Technologie silników elektrycznych większa wydajność w różnych zastosowaniach

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Technologie silników elektrycznych większa wydajność w różnych zastosowaniach"

Transkrypt

1 MAKING MODERN LIVING POSSIBLE Technologie silników elektrycznych większa wydajność w różnych zastosowaniach Przegląd tendencji i zastosowań.

2 Jeden napęd VLT dla każdego Ciągły rozwój technologii elektrycznych silników trójfazowych prowadzi do wzrostu sprawności energetycznej układów napędowych w zastosowaniach przemysłowych, komunalnych i budynkowych. W broszurze przedstawiono przegląd obecnie dostępnych technologii i ich zastosowań, jak również zalety i wady poszczególnych rozwiązań. Dopasowane algorytmy sterowania silnikami maksymalizują sprawność układu napędowego Producenci stosują wiele koncepcji konstrukcji silników elektrycznych w celu uzyskania wysokiej sprawności układów napędowych w zastosowaniach przemysłowych, komunalnych i budynkowych. Choć większość technologii silnikowych zapewnia porównywalną sprawność w nominalnym punkcie pracy układu, różnią się pod wieloma względami w obszarze parametrów rozruchowych i charakterystyki pracy pod niepełnym obciążeniem. Dla użytkowników głównym skutkiem dużej różnorodności technologii silników jest potrzeba znalezienia technologii odpowiedniej do danego zastosowania, tak aby zmaksymalizować sprawność energetyczną i uzyskać związane z tym korzyści. W zasadzie prawie wszystkie silniki można eksploatować z regulowaną charakterystyką zasilania określając wymagane napięcie dla poszczególnych prędkości obrotowych lub częstotliwości wyjściowej (charakterystyka napięciowo-częstotliwościowa). Jednak teoretyczną sprawność wynikającą z poszczególnych technologii silnikowych można w praktyce uzyskać z użyciem algorytmów sterowania specjalnie przygotowanych dla danej technologii, w przeciwnym razie nie jest bowiem możliwa optymalizacja pracy silnika dla każdego punktu pracy przy zmiennym obciążeniu. Małe zróżnicowanie układów napędowych w instalacjach Niemal wszystkie powszechnie stosowane technologie silnikowe opisane w broszurze bądź niezbędnie wymagają sterownika elektronicznego lub mogą być sterowane elektronicznie. Rodzi się jednak wtedy pytanie: czy wszystkie silniki można obsługiwać z użyciem zaledwie jednego typu sterownika? Jeżeli nie, użytkownicy i operatorzy ryzykują konieczność stosowania bardzo zróżnicowanych układów. W praktyce oznacza to wyższe koszty szkolenia projektantów i operatorów układów, jak również szerszej bazy serwisowej. Konieczność magazynowania części zamiennych do różnego rodzaju urządzeń to także większe koszty eksploatacji. Możliwość obsługiwania wszystkich typów silników przetwornicą częstotliwości tylko jednego typu jest korzystna dla użytkowników, ponieważ znacznie redukuje wyżej opisane dodatkowe nakłady pracy i środki finansowych przeznaczane na utrzymanie ruchu. Jako niezależny producent przetwornic częstotliwości, Danfoss oferuje rozwiązanie, dzięki któremu możliwe jest sterowanie jednym urządzeniem wszystkich standardowych silników powszechnie stosowanych w automatyce przemysłowej i budynkowej. Daje to operatorom instalacji możliwość stosowania tego samego interfejsu operatora, tych samych interfejsów układów, tych samych rozszerzeń oraz sprawdzonej, niezawodnej technologii w całym zakresie mocy. Zarządzanie częściami zamiennymi i ich obsługa ulegają uproszczeniu, a koszty szkoleń spadają. Łatwe wprowadzenie do eksploatacji i algorytmy zapewniające optymalizację sprawności Jako niezależny producent rozwiązań napędowych, Danfoss stawia na innowacyjny rozwój zapewniający obsługę wszystkich powszechnie stosowanych typów silników. Przetwornice częstotliwości Danfoss dotychczas oferowały algorytmy sterowania zapewniające wysoką sprawność standardowych silników indukcyjnych i silników z magnesami trwałymi (PM), a obecnie, począwszy od VLT AutomationDrive FC 302, obsługują również synchroniczne silniki reluktancyjne. Ponadto przetwornica częstotliwości VLT sprawia, że ustawienie programu, dopasowanie algorytmu pracy i uruchomienie takiego silnika przy wdrożeniudo eksploatacji jest równie łatwe, jak w przypadku standardowych silników indukcyjnych. Dzięki połączeniu łatwości użytkowania z dodatkowymi użytecznymi funkcjami, takimi jak automatyczna adaptacja silnika, która mierzy charakterystykę silnika i odpowiednio optymalizuje jego parametrysilnik zawsze pracuje z najwyższą możliwą sprawnością, umożliwiając użytkownikom zmniejszenie zużycia energii i kosztów eksploatacji. 2

3 3

4 Motywy dążenie do poprawy sprawności energetycznej Wyczerpywanie się paliw kopalnych, zmiany klimatyczne i globalne ocieplenie to tylko niektóre spośród wielu powodów, dla których konieczne jest znaczne zmniejszenie zużycia energii, co pociąga za sobą konsekwencje polityczne. Na przykład wiele państw na całym świecie nie tylko w UE ustanowiło obowiązkowe klasy sprawności silników elektrycznych, ponieważ silniki elektryczne są elementem pośrednim pomiędzy dostawą energii elektrycznej a procesami mechanicznymi w przemyśle i w instalacjach budynkowych, odpowiadającym za znaczną część zużycia energii. Maszyny napędzane silnikami elektrycznymi odpowiadają za dwie trzecie zużycia energii w przemyśle. Dzięki zastąpieniu dotychczasowych, mających dziesiątki lat napędów nowoczesnymi technologiami napędowymi, w samych tylko Niemczech w przemyśle i handlu można uzyskać oszczędności rzędu 38 miliardów kilowatogodzin rocznie. W skali europejskiej dałoby to redukcję zużycia o aż 135 miliardów kilowatogodzin, co odpowiada zmniejszeniu emisji CO 2 o 69 milionów ton (źródło wszystkich danych: ZVEI, Motors and controlled drives ). Minimalne poziomy sprawności silników elektrycznych określone są w UE rozporządzeniem (WE) nr 640/2009. Rozporządzenie (UE) nr 4/2014 rozszerza zakres silników elektrycznych objętych tymi regulacjami. Technologie silnikowe służące spełnieniu wymagań nowych klas sprawności Wyżej wspomniane rozporządzenia ustanawiają nowe klasy sprawności, których obecne limity dla IE1 (najniższa klasa) do IE3 zaczerpnięto z normy EN Norma EN określa limity dla klasy IE4, które nie zostały ujęte w aktach prawnych. Aby osiągnąć minimalną sprawność przewidzianą dla wielu z tych klas konieczne są zmiany stosowanych technologii silnikowych, jak również wprowadzenie nowych lub usprawnionych technologii silnikowych. W rezultacie użytkownicy mają obecnie do czynienia z różnorodnymi tendencjami na rynku. Muszą również wiedzieć, co oznaczają poszczególne określenia i co poszczególne technologie mają do zaoferowania. Czy każdy silnik jest równie dobry do każdego zastosowania? Klasa sprawności IE5 Norma EN odnosi się również do klasy IE5, ustalając możliwe wartości graniczne dla tej klasy. Jednocześnie wskazuje jednak, że techniczne jej wdrożenie jest bardzo trudne. Z praktycznego punktu widzenia należy zadać sobie pytanie, czy warto ustalać jeszcze surowsze klasy i czy wszystkie drobne usprawnienia dają zauważalne lub mierzalne efekty w konkretnych zastosowaniach. Przewymiarowanie i przesunięcie znamionowej prędkości silnika prowadzą do pracy pod obciążeniem częściowym, co nie zyskuje odzwierciedlenia w klasyfikacji IE, ponieważ opiera się ona na nominalnych punktach pracy. Z tego względu klasa IE5 nie została uwzględniona w niniejszej broszurze podczas omawiania poszczególnych technologii silnikowych. W dużym skrócie Celem tej broszury jest przedstawienie skrótowego przeglądu poszczególnych technologii silnikowych. W przystępny sposób opisano technologie i ich cechy, dziedziny zastosowania, jak również ich zalety i wady. Dzięki temu użytkownicy mogą ocenić poszczególne technologie silnikowe i zadawać producentom podstawowe pytania dotyczące ich zastosowania. W niniejszej broszurze omówiono następujące typy silników: Standardowy silnik indukcyjny Silnik z wirnikiem miedzianym Silnik z magnesami trwałymi Silnik CE (przypadek szczególny) Silnik z magnesami trwałymi o rozruchu bezpośrednim Synchroniczny silnik reluktancyjny Wiele silników i napędów elektrycznych marnuje energię z powodu pracy w nieoptymalnym zakresie. W związku z tym konstruktorzy silników elektrycznych przywiązują coraz większą wagę do optymalizacji skutków środowiskowych pracy niedociążonych regulowanych układów, a w szczególności ich sprawności energetycznej. Fraunhofer Institute for System and Innovation Research (ISI) wskazuje, że silniki elektryczne i związane z nimi układy odpowiadają za 40 procent światowego zużycia energii elektrycznej, a tym samym za emisję 6 miliardów ton CO 2 w skali światowej, co odpowiada 20 procentom łącznej emisji dwutlenku węgla. 4

5 IE2: obowiązkowe IE3: 2015/2017 IE3: obowiązkowe IE2: zalecane IE2: obowiązkowe IE3: 2015/2017 IIE2: obowiązkowe IE3: obowiązkowe IE2: obowiązkowe IE2: obowiązkowe IE2: obowiązkowe IE1: obowiązkowe Przedstawiony wybór obecnie stosowanych i przyszłych warunków minimalnych wskazuje, że sprawność silników elektrycznych jest problemem globalnym. Źródło grafiki mapy świata: Microsoft Obecnie wiele silników jest przewymiarowanych w wyniku stosowania marginesu ostrożności w projektowaniu i planowaniu, a zatem w większości przypadków pracuje pod obciążeniem niższym niż znamionowe. Silniki takie pracują ze zmniejszoną prędkością obrotową i zmniejszonym momentem obrotowym. Kolejnym aspektem zgodności środowiskowej silników elektrycznych jest ich wielkość mechaniczna. Zmniejszenie wymiarów silników zmniejsza ilość materiałów zużywanych podczas produkcji oraz koszty utylizacji. strat na wirniku i/lub stojanie. Jednym ze sposobów osiągnięcia tego celu jest stosowanie w tych podzespołach lepszych materiałów pakietów rdzenia, kolejnym jest stosowanie lepszych przewodników elektrycznych, takich jak miedź w wirnikach klatkowych zamiast tańszego aluminium. Powoduje to jednak zwiększenie poboru prądu, o ile producent nie podejmie odpowiednich środków zaradczych. Oznacza to, że użytkownik musi każdorazowo sprawdzać opłacalność innych wariantów, rozważając wymianę silnika. Straty (%) Straty na wentylatorze i tarciu Straty wynikające z histerezy magnetycznej Straty na prądy wirowe Straty elektryczne na wirniku Straty elektryczne na stojanie ,75 1, , , Moc silnika (kw) Większa sprawność silników Rozporządzenie UE 640/2009 wymusza na producentach silników spełnienie warunków klas sprawności w określonych terminach oraz dostarczania na rynek odpowiadających tym klasom silników (zob. tab. 1). Rodzi to pytanie o sposób poprawy sprawności w celu osiągnięcia i utrzymania wyższych klas sprawności. Jednym z elementów, na których skupiają się producenci jest ograniczenie do minimum Tabela 1 Źródło: Standards for the efficiency analysis of electric motors permanently excited synchronous motor technology, De Almeida, Ferreira and Fong. Moc MEPS Alternatywny MEPS Od 16 czerwca 2011 r. 0, kw IE2 Od 1 stycznia ,75 7,5 kw IE2 7,5 375 kw IE3 IE2 z przetwornicą częstotliwości Od 1 stycznia , kw IE3 IE2 z przetwornicą częstotliwości 5

