J zyk alba ski. Literatura

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "J zyk alba ski. Literatura"

Transkrypt

1 W Albanii niezb dne s znajomo ci. Dzi ki nim mo na za atwi wszystko. Przez wspomnienie nazwiska wspólnego znajomego wi cej osi gniemy ni przez pokazanie banknotów. J zyk alba ski Albania wielokrotnie by a opanowana przez narody mówi ce w j zyku s owia skim, serbskim i bu garskim. lady tego pozosta y do dzisiaj w j zyku alba skim, tak e w nazwach miejscowo ci, np. Kamenica, Çorovoda, Suhareka. W j zyku alba skim znajdziemy s owa pochodz ce z j zyka pras owia skiego i obecne tak e w j zyku polskim, np. wi nia po alba sku: wishnja; pi po alba sku pi; pijak po alba sku pijanec. Wiele jest tak e s ów pochodzenia aci skiego, np. shkolla (szko a), pallto (palto). J zyk alba ski nale y do grupy j zyków indoeuropejskich, ale nie ma z nimi adnego pokrewie stwa, gdy posiada swoist, archaiczn gramatyk. Nie jest to j zyk prosty, poniewa istniej osobne tryby dla czasowników i odmiany w kilku czasach. Korzenie j zyka alba skiego i jego wspó czesne dialekty bada Wac aw Cimochowski. Otrzyma po miertnie od prezydenta Sali Beriszy Order im. Naima Frashëriego (najwy sze alba skie odznaczenie I stopnia za zas ugi dla alba skiej kultury, o wiaty i nauki). By pierwszym Polakiem odznaczonym tym orderem. Napisa pierwsz gramatyk j zyka alba skiego po polsku. Jeszcze po II wojnie wiatowej Alba czycy mówili w kilku dialektach. Obecnie mówi si o dwóch g ównych dialektach: gegijskim (na pó nocy) i toskijskim (na po udniu). Wspó czesny j zyk literacki powsta po II wojnie wiatowej g ównie na podstawie dialektu toskijskiego, z którego pochodzi wi kszo form, cho tak e widoczny jest wp yw dialektu gegijskiego. W 1972 r. odby si kongres j zykowy, na którym spotkali si j zykoznawcy z pó nocy i po udnia i ustalili podstawowe normy j zykowe (niektórzy specjali ci postuluj zwo anie kolejnego kongresu w celu wprowadzenia pewnych zmian zwi zanych m.in. z pojawieniem si nowych nazw czy poj ). Chocia w ca ej Albanii obowi zuje jednolita norma j zykowa, to inaczej mówi i pisz Alba czycy z Kosowa, którzy pos uguj si pewn odmian pó nocnego dialektu gegijskiego (w szko ach ucz si alba skiego j zyka literackiego). Inaczej te mówi potomkowie redniowiecznej emigracji alba skiej we W oszech, nazywani Arbereszami. Kto nie zna alba skiego, a czyta na przyk ad na mapie nazwy w asne, zauwa y, e pisownia rzeczowników w mianowniku ma dwa rodzaje. Rodzaj zale y od tego, czy rzeczownik jest okre lony czy nieokre lony. Cz sto pojawia si pytanie, dlaczego na jednej mapie jest napisane Shkodra, a na innej Shkoder. A po prostu pierwsza nazwa jest w formie okre lonej: ta Shkodra, a druga w formie nieokre lonej: jakie miasto Shkoder. W zale no ci od kontekstu u ywamy formy okre lonej b d nieokre lonej, np. Tirana (forma okre lona) b d Tiranë (forma nieokre lona), Kruja (forma okre lona), Krujë (forma nieokre lona). Literatura Język albański Poj cie literatura alba ska jest szersze ni obszar historycznej i geogra cznej Albanii. Poza literatur dzisiejszej Albanii obejmuje literatur Arbereszy (Italo-Alba czyków alba skiej diaspory we W oszech, istniej cej tam od 2. po. XV w.), Alba czyków z Kosowa, Macedonii, Czarnogóry i Grecji. 11 INFORMACJE OGÓLNE

