzędzie Miejskim Wrocławia. Małgorzata Gackiewicz

Dobre praktyki i korzyści wdrażania EMAS w Urzędzie Miejskim Wrocławia. Małgorzata Gackiewicz Dobre praktyki i korzyści wdrażania EMAS w Urzędzie Miejskim Wrocławia Małgorzata Gackiewicz POCZĄTEK ISO 14001 2010r. POKL Zespół wdrożniowy Komunikacja ASPEKTY ŚRODOWISKOWE ASPEKTY BEZPOŚREDNIE Wytwarzanie

Bardziej szczegółowo

PROJEKT AKTUALIZACJI PLANU GOSPODARKI ODPADAMI DLA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

PROJEKT AKTUALIZACJI PLANU GOSPODARKI ODPADAMI DLA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO PROJEKT AKTUALIZACJI PLANU GOSPODARKI ODPADAMI DLA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO KONSORCJUM: IETU Katowice IMBiGS CGO Katowice 1 Sektor gospodarczy Ilość wytworzonych odpadów innych niż niebezpieczne i komunalne

Bardziej szczegółowo

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII mgr Małgorzata GÓRALCZYK Polska Akademia Nauk, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Pracownia Badań Strategicznych, ul. Wybickiego

Bardziej szczegółowo

WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii. Katowice, 16 grudnia 2014 roku

WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii. Katowice, 16 grudnia 2014 roku WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii Katowice, 16 grudnia 2014 roku Wojewódzki Fundusz Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska

Bardziej szczegółowo

USTAWA ŚMIECIOWA oraz WYTYCZNE DYREKTYWY 94/62/EEC DOTYCZĄCEJ OPAKOWAŃ I ODPADÓW OPAKOWANIOWYCH. Wyk. Maria Anna Wiercińska

USTAWA ŚMIECIOWA oraz WYTYCZNE DYREKTYWY 94/62/EEC DOTYCZĄCEJ OPAKOWAŃ I ODPADÓW OPAKOWANIOWYCH. Wyk. Maria Anna Wiercińska USTAWA ŚMIECIOWA oraz WYTYCZNE DYREKTYWY 94/62/EEC DOTYCZĄCEJ OPAKOWAŃ I ODPADÓW OPAKOWANIOWYCH Wyk. Maria Anna Wiercińska SPIS TREŚCI 1. PODSTAWOWE POJĘCIA Odpady opakowaniowe Gospodarka odpadami opakowaniowymi

Bardziej szczegółowo

Efektywność środowiskowa zrównoważonego rozwoju w łańcuchu dostaw

Efektywność środowiskowa zrównoważonego rozwoju w łańcuchu dostaw Efektywność środowiskowa zrównoważonego rozwoju w łańcuchu dostaw na przykładzie zakładu produkcji detergentów Henkel Polska w Raciborzu Od CSR komunikacyjnego do sustainability Warszawa, 4 października

Bardziej szczegółowo

Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko

Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko Departament Środowiska Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Program

Bardziej szczegółowo

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP System HACCP Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przed opisaniem podstaw prawnych

Bardziej szczegółowo

Sprawa okazuje się jednak nieco bardziej skomplikowana, jeśli spojrzymy na biomasę i warunki jej przetwarzania z punktu widzenia polskiego prawa.

Sprawa okazuje się jednak nieco bardziej skomplikowana, jeśli spojrzymy na biomasę i warunki jej przetwarzania z punktu widzenia polskiego prawa. Czy biomasa jest odpadem? Łukasz Turowski Co to jest biomasa? W obliczu nałożonych na Polskę prawem Unii Europejskiej zobowiązań polegających na zwiększaniu udziału energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych

Bardziej szczegółowo

LISTA PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH

LISTA PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH NA 2015 ROK I. Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach,

Bardziej szczegółowo

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Katarzyna Sobótka Specjalista ds. energii odnawialnej Mazowiecka Agencja Energetyczna Sp. z o.o. k.sobotka@mae.mazovia.pl Biomasa Stałe i ciekłe substancje

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie środowiskiem w przezdsiębiorstwie. Tomasz Poskrobko

Zarządzanie środowiskiem w przezdsiębiorstwie. Tomasz Poskrobko Zarządzanie środowiskiem w przezdsiębiorstwie Tomasz Poskrobko Etapy rozwoju modelu ochrony środowiska w przedsiębiorstwie strategia czystszej produkcji strategia zarządzania obciążeniem strategia zarządzania

Bardziej szczegółowo

Pozostałości substancji niepożądanych w żywności i paszach - ocena zagrożeń. Andrzej Posyniak, Krzysztof Niemczuk PIWet-PIB Puławy