6 Standardowe trójfazowe silniki indukcyjne siła napędowa przemysłu Trójfazowe silniki indukcyjne, opracowane już w 1889 r. przez AEG, wciąż stanowią główną siłę napędową przemysłu i mają wiele zastosowań. Trójfazowe silniki indukcyjne zyskały na popularności dzięki rozwojowi układów łagodnego rozruchu (softstarterów) i przetwornic częstotliwości. Softstartery znacznie redukują prąd rozruchowy i zwykle łączą silnik bezpośrednio z siecią po zakończeniu procesu rozruchu, a przetwornice częstotliwości umożliwiają precyzyjną i sprawną energetycznie kontrolę prędkości. Dzięki temu silniki te nadają się do optymalizacji procesów sterowania maszynami przemysłowymi, komunalnymi i układami wentylacyjnymi budynków. Technologia Silnik działa na zasadzie siły Lorentza, która wywołuje ruch cząstek obdarzonych ładunkiem elektrycznym w polu magnetycznym. Odpychanie magnetyczne prowadzące do ruchu wirowego powstaje w wyniku oddziaływania pola magnetycznego wytwarzanego w stojanie (nieruchomej części silnika) i wirniku (części ruchomej). Uzwojenie stojana wykonane jest z miedzi, natomiast wirnik posiada zwarte uzwojenie z klatką wykonaną z prętów aluminiowych. Osiągalne klasy IE Norma EN dla silników zakłada, że trójfazowe silniki indukcyjne są dostępne w klasach sprawności od IE1 do IE4 przy zasilaniu bezpośrednio z sieci. Korpusy IEC W celu zwiększenia sprawności producenci często stosują lepsze materiały lub więcej pakietów blach ferromagetycznych w stojanach i wirnikach. W praktyce prowadzi to niekiedy do zwiększenia gabarytów silnika. Jednak wszyscy producenci starają się zachować wymiary montażowe IEC, aby zapewnić zgodność z powszechnie stosowanymi silnikami w starych układach. W związku z tym wymiary montażowe (odległość od podstawy, wysokość wału i średnica wału) zwykle są takie same - różnić się jedynie może w pewnych przypadkach średnica stojana. Praca z przetwornicą częstotliwości Przetwornice częstotliwości zapewniają płynną pracę i optymalne sterowanie prędkością. Problemy w praktyce powstają zwykle tylko wtedy, gdy izolacja silnika nie jest dostosowana do kluczowanego z wysoką częstotliwością napięcia na wyjściu przetwornicy częstotliwości. Aspekty szczególne Przed wymianą silnika w celu zwiększenia sprawności energetycznej użytkownicy powinni sprawdzić, czy jest to rzeczywiście konieczne. Mający 10 lat silnik indukcyjny niekoniecznie ma niską sprawność. Na przykład Danfoss VLT DriveMotor FCM 300, dostępny w szerokim zakresie mocy znamionowej, osiągnął poziom sprawności obecnej klasy IE2 już wówczas kiedy został po raz pierwszy wprowadzony do oferty ponad 10 lat temu i będzie spełniał wymagania prawne do 2017 roku. Jeżeli jednak niezbędna jest wymiana silnika lub w standardowych maszynach produkcyjnych konieczne jest użycie innego silnika, użytkownik powinien sprawdzić, czy wydajniejszy silnik jest zgodny z wymiarami montażowymi IEC lub czy konieczne są zmiany projektowe. Trójfazowy silnik indukcyjny 6

7 Silniki z wirnikiem miedzianym: większa sprawność w standardowych silnikach indukcyjnych Technologia Silniki z wirnikiem miedzianym są w zasadzie standardowymi silnikami indukcyjnymi. Mają taką samą budowę i działają na tej samej zasadzie, lecz zastosowano w nich inny rodzaj materiału wirnika: zamiast zwykle stosowanej klatki aluminiowej wirnik jest wyposażony w klatkę miedzianą. Miedź ma mniejszą rezystancję niż aluminium, co zmniejsza straty w wirniku. Ceną za tę korzyść są większe koszty produkcji. Wysoki punkt topnienia miedzi (około 1100 C) w porównaniu z aluminium (około 660 C) prowadzi do szybszego zużycia osprzętu obrabiarek. Miedź jest ponadto znacznie droższa niż aluminium. Osiągalne klasy IE Silniki te osiągają zazwyczaj sprawność na poziomie IE3 lub IE4. Korpusy IEC Korpus może spełniać wymogi normy IEC do klasy IE4. W wielu przypadkach dostępne są wersje z mniejszym korpusem. Praca z przetwornicą częstotliwości Podobnie jak standardowe silniki indukcyjne, silniki z wirnikiem miedzianym mogą funkcjonować wraz z przetwornicą częstotliwości. Podobnie jak w przypadku standardowych silników indukcyjnych, problemy w praktyce powstają zwykle tylko wtedy, gdy izolacja silnika nie jest przystosowana do kluczowanego z wysoką częstotliwością napięcia na wyjściu przetwornicy częstotliwości. Aspekty szczególne Jeśli chodzi o eksploatację, użytkownicy muszą pamiętać o tym, że silniki z wirnikiem miedzianym często posiadają wyższy prąd rozruchowy, a więc i wyższy moment rozruchowy, ze względu na niższą rezystancję. Należy to uwzględnić w projekcie i podczas wymiany dotychczasowych trójfazowych silników indukcyjnych. W praktyce są przypadki, w których wyższy moment rozruchowy lub szarpnięcia podczas rozruchu prowadzą do uszkodzeń. Poślizg silnika jest również mniejszy ze względu na mniejsze straty. Oznacza to, że prędkość znamionowa jest większa, a wraz z nią prędkość napędzanej maszyny. W zależności od konkretnego zastosowania, może to sprawić, że maszyna będzie napędzana z nieoptymalną sprawnością. Trójfazowy silnik indukcyjny z wirnikiem miedzianym 7

8 Silniki z magnesami trwałymi (PM) Silniki z magnesami trwałymi (PM) stają się coraz bardziej popularne. Technologia ta jest znana i stosowania od dawna, na przykład w serwonapędach. Nowością jest to, że silniki PM spełniają standardy IEC ze względu na stosunkowo wysoką sprawność. Technologia W odróżnieniu od trójfazowych silników indukcyjnych, silniki z magnesami trwałymi (jak wskazuje nazwa) nie posiadają uzwojeń wirnika, natomiast posiadają magnesy trwałe, zamontowane na powierzchni albo w głębi wirnika. W najprostszym przypadku stojan ma taką samą formę, jak silnik indukcyjny, ale producenci silników pracują również nad zoptymalizowanymi konstrukcjami. Silniki PM są maszynami synchronicznymi, co oznacza, że nie ma poślizgu pomiędzy wirującymi polami wirnika i stojana, jak ma to miejsce w trójfazowych silnikach indukcyjnych. Niezbędne namagnesowanie wirnika pochodzi od magnesów trwałych, bez żadnych związanych z tym strat. Dzięki temu ogranicza się straty na wirniku i zwiększa sprawność silnika. Silniki PM mają znacznie większą sprawność niż silniki indukcyjne podczas pracy przy zmniejszonej prędkości. Osiągalne klasy IE W praktyce obecne silniki PM osiągają poziom sprawności pomiędzy IE3 i IE4. Korpusy IEC W porównaniu z silnikami indukcyjnymi o podobnej sprawności (np. IE3), silniki PM mogą być znacznie mniejsze. Praca z przetwornicą częstotliwości Silniki mogą pracować z przetwornicami częstotliwości bez żadnych problemów. W istocie wręcz zawsze potrzebują sterownika elektronicznego, aby mogły działać. Aspekty szczególne Istotną wadą silników PM jest konieczność stosowania przetwornic częstotliwości lub sterownika. Sterownik musi również otrzymać sygnał zwrotny o położeniu, aby zoptymalizować pole magnetyczne do położenia magnesów trwałych i wygenerować obroty. Dlatego też systemy te często wyposażone są w enkodery. Są jednak producenci (w tym Danfoss), którzy oferują silniki PM pracujące bez enkodera. Dwiema kolejnymi wadami tych silników są: ryzyko rozmagnesowania przy wysokim natężeniu prądu i wysokiej temperaturze, co jednak w praktyce zdarza się rzadko. Problemem jest również serwisowanie ze względu na silne magnesy w wirniku, demontaż wirnika ze stojana jest trudny i wymaga użycia specjalnych narzędzi. Ewolucja cenowa silników PM Do produkcji magnesów niezbędne są pierwiastki ziem rzadkich, a ich ceny w ostatnim dziesięcioleciu rosły ze względu na duży popyt i małą podaż. Jednak w ostatnich dwóch latach ich ceny zaczęły znacznie spadać, po części dzięki eksploatacji nowych kopalń tych surowców. Silnik PM z magnesami wbudowanymi 8 Silnik PM z magnesami na powierzchni

9 9

10 Silnik z magnesami trwałymi (PM) o rozruchu bezpośrednim Technologia Silnik PM o rozruchu bezpośrednim jest hybrydowym połączeniem trójfazowego silnika indukcyjnego i silnika PM. Posiada wirnik klatkowy, ma też jednak magnesy wbudowane pod klatką. Sprawia to, że konstrukcja wirnika jest złożona, co zwiększa koszt silnika. Ma on jednak znaczną przewagę nad zwykłymi silnikami PM: może pracować bezpośrednio z sieci zasilającej bez pośrednictwa sterownika. Uzwojenie klatki jest aktywne w fazie rozruchowej. Po rozpędzeniu silnika do prędkości określonej przez częstotliwość zasilania, zaczyna pracować synchronicznie i osiąga tę samą wysoką sprawność, co silnik PM. Osiągalne klasy IE Przy zasilaniu z sieci silniki PM o rozruchu bezpośrednim osiągają sprawność na poziomie pomiędzy IE3 i IE4. Korpusy IEC Dostępne typy są zgodne z normą IEC. Występują również konstrukcje mniejsze. Praca z przetwornicą częstotliwości Wszystkie silniki PM o rozruchu bezpośrednim mogą współpracować z przetwornicami częstotliwości. Należy jednak zauważyć, że w przypadku pracy z przetwornicami częstotliwości sprawność jest zazwyczaj mniejsza o 5 do 10 procent. Wynika to z efektu tłumienia przez uzwojenie klatki. Aspekty szczególne Pierwsza wada widoczna jest podczas rozruchu: silnik przez krótką chwilę może pracować wstecz. Ten naprzemienny moment obrotowy podczas rozruchu obecny jest również w silnikach indukcyjnych pracujących z sieci zasilającej, ale w silnikach PM o rozruchu bezpośrednim jest znacznie silniejszy. Naprzemienny moment wywołuje piki momentu od 7 do 17 razy większe od momentu znamionowego. Pomimo to silnik nie może ruszyć przy znacznym obciążeniu i posiada słabą charakterystykę dynamiczną. Spadki napięcia i szarpnięcia pod obciążeniem mogą sprawić, że silnik wypadnie z synchronizacji, a zatem będzie pracował z mniejszą sprawnością. Silnik pracuje z prędkością synchroniczną podczas zasilania z sieci, co wywołuje przesunięcie prędkości roboczej odbiornika. Kwestie związane z pierwiastkami ziem rzadkich dotyczą również tego silnika, ponieważ również w nim wykorzystuje się magnesy trwałe. Silnik PM o rozruchu bezpośrednim, magnesami wbudowanymi i klatką wirnika 10