2 Literatura INFORMACJE OGÓLNE W Albanii nie by o jednolitego j zyka literackiego. Do po owy XX w. Alba czycy pos ugiwali si dwoma dialektami (toskijskim i gegijskim), które z kolei dzieli y si na wiele gwar. U ywano równie ró nych alfabetów, tak e nieeuropejskich: greckiego, a nawet arabskiego. aci skie litery jako powszechnie obowi zuj ce wprowadzono w roku 1908 na tzw. Kongresie w Monastyrze. W konsekwencji w ró nych ród ach mo na by o spotka odmienny sposób zapisu tytu u tego samego utworu literackiego. Do XIX w. literatura alba ska kszta towa a si w izolacji od pr dów, nurtów i tendencji znamiennych dla literatury europejskiej. Istotny wp yw na jej rozwój mia a tradycja ludowa, dostarczaj c zarówno motywów, jak i kszta tuj c formy literackie. W literaturze alba skiej wyró niono pi podstawowych okresów: literatura staroalba ska, okres Odrodzenia Narodowego, literatura niepodleg ej Albanii, literatura re imu Envera Hod y, literatura po upadku komunizmu (od 1991 r.). Literatura staroalba ska (do 1836 r.) W XVI w. tworzyli w Albanii humani ci, pisz cy w j zyku aci skim. Najs awniejszym by Marin Barleti (Marinus Barletius). Jego utwory, ukazuj ce alba skiego bohatera narodowego Skanderbega, prze o y i wyda w Polsce Cyprian Bazylik pt. Historyja o ywocie i zacnych sprawach Jerzego Kastryjota, którego pospolicie Szkandrbegiem zowi, ksi cia Epire skiego... Przydatne s ktemu o obl eniu i dobywaniu Szkodry ksi gi troje... (1569). Pierwszym tekstem w j zyku alba skim, w dialekcie pó nocnogegijskim, by Msza Gjona Buzuku, ksi dza katolickiego. Zosta wydany w 1555 r. Z kolei w 1685 r. powsta- a pierwsza oryginalna ksi ka w j zyku alba skim Çeta e profetëve (Grono proroków) zbiór pism lozo cznych, religijnych i astronomicznych. Jej autorem by Pjetër Bogdani, doktor teologii i lozo i. Mówi c o literaturze alba skiej pisanej alfabetem arabskim, warto wspomnie tworz cego w XVIII w. Nezima Ibrahima Frakulla, który w swej oryginalnej poezji mówi o mi- o ci, przyja ni, zmienno ci ludzkiego losu i pi knie przyrody. Z kolei w 1. po. XIX w. powsta y pierwsze w literaturze alba skiej dwie powie ci poetyckie Muhameta Kuçyku (pseud. Çami). W XVIII w. rozwija a si równie literatura Arbereszów, szczególnie poezja. Na uwag zas uguje Nikollë Keta autor pierwszych sonetów w j zyku alba skim. Literatura okresu Odrodzenia Narodowego (Rilindja Kombëtare; ) Terminem Rilindja okre la si alba ski ruch narodowy d cy do wyzwolenia Albanii spod panowania tureckiego i utworzenia niepodleg ego pa stwa. W okresie Rilindja nast pi szczególny rozwój literatury alba skiej, rozkwit a poezja, publicystyka i krytyka literacka, powsta a proza powie ciowa, nowelistyka i pojawi y si pierwsze utwory dramatyczne. Wtedy powstaj tak e, cho ze wzgl du na sytuacj polityczn cz sto poza granicami Albanii, liczne stowarzyszenia o wiatowo-kulturalne, m.in. Towarzystwo do Publikacji Ksi ek Alba skich; wydawane s czasopisma i gazety, a w 1887 r. w Korczy za o ono pierwsz szko z j