Pozostałości substancji niepożądanych w żywności i paszach - ocena zagrożeń. Andrzej Posyniak, Krzysztof Niemczuk PIWet-PIB Puławy Pozostałości substancji niepożądanych w żywności i paszach - ocena zagrożeń Andrzej Posyniak, Krzysztof Niemczuk PIWet-PIB Puławy Substancje niepożądane w żywności i paszach Substancje anaboliczne hormonalne

Bardziej szczegółowo

Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych

Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych Program Wieloletni Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych Etap II Przegląd wytycznych i zalecanych rozwiązań pod kątem wykorzystania

Bardziej szczegółowo

EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K

EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K EKOLOGISTYKA Z A J Ę C I A 2 M G R I N Ż. M A G D A L E N A G R A C Z Y K ĆWICZENIA 2 Charakterystyka wybranej działalności gospodarczej: 1. Stosowane surowce, materiały, półprodukty, wyroby ze szczególnym

Bardziej szczegółowo

ISO 14000 w przedsiębiorstwie

ISO 14000 w przedsiębiorstwie ISO 14000 w przedsiębiorstwie Rodzina norm ISO 14000 TC 207 ZARZADZANIE ŚRODOWISKOWE SC1 System zarządzania środowiskowego SC2 Audity środowiskowe SC3 Ekoetykietowanie SC4 Ocena wyników ekologicznych SC5

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 Informacje ogólne ISO 50001 to standard umożliwiający ustanowienie systemu i procesów niezbędnych do osiągnięcia poprawy efektywności energetycznej.

Bardziej szczegółowo

L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W KIELCACH w 2016 ROKU

L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W KIELCACH w 2016 ROKU Załącznik do uchwały Nr 14/15 Rady Nadzorczej WFOŚiGW w Kielcach z dnia 29 czerwca 2015 r. L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

Departament Rolnictwa, Środowiska i Rozwoju Wsi Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego. Zielona Góra, 23 luty 2010 r.

Departament Rolnictwa, Środowiska i Rozwoju Wsi Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego. Zielona Góra, 23 luty 2010 r. Departament Rolnictwa, Środowiska i Rozwoju Wsi Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego Zielona Góra, 23 luty 2010 r. Podstawa opracowania Programu Programy ochrony powietrza sporządza się dla stref,

Bardziej szczegółowo

Możliwości dofinansowania przedsięwzięć z zakresu OZE przez WFOŚiGW w Poznaniu

Możliwości dofinansowania przedsięwzięć z zakresu OZE przez WFOŚiGW w Poznaniu Poznań, 28 maja 2013 r. Możliwości dofinansowania przedsięwzięć z zakresu OZE przez WFOŚiGW 1 Marek Zieliński Zastępca Prezesa Zarządu Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Wojewódzki

Bardziej szczegółowo

ECOKARTA karta produktu z uwzględnieniem

ECOKARTA karta produktu z uwzględnieniem Produkt: Zastosowanie: Przeznaczenie: Skład: Sposób wytwarzania / technologia: Producent: Zestaw LINK Łazienka Toaleta Polipropylen, HD PE, stal, powłoka lakiernicza Wtrysk, rozdmuch, obróbka mechaniczna,

Bardziej szczegółowo

Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego

Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego Nasza działalność skupia się na zagadnieniach z dziedziny energetyki, w szczególności efektywności energetycznej, zarządzania energią oraz ochrony środowiska.

Bardziej szczegółowo

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1 CO TO JEST HACCP? HACCP ANALIZA ZAGROŻEŃ I KRYTYCZNE PUNKTY KONTROLI HAZARD ryzyko, niebezpieczeństwo, potencjalne zagrożenie przez wyroby dla zdrowia konsumenta ANALYSIS ocena, analiza, kontrola zagrożenia

Bardziej szczegółowo

Ekoinnowacje w Polsce w aspekcie możliwości współpracy nauki z biznesem. Paweł Woźniak EKOS Poznań sp. z o.o.

Ekoinnowacje w Polsce w aspekcie możliwości współpracy nauki z biznesem. Paweł Woźniak EKOS Poznań sp. z o.o. Ekoinnowacje w Polsce w aspekcie możliwości współpracy nauki z biznesem Paweł Woźniak EKOS Poznań sp. z o.o. EKOS Poznań jako nazwa handlowa funkcjonuje na rynku od 1987. Głównymi obszarami działalności

Bardziej szczegółowo

POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016. uchwała Sejmu z dnia 22 maja 2009 roku (M.P. 2009.34.501.

POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016. uchwała Sejmu z dnia 22 maja 2009 roku (M.P. 2009.34.501. POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016 uchwała Sejmu z dnia 22 maja 2009 roku (M.P. 2009.34.501.) Proces transformacji ustrojowej Polski nie uwzględniał w swoim planie

Bardziej szczegółowo

Zespół C: Spalanie osadów oraz oczyszczania spalin i powietrza

Zespół C: Spalanie osadów oraz oczyszczania spalin i powietrza Projekt realizowany przy udziale instrumentu finansowego Unii Europejskiej LIFE+ oraz środków finansowych NFOŚiGW Dnia 01 czerwca 2012 r. FU-WI Sp. z o.o. rozpoczęła realizację projektu unijnego pn. Demonstracyjna

Bardziej szczegółowo

Projekt: Grey2Green Innowacyjne produkty dla gospodarki

Projekt: Grey2Green Innowacyjne produkty dla gospodarki Projekt: Grey2Green Innowacyjne produkty dla gospodarki Główne założenia do realizacji projektu Działalność podstawowa Grupy TAURON to: Wydobycie węgla Wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła Dystrybucja

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE 2. Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju.

SZKOLENIE 2. Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. SZKOLENIE 2 Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. FAMED Żywiec S.A. Dokumentacja Systemu Zarządzania zgodnego z PN-EN ISO

Bardziej szczegółowo

Efekt ekologiczny modernizacji

Efekt ekologiczny modernizacji Efekt ekologiczny modernizacji Przykładowa 16 40-086 Katowice Miasto na prawach powiatu: Katowice województwo: śląskie inwestor: wykonawca opracowania: uprawnienia wykonawcy: data wykonania opracowania:

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie ciepła odpadowego dla redukcji zużycia energii i emisji 6.07.09 1

Wykorzystanie ciepła odpadowego dla redukcji zużycia energii i emisji 6.07.09 1 Wykorzystanie ciepła odpadowego dla redukcji zużycia energii i emisji 6.07.09 1 Teza ciepło niskotemperaturowe można skutecznie przetwarzać na energię elektryczną; można w tym celu wykorzystywać ciepło

Bardziej szczegółowo

Monitoring i ocena środowiska

Monitoring i ocena środowiska Monitoring i ocena środowiska Monika Roszkowska Łódź, dn. 12. 03. 2014r. Plan prezentacji: Źródła zanieczyszczeń Poziomy dopuszczalne Ocena jakości powietrza w Gdańsku, Gdyni i Sopocie Parametry normowane

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu

Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Wydział Ochrony Środowiska Katowice, 31 marca 2015 r. STRATEGIA ROZWOJU WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO ŚLĄSKIE

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji Planu gospodarki odpadami dla województwa śląskiego za lata 2007-2008

Sprawozdanie z realizacji Planu gospodarki odpadami dla województwa śląskiego za lata 2007-2008 Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Wydział Ochrony Środowiska Sprawozdanie z realizacji Planu gospodarki odpadami dla województwa śląskiego za lata 2007-2008 Katowice, listopad 2009 r. SPIS TREŚCI

Bardziej szczegółowo

Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność

Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność dr inż. Janusz Ryk Polskie Towarzystwo Elektrociepłowni Zawodowych II Ogólnopolska Konferencja Polska

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Szanowni Państwo, Róg Spółka Jawna Consulting & Business Training zaprasza do udziału w projekcie doradczym,

Bardziej szczegółowo

Ważne zmiany w ochronie roślin Warszawa, 5 grudnia 2011 r.

Ważne zmiany w ochronie roślin Warszawa, 5 grudnia 2011 r. Departament Hodowli i Ochrony Roślin Ważne zmiany w ochronie roślin Warszawa, 5 grudnia 2011 r. Zakres prezentacji 1. Projekt ustawy o środkach ochrony roślin 2. Założenia Krajowego Planu Działania na

Bardziej szczegółowo

ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001

ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001 ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001 ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA W TRAKCJA PRKiI S.A. Warszawa, maj 2015 SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Od 1999 roku Trakcja PRKiI S.A. mając na uwadze satysfakcję Klienta i

Bardziej szczegółowo

BYDGOSKI OBSZAR FUNKCJONALNY Inwestycje kluczowe do realizacji do roku 2020

BYDGOSKI OBSZAR FUNKCJONALNY Inwestycje kluczowe do realizacji do roku 2020 BYDGOSKI OBSZAR FUNKCJONALNY Inwestycje kluczowe do realizacji do roku 2020 Zespół nr III Gospodarka Komunalna i Ochrona Środowiska Grzegorz Boroń -Z-ca Dyrektora Wydziału Gospodarki Komunalnej i Ochrony