11 Synchroniczne silniki reluktancyjne W synchronicznych silnikach reluktancyjnych wykorzystuje się technologię znaną od dawna. W przeszłości były one optymalizowane pod względem momentu obrotowego lub wielkości korpusu, jednak obecnie nacisk w projektowaniu kładzie się sprawność energetyczną. Technologia Silniki te wykorzystują siłę reluktancji, która wynika ze zmian oporu magnetycznego. Obecnie specjalnie zaprojektowane wycięcia w wirniku prowadzą linie pola magnetycznego wewnątrz wirnika w celu wytworzenia momentu reluktancyjnego z wysoką sprawnością. Obecnie dostępne są wersje synchronicznych silników reluktancyjnych z funkcją rozruchu bezpośredniego. Podobnie jak silniki PM o rozruchu bezpośrednim, posiadają one dodatkowe uzwojenie zwarte. Silniki te charakteryzują się bardzo dużą sprawnością. Jednak w przypadku pracy z przetwornicą częstotliwości sprawność spada o 5 do 10 procent (podobnie jak w przypadku silnika PM o rozruchu bezpośrednim) ze względu na efekt tłumienia. Osiągalne klasy IE Osiągana w praktyce sprawność sięga od IE2 do IE4, nawet w przypadku nowych konstrukcji, jednak jest bliższa IE2 na stosunkowo niskim poziomie mocy. Silniki te osiągają sprawność IE4 dopiero przy mocy rozpoczynającej się od około 11 do 15 kw. Posiadają również bardzo dobrą charakterystykę przy niskich prędkościach przy tym poziomie mocy i powyżej niego. Korpusy IEC Dostępne typy są zgodne z normą IEC. Występują również mniejsze korpusy. Praca z przetwornicą częstotliwości Synchroniczne silniki reluktancyjne również wymagają do pracy przetwornicy częstotliwości, z wyjątkiem wersji directon-line (DOL), która może pracować podłączona bezpośrednio do sieci zasilającej. Wariant do rozruchu bezpośrednio z sieci W silnikach PM o rozruchu bezpośrednim producent łączy zasadę działania synchronicznego silnika reluktancyjnego z wirnikiem klatkowym stosowanym w maszynach asynchronicznych. W tym celu wypełnia się przestrzenie w wirniku aluminiowymi prętami i zwiera się je na obu końcach. W ten sposób silnik może być uruchamiany bezpośrednio z sieci, ale również zapewnia większy współczynnik mocy przy prędkości znamionowej. Wadą jest to, że dodatkowe tłumienie pochodzące od uzwojenia klatki powoduje wyższe straty na falowniku. Aspekty szczególne Specjalne dla tego typu silników wycięcia w pakietach blach wirnika zmniejszają współczynnik mocy, co prowadzi do przewymiarowania mocy znamionowej dla określonych warunków pracy o jedną lub dwie klasy, w zależności od typu przetwornicy częstotliwości. Obecnie nie są znane żadne warunki niestabilności wynikające z konstrukcji wirnika. Należy brać pod uwagę wcześniej wspomniane ograniczenia co do sprawności związane z mocą oraz pracą w warunkach obciążenia częściowego. Synchroniczny silnik reluktancyjny 11

12 Silniki EC W praktyce stosuje się wiele różnych rodzajów silników EC (komutowanych elektronicznie), takie jak małe serwomotory z mocą znamionową kilku watów lub silniki w systemach automatyki budynkowej. Cieszą się w pełni zasłużoną opinią bardzo wysokiej sprawności, szczególnie w przypadku bardzo małych napędów, które były pierwotnym zastosowaniem tych silników, ponieważ są one tam znacznie lepsze od silników uniwersalnych lub o biegunach dzielonych (sprawność około 30%). Technologia Podobnie jak w przypadku silników PM, wirnik wyposażony jest w magnesy, a w stojanie znajduje się uzwojenie wzbudzenia. Silniki EC zbudowane zgodnie z koncepcją pierwotną pracują z komutowanym napięciem prądu stałego. Dlatego też nazywane są silnikami bezszczotkowymi prądu stałego (BLDC Brushless DC) lub silnikami komutowanymi elektronicznie (ECM - Electronically Commutated Motors). Jeśli chodzi o technologię, silniki BLDC są silnikami prądu zmiennego, więc określenie BLDC może być nieco mylące. W celu zniwelowania wad koncepcji BLDC, takich jak stosunkowo wysokie prądy fazowe i tętnienie momentu obrotowego, producenci opracowali lepsze algorytmy sterowania. Są już na przykład dostępne algorytmy bezczujnikowe. W automatyce budynkowej, silniki EC różnią się wcześniej przedstawionych silników PM głównie konstrukcją jako silniki z wirnikiem zewnętrznym, na przykład silniki wentylatorów. Osiągalne klasy IE Sprawność obecnych na rynku silników EC sięga od IE2 do IE4, w zależności od modelu. Korpusy IEC Silniki EC zgodne z normą IEC są stosunkowo rzadkie. Silniki EC stosunkowo dużej mocy (powyżej kilkuset watów) są stosowane głównie w wentylatorach i dmuchawach. Praca z przetwornicą częstotliwości Silniki EC zawsze wymagają sterowników elektronicznych, niezależnie od tego, czy pracują zgodnie z koncepcją pierwotną, czy zoptymalizowaną. Typowe zastosowania Silniki EC są często stosowane w wentylatorach i dmuchawach w instalacjach budynkowych, zwykle w postaci silników z wirnikiem zewnętrznym oraz jako serwomotory o stosunkowo niskiej mocy znamionowej. Aspekty szczególne Określenie silnik EC używane jest często do wyrażenia bardzo różnych koncepcji. Użytkownikom trudno jest odróżnić konwencjonalne silniki BLDC od typów ulepszonych o wyższej sprawności, które są podobne do silników PM. Ze względu na użycie magnesów stałych, silniki EC podlegają tym samym problemom dotyczącym pierwiastków ziem rzadkich co silniki PM. 12

13 Podsumowanie Jak wynika z przedstawionych opisów różnych typów silników, wymagania prawne i rynkowe w zakresie większej sprawności znacznie pobudziły rozwój rynku silników. Na rynku rywalizują ze sobą i konkurują o względy użytkowników silniki różnych typów, w których stosowane są konwencjonalne, jak i nowe technologie. Bardzo pasjonująca będzie obserwacja, która technologia lub które technologie zyskają w długim okresie. Ewolucja silników bynajmniej nie jest zakończona. Na przykład producenci eksperymentują z ferrytami zamiast konwencjonalnych magnesów. Wyniki pierwszych prób są bardzo obiecujące. Z punktu widzenia użytkownika istotne jest dokładne przyjrzenie się każdej opcji w celu stwierdzenia, czy warto stosować silniki wysokosprawne. Na przykład IE4 nie zawsze jest dobrym rozwiązaniem ze względu na wysoki koszt lub, w przypadku zastosowań z wieloma cyklami obciążenia, większą bezwładność. Należy też pamiętać, że pewne wspomniane wady dotyczące różnych silników można złagodzić, stosując środki optymalizacyjne, takie jak kształtowanie parametrów rozruchowych silników PM o rozruchu bezpośrednim. Takie działania pociągają jednak za sobą z kolei inne wady. Celem niniejszej broszury jest ułatwienie użytkownikom rozmów z producentami prowadzącymi do wspólnego znalezienia lub opracowania najlepszych rozwiązań napędowych dla danego zastosowania. Silnik DASM IE3/IE4 IE3 lub powyżej Brak trudności Prawie wszystkie Motor Achievable czasami trudne efficiency IEC type Frequency converter zastosowania operation Applications DASM IE3/IE4 Zgodny. Brak trudności Prawie wszystkie z wirnikiem Może IE3 być or above zastosowania miedzianym DASM IE3/IE4 również sometimes No difficulties Nearly all applications. mniejszy difficult PM IE3/IE4 Zgodny. Zawsze potrzebny sterownik. Prawie wszystkie DASM Może with Compatible. być Niektóre przetwornice zastosowania copper IE3/IE4 również Can also be częstotliwości No difficulties wymagają Nearly all applications. mniejszy. rotor smaller. informacji zwrotnej o położeniu. Wyższa sprawność przy mniejszych prędkościach Always needs w a porównaniu controller. Compatible. z trójfazowym Some frequency indukcyjnym converters PM IE3/IE4 Can also be need position feedback. Nearly all applications. LSPM IE3/IE4 Zgodny. smaller. Możliwa. Better efficiency Sprawność at low Rozruch niemożliwy pod Może być o speeds około 5 than do 10% DASM. mniejsza dużym obciążeniem, również niż w przypadku pracy słabe parametry mniejszy bezpośrednio z sieci dynamiczne, Cannot start problemy under z zasilaniem Compatible. Possible. Efficiency heavy load, z low sieci miękkiej LSPM IE3/IE4 Can also be approximately 5 to 10% lower dynamic i szarpnięciami performance, pod smaller. than mains operation. problems obciążeniem with weak mains supplies and load EC IE3/IE4 Nie Zawsze potrzebny sterownik Niska jerks. moc, wentylatory EC, serwosilniki EC IE3/IE4 No Always needs a controller SynRM Osiągalna sprawność IE2 IE4 Typ IEC SynRM IE2 IE4 Zgodny. Może być również mniejszy Compatible. Can also be smaller. Praca z przetwornicą częstotliwości Zawsze potrzebny sterownik. Większa Always sprawność needs a controller. przy mocy powyżej Better efficiency około at power kw; porównywalna levels above approximately z PM przy stosunkowo kw; comparable niskich obrotach. to Często PM at potrzebny relatively low większy speeds. FC Larger ze względu FC often na necessary niski due współczynnik to poor power mocy factor. Zastosowania Low power, EC fans, servo motors Obecnie głównie pompy i wentylatory od około 11 At do present 15 kw mainly pump and fan applications starting at roughly 11 to 15 kw. Uwagi IE3/IE4 może nie być zgodny z wymiarami montażowymi IEC Comments Częste skoki momentu obrotowego podczas rozruchu. Należy uwzględnić podczas IE3/IE4 projektowania may not conform i modernizacji to IEC mounting układu dimensions. Okresowo wyższe ceny niezbędnych pierwiastków Torque jerk common ziem rzadkich. during starting. Obecne Must be tendencje taken into cenowe account malejące in system design and for retrofitting. Occasional high prices for required rare earth elements. Current price trend Bardzo downward. wysoka sprawność silnika, jeżeli ograniczenia są akceptowalne w danym zastosowaniu. Problemy związane z pierwiastkami ziem rzadkich podobnie jak w przypadku silnika PM Very good motor efficiency if the limitations are acceptable in the application. Rare earth issues similar to PM motor. Większa sprawność niż w innych technologiach przy stosunkowo niskiej mocy (poniżej 750 W). Sprawność układu jest Higher często efficiency redukowana than w other wentylatorach technologies odśrodkowych at relatively low z silnikiem power (below zintegrowanym 750 W). z piastą System wentylatora. efficiency is Problemy often degraded związane in z pierwiastkami centrifugal fan ziem designs rzadkich with the podobnie motor jak integrated w przypadku in the silnika fan hub. PM Rare earth issues similar to PM motor. Wciąż stosunkowo duża nowość na rynku. Obecnie zalety widocznie głównie w zakresie powyżej kw Motors still relatively new on the market. Advantages primarily in the region above kw at present. DASM PM LSPM EC SynRM FC trójfazowy silnik indukcyjny z magnesami trwałymi o rozruchu bezpośrednim komutowany elektronicznie synchroniczny reluktancyjny przetwornica częstotliwości 14