zykiem alba skim. Nie dominowa okre lony pr d literacki; powstawa y utwory zarówno zgodne z poetyk romantyzmu, jak i realizmu. Wydaje si, e najistotniejsza dla pisarzy by a idea narodowowyzwole cza (za koniec okresu uwa a si rok 1912, kiedy to Albania uzyska a niepodleg o ). Jeronima De Rad, najwybitniejszego reprezentanta poezji Arbereszów w XIX w., uwa a si za twórc nowoczesnej alba skiej literatury pi knej. By poet romantycznym, korzysta z w tków ludowych, nawi zywa do historii (wprowadzi Skanderbega do literatury w j zyku alba skim, jako symbol walki o wolno ), istotn rol w jego utworach od- 12

3 Literatura grywa y nastrojowe opisy przyrody i analizy stanów psychicznych bohaterów. Warto wspomnie tak e takich twórców, jak Anton Santori (autor m.in. pierwszego dramatu w j zyku alba skim) czy Konstandin Kristoforidhi (przek ada Bibli, zapocz tkowa te alba sk nowelistyk ). Wybitnym poet tego okresu, który wywar wp yw na dalszy rozwój poezji alba skiej, by Naim Frashëri. Naim Frashëri ( ) w klasztorze bektaszytów rozpocz nauk tureckiego, perskiego i arabskiego, ale by znawc tak e literatury antycznej i francuskiej. Jest autorem 22 dzie (cztery w j zyku tureckim, jedno w perskim, dwa w j zyku greckim i pi tna cie w alba skim). Napisa m.in. liryczny poemat Bagëti e bujqësia (Trzoda i rolnictwo), wyd r., opisuj cy pi kno rodzinnych stron oraz ycie pasterzy i rolników; zbiór liryk lozo cznych Luletë e verësë (Kwiaty lata), wyd r.; poemat epicki Historia e Skënderbeut (Historia Skanderbega), wyd r., opiewaj cy walki alba skiego bohatera narodowego z Turkami w XV w. Jego utwory maj wymow patriotyczn, wyra aj wiar w si narodu i jego wyzwolenie. Wzbogaci wiersz alba ski, przyczyni si do ujednolicenia dialektu toskijskiego, a tym samym znacznie wp yn na kszta t alba skiego j zyka literackiego. Gjergj Fishta w latach stworzy zbiór ballad epickich Lahuta e Malcis (Lutnia gór), nad którymi pracowa do 1930 r. Cykl nawi zuj cy do wydarze historycznych, pe en ekspresji i patosu, sta si alba sk epopej narodow. Fishta pisa nie tylko interesuj ce utwory epickie i liryczne, ale tak e ostre satyry, t umaczy Moliera i Eurypidesa. W okresie Odrodzenia Narodowego tworzyli tak e inni wybitni twórcy, jak Ndre Mjeda czy Hile Mosi. Powsta y pierwsze utwory Andona Zako Çajupi, tak e jego zbiór szczególnie cenionych liryk i satyr; natomiast lata 20. przynosz jego parafrazy bajek La Fontaine a oraz przek ad bajek sanskrydzkich. Nale y wspomnie te o znacz cym wk adzie Çajupi w rozwój alba skiego dramatu. Literatura niepodległej Albanii ( ) Po prawie sze ciu wiekach niewoli powstaje w 1912 r. niepodleg e pa stwo alba skie. Pojawiaj si liczne przek ady literatury wiatowej. Zmieniaj si poruszane przez autorów problemy. W 1913 r. po studiach w Stanach Zjednoczonych do Albanii powróci Fan S. Noli, który w 1924 r. zosta premierem rz du demokratycznego. Na uwag zas uguj nie tylko jego polemiczne wiersze o tematyce politycznej, biogra a Skanderbega, ale tak e twórczo przek adowa (t umaczy m.in. Szekspira, Cervantesa). W osk literatur (m.in. Dantego, Petrark, Ariosta) przek ada Ernest Koliqi autor mi dzy