Bardziej szczegółowo

Miejsce termicznych metod przekształcania odpadów w Krajowym Planie Gospodarki Odpadami

Miejsce termicznych metod przekształcania odpadów w Krajowym Planie Gospodarki Odpadami Miejsce termicznych metod przekształcania odpadów w Krajowym Planie Gospodarki Odpadami Doc dr Lidia Sieja INSTYTUT EKOLOGII TERENÓW UPRZEMYSŁOWIONYCH Katowice Bilans odpadów wytworzonych w 2004r Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Program Ochrony Środowiska dla Gminy Rybno

Program Ochrony Środowiska dla Gminy Rybno Bibliografia Akty prawne 1. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska Dz. U. Nr 62, poz. 627; 2. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody Dz. U. Nr 92, poz. 880; 3. Ustawa

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 12 maja 2010 r. w sprawie nabywania uprawnień inspektora rolnictwa ekologicznego

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 12 maja 2010 r. w sprawie nabywania uprawnień inspektora rolnictwa ekologicznego Dziennik Ustaw Nr 94 7858 Poz. 607 607 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 12 maja 2010 r. w sprawie nabywania uprawnień inspektora rolnictwa ekologicznego Na podstawie art. 21 ust.

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA ODPADAMI. Dr Ewa Mańkowska Zastępca Prezesa

GOSPODARKA ODPADAMI. Dr Ewa Mańkowska Zastępca Prezesa GOSPODARKA ODPADAMI Dr Ewa Mańkowska Zastępca Prezesa WFOŚiGW we Wrocławiu Zasady gospodarowania odpadami Projektowane zmiany prawne w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach Badanie poziomu

Bardziej szczegółowo

Obowiązki przedsiębiorców w zakresie ochrony środowiska. Krzysztof Hornicki INTERSEROH Organizacja Odzysku Opakowań S.A.

Obowiązki przedsiębiorców w zakresie ochrony środowiska. Krzysztof Hornicki INTERSEROH Organizacja Odzysku Opakowań S.A. Obowiązki przedsiębiorców w zakresie ochrony środowiska Krzysztof Hornicki INTERSEROH Organizacja Odzysku Opakowań S.A. 1 Zakres szkolenia 1. Gospodarka odpadami 2. Emisja zanieczyszczeń do atmosfery 3.

Bardziej szczegółowo

Opracowanie charakterystyki energetycznej wg nowych wymagań prawnych

Opracowanie charakterystyki energetycznej wg nowych wymagań prawnych Opracowanie charakterystyki energetycznej wg nowych wymagań prawnych - wprowadzenie, najważniejsze zmiany Adam Ujma Wydział Budownictwa Politechnika Częstochowska 10. Dni Oszczędzania Energii Wrocław 21-22.10.2014

Bardziej szczegółowo

BIOGAZOWNIA JAKO ELEMENT GOSPODARKI ODPADAMI- ASPEKTY PRAKTYCZNE. Poznao 22.11.2011

BIOGAZOWNIA JAKO ELEMENT GOSPODARKI ODPADAMI- ASPEKTY PRAKTYCZNE. Poznao 22.11.2011 BIOGAZOWNIA JAKO ELEMENT GOSPODARKI ODPADAMI- ASPEKTY PRAKTYCZNE Poznao 22.11.2011 Fermentacja anaerobowa 2 SKŁAD BIOGAZU 3 BIOGAZ WYSYPISKOWY WARUNKI DLA SAMOISTNEGO POWSTAWANIA BIOGAZU 4 Biogazownia

Bardziej szczegółowo

Zarząd Województwa Łódzkiego. Plan gospodarki odpadami województwa łódzkiego 2012. Łódź, lipiec 2012

Zarząd Województwa Łódzkiego. Plan gospodarki odpadami województwa łódzkiego 2012. Łódź, lipiec 2012 Zarząd Województwa Łódzkiego Plan gospodarki odpadami województwa łódzkiego 2012 Łódź, lipiec 2012 1 Podstawy formalne Krajowy Plan Gospodarki Odpadami 2014 ustawa o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Janusz Bronisław Berdowski EUROPEJSKA UCZELNIA INFORMATYCZNO-EKONOMICZNA W WARSZAWIE ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Od jakości nie ma odwrotu, gdyż na rynku globalnym nie walczy się tylko ceną

Bardziej szczegółowo

Raport Środowiskowy za 2010 rok

Raport Środowiskowy za 2010 rok Raport Środowiskowy za 2010 rok Miejskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej S.A. w Krakowie realizuje swoje przedsięwzięcia zgodnie z ustanowioną Polityką Środowiskową. System Zarządzania Środowiskowego