14 Praca silnika z przetwornicą częstotliwości. Możliwości, sprawność, optymalizacja Po co stosować przetwornice częstotliwości? Stosowanie silników o większej sprawności wprowadza nowy aspekt do rozważań na temat stosowania przetwornic częstotliwości. Po pierwsze, sterowanie prędkością możliwe dzięki przetwornicy częstotliwości daje ogromne możliwości zmniejszenia zużycia energii i kosztów. Po drugie, niektóre technologie silnikowe mogą być stosowane tylko wraz z tą techniką. Które silniki nadają się do pracy z przetwornicą częstotliwości? Największe obciążenie dla silnika pochodzi od pulsującego napięcia na wyjściu przetwornicy częstotliwości, które przetwornica wykorzystuje do modelowania napięcia wyjściowego. Wysoka stromość narastania napięcia wyjściowego stanowi obciążenie dla układu izolacyjnego silnika. Przez ostatnie lat obciążenie to nie stanowiło rzeczywistego problemu, ponieważ nowoczesne izolacje wytrzymują piki napięcia. Kiedy jednak stosowane są starsze silniki, obciążenie, jakim poddawane są zezwoje, może prowadzić do awarii, o ile nie zostaną zastosowane odpowiednie filtry wyjściowe na przetwornicy częstotliwości. W takim przypadku zaleca się filtry du/dt lub filtry sinusoidalne do redukcji pików napięcia i ochrony izolacji. Obciążenie termiczne Dzięki korektom w sterowaniu wiele nowoczesnych przetwornic częstotliwości, takich jak te oferowane przez Danfoss, jest w stanie zapewnić zadane napięcie wejściowe na wyjściu. Nagrzewanie się silników standardowych (do rozmiaru korpusu 315) leży wówczas w zakresie dodatkowego nagrzewania powodowanego przez tolerancje wahań sieciowych, jest zatem pomijalne. Na przykład w przypadku przetwornic częstotliwości ze złączem DC o małej pojemności, które nie jest w stanie wygenerować pełnego napięcia sieciowego przy częstotliwości nominalnej sieci, zaleca się izolację silnika klasy F, ponieważ temperatura silnika może wzrosnąć o wartość do 10 K. Obciążenie łożyska Niekorzystne warunki (w zakresie napięcia sieci, uziemienia, ekranowania itd.) mogą doprowadzić do awarii łożysk wywołanych przez prądy łożyskowe w silnikach ze sterowaniem częstotliwości (zwykle wyłącznie w przypadku korpusu od 132 wzwyż). Może to następować na przykład poprzez wyładowywanie prądów do powłoki smarnej łożyska, które odbywa się impulsowo i z czasem uszkadza łożysko. Proste środki (dobre złącze uziemiające, ekranowane przewody silnika, izolowane łożyska, specjalne smary ) redukują prądy łożyskowe, a tym samym ryzyko awarii. Projekt układu napędowego Podczas łączenia przetwornicy częstotliwości z silnikiem wstępną orientację zapewniają dane o mocy w kw. Do pełnego dostrojenia trzeba jednak jeszcze dopasować niezbędne prądy lub moce pozorne (dotyczy to w szczególności synchronicznych silników reluktancyjnych!). Ważne jest, by przetwornica częstotliwości była w stanie obsługiwać przeciążenia niezbędne w danym zastosowaniu. Wynoszą one zwykle 110% w przypadku wentylatorów i pomp oraz 160% w przypadku przenośników taśmowych lub podnośników. Optymalizacja Jeżeli stosowana jest przetwornica częstotliwości o jeden rozmiar większa niż potrzebna do danego zastosowania, na przykład w celu obsługi większego przeciążenia, nie ma to negatywnego wpływu na zużycie energii, ze względu na wyższą sprawność większej przetwornicy. Inaczej jest w przypadku silnika, ponieważ przewymiarowanie ma znacznie poważniejsze skutki. W zależności od konstrukcji silnika, sprawność w punkcie pracy danego zastosowania może być nawet większa niż przy obciążeniu pełnym w przypadku wyboru większego silnika. Przetwornice częstotliwości, w których wykorzystuje się metody sterowania dostosowane do technologii silnikowej zapewniają idealne namagnesowanie podczas pracy, między innymi pod obciążeniem niepełnym. Dotyczy to również (mocno) zmiennych obciążeń. Na przykład w przetwornicach częstotliwości firmy Danfoss do silników PM stosuje się koncepcję MTPA (maksymalnego ilorazu momentu elektromagnetycznego i prądu stojana), która zapewnia największą z możliwych sprawność silnika każdej konstrukcji. Więcej informacji Większość standardowych silników trójfazowych na rynku pracuje bez żadnych problemów z nowoczesnymi przetwornicami częstotliwości. W procesie wyboru i instalacji użytkownicy powinny uwzględniać charakterystykę poszczególnych technologii. Jednak nie będzie to stanowiło dużego problemu dla profesjonalistów. Powyżej przedstawiono wprowadzenie do tego tematu. Więcej informacji o projektowaniu bezpiecznych i sprawnych rozwiązań napędowych można uzyskać w praktycznych instrukcjach planowania firmy Danfoss. 15

15 Wszystko o o VLT Danfoss VLT Drives jest światowym liderem w w produkcji elektronicznie regulowanych napędów, stosowanych w każdym obszarze działalności przemysłowej. Danfoss ciągle ciągle zwiększa swoje swoje udziały rynkowe w sprzedaży napędów. Z dbałością Z o środowisko dbałością o środowisko Produkty z pod marki VLT wytwarzane są z uwzględnieniem Produkty norm środowisk z pod marki społecznych VLT wytwarzane oraz są środowiska z uwzględnieniem naturalnego. norm Wszystkie środowisk społecznych plany i działania oraz producenta środowiska biorą naturalnego. Wszystkie pod uwagę plany potrzeby i działania indywidualnych producenta biorą pracowników, pod uwagę środowiska potrzeby pracy indywidualnych pracowników, i środowiska przyrody. środo wiska Produkcja pracy i środowiska odbywa przyrody. się bez hałasu, Produkcja dymów odbywa lub się bez hałasu, innych zanieczyszczeń. dymów lub innych zanieczyszczeń. UN Global Compact UN Global Compact Danfoss Danfoss parafując parafując UN UN Global Global Compact Compact zobowiązał zobowiązał się się w swojej swojej działalności działalności kierować kierować się się zasadami zasadami z zakresu zakresu praw praw człowieka, człowieka, praw praw pracowniczych, pracowniczych, ochrony środowiska ochrony środowiska i przeciwdziałania i przeciwdziałania korupcji. Global korupcji. Compact Global Compact promuje promuje społeczną odpowiedzialność społeczną odpowiedzialność biznesu. biznesu. Dyrektywy Europejskie EU Dyrektywy Europejskie EU Wszystkie Wszystkie fabryki fabryki Danfoss Danfoss VLT VLT Drives Drives są certyfikowane są certyfikowane wg wg ISO ISO i spełniają i wymagania spełniają wymagania europejskich europejskich dyrektyw dotyczących dyrektyw dotyczących bezpieczeństwa bezpieczeństwa produktów (GPSD) produktów oraz (GPSD) dyrektywy oraz maszynowej. dyrektywy Danfoss maszynowej. VLT Drives Danfoss we wszystkich VLT Drives we wytwarzanych wszystkich wytwarzanych produktach produktach zapewnia Zgodność zapewnia Zgodność z RoHS Dyrektywą z RoHS EU o ograniczeniu Dyrektywą EU użycia o ograniczeniu substancji użycia niebezpiecznych. substancji niebezpiecznych. Wszystkie nowe produkty Wszystkie spełniaja nowe produkty także wymagania spełniają także dyrektyw europejskich wymagania dyrektyw dotyczących europejskich kontroli dotyczących kontroli wycofanych wycofanych z użycia urządzeń elektrycznych i elektronicznych (WEEE). z użycia urządzeń elektrycznych i elektronicznych (WEEE). Wpływ produktów Wpływ produktów Wyprodukowane ciągu jednego roku Wyprodukowane w ciągu jednego roku napędy VLT zaoszczędzą w aplikacjach napędy VLT zaoszczędzą w aplikacjach tyle energii ile tym samym czasie tyle energii ile w tym samym czasie wyprodukuje jedna elektrownia atomowa. wyprodukuje jedna elektrownia Lepsza kontrola procesu wytwarzania to atomowa. Lepsza kontrola procesu także wyższa jakość produktów i mniej wytwarzania to także wyższa jakość odpadów. produktów i mniej odpadów. Specjalizacja napędach Specjalizacja w napędach Specjalizacja jest kluczowym słowem Specjalizacja Danfoss od jest roku kluczowym 1968, kiedy słowem to jako pierwsza w Danfoss firma od roku na 1968, świecie kiedy rozpoczął to jako masową pierwsza produkcję firma na świecie przetwornic rozpoczął częstotliwości masową produkcję urządzeń przetwornic do płynnej regulacji prędkości częstotliwości obrotowej urządzeń silni do ków płynnej prądu przemiennego. regulacji prędkości obrotowej silników Już prądu wówczas przemiennego. nadano im nazwę VLT. Już wówczas nadano im nazwę VLT. Obecnie ponad dwa tysiące osób pracuje przy rozwoju, produkcji, Obecnie ponad dwa tysiące osób pracuje sprzedaży i serwisowaniu przetwornic częstotliwości przy rozwoju, produkcji, oraz softstartów sprzedaży i nic więcej i serwisowaniu tylko przetwornice częstotliwości częstotliwości oraz softstartów i softstarty. i nic więcej tylko przetwornice częstotliwości i softstarty. Inteligentna i innowacyjna Inżynierowie Inteligentna Danfoss i innowacyjna VLT Drives opracowali Inżynierowie i Danfoss wykorzystali VLT Drives koncepcję opracowali modułową i wykorzystali napędu koncepcję na każdym modułową etapie jego napędu wdrożenia, na każdym począwszy etapie jego od wdrożenia, projektu urządzenia począwszy od przez projektu proces urządzenia produkcji, przez aż do finalnej konfiguracji zamówienia. proces produkcji, aż do finalnej konfiguracji Przyszłe zamówienia. opcje są rozwijane z wykorzystaniem zaawansowanych techno logii. Pozwala Przyszłe opcje to na są rozwój rozwijane wszystkich elementów z wykorzystaniem w tym zaawansowanych samym czasie, redukując techno logii. czas Pozwala oczekiwania to na rozwój i zapewniając wszystkich klientom elementów możliwość w tym korzystania samym z najnowszych czasie, redukując funkcji. czas oczekiwania i zapewniając klientom możliwość korzystania z najnowszych funkcji. Polegamy na ekspertach Polegamy na ekspertach Bierzemy odpowiedzialność za każdy Bierzemy element odpowiedzialność w naszej produkcji. za Fakt, każdy element że sami w rozwijamy naszej produkcji. i produkujemy Fakt, że sami rozwijamy hardware, i software, produkujemy moduły hardware, mocy, software, płytki drukowane moduły mocy, elektroniki płytki drukowane i akcesoria elektroniki daje Państwu i akcesoria gwarancję, daje Państwu że otrzymacie najwyższej że otrzymacie jakości, najwyższej niezawodny gwarancję, jakości, produkt. niezawodny produkt. Lokalne wsparcie globalnie dostępne globalnie dostępne Danfoss VLT Drives, dzięki globalnej Danfoss organizacji VLT Drives, sprzedaży dzięki i serwisu globalnej jest organizacji obecny i oferuje sprzedaży swoje i serwisu produkty jest obecny oraz i usługi oferuje w swoje ponad produkty 100 krajach. oraz usługi w ponad 100 krajach. Napędy VLT pracują w aplikacjach Napędy na całym VLT świecie, pracują a w eksperci aplikacjach Danfoss na całym VLT Drives świecie, kończą a eksperci swoją Danfoss pracę tylko VLT Drives kończą wtedy, swoją kiedy pracę problemy tylko wtedy, klientów kiedy problemy zostają rozwiązane. klientów zostają rozwiązane. Danfoss Sp. z o.o., ul. Chrzanowska Grodzisk Mazowiecki Telefon: (48 22) Telefax: (48 22) Kontakt z serwisem Telefon: (0 22) Hotline: (0 22) Telefax: (0 22) DKDD.PB.101.E1.49 VLT is a trademark of Danfoss A/S Produced by PE-MMSC

PRĄDNICE I SILNIKI. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

PRĄDNICE I SILNIKI. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PRĄDNICE I SILNIKI Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Prądnice i silniki (tzw. maszyny wirujące) W każdej maszynie można wyróżnić: - magneśnicę

Bardziej szczegółowo

Silniki synchroniczne

Silniki synchroniczne Silniki synchroniczne Silniki synchroniczne są maszynami synchronicznymi i są wykonywane jako maszyny z biegunami jawnymi, czyli występują w nich tylko moment synchroniczny, a także moment reluktancyjny.

Bardziej szczegółowo

Maszyny elektryczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego.

Maszyny elektryczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego. Maszyny elektryczne Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego. Podział maszyn elektrycznych Transformatory - energia prądu przemiennego jest zamieniana w

Bardziej szczegółowo

Seria Jubileuszowa. Rozwiązania informatyczne. Sprężarki śrubowe Airpol PRM z przetwornicą częstotliwości. oszczędność energii. ochrona środowiska

Seria Jubileuszowa. Rozwiązania informatyczne. Sprężarki śrubowe Airpol PRM z przetwornicą częstotliwości. oszczędność energii. ochrona środowiska Sprężarki śrubowe Airpol PRM z przetwornicą częstotliwości Seria Jubileuszowa Każda sprężarka śrubowa z przetwornicą częstotliwości posiada regulację obrotów w zakresie od 50 do 100%. Jeżeli zużycie powietrza

Bardziej szczegółowo

Maszyny elektryczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej.