innymi liryków lozo cznoreligijnych o wysokim poziomie artystycznym Gjurmat e stinve (Na tropach pór roku), na cze alba skich bohaterów narodowych oraz nowel. Koliqi by tak e krytykiem literackim, a na emigracji we W oszech wydawc miesi cznika Shejzat (publikacje o tematyce spo ecznej i literaturze alba skiej). Znanym dramatopisarzem, autorem tragedii, komedii i skeczów, by Kristo Floqi, który prze o y tak e znane dramaty literatury wiatowej m.in. Sofoklesa, Moliera. Za najlepszego dramaturga okresu mi dzywojennego uznawany jest Etëhem Haxhiademi, doktor nauk politycznych, urz dnik pa stwowy, jeden z za o ycieli Zwi zku Literatów Alba skich. W 1946 r. zosta aresztowany, skazany na kar mierci, któr zamieniono na do ywocie; w 1965 r. zmar w wi zieniu. Stworzy m.in. trylogi : Ulisi (Ulises), INFORMACJE OGÓLNE 13

4 Literatura INFORMACJE OGÓLNE Akili (Achilles), Aleksandri (Aleksander), która ukaza a si w 1931 r. Jednym z najwi kszych poetów alba skich by Migjeni (w a c. Millosh Gjergj Nikolla), który zdoby uznanie i s aw jako poeta nowatorski i oryginalny. Migjeni ( ) ucz szcza do serbskoj zycznej szko y podstawowej w Szkodrze, a pó niej wst pi do prawos awnego seminarium w. Jana w Bitoli (dzi Macedonia). Zna m.in. rosyjski, francuski, grecki i acin, czyta utwory w tych j zykach. Wróci do Albanii, pracowa jako nauczyciel we wsi Vraka (nieopodal Szkodry), pisa wiersze i opowiadania. Dwa lata przed mierci ukaza si jego tomik Vargjet e lira (Wolne wiersze). Utwory te cechowa o nowatorstwo formalne znamienne dla trendów europejskich tamtych czasów. Ca y nak ad zosta jednak skon skowany przez cenzur (dyktatorskie rz dy Ahmeda Zogu) ze wzgl du na rewolucyjna tematyk. Jego twórczo wydano po miertnie dopiero w 1954 r. w zbiorowym tomie pt. Vepra (Dzie a). Literatura reżimu Envera Hodży ( ) Przez ponad 45 lat literatura alba ska podporz dkowana by a realizmowi socjalistycznemu, rozwija a si prawie w ca kowitej izolacji, bez kontaktu z literatur wiatow. G ównym zadaniem literatury by o wychowanie nowego cz owieka komunisty. S u y y temu tak e formy literackie poematy patriotyczne, powie ci i dramaty produkcyjne W sytuacji zniewolenia w Albanii nie by o dysydentów i drugiego obiegu. Twórców, którzy sprzeciwiali si re imowi, eliminowano, zakazuj c pisania, skazuj c na wieloletnie wi zienie, tak e na kar mierci. To skutecznie odstrasza o pozosta ych. Najwybitniejsi autorzy, akceptowani przez dyktatora, to: Ismail Kadare (ur. 1936), Fatos Arapi (ur. 1930), Dritëro Agolli (ur. 1931). Mi dzynarodow s aw zyska Kadare, dzi ki przek adom wi kszo ci powie ci na francuski, z którego t umaczono go nast pnie na inne j zyki. Fatos Arapi po wi ci si poezji, a Agolli, prócz wietnej poezji, najbardziej znany jest z satyrycznej powie ci Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo (Wzlot i upadek towarzysza Zylo). Ismail Kadare urodzi si w 1936 r. w Gjirokastër. Pisa wiersze, ale najwi kszy rozg os zdoby y jego powie ci: Gjenerali i ushtrisë së vdekur (Genera martwej armii), 1964; Përbindëshi (Potwór), 1991; Prilli i thyer (Krew za krew), 1978; Kush e solli Doruntinën? (Kto przyprowadzi