Bardziej szczegółowo

Janina Kawałczewska RCEE Płock

Janina Kawałczewska RCEE Płock Janina Kawałczewska RCEE Płock Konferencja realizowana jest w ramach projektu pn. Region płocki, Kujaw i Ziemi Kutnowskiej regionem świadomych ekologicznie współfinansowanego przez Narodowy Fundusz Ochrony

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w gospodarce odpadami komunalnymi w świetle strategii wyznaczonej w krajowym planie gospodarki odpadami

Wyzwania w gospodarce odpadami komunalnymi w świetle strategii wyznaczonej w krajowym planie gospodarki odpadami Wyzwania w gospodarce odpadami komunalnymi w świetle strategii wyznaczonej w krajowym planie gospodarki odpadami Lidia Sieja Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych Wrocław, marzec 2012 Dyrektywa ramowa

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Od Autorów... 9

Spis treści. Od Autorów... 9 Spis treści Od Autorów... 9 1. Historia bezpieczeństwa i higieny pracy... 11 1.1. Pojęcia podstawowe... 11 1.2. Przyczyny stosowania profilaktyki BHP... 13 1.3. Organizacja profilaktyki... 15 1.4. Profilaktyka

Bardziej szczegółowo

Wojciech Piskorski Prezes Zarządu Carbon Engineering sp. z o.o. 27/09/2010 1

Wojciech Piskorski Prezes Zarządu Carbon Engineering sp. z o.o. 27/09/2010 1 PRAKTYCZNE ASPEKTY OBLICZANIA REDUKCJI EMISJI NA POTRZEBY PROJEKTÓW WYKORZYSTUJĄCYCH DOFINANSOWANIE Z SYSTEMU ZIELONYCH INWESTYCJI W RAMACH PROGRAMU PRIORYTETOWEGO ZARZĄDZANIE ENERGIĄ W BUDYNKACH UŻYTECZNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Dane Inspekcji Ochrony Środowiska wykorzystywane na potrzeby zarządzania kryzysowego

Dane Inspekcji Ochrony Środowiska wykorzystywane na potrzeby zarządzania kryzysowego Konwersatorium pn. Dostęp, wymiana, integracja. Możliwości i zasady wykorzystania publicznych baz danych i zasobów informacyjnych Dane Inspekcji Ochrony Środowiska wykorzystywane na potrzeby zarządzania

Bardziej szczegółowo

Rynek gospodarowania bateriami i akumulatorami szanse i zagrożenia. Michał Korkozowicz Forum Recyklingu Poznań, 15 października 2014r.

Rynek gospodarowania bateriami i akumulatorami szanse i zagrożenia. Michał Korkozowicz Forum Recyklingu Poznań, 15 października 2014r. Rynek gospodarowania bateriami i akumulatorami szanse i zagrożenia Michał Korkozowicz Forum Recyklingu Poznań, 15 października 2014r. Treść prezentacji Obraz krajowego rynku baterii i akumulatorów w świetle

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA PLAZMOWA W ENERGETYCZNYM ZAGOSPODAROWANIU ODPADÓW

TECHNOLOGIA PLAZMOWA W ENERGETYCZNYM ZAGOSPODAROWANIU ODPADÓW Jerzy Wójcicki Andrzej Zajdel TECHNOLOGIA PLAZMOWA W ENERGETYCZNYM ZAGOSPODAROWANIU ODPADÓW 1. OPIS PRZEDSIĘWZIĘCIA 1.1 Opis instalacji Przedsięwzięcie obejmuje budowę Ekologicznego Zakładu Energetycznego

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu: Wstęp. Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego. Zanieczyszczenia wód. Odpady stałe

Plan wykładu: Wstęp. Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego. Zanieczyszczenia wód. Odpady stałe Plan wykładu: Wstęp Klasyfikacja odpadów i zanieczyszczeń Drogi przepływu substancji odpadowych Analiza instalacji przemysłowej w aspekcie ochrony środowiska Parametry charakterystyczne procesu oczyszczania

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 13 września 2002 r. o produktach biobójczych. (Dz. U. z dnia 21 października 2002 r.) [wyciąg] Rozdział 1.