Maszyny elektryczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej. Maszyny elektryczne Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej. Podział maszyn elektrycznych Transformatory - energia prądu przemiennego jest zamieniana w energię

Bardziej szczegółowo

Podstawy Elektrotechniki i Elektroniki. Opracował: Mgr inż. Marek Staude

Podstawy Elektrotechniki i Elektroniki. Opracował: Mgr inż. Marek Staude Podstawy Elektrotechniki i Elektroniki Opracował: Mgr inż. Marek Staude Instytut Elektrotechniki i Automatyki Okrętowej Część 8 Maszyny asynchroniczne indukcyjne prądu zmiennego Maszyny asynchroniczne

Bardziej szczegółowo

Systemair: Technologia EC

Systemair: Technologia EC Systemair: Technologia EC Kwestia ochrony środowiska naturalnego to dziedzina wymagająca zdecydowanych i szybkich działań. Dotyczy to zwłaszcza sektora przemysłowego współodpowiedzialnego, wraz z konsumentami

Bardziej szczegółowo

Silniki prądu stałego

Silniki prądu stałego Silniki prądu stałego Maszyny prądu stałego Silniki zamiana energii elektrycznej na mechaniczną Prądnice zamiana energii mechanicznej na elektryczną Często dane urządzenie może pracować zamiennie. Zenobie

Bardziej szczegółowo

BADANIE JEDNOFAZOWEGO SILNIKA ASYNCHRONICZNEGO Strona 1/5

BADANIE JEDNOFAZOWEGO SILNIKA ASYNCHRONICZNEGO Strona 1/5 BADANIE JEDNOFAZOWEGO SILNIKA ASYNCHRONICZNEGO Strona 1/5 BADANIE JEDNOFAZOWEGO SILNIKA ASYNCHRONICZNEGO 1. Wiadomości wstępne Silniki asynchroniczne jednofazowe są szeroko stosowane wszędzie tam, gdzie

Bardziej szczegółowo

Silniki prądu stałego z komutacją bezstykową (elektroniczną)

Silniki prądu stałego z komutacją bezstykową (elektroniczną) Silniki prądu stałego z komutacją bezstykową (elektroniczną) Silnik bezkomutatorowy z fototranzystorami Schemat układu przekształtnikowego zasilającego trójpasmowy silnik bezszczotkowy Pojedynczy cykl

Bardziej szczegółowo

Wentylatory z nowoczesnymi silnikami EC

Wentylatory z nowoczesnymi silnikami EC 1 Wentylatory z nowoczesnymi silnikami EC, Dominik Grzesiak Wentylatory z nowoczesnymi silnikami EC Rys historyczny Historia rozwoju silników elektrycznych liczy sobie już ponad 180 lat. Przez ten czas

Bardziej szczegółowo

Z powyższej zależności wynikają prędkości synchroniczne n 0 podane niżej dla kilku wybranych wartości liczby par biegunów:

Z powyższej zależności wynikają prędkości synchroniczne n 0 podane niżej dla kilku wybranych wartości liczby par biegunów: Bugaj Piotr, Chwałek Kamil Temat pracy: ANALIZA GENERATORA SYNCHRONICZNEGO Z MAGNESAMI TRWAŁYMI Z POMOCĄ PROGRAMU FLUX 2D. Opiekun naukowy: dr hab. inż. Wiesław Jażdżyński, prof. AGH Maszyna synchrocznina

Bardziej szczegółowo

Tytuł Aplikacji: Aplikacja wentylatora 400kW i związane z tym oszczędności

Tytuł Aplikacji: Aplikacja wentylatora 400kW i związane z tym oszczędności Poniższy artykuł został w pełni przygotowany przez Autoryzowanego Dystrybutora firmy Danfoss i przedstawia rozwiązanie aplikacyjne wykonane w oparciu o produkty z rodziny VLT Firma Danfoss należy do niekwestionowanych

Bardziej szczegółowo

Technologia Godna Zaufania

Technologia Godna Zaufania SPRĘŻARKI ŚRUBOWE ZE ZMIENNĄ PRĘDKOŚCIĄ OBROTOWĄ IVR OD 7,5 DO 75kW Technologia Godna Zaufania IVR przyjazne dla środowiska Nasze rozległe doświadczenie w dziedzinie sprężonego powietrza nauczyło nas że

Bardziej szczegółowo

Temat: ŹRÓDŁA ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO

Temat: ŹRÓDŁA ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO Temat: ŹRÓDŁA ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO 1 Źródła energii elektrycznej prądu przemiennego: 1. prądnice synchroniczne 2. prądnice asynchroniczne Surowce energetyczne: węgiel kamienny i brunatny

Bardziej szczegółowo

EURA Drives Electric na Targach Forum Wentylacja 2015

EURA Drives Electric na Targach Forum Wentylacja 2015 EURA Drives Electric na Targach Forum Wentylacja 2015 Premiera 4 nowych produktów, 36m2 powierzchni wystawienniczej, nawiązanie ponad 100 nowych kontaktów biznesowych, podpisanie 3 listów intencyjnych

Bardziej szczegółowo

Silniki prądu przemiennego

Silniki prądu przemiennego Silniki prądu przemiennego Podział maszyn prądu przemiennego Asynchroniczne indukcyjne komutatorowe jedno- i wielofazowe synchroniczne ze wzbudzeniem reluktancyjne histerezowe Silniki indukcyjne uzwojenie

Bardziej szczegółowo

Stworzone dla wentylatorów przemienniki częstotliwości COBI-Electronic

Stworzone dla wentylatorów przemienniki częstotliwości COBI-Electronic 1 Stworzone dla wentylatorów przemienniki częstotliwości COBI Electronic, Stworzone dla wentylatorów przemienniki częstotliwości COBI-Electronic Od czasów ujarzmienia praw magnetyzmu i wymyślenia pierwszych

Bardziej szczegółowo

- kompensator synchroniczny, to właściwie silnik synchroniczny biegnący jałowo (rys.7.41) i odpowiednio wzbudzony;

- kompensator synchroniczny, to właściwie silnik synchroniczny biegnący jałowo (rys.7.41) i odpowiednio wzbudzony; Temat: Maszyny synchroniczne specjalne (kompensator synchroniczny, prądnica tachometryczna synchroniczna, silniki reluktancyjne, histerezowe, z magnesami trwałymi. 1. Kompensator synchroniczny. - kompensator

Bardziej szczegółowo

Wykład 4. Strumień magnetyczny w maszynie synchroniczne magnes trwały, elektromagnes. Magneśnica wirnik z biegunami magnetycznymi. pn 60.

Wykład 4. Strumień magnetyczny w maszynie synchroniczne magnes trwały, elektromagnes. Magneśnica wirnik z biegunami magnetycznymi. pn 60. Serwonapędy w automatyce i robotyce Wykład 4 Piotr Sauer Katedra Sterowania i Inżynierii Systemów Silnik synchroniczny - wprowadzenie Maszyna synchroniczna maszyna prądu przemiennego, której wirnik w stanie

Bardziej szczegółowo

Maszyna indukcyjna jest prądnicą, jeżeli prędkość wirnika jest większa od prędkości synchronicznej, czyli n > n 1 (s < 0).

Maszyna indukcyjna jest prądnicą, jeżeli prędkość wirnika jest większa od prędkości synchronicznej, czyli n > n 1 (s < 0). Temat: Wielkości charakteryzujące pracę silnika indukcyjnego. 1. Praca silnikowa. Maszyna indukcyjna jest silnikiem przy prędkościach 0 < n < n 1, co odpowiada zakresowi poślizgów 1 > s > 0. Moc pobierana

Bardziej szczegółowo

Technika napędowa a efektywność energetyczna.

Technika napędowa a efektywność energetyczna. Technika napędowa a efektywność energetyczna. Technika napędów a efektywność energetyczna. Napędy są w chwili obecnej najbardziej efektywnym rozwiązaniem pozwalającym szybko i w istotny sposób zredukować

Bardziej szczegółowo

UKŁADY NAPĘDOWE POMP I WENTYLATORÓW - OSZCZĘDNOŚĆ ENERGII. Mgr inż. Adam Tarłowski TAKOM Sp. z o.o.

UKŁADY NAPĘDOWE POMP I WENTYLATORÓW - OSZCZĘDNOŚĆ ENERGII. Mgr inż. Adam Tarłowski TAKOM Sp. z o.o. - 1 UKŁADY NAPĘDOWE POMP I WENTYLATORÓW - OSZCZĘDNOŚĆ ENERGII Mgr inż. Adam Tarłowski TAKOM Sp. z o.o. Firma TAKOM założona w 1991r jest firmą inżynierską specjalizującą się w technice automatyki napędu

Bardziej szczegółowo

MAŁA PRZYDOMOWA ELEKTROWNIA WIATROWA SWIND 3200

MAŁA PRZYDOMOWA ELEKTROWNIA WIATROWA SWIND 3200 www.swind.pl MAŁA PRZYDOMOWA ELEKTROWNIA WIATROWA SWIND 3200 Producent: SWIND Elektrownie Wiatrowe 26-652 Milejowice k. Radomia ul. Radomska 101/103 tel. 0601 351 375, fax: 048 330 83 75. e-mail: biuro@swind.pl

Bardziej szczegółowo

LG Electronics Polska: Technologia wysokiej wydajności - klimatyzatory H-Inverter

LG Electronics Polska: Technologia wysokiej wydajności - klimatyzatory H-Inverter LG Electronics Polska: Technologia wysokiej wydajności - klimatyzatory H-Inverter W dzisiejszym, nowoczesnym świecie podnoszenie komfortu życia odbywa się często kosztem środowiska naturalnego. Należy

Bardziej szczegółowo

Technika napędów elektrycznych jako klucz obniżenia kosztów energii.

Technika napędów elektrycznych jako klucz obniżenia kosztów energii. Technika napędów elektrycznych jako klucz obniżenia kosztów energii. Współczesne wyzwania dla Służb Utrzymania Ruchu, automatyków, projektantów i inżynierów 1. Zwiększenie wydajności 2. Niezawodność procesów

Bardziej szczegółowo

Hamulce elektromagnetyczne. EMA ELFA Fabryka Aparatury Elektrycznej Sp. z o.o. w Ostrzeszowie

Hamulce elektromagnetyczne. EMA ELFA Fabryka Aparatury Elektrycznej Sp. z o.o. w Ostrzeszowie Hamulce elektromagnetyczne EMA ELFA Fabryka Aparatury Elektrycznej Sp. z o.o. w Ostrzeszowie Elektromagnetyczne hamulce i sprzęgła proszkowe Sposób oznaczania zamówienia P Wielkość mechaniczna Odmiana

Bardziej szczegółowo

Instalacje grzewcze, technologiczne i przesyłowe. Wentylacja, wentylacja technologiczna, wyciągi spalin.

Instalacje grzewcze, technologiczne i przesyłowe. Wentylacja, wentylacja technologiczna, wyciągi spalin. Zakres tematyczny: Moduł I Efektywność energetyczna praktyczne sposoby zmniejszania zużycia energii w przedsiębiorstwie. Praktyczne zmniejszenia zużycia energii w budynkach i halach przemysłowych. Instalacje

Bardziej szczegółowo

Wysokowydajne falowniki wektorowe Micno KE300.

Wysokowydajne falowniki wektorowe Micno KE300. Wysokowydajne falowniki wektorowe Micno KE300. Firma Shenzhen Micno Electric Co. jest przedsiębiorstwem zajmującym się zaawansowanymi technologiami. Specjalizuje się w pracach badawczorozwojowych, produkcji,

Bardziej szczegółowo

Kacper Kulczycki. Krótko o silnikach krokowych (cz. 2.)