Doruntyn?), 1979; Pallati i Ëndrrave (Pa ac Snów) W powie ci Genera martwej armii, rozgrywaj cej si w dwóch planach czasowych (wojna i okres powojenny), autor podejmuje wiele uniwersalnych kwestii moralnych. Ksi ka by a t umaczona na kilka j zyków, na jej podstawie nakr cono we W oszech lm (w roli g ównej Marcello Mastroianni). Znana jest tak e Kronikë në gur (Kronika w kamieniu)1971; o jego rodzinnym mie cie Gjirokastër. W 2001 r. na podstawie powie- ci Krew za krew powsta brazylijski lm W cieniu s o ca (re. Abril Despedaçado), poruszaj cy problem krwawej zemsty. W Polsce ukaza y: Genera martwej armii, Krew za krew, Kto przyprowadzi Doruntin?, Potwór, Akta sprawy H.. Kadare t umaczy tak e wiersze Adama Mickiewicza na j zyk alba ski (z rosyjskiego). Przed upadkiem re imu wyemigrowa w 1990 r. do Francji. Do Albanii wróci w 2002 r. Kilkakrotnie by nominowany do literackiej Nagrody Nobla. W czerwcu 2005 r. otrzyma presti ow angielsk nagrod literack Man Booker International. 14

5 Film Literatura po upadku komunizmu (od 1991 r.) Cechuje j ogromna ró norodno poszukiwa. Do g osu doszli twórcy eliminowani przez re im byli wi niowie polityczni; rozwin a si literatura obozowa. Masowo t umaczona jest klasyka wiatowa i literatura wspó czesna; rozwija si zacz a niezale na krytyka literacka, w czasach komunizmu nieobecna. Powstaj nowe, ambitne czasopisma literackie, jak Mehr Licht, ALEPH, czy spo eczno-literackie, jak Përpjekja. Pojawili si m odzi, ambitni trzydziestolatkowie pisarze, poeci i t umacze, skupieni wokó czasopisma ALEPH Gent Çoçoli, Agron Tufa, Romeo Çollaku. Starszymi pokoleniowo, lecz debiutuj cymi pod koniec lat 80. i w po. 90. s Fatos Kongoli (ur. 1944) oraz Ylljet Aliçka (ur. 1951). Kongoli jest obecnie najbardziej znanym poza granicami, po Kadare, pisarzem alba skim. Na podstawie scenariusza Aliçki, którego kanw by o kilka jego opowiada, powsta lm Parullat (Has a), nagrodzony w Cannes w 2002 r. Nagrod M odych. Zbiór jego 13 opowiada ukaza si w Polsce w 2002 r. w tomie pt. Kompromis. Znanym t umaczem z j zyka polskiego jest Qevqep Kambo. Przek ada m.in. A. Mickiewicza, J. S owackiego, H. Sienkiewicza, M. H asko. Prze o y te tomik 32 wierszy Wis awy Szymborskiej, wspó pracowa z nim Fatos Arapi wybitny poeta alba ski. Film W 1908 r. lmy na terenie dzisiejszej Albanii, ale tak e lmy o Alba czykach kr cili bracia Manaki (Milton i Janaki), szczególnie na pograniczu alba sko-macedo skim. Próby podj tak e znany malarz, architekt i fotograf Kolë Idromeno. Pracowa on z ruchomymi obrazami ju pod koniec XIX w. w Szkodrze, gdzie dzia a a Driteshkronja Idromeno. W 1908 r. mia urz dza pierwsze pokazy w swoim domu, ale nie wiadomo, czy to by lm czy co w rodzaju fotoplastikonu. Pierwszy pokaz lmowy, o którym wiadomo, mia miejsce w 1911 r. w sklepie kawowym Stema w Korczy. We wrze niu 1912 r. Idromeno podpisa umow z Josefem Stauberem przedstawicielem austriackiej rmy o rozpowszechnianiu lmów w Albanii. Niestety, brak bli szych informacji o jej efektach. W oska wytwórnia Cines z Turynu nakr ci a w 1909 r. lm pt. Albania ribella (Albania zbuntowana). W latach na terenie Albanii