USTAWA. z dnia 13 września 2002 r. o produktach biobójczych. (Dz. U. z dnia 21 października 2002 r.) [wyciąg] Rozdział 1. Dz.U.02.175.1433 z późn. zm. USTAWA z dnia 13 września 2002 r. o produktach biobójczych. (Dz. U. z dnia 21 października 2002 r.) [wyciąg] Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. 1. Ustawa określa warunki wprowadzania

Bardziej szczegółowo

Solsum: Dofinansowanie na OZE

Solsum: Dofinansowanie na OZE Solsum: Dofinansowanie na OZE Odnawialne źródło energii (OZE) W ustawie Prawo energetyczne źródło energii odnawialnej zdefiniowano jako źródło wykorzystujące w procesie przetwarzania energię wiatru, promieniowania

Bardziej szczegółowo

w stołówkach szkolnych

w stołówkach szkolnych Zasady Dobrej Praktyki Higienicznej w stołówkach szkolnych Magdalena Chojnowska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku SYSTEMY BEZPIECZEŃSTWA ŻYWNOŚCI Główny cel prawa żywnościowego zdefiniowany w Preambule

Bardziej szczegółowo

Układ trójgeneracjigazowej dla zespołu biurowo-usługowo-mieszkalnego przy ulicy Kruczkowskiego 2 w Warszawie. Baltic Business Forum 2011

Układ trójgeneracjigazowej dla zespołu biurowo-usługowo-mieszkalnego przy ulicy Kruczkowskiego 2 w Warszawie. Baltic Business Forum 2011 Układ trójgeneracjigazowej dla zespołu biurowo-usługowo-mieszkalnego przy ulicy Kruczkowskiego 2 w Warszawie Baltic Business Forum 2011 Projekt Kruczkowskiego 2 Powiśle Park Sp. z o.o. - spółka specjalnego

Bardziej szczegółowo

CSR szansą rozwoju Polskiej Korporacji Recyklingu (PKR) Witold Chemperek

CSR szansą rozwoju Polskiej Korporacji Recyklingu (PKR) Witold Chemperek CSR szansą rozwoju Polskiej Korporacji Recyklingu (PKR) Witold Chemperek Wiceprezes Zarządu Polska Korporacja Recyklingu Sp. z o.o. jest wiodącym w regionie Zakładem Przetwarzania Zużytego Sprzętu Elektrycznego

Bardziej szczegółowo

POLSKA IZBA EKOLOGII. Propozycja wymagań jakościowych dla węgla jako paliwa dla sektora komunalno-bytowego

POLSKA IZBA EKOLOGII. Propozycja wymagań jakościowych dla węgla jako paliwa dla sektora komunalno-bytowego POLSKA IZBA EKOLOGII 40-009 Katowice, ul. Warszawska 3 tel/fax (48 32) 253 51 55; 253 72 81; 0501 052 979 www.pie.pl e-mail : pie@pie.pl BOŚ S.A. O/Katowice 53 1540 1128 2001 7045 2043 0001 Katowice, 15.01.2013r.

Bardziej szczegółowo

POLITYKA JAKOŚCI I ŚRODOWISKOWA

POLITYKA JAKOŚCI I ŚRODOWISKOWA POLITYKA JAKOŚCI I ŚRODOWISKOWA Thermaflex Izolacji Sp. z o. o. zajmuje wiodącą pozycję w Polsce w branży izolacji technicznych ze spienionych poliolefin. Dążymy aby System Zarządzania Jakością i Środowiskiem

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie energią i środowiskiem narzędzie do poprawy efektywności energetycznej budynków

Zarządzanie energią i środowiskiem narzędzie do poprawy efektywności energetycznej budynków Zarządzanie energią i środowiskiem narzędzie do poprawy efektywności energetycznej budynków URZĄD MIASTA CZĘSTOCHOWY ul. Śląska 11/13, 42-217 Częstochowa tel. +48 (34) 370 71 00, fax 370 71 70 e-mail:

Bardziej szczegółowo

Rozwój j MŚP P a ochrona środowiska na Warmii i Mazurach

Rozwój j MŚP P a ochrona środowiska na Warmii i Mazurach Rozwój j MŚP P a ochrona środowiska na Warmii i Mazurach Bożena Cebulska Prezes Warmińsko-Mazurskiej Agencji Rozwoju Regionalnego S.A. w Olsztynie 1 Warszawa, dn. 18.04.2010 2 PLAN WYSTĄPIENIA MŚP W WARMIŃSKO-MAZURSKIM

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA ODPADAMI W ŚWIETLE NOWEJ USTAWY O ODPADACH z dnia 14 grudnia 2012r (Dz. U. z 8 stycznia 2013 r., poz. 21)

GOSPODARKA ODPADAMI W ŚWIETLE NOWEJ USTAWY O ODPADACH z dnia 14 grudnia 2012r (Dz. U. z 8 stycznia 2013 r., poz. 21) GOSPODARKA ODPADAMI W ŚWIETLE NOWEJ USTAWY O ODPADACH z dnia 14 grudnia 2012r (Dz. U. z 8 stycznia 2013 r., poz. 21) Władysława Wilusz Kierownik Zespołu Gospodarki Odpadami PRZEPISY PRAWNE USTAWA O ODPADACH