Kacper Kulczycki. Krótko o silnikach krokowych (cz. 2.) Kacper Kulczycki Krótko o silnikach krokowych (cz. 2.) Plan na dziś: Co to jest? Jakie są rodzaje silników krokowych? Ile z tym zabawy? Gdzie szukać informacji? Co to jest silnik krokowy? Norma PN 87/E

Bardziej szczegółowo

Jeżeli zwój znajdujący się w polu magnetycznym o indukcji B obracamy z prędkością v, to w jego bokach o długości l indukuje się sem o wartości:

Jeżeli zwój znajdujący się w polu magnetycznym o indukcji B obracamy z prędkością v, to w jego bokach o długości l indukuje się sem o wartości: Temat: Podział maszyn prądu stałego i ich zastosowanie. 1. Maszyny prądu stałego mogą mieć zastosowanie jako prądnice i jako silniki. Silniki prądu stałego wykazują dobre właściwości regulacyjne. Umożliwiają

Bardziej szczegółowo

1000 powodów by wybrać kompletny serwis. 10 niepodważalnych przyczyn dominacji koloru żółtego.

1000 powodów by wybrać kompletny serwis. 10 niepodważalnych przyczyn dominacji koloru żółtego. Obsługa Klientów 1000 powodów by wybrać kompletny serwis. 10 niepodważalnych przyczyn dominacji koloru żółtego. 01 18.500.000 produktów FANUC zainstalowanych na całym świecie 55 lat doświadczenia średni

Bardziej szczegółowo

w10 Silnik AC y elektrotechniki odstaw P

w10 Silnik AC y elektrotechniki odstaw P 40 Wirujące pole magnetyczne Moment synchroniczny Moment asynchroniczny Charakterystyka silnika synchronicznego Charakterystyka silnika asynchronicznego Silnik klatkowy Silnik indukcyjny jednofazowy Moment

Bardziej szczegółowo

Pakiety napędowe z synchronicznymi silnikami reluktancyjnymi dla producentów maszyn. budowa. Possible Subtitle

Pakiety napędowe z synchronicznymi silnikami reluktancyjnymi dla producentów maszyn. budowa. Possible Subtitle Pakiety napędowe z synchronicznymi silnikami reluktancyjnymi dla producentów maszyn Wysoka ABB Title wydajność Lorem Ipsum i kompaktowa dolor sit budowa Possible Subtitle Połącz zalety najdokładniejszego

Bardziej szczegółowo

Technologie Oszczędzania Energii. w kooperacji z OSZCZĘDNOŚĆ TO NAJLEPSZY SPOSÓB NA ZARABIANIE PIENIĘDZY

Technologie Oszczędzania Energii. w kooperacji z OSZCZĘDNOŚĆ TO NAJLEPSZY SPOSÓB NA ZARABIANIE PIENIĘDZY EUROPE Sp. z o.o. Technologie Oszczędzania Energii w kooperacji z OSZCZĘDNOŚĆ TO NAJLEPSZY SPOSÓB NA ZARABIANIE PIENIĘDZY Innowacyjny system oszczędzania energii elektrycznej Smart-Optimizer ECOD WYŁĄCZNY

Bardziej szczegółowo

Elektryczne silniki energooszczędne aspekty ekonomiczne stosowania

Elektryczne silniki energooszczędne aspekty ekonomiczne stosowania Elektryczne silniki energooszczędne aspekty ekonomiczne stosowania Poleko Krzysztof Brzoza-Brzezina Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. 1 Napędy elektryczne Aż 70% energii elektrycznej zużywanej

Bardziej szczegółowo

Lekcja 10. Temat: Moc odbiorników prądu stałego. Moc czynna, bierna i pozorna w obwodach prądu zmiennego.

Lekcja 10. Temat: Moc odbiorników prądu stałego. Moc czynna, bierna i pozorna w obwodach prądu zmiennego. Lekcja 10. Temat: Moc odbiorników prądu stałego. Moc czynna, bierna i pozorna w obwodach prądu zmiennego. 1. Moc odbiorników prądu stałego Prąd płynący przez odbiornik powoduje wydzielanie się określonej

Bardziej szczegółowo

Rys. 1. Krzywe mocy i momentu: a) w obcowzbudnym silniku prądu stałego, b) w odwzbudzanym silniku synchronicznym z magnesem trwałym

Rys. 1. Krzywe mocy i momentu: a) w obcowzbudnym silniku prądu stałego, b) w odwzbudzanym silniku synchronicznym z magnesem trwałym Tytuł projektu : Nowatorskie rozwiązanie napędu pojazdu elektrycznego z dwustrefowym silnikiem BLDC Umowa Nr NR01 0059 10 /2011 Czas realizacji : 2011-2013 Idea napędu z silnikami BLDC z przełączalną liczbą

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 3 Falownik

Ćwiczenie 3 Falownik Politechnika Poznańska Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Automatyzacja i Nadzorowanie Maszyn Zajęcia laboratoryjne Ćwiczenie 3 Falownik Poznań 2012 Opracował: mgr inż. Bartosz Minorowicz Zakład Urządzeń

Bardziej szczegółowo

PR242012 23 kwietnia 2012 Mechanika Strona 1 z 5. XTS (extended Transport System) Rozszerzony System Transportowy: nowatorska technologia napędów

PR242012 23 kwietnia 2012 Mechanika Strona 1 z 5. XTS (extended Transport System) Rozszerzony System Transportowy: nowatorska technologia napędów Mechanika Strona 1 z 5 XTS (extended Transport System) Rozszerzony System Transportowy: nowatorska technologia napędów Odwrócona zasada: liniowy silnik ruch obrotowy System napędowy XTS firmy Beckhoff

Bardziej szczegółowo

FLENDER N-BIPEX. Wprowadzenie produktu. Siemens AG 2015 siemens.com

FLENDER N-BIPEX. Wprowadzenie produktu. Siemens AG 2015 siemens.com FLENDER N-BIPEX Wprowadzenie produktu Siemens AG 2015 siemens.com Wprowadzenie Na rynku napędów przemysłowych dominuje zapotrzebowanie na niezawodne i zintegrowane systemy napędowe. Siemens zapewnia producentom

Bardziej szczegółowo

Broszura produktowa Pierwsza dławnicowa pompa o najwyższej sprawności Wilo-Stratos GIGA

Broszura produktowa Pierwsza dławnicowa pompa o najwyższej sprawności Wilo-Stratos GIGA Broszura produktowa Pierwsza dławnicowa pompa o najwyższej sprawności Wilo-Stratos GIGA Nowe wymagania, nowe standardy Począwszy od 1872 roku przyświecała nam wizjonerska idea tworzenia inteligentnych

Bardziej szczegółowo

Napędy do bram przemysłowych

Napędy do bram przemysłowych Napędy do bram przemysłowych W dzisiejszych czasach wymaga się, aby napędy do bram przemysłowych były dostosowane do potrzeb i procesów w firmie. Napędy powinny być trwałe i wytrzymałe, a także umożliwiać

Bardziej szczegółowo

Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne. Aktory

Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne. Aktory Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne Aktory 1 Definicja aktora Aktor (ang. actuator) -elektronicznie sterowany człon wykonawczy. Aktor jest łącznikiem między urządzeniem przetwarzającym informację

Bardziej szczegółowo

Sala Konferencyjna, Inkubator Nowych Technologii IN-TECH 2 w Mielcu, ul. Wojska Polskiego 3.

Sala Konferencyjna, Inkubator Nowych Technologii IN-TECH 2 w Mielcu, ul. Wojska Polskiego 3. S Z K O L E N I E EFEKTYWNOŚĆ ENERGETYCZNA W PRAKTYCE Sala Konferencyjna, Inkubator Nowych Technologii IN-TECH 2 w Mielcu, ul. Wojska Polskiego 3. Dzień 1 : 21 styczeń 2013r. MODUŁ 4 -Metody oszczędzania

Bardziej szczegółowo

COMPACT MSL seria 2,2-15 kw. Proste i kompletne rozwiązanie odpowiadające podstawowym wymogom.

COMPACT MSL seria 2,2-15 kw. Proste i kompletne rozwiązanie odpowiadające podstawowym wymogom. COMPACT MSL seria 2,2-15 kw Proste i kompletne rozwiązanie odpowiadające podstawowym wymogom. COMPACT Seria MSL Sprężarki MSL, w sposób idealny łączą w sobie prostotę budowy oraz przystępność cenową sprężarek

Bardziej szczegółowo

Wykład 1. Serwonapęd - układ, którego zadaniem jest pozycjonowanie osi.

Wykład 1. Serwonapęd - układ, którego zadaniem jest pozycjonowanie osi. Serwonapędy w automatyce i robotyce Wykład 1 iotr Sauer Katedra Sterowania i Inżynierii Systemów Wprowadzenie Serwonapęd - układ, którego zadaniem jest pozycjonowanie osi. roces pozycjonowania osi - sposób

Bardziej szczegółowo

t E termostaty k r A M fazowe r c E t ja ta c k Af A u E M d or r AH f M In o p

t E termostaty k r A M fazowe r c E t ja ta c k Af A u E M d or r AH f M In o p MAHLE Aftermarket Informacja o produktach Termostaty fazowe Konwencjonalna regulacja temperatury: bezpieczeństwo w pierwszym rzędzie Optymalny przebieg procesu spalania w silniku samochodu osobowego zapewnia

Bardziej szczegółowo

Xylect. Xylect. Program doboru produktów Xylem

Xylect. Xylect. Program doboru produktów Xylem Program doboru produktów Xylem 1 Suite PROFESSIONAL Narzędzie wyboru produktów Xylem DESKTOP Narzędzie wyboru produktów Xylem Professional Wersja sieciowa z pełnym zestawem funkcji Desktop Wersja autonomiczna

Bardziej szczegółowo

Elektroniczne pompy obiegowe do c.o.

Elektroniczne pompy obiegowe do c.o. POe Elektroniczne pompy obiegowe do c.o. PRZEZNACZENIE Pompy typoszeregu POe zostały przewidziane do tłoczenia czystej wody grzewczej. Pompowana ciecz powinna być wolna od zanieczyszczeń, niewybuchowa,

Bardziej szczegółowo

bieguny główne z uzwojeniem wzbudzającym (3), bieguny pomocnicze (komutacyjne) (5), tarcze łożyskowe, trzymadła szczotkowe.

bieguny główne z uzwojeniem wzbudzającym (3), bieguny pomocnicze (komutacyjne) (5), tarcze łożyskowe, trzymadła szczotkowe. Silnik prądu stałego - budowa Stojan - najczęściej jest magneśnicą wytwarza pole magnetyczne jarzmo (2), bieguny główne z uzwojeniem wzbudzającym (3), bieguny pomocnicze (komutacyjne) (5), tarcze łożyskowe,

Bardziej szczegółowo

Technologia, na której można polegać

Technologia, na której można polegać Technologia, na której można polegać Możemy być pewni, że spełni ona swoje zadanie perfekcyjnie Stosując pompę ALPHA2 wykorzystujemy nie tylko jej znakomite osiągi i i wyjątkową sprawność, lecz zyskujemy

Bardziej szczegółowo

Grupa o zasięgu międzynarodowym

Grupa o zasięgu międzynarodowym Grupa o zasięgu międzynarodowym 10 000 pracowników grupy Leroy-Somer w 470 przedstawicielstwach handlowych i centrach serwisowych na całym świecie, zapewnia wsparcie techniczne i handlowe 24 godziny na

Bardziej szczegółowo

PL 219046 B1. INSTYTUT NAPĘDÓW I MASZYN ELEKTRYCZNYCH KOMEL, Katowice, PL 27.02.2012 BUP 05/12

PL 219046 B1. INSTYTUT NAPĘDÓW I MASZYN ELEKTRYCZNYCH KOMEL, Katowice, PL 27.02.2012 BUP 05/12 PL 219046 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 219046 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 392136 (51) Int.Cl. H02K 3/12 (2006.01) H02K 1/26 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej

Bardziej szczegółowo

Mikrosilniki prądu stałego cz. 2

Mikrosilniki prądu stałego cz. 2 Jakub Wierciak Mikrosilniki cz. 2 Człowiek- najlepsza inwestycja Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Mikrosilnik z komutacją bezzestykową 1 - wałek,