lmy kr ci o wielu producentów w oskich (Aquila, Savoia, Comerio czy Luce), ale te austriackich (Sascha Film Fabrik czy Wienej Autoren lm). W okresie mi dzywojennym dosz y do tego rmy niemieckie (Ufa, Kabinet Film), szwajcarskie (Rich) czy belgijskie (Kurt Thorman Film). Najs ynniejsze by y obrazy dotycz ce panowania króla Zogu, nakr cone przez ameryka sk Fox Movieton News. Wkroczenie wojsk w oskich do Albanii w 1939 r. lmowa a w oska rma Luce. Pierwsze kino Perparimi otworzy w 1920 r. we Vlorze Kodhel Zilja. Nieco pó niej powsta o Cinema moderne w Korczy. W 1926 r. utworzona zosta a w pe ni alba ska spó ka zajmuj ca si wy wietlaniem lmów (Alqi Hobdari, Xhuf Koljana). Powo a a ona do ycia kino Nacional w Tiranie (1926 r.). Filmy, które przed rokiem 1939 cieszy y si powodzeniem w Albanii, to mi dzy innymi Tarzan i Pancernik Potiomkin. Dominowa y lmy w oskie, francuskie i ameryka skie. Korzystano tak e z kronik wyprodukowanych przez obcokrajowców, a dokumentuj cych ycie codzienne Alba czyków. W 1938 r. najwi ksz popularno zyska lm ze lubu królewskiego Zogu i Geraldine. INFORMACJE OGÓLNE 15

6 Film INFORMACJE OGÓLNE W 1935 r. prawdopodobnie pierwsze lmy kr cili sami Alba czycy bracia Mano z Korczy, b d cy w a cicielami miejscowego kina, w asn kamer uwiecznili sceny z ycia miasta. W okresie mi dzywojennym w kinie europejskim pojawi o si kilku aktorów pochodzenia alba skiego, w tym Aleksander Moisiu i piewak Kristaq Antoniu. Moisiu znany by przede wszystkim w Niemczech, ale tak e w Europie. Zagra w 10 lmach (w tym siedem niemych). S aw przynios y mu jednak role teatralne. Pierwsz aktork alba sk by a Elena Qirici, która pod koniec lat 30. wyst pi a w dwóch lmach wytwórni Metro Goldwyn Mayer. W czasie okupacji w oskiej lmy dokumentalne w Albanii kr ci Mihallaq Mone. Po wojnie zapomniano o jego twórczo ci, uznaj c j za przejaw kolaboracji. Mone by cz onkiem profaszystowskiej organizacji Tomorri. W 1942 r. Mone nakr ci Orli synowie Skanderbega. Przed II wojn wiatow tak e obcokrajowcy kr cili w Albanii lmy, g ównie dokumentalne, a tematyka alba ska przewija a si w zagranicznych kronikach. W 1945 r. utworzono Alba sk Agencj Filmow, a w 1947 r. Pa stwowe Przedsi biorstwo Kinematogra czne. Pierwsz alba sk kronik lmow nakr cono w 1948 r. W 1947 r. powsta pierwszy po wojnie alba ski lm dokumentalny pt. Komendant odwiedza rodkow i po udniow Albani. Operator Hamdi Ferhati towarzyszy Enverowi Hod y w podró y po kraju. Potem S. Musha, E. Keko, A. Fortuzi kr cili dokumenty o otwieraniu fabryk b d stacji kolejowych. W 1952 r. w Tiranie powsta o studio lmowe (Kino-Studio) Shqipëria e Re (Nowa Albania), dzi ki któremu Alba czycy mogli pracowa nad lmami artystycznymi. Obiekt zbudowano z rozmachem, w socrealistycznym stylu; tworzono tu ogromne plany lmowe, niczym w Hollywood. Do dzisiaj na t dzielnic mówi si Kino-Studio. By y mo liwo ci, rodki opowiada dyrektor Kino-Studio Teodor Laço gorzej by- o z poziomem artystycznym. Cenzur mieli my bardzo ostr. Sam Hod a uczestniczy w kolaudacji wszystkich nowych lmów. W willowej dzielnicy, w której mieszka a komunistyczna nomenklatura, by o specjalne kino. Hod a lubi ogl da zarówno lmy krajowe, jak i zagraniczne. Do tego kina mieli wst p tylko przyjaciele i operator. Ten ostatni, jak sobie przypominam, by porz dnym cz owiekiem. Od razu po pokazie mówi nam, co si nie podoba o. Trzeba by o przycina ta m, zanim si zrobi szum w Biurze Politycznym KC APP. Mo e to nie do wiary, ale robili my równie normalne, dobre lmy. e potem ró nie z nimi bywa o, to ju inna kwestia. Na przyk ad Guret e shtëpisë sime (Kamienie mojego domu) Dhimitra Anagnostiego z 1985 r. mo na by o obejrze wy cznie w kinach. Telewizja ba a si go emitowa. Przedstawia bowiem zbyt realistycznie tematyk wojenn we wsi, z której pochodzi o paru bohaterów narodowych i jeden ówczesny cz onek politbiura. Hijet mbeten pas (Cienie, które pozostaj w tyle) Esata Mysliu, lm z tego samego roku, opowiada o warstwie rz dz cej. Jednak moim zdaniem, najbardziej mia ym obrazem by lm Vladimira Priftiego Dhe vjen një ditë (I nadchodzi dzie ) z 1986 r., opowiadaj cy o deprawacji cz owieka, który zdoby w adz. Natomiast najbardziej kasowym lmem okaza a si Dora e ngrohtë (Gor ca r ka) Kujtima Çashku z 1983 r., odwa ny jak na owe czasy i bardzo ciep o przyj ty przez zagraniczn krytyk. 16

7 Film W ramach przyja ni radziecko-alba skiej, w kooperacji z Mos lmem nakr cono w 1953 r. pierwszy kolorowy lm o Skanderbegu, w re yserii Sergeja Jutkiewicza. Rol Skanderbega gra radziecki aktor Gruzin Akaki Horava. W tamtym czasie lm ten mo na by o obejrze tak e w Polsce. Rodzima fabularna produkcja zacz a powstawa od 1958 r. By y to typowe socrealistyczne produkcje. Pierwszym lmem by- a Tana w re yserii K. Dhamo. W latach 60. powstawa rocznie tylko jeden lm fabularny. W latach 70. importowano mniej lmów (w 1973 r. Hod a zabroni sprowadzania lmów z zagranicy), ale wi cej produkowano w Albanii, na pocz tku 5-6, a pó niej nawet do 25 rocznie. Poruszano tematy walki z faszyzmem i budowy socjalizmu. Pierwsza komedia (z 1972 r.) nosi a tytu Kapedani (Kapitan) i dotyczy a problemu emancypacji kobiet. Powstawa y lmy dla dzieci, m.in. Beni ecen vete (Beni sobie poradzi) z 1975 r. w re yserii Xham se Keko. Produkowano tak e lmy dokumentalne (nie tylko propagandowe), od 20 do 40 rocznie. W latach kilkakrotnie odbywa si Narodowy Festiwal Filmowy. Od 1981 r. powstaj lmy rysunkowe, ok rocznie. Od 1978 r. Telewizja Alba ska (TVSH) rozpocz a produkcj lmów. Jeden z ciekawszych to wzruszaj cy lm o mi o ci Flutura në kabinën time (Motyl w mojej ci arówce), w re yserii V. Prifti. Zainteresowaniem cieszy si te inny lm tego re ysera pt. Udha e shkronjave (Droga liter) przedstawiaj cy d ug i trudn drog do stworzenia alfabetu i obrony j zyka alba skiego w czasie okupacji). Do 1990 r. nakr cono ok. 200 lmów fabularnych. Liczba kin systematycznie si zwi ksza a; w 1950 r. dzia a o 35 kin, a w po owie lat 70. ponad 100. W 1991 r. rma pa stwowa podzieli a si na kilka studiów i zacz to kr ci lmy we wspó pracy z zagranic. W Albanii odby y si dwa festiwale lmowe (w latach 1995 i 2000). Na festiwalu w 1995 r. g ówn nagrod otrzyma obraz Serce matki Besnika Biszy (Bishy). Na festiwalu w 2000 r. pokazano 10 lmów fabularnych