Bardziej szczegółowo

RAPORT ŚRODOWISKOWY ZA 2013ROK TERESA PĄCHALSKA 22.03.2014 SAPA EXTRUSION CHRZANÓW SAPA GROUP

RAPORT ŚRODOWISKOWY ZA 2013ROK TERESA PĄCHALSKA 22.03.2014 SAPA EXTRUSION CHRZANÓW SAPA GROUP 1 RAPORT ŚRODOWISKOWY ZA 2013ROK TERESA PĄCHALSKA 22.03.2014 SAPA EXTRUSION CHRZANÓW SAPA GROUP 2 Szanowni Państwo, Przekazujemy w Państwa ręce Raport Środowiskowy przedstawiający osiągnięcia Sapa Extrusion

Bardziej szczegółowo

Instytucja Wiodąca. Instytucja Współpracująca. Nazwa komitetu. Komisja Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO

Instytucja Wiodąca. Instytucja Współpracująca. Nazwa komitetu. Komisja Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO Przyporządkowanie Instytucji Wiodących i Współpracujących do poszczególnych Komitetów Komisji Kodeksu owego i Międzyrządowych Grup Problemowych Ad Hoc KKŻ Nazwa Komisja Kodeksu owego Komisja Kodeksu owego

Bardziej szczegółowo

Oferta Kompanii Węglowej S.A. dla sektora ciepłownictwa

Oferta Kompanii Węglowej S.A. dla sektora ciepłownictwa Biuro Marketingu i Analiz Kompania Węglowa S.A. Oferta Kompanii Węglowej S.A. dla sektora ciepłownictwa Rynek Ciepła Systemowego IV Puławy, 10-12 luty 2015 r. 1 Schemat przedstawiający zmiany restrukturyzacyjne

Bardziej szczegółowo

STAN AKTUALNY I PERSPEKTYWY PRODUKCJI KWALIFIKOWANYCH PALIW WEGLOWYCH W POLSCE W ŚWIETLE STRATEGII ENERGETYCZNEJ I ŚRODOWISKOWEJ

STAN AKTUALNY I PERSPEKTYWY PRODUKCJI KWALIFIKOWANYCH PALIW WEGLOWYCH W POLSCE W ŚWIETLE STRATEGII ENERGETYCZNEJ I ŚRODOWISKOWEJ STAN AKTUALNY I PERSPEKTYWY PRODUKCJI KWALIFIKOWANYCH PALIW WEGLOWYCH W POLSCE W ŚWIETLE STRATEGII ENERGETYCZNEJ I ŚRODOWISKOWEJ Dr Inż. Leon Kurczabiński KATOWICKI HOLDING WĘGLOWY SA SEKTOR DROBNYCH ODBIORCÓW

Bardziej szczegółowo

Państwowa Inspekcja Sanitarna. Wrocław, 18 19 września 2014 roku

Państwowa Inspekcja Sanitarna. Wrocław, 18 19 września 2014 roku Państwowa Inspekcja Sanitarna Wrocław, 18 19 września 2014 roku Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny 2 Kompetencje Państwowej Inspekcji Sanitarnej ustawa z dnia 14 marca 1985 roku o Państwowej

Bardziej szczegółowo

Kontrolowane spalanie odpadów komunalnych

Kontrolowane spalanie odpadów komunalnych Kontrolowane spalanie odpadów komunalnych Jerzy Oszczudłowski Instytut Chemii UJK Kielce e-mail: josz@ujk.edu.pl Alternatywne metody unieszkodliwiania odpadów komunalnych Chrzanów, 07-10-2010 r. 1 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

HISTORIA. 1872 r. FABRIK CHEMISCHER PRODUKTE UNION A.G.

HISTORIA. 1872 r. FABRIK CHEMISCHER PRODUKTE UNION A.G. FOSFAN 2011 HISTORIA 1872 r. FABRIK CHEMISCHER PRODUKTE UNION A.G. 1946 r. 23 LISTOPADA, PAŃSTWOWA FABRYKA SUPERFOSFATU W SZCZECINIE 1949 r. ZAKŁADY PRZEMYSŁU FOSFOROWEGO W SZCZECINIE, POMORSKIE ZAKŁADY

Bardziej szczegółowo

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Do najbardziej znanych systemów zarządzania środowiskiem należą: europejski EMAS światowy ISO 14000 Normy ISO serii 14000 1991 rok -Mędzynarodowa

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Wiadomości wstępne 1.1. Definicja i zakres pojęcia technologia 1.2. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

TAURON EKO Biznes. produkt szyty na miarę. Małgorzata Kuczyńska Kierownik Biura Produktów Rynku Biznesowego

TAURON EKO Biznes. produkt szyty na miarę. Małgorzata Kuczyńska Kierownik Biura Produktów Rynku Biznesowego produkt szyty na miarę Małgorzata Kuczyńska Kierownik Biura Produktów Rynku Biznesowego Warsztaty energetyczne 2013 Idea produktu Propozycja współpracy Idea produktu Zamiarem TAURON Sprzedaż jest propagowanie

Bardziej szczegółowo

Fermowy chów w zwierząt futerkowych w świetle przepisów ochrony środowiska KONFERENCJA SZKOLENIOWA BOGUCHWAŁA 2007

Fermowy chów w zwierząt futerkowych w świetle przepisów ochrony środowiska KONFERENCJA SZKOLENIOWA BOGUCHWAŁA 2007 Fermowy chów w zwierząt futerkowych w świetle przepisów ochrony środowiska KONFERENCJA SZKOLENIOWA BOGUCHWAŁA 2007 Fermowy chów w zwierząt t futerkowych : Wymogi inwestycyjne Kiedy obowiązek opracowania

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu: Organizacja pracy w laboratorium analitycznym

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu: Organizacja pracy w laboratorium analitycznym Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu: Organizacja pracy w laboratorium analitycznym 1. Podstawowe pojęcia związane z bezpieczeństwem i higieną pracy zna podstawowe pojęcia związane z

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie biomasy stałej w Europie

Wykorzystanie biomasy stałej w Europie Wykorzystanie biomasy stałej w Europie Rafał Pudełko POLSKIE Wykorzystanie biomasy stałej w Europie PLAN PREZENTACJI: Aktualne dane statystyczne Pierwsze pomysły dot. energetycznego wykorzystania biomasy

Bardziej szczegółowo

Geneza i założenia Programu GEKON. Efektywne wykorzystanie energii w dużych przedsiębiorstwach. Ekumulator - ekologiczny akumulator korzyści

Geneza i założenia Programu GEKON. Efektywne wykorzystanie energii w dużych przedsiębiorstwach. Ekumulator - ekologiczny akumulator korzyści Geneza i założenia Programu GEKON Efektywne wykorzystanie energii w dużych przedsiębiorstwach Ekumulator - ekologiczny akumulator korzyści Jan Wiater Wdrażanie technologii proekologicznych w nowej perspektywie

Bardziej szczegółowo

Wykład 4. Klasyfikacja i metody utylizacji odpadów. E. Megiel, Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii

Wykład 4. Klasyfikacja i metody utylizacji odpadów. E. Megiel, Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Wykład 4 Klasyfikacja i metody utylizacji odpadów E. Megiel, Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Odpady - definicja Odpady oznaczają każdą substancję lub przedmiot należący do jednej z kategorii, określonych

Bardziej szczegółowo

UDT a Utrzymanie Ruchu

UDT a Utrzymanie Ruchu Oferta UDT dla Służb Utrzymania Ruchu Misja UDT Misją Urzędu Dozoru Technicznego jest ograniczanie ryzyka związanego z eksploatacją urządzeń technicznych w Polsce do poziomu akceptowalnego przez społeczeństwo.

Bardziej szczegółowo

Zał.3B. Wytyczne w zakresie określenia ilości ograniczenia lub uniknięcia emisji zanieczyszczeń do powietrza

Zał.3B. Wytyczne w zakresie określenia ilości ograniczenia lub uniknięcia emisji zanieczyszczeń do powietrza Zał.3B Wytyczne w zakresie określenia ilości ograniczenia lub uniknięcia emisji zanieczyszczeń do powietrza Wrocław, styczeń 2014 SPIS TREŚCI 1. Wytyczne w zakresie określenia ilości ograniczenia lub uniknięcia

Bardziej szczegółowo

1. Logo 2. Kody 3. Pojemniki na odpady 4. Co nam daje segregacja śmieci 5. Co robić z odpadami 6. Składowanie 7. Utylizacja 8. Kompostowanie 9.

1. Logo 2. Kody 3. Pojemniki na odpady 4. Co nam daje segregacja śmieci 5. Co robić z odpadami 6. Składowanie 7. Utylizacja 8. Kompostowanie 9. 1. Logo 2. Kody 3. Pojemniki na odpady 4. Co nam daje segregacja śmieci 5. Co robić z odpadami 6. Składowanie 7. Utylizacja 8. Kompostowanie 9. Recykling 10. Zgnieć butelkę 11. Czy wiesz że 12. Używamy

Bardziej szczegółowo