Bardziej szczegółowo

Opis serii: Wilo-Drain STS 40

Opis serii: Wilo-Drain STS 40 Opis serii: Wilo-Drain STS 4 H[m] Wilo-Drain STS 4 1 8 6 4 2 2 4 6 8 1 12 14 16 Q[m³/h] Budowa Pompa zatapialna do ścieków Zastosowanie Tłoczenie mediów zawierających duże zanieczyszczenia w następujących

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PRACY SILNIKA SYNCHRONICZNEGO Z MAGNESAMI TRWAŁYMI W WARUNKACH ZAPADU NAPIĘCIA

ANALIZA PRACY SILNIKA SYNCHRONICZNEGO Z MAGNESAMI TRWAŁYMI W WARUNKACH ZAPADU NAPIĘCIA Zeszyty Problemowe Maszyny Elektryczne Nr 4/2014 (104) 89 Zygfryd Głowacz, Henryk Krawiec AGH Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków ANALIZA PRACY SILNIKA SYNCHRONICZNEGO Z MAGNESAMI TRWAŁYMI W WARUNKACH ZAPADU

Bardziej szczegółowo

PORÓWNANIE SILNIKA INDUKCYJNEGO ORAZ SYNCHRONICZNEGO Z MAGNESAMI TRWAŁYMI I ROZRUCHEM BEZPOŚREDNIM - BADANIA EKSPERYMENTALNE

PORÓWNANIE SILNIKA INDUKCYJNEGO ORAZ SYNCHRONICZNEGO Z MAGNESAMI TRWAŁYMI I ROZRUCHEM BEZPOŚREDNIM - BADANIA EKSPERYMENTALNE Zeszyty Problemowe Maszyny Elektryczne Nr 77/27 277 Tomasz Zawilak, Ludwik Antal Politechnika Wrocławska, Wrocław PORÓWNANIE SILNIKA INDUKCYJNEGO ORAZ SYNCHRONICZNEGO Z MAGNESAMI TRWAŁYMI I ROZRUCHEM BEZPOŚREDNIM

Bardziej szczegółowo

STP 5000TL-20 / STP 6000TL-20 / STP 7000TL-20 / STP 8000TL-20 / STP 9000TL-20 / STP 10000TL-20 / STP 12000TL-20. Komunikacja

STP 5000TL-20 / STP 6000TL-20 / STP 7000TL-20 / STP 8000TL-20 / STP 9000TL-20 / STP 10000TL-20 / STP 12000TL-20. Komunikacja SUNNY TRIPOWER 5000TL 12000TL STP 5000TL-20 / STP 6000TL-20 / STP 7000TL-20 / STP 8000TL-20 / STP 9000TL-20 / STP 10000TL-20 / STP 12000TL-20 NOWOŚĆ teraz także w wersji o mocy 10 kva i 12 kva Ekonomiczność

Bardziej szczegółowo

Wilo-Stratos Pierwsza na świecie pompa o najwyższej sprawności. ODPOWIADA ZAŁOŻENIOM DYREKTYWY ErP (ENERGY RELATED PRODUCTS)

Wilo-Stratos Pierwsza na świecie pompa o najwyższej sprawności. ODPOWIADA ZAŁOŻENIOM DYREKTYWY ErP (ENERGY RELATED PRODUCTS) Wilo-Stratos Pierwsza na świecie pompa o najwyższej sprawności. ODPOWIADA ZAŁOŻENIOM DYREKTYWY ErP (ENERGY RELATED PRODUCTS) Wilo-Stratos Pompy obiegowe do centralnego ogrzewania. Dane techniczne H/m 16

Bardziej szczegółowo

KAPELLA SIGMA. 45 W 55 W 74 W 26 843, 00 zł. 34 000 h. 19 miesięcy NOWOCZESNA I ENERGOOSZCZĘDNA LAMPA LED. co najmniej tyle możesz oszczędzić

KAPELLA SIGMA. 45 W 55 W 74 W 26 843, 00 zł. 34 000 h. 19 miesięcy NOWOCZESNA I ENERGOOSZCZĘDNA LAMPA LED. co najmniej tyle możesz oszczędzić NOWOCZESNA I ENERGOOSZCZĘDNA LED SIGMA 45 W 55 W 74 W 26 843, 00 zł co najmniej tyle możesz oszczędzić 34 000 h tyle dłużej będzie Ci służyć 19 miesięcy tyle wystarczy, aby zwrócił się koszt jej zakupu

Bardziej szczegółowo

Mała przydomowa ELEKTROWNIA WIATROWA SWIND 6000

Mała przydomowa ELEKTROWNIA WIATROWA SWIND 6000 www.swind.pl Mała przydomowa ELEKTROWNIA WIATROWA SWIND 6000 Producent: SWIND Elektrownie Wiatrowe 26-652 Milejowice k. Radomia ul. Radomska 101/103 tel. 0601 351 375, fax: 048 330 83 75. e-mail: biuro@swind.pl

Bardziej szczegółowo

Opis wyników projektu

Opis wyników projektu Opis wyników projektu Nowa generacja wysokosprawnych agregatów spalinowoelektrycznych Nr projektu: WND-POIG.01.03.01-24-015/09 Nr umowy: UDA-POIG.01.03.01-24-015/09-01 PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ UNIĘ

Bardziej szczegółowo

SIŁOWNIKI CZUJNIK POZYCJI

SIŁOWNIKI CZUJNIK POZYCJI SIŁOWNIKI CZUJNIK POZYCJI 1 SIŁOWNIKI 2 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE STRONA 4 CZUJNIKI POZYCJI LTS STRONA 5 SIŁOWNIKI CZUJNIKI POZYCJI LTL STRONA 9 SPIS TREŚCI CZUJNIKI POZYCJI LTE STRONA 12 3 WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

LUZS-12 LISTWOWY UNIWERSALNY ZASILACZ SIECIOWY DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA. Wrocław, kwiecień 1999 r.

LUZS-12 LISTWOWY UNIWERSALNY ZASILACZ SIECIOWY DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA. Wrocław, kwiecień 1999 r. LISTWOWY UNIWERSALNY ZASILACZ SIECIOWY DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA Wrocław, kwiecień 1999 r. 50-305 WROCŁAW TEL./FAX (+71) 373-52-27 ul. S. Jaracza 57-57a TEL. 602-62-32-71 str.2 SPIS TREŚCI 1.OPIS

Bardziej szczegółowo

W stojanie (zwanym twornikiem) jest umieszczone uzwojenie prądu przemiennego jednofazowego lub znacznie częściej trójfazowe (rys. 7.2).

W stojanie (zwanym twornikiem) jest umieszczone uzwojenie prądu przemiennego jednofazowego lub znacznie częściej trójfazowe (rys. 7.2). Temat: Rodzaje maszyn synchronicznych. 1. Co to jest maszyna synchroniczna. Maszyną synchroniczną nazywamy się maszyną prądu przemiennego, której wirnik w stanie ustalonym obraca się z taką samą prędkością,

Bardziej szczegółowo

Wykład 2. Tabliczka znamionowa zawiera: Moc znamionową P N, Napięcie znamionowe uzwojenia stojana U 1N, oraz układ

Wykład 2. Tabliczka znamionowa zawiera: Moc znamionową P N, Napięcie znamionowe uzwojenia stojana U 1N, oraz układ Serwonapędy w automatyce i robotyce Wykład 2 Piotr Sauer Katedra Sterowania i Inżynierii Systemów Silnik indukcyjny 3-fazowy tabliczka znam. Tabliczka znamionowa zawiera: Moc znamionową P, apięcie znamionowe

Bardziej szczegółowo

Najlepsze praktyki pomiarów przy wyszukiwaniu oraz usuwaniu awarii silników i sterowników

Najlepsze praktyki pomiarów przy wyszukiwaniu oraz usuwaniu awarii silników i sterowników Najlepsze praktyki pomiarów przy wyszukiwaniu oraz usuwaniu awarii silników i sterowników Wstęp Silniki są często najistotniejszym elementem danego procesu. Silniki zużywają ponad połowę dostarczanej energii.

Bardziej szczegółowo

POPRAWA EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ UKŁADU NAPĘDOWEGO Z SILNIKIEM INDUKCYJNYM ŚREDNIEGO NAPIĘCIA POPRZEZ JEGO ZASILANIE Z PRZEMIENNIKA CZĘSTOTLIWOŚCI

POPRAWA EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ UKŁADU NAPĘDOWEGO Z SILNIKIEM INDUKCYJNYM ŚREDNIEGO NAPIĘCIA POPRZEZ JEGO ZASILANIE Z PRZEMIENNIKA CZĘSTOTLIWOŚCI Zeszyty Problemowe Maszyny Elektryczne Nr 73/5 49 Zbigniew Szulc, łodzimierz Koczara Politechnika arszawska, arszawa POPRAA EFEKTYNOŚCI ENERGETYCZNEJ UKŁADU NAPĘDOEGO Z SILNIKIEM INDUKCYJNYM ŚREDNIEGO

Bardziej szczegółowo

Przetworniki ciśnienia do zastosowań ogólnych typu MBS 1700 i MBS 1750

Przetworniki ciśnienia do zastosowań ogólnych typu MBS 1700 i MBS 1750 MAKING MODERN LIVING POSSIBLE Karta katalogowa Przetworniki ciśnienia do zastosowań ogólnych typu MBS 1700 i MBS 1750 Kompaktowe przetworniki ciśnienia typu MBS 1700 i MBS 1750 przeznaczone są do pracy

Bardziej szczegółowo

POPRAWA EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ UKŁADU NAPĘDOWEGO POMPY WODY ZASILAJĄCEJ DUŻEJ MOCY

POPRAWA EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ UKŁADU NAPĘDOWEGO POMPY WODY ZASILAJĄCEJ DUŻEJ MOCY Zeszyty Problemowe Maszyny Elektryczne Nr 78/27 99 Tomasz Kubera, PKN Orlen, Płock Zbigniew Szulc, Politechnika Warszawska, Warszawa POPRAWA EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ UKŁADU NAPĘDOWEGO POMPY WODY ZASILAJĄCEJ

Bardziej szczegółowo

Zasilanie silnika indukcyjnego poprzez układ antyrównoległy

Zasilanie silnika indukcyjnego poprzez układ antyrównoległy XL SESJA STUDENCKICH KÓŁ NAUKOWYCH Zasilanie silnika indukcyjnego poprzez układ antyrównoległy Wykonał: Paweł Pernal IV r. Elektrotechnika Opiekun naukowy: prof. Witold Rams 1 Wstęp. Celem pracy było przeanalizowanie

Bardziej szczegółowo

Data Center. XXI wieku. Zbigniew Szkaradnik. meetit Katowice luty 2013

Data Center. XXI wieku. Zbigniew Szkaradnik. meetit Katowice luty 2013 Data Center XXI wieku Zbigniew Szkaradnik meetit Katowice luty 2013 Agenda Data center co się kryje pod tą nazwą? 2009 Syracuse University Green Data Center PUE i inne definicje Nowa generacja data center

Bardziej szczegółowo

Przecinarka plazmowa Stamos Selection S-PLASMA 85CNC S-PLASMA 85CNC Plasma Cutter CNC

Przecinarka plazmowa Stamos Selection S-PLASMA 85CNC S-PLASMA 85CNC Plasma Cutter CNC Przecinarka plazmowa Stamos Selection S-PLASMA 85CNC S-PLASMA 85CNC Plasma Cutter CNC SPECYFIKACJA TECHNICZNA Model S-PLASMA 85CNC Nr katalogowy 2079 Stan artykułu Nowy Znamionowe napięcie wejściowe 400

Bardziej szczegółowo

Silnik. Przekładnia. Koncepcja sterowania. Ecotronik od Steyr. IDEALNE ZESTRoJENIE SILNIKA, PRZEKŁADNI I OBSŁUGI. www.steyr-traktoren.

Silnik. Przekładnia. Koncepcja sterowania. Ecotronik od Steyr. IDEALNE ZESTRoJENIE SILNIKA, PRZEKŁADNI I OBSŁUGI. www.steyr-traktoren. Silnik. Przekładnia. Koncepcja sterowania. Ecotronik od Steyr. IDEALNE ZESTRoJENIE SILNIKA, PRZEKŁADNI I OBSŁUGI. www.steyr-traktoren.com Wydajność, na której możesz polegać: ECOtronik 02 WSTĘP Silnik.

Bardziej szczegółowo

Oddziaływanie wirnika

Oddziaływanie wirnika Oddziaływanie wirnika W każdej maszynie prądu stałego, pracującej jako prądnica lub silnik, może wystąpić taki szczególny stan pracy, że prąd wirnika jest równy zeru. Jedynym przepływem jest wówczas przepływ

Bardziej szczegółowo

SILNIK SYNCHRONICZNY WZBUDZANY MAGNESAMI TRWAŁYMI W NAPĘDZIE POMPY DUŻEJ MOCY

SILNIK SYNCHRONICZNY WZBUDZANY MAGNESAMI TRWAŁYMI W NAPĘDZIE POMPY DUŻEJ MOCY Maszyny Elektryczne - Zeszyty Problemowe Nr 2/2015 (106) 247 Tomasz Zawilak Politechnika Wrocławska, Wrocław SILNIK SYNCHRONICZNY WZBUDZANY MAGNESAMI TRWAŁYMI W NAPĘDZIE POMPY DUŻEJ MOCY LINE START PERMANENT

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Poznań, 16.05.2012r. Raport z promocji projektu Nowa generacja energooszczędnych

Bardziej szczegółowo

MAŁE ELEKTROWNIE WODNE JAKO ŹRÓDŁO ENERGII ODNAWIALNEJ

MAŁE ELEKTROWNIE WODNE JAKO ŹRÓDŁO ENERGII ODNAWIALNEJ MAŁE ELEKTROWNIE WODNE JAKO ŹRÓDŁO ENERGII ODNAWIALNEJ mgr inż. Paweł Pistelok dr inż. Robert Rossa INSTYTUT NAPĘDÓW I MASZYN ELEKTRYCZNYCH KOMEL Zarządzanie Energią i Teleinformatyką ZET 2014 ZET 2104,

Bardziej szczegółowo

Pracownia Automatyki Katedry Tworzyw Drzewnych Ćwiczenie 10 str.1/2 ĆWICZENIE 10

Pracownia Automatyki Katedry Tworzyw Drzewnych Ćwiczenie 10 str.1/2 ĆWICZENIE 10 Pracownia Automatyki Katedry Tworzyw Drzewnych Ćwiczenie 10 str.1/ ĆWICZENIE 10 UKŁADY ELEKTRYCZNEGO STEROWANIA NA PRZYKŁADZIE STEROWANIA SEKWENCYJNO-CZASOWEGO NAPĘDU PRASY 1. CEL ĆWICZENIA: zapoznanie

Bardziej szczegółowo

Mądre oszczędzanie w systemach automatyki

Mądre oszczędzanie w systemach automatyki MAKING MODERN LIVING POSSIBLE Mądre oszczędzanie w systemach automatyki Przetwornice częstotliwości - prawidłowy dobór komponentów napędu elektrycznego i redukcja kosztów Redukcja kosztów Oszczędzanie

Bardziej szczegółowo

Optymalizacja zużycia energii elektrycznej w napędach sterowanych z przetwornic częstotliwości

Optymalizacja zużycia energii elektrycznej w napędach sterowanych z przetwornic częstotliwości Optymalizacja zużycia energii elektrycznej w napędach sterowanych z przetwornic częstotliwości VLT EnergyBox program do oceny efektywności stosowania przetwornic częstotliwości w aplikacjach pompowowentylatorowych

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE OGî LNE NAJLEPSZE ROZWIĄZANIE DO HERMETYCZNEGO ZASADA DZIAŁANIA POMP MAGNETYCZNYCH WSTĘP POMPY MAGNETYCZNE 3

INFORMACJE OGî LNE NAJLEPSZE ROZWIĄZANIE DO HERMETYCZNEGO ZASADA DZIAŁANIA POMP MAGNETYCZNYCH WSTĘP POMPY MAGNETYCZNE 3 INFORMACJE OGî LNE NAJLEPSZE ROZWIĄZANIE DO HERMETYCZNEGO I BEZPIECZNEGO TRANSPORTU CIECZY Przenoszenie napędu za pomocą pola magnetycznego brak uszczelnienia mechanicznego WSTĘP Brak wycieków wyższe bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

Nazwa firmy: Autor: Telefon: Fax: Dane: Klient: Numer klienta: Kontakt:

Nazwa firmy: Autor: Telefon: Fax: Dane: Klient: Numer klienta: Kontakt: Pozycja Ilość Opis Cena jednostkowa 1 SEG.40.12.2.50B,00 EUR Nr katalogowy: 96075905 Pompy zatapialne SEG z poziomym króćcem tłocznym są przeznaczone do tłoczenia wody zanieczyszczonej z toalet. Pompy

Bardziej szczegółowo

Trójfazowe silniki indukcyjne. serii dskgw do napędu organów urabiających kombajnów górniczych. 2006 Wkładka katalogowa nr 11a

Trójfazowe silniki indukcyjne. serii dskgw do napędu organów urabiających kombajnów górniczych. 2006 Wkładka katalogowa nr 11a Trójfazowe silniki indukcyjne serii dskgw do napędu organów urabiających kombajnów górniczych 2006 Wkładka katalogowa nr 11a ZASTOSOWANIE Silniki indukcyjne górnicze serii dskgw przeznaczone są do napędu

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie energii naturalnej.

Wykorzystanie energii naturalnej. Wykorzystanie energii naturalnej. 2 Wprowadzenie 3 Tradycyjne zasoby naturalne są na wyczerpaniu, a ceny energii rosną. Skutkiem tej sytuacji jest wzrost zainteresowania produkcją energii bez emisji CO2

Bardziej szczegółowo

MDR - 10 MDR - 20 MDR - 40

MDR - 10 MDR - 20 MDR - 40 Zasilacze impulsowe MDR 10-100 W Zasilacze serii MDR przeznaczone są do zasilania urządzeń elektroniki, automatyki przemysłowej, telekomunikacji. Zbudowano je w oparciu o przetwornicę impulsową co umożliwiło

Bardziej szczegółowo

Energooszczędne łożyska SKF

Energooszczędne łożyska SKF Energooszczędne łożyska SKF Bo mniej tarcia to mniejsza utrata energii Energooszczędne rozwiązania Przedstawiamy nowe łożyska dla nowego pokolenia Energooszczędne łożyska SKF - zaprojektowane by zużywać

Bardziej szczegółowo

Zasilacz. Projekt 1bTi

Zasilacz. Projekt 1bTi Zasilacz Projekt 1bTi Spis Treści Opis Urządzenia podłączone do zasilacza Budowa Zabezpieczenia Kryteria wyboru zasilacza Opis Urządzenie, które służy do przetwarzania napięcia przemiennego dostarczanego

Bardziej szczegółowo

Katedra Elektroniki ZSTi. Lekcja 12. Rodzaje mierników elektrycznych. Pomiary napięći prądów

Katedra Elektroniki ZSTi. Lekcja 12. Rodzaje mierników elektrycznych. Pomiary napięći prądów Katedra Elektroniki ZSTi Lekcja 12. Rodzaje mierników elektrycznych. Pomiary napięći prądów Symbole umieszczone na przyrządzie Katedra Elektroniki ZSTiO Mierniki magnetoelektryczne Budowane: z ruchomącewkąi

Bardziej szczegółowo

Katalog ogniw dla kolei

Katalog ogniw dla kolei Katalog ogniw dla kolei Systematyczny przegląd najnowszych rodzajów ogniw HOPPECKE Motive Power Systems Reserve Power Systems Special Power Systems Service Łatwa orientacja dzięki przejrzystej systematyce.

Bardziej szczegółowo

SILNIKI ASYNCHRONICZNE INDUKCYJNE

SILNIKI ASYNCHRONICZNE INDUKCYJNE Temat: SILNIKI ASYNCHRONICZNE INDUKCYJNE Zagadnienia: budowa i zasada działania, charakterystyka mechaniczna, rozruch i regulacja prędkości obrotowej. PODZIAŁ MASZYN ELEKTRYCZNYCH Podział maszyn ze względu

Bardziej szczegółowo

MAGNETYZM. 1. Pole magnetyczne Ziemi i magnesu stałego.

MAGNETYZM. 1. Pole magnetyczne Ziemi i magnesu stałego. MAGNETYZM 1. Pole magnetyczne Ziemi i magnesu stałego. Źródła pola magnetycznego: Ziemia, magnes stały (sztabkowy, podkowiasty), ruda magnetytu, przewodnik, w którym płynie prąd. Każdy magnes posiada dwa

Bardziej szczegółowo

Wszystkie oferowane Państwu komputery marki ADAX spełniają wymagania. stawiane przez wytyczne Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/125/WE

Wszystkie oferowane Państwu komputery marki ADAX spełniają wymagania. stawiane przez wytyczne Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/125/WE (wg Rozporządzenia Komisji UE nr 617/2013 z dnia 26 czerwca 2013r.) Wszystkie oferowane Państwu komputery marki ADAX spełniają wymagania stawiane przez wytyczne Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady

Bardziej szczegółowo

ZAAWANSOWANE ROZWIĄZANIA TECHNICZNE I BADANIA EKSPLOATACYJNE MIEJSKIEGO SAMOCHODU OSOBOWEGO Z NAPĘDEM ELEKTRYCZNYM e-kit

ZAAWANSOWANE ROZWIĄZANIA TECHNICZNE I BADANIA EKSPLOATACYJNE MIEJSKIEGO SAMOCHODU OSOBOWEGO Z NAPĘDEM ELEKTRYCZNYM e-kit Instytut Napędów i Maszyn Elektrycznych KOMEL ZAAWANSOWANE ROZWIĄZANIA TECHNICZNE I BADANIA EKSPLOATACYJNE MIEJSKIEGO SAMOCHODU OSOBOWEGO Z NAPĘDEM ELEKTRYCZNYM e-kit dr hab. inż. Jakub Bernatt, prof.

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału z przedmiotu: Urządzenia elektryczne i elektroniczne

Rozkład materiału z przedmiotu: Urządzenia elektryczne i elektroniczne Opracowała: mgr inż. Katarzyna Łabno Rozkład materiału z przedmiotu: Urządzenia elektryczne i elektroniczne Dla klasy 2 technik mechatronik Klasa 2 38 tyg. x 4 godz. = 152 godz. Szczegółowy rozkład materiału:

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki BRANŻA DRZEWNA. Oszczędność drewna dzięki zastosowaniu pomniejszonych przekrojów elementów mebli szkieletowych

Dobre praktyki BRANŻA DRZEWNA. Oszczędność drewna dzięki zastosowaniu pomniejszonych przekrojów elementów mebli szkieletowych Dobre praktyki BRANŻA DRZEWNA Oszczędność drewna dzięki zastosowaniu pomniejszonych przekrojów elementów mebli szkieletowych Zastosowaniefalownikówibateriijakośrodkówdoograniczenia zużyciaenergiiwbranżydrzewnej

Bardziej szczegółowo

MAGNETOELEKTRYCZNY SILNIK MAŁEJ MOCY Z KOMPAKTOWYM WIRNIKIEM HYBRYDOWYM I Z ROZRUCHEM SYNCHRONICZNYM

MAGNETOELEKTRYCZNY SILNIK MAŁEJ MOCY Z KOMPAKTOWYM WIRNIKIEM HYBRYDOWYM I Z ROZRUCHEM SYNCHRONICZNYM Zeszyty Problemowe Maszyny Elektryczne Nr /1 (1) 1 Ludwik Antal, Paweł Zalas Instytut Maszyn, Napędów i Pomiarów Elektrycznych, Politechnika Wrocławska, Wrocław MAGNETOELEKTRYCZNY SILNIK MAŁEJ MOCY Z KOMPAKTOWYM

Bardziej szczegółowo

Urządzenie do wentylacji pomieszczeń Airblock FG

Urządzenie do wentylacji pomieszczeń Airblock FG Urządzenie do wentylacji pomieszczeń Airblock FG Dwukrotna wydajność dzięki technologii bliźniaczej Technologia bliźniacza optymalizuje przepływ powietrza i zwiększa wydajność, a jednocześnie umożliwia

Bardziej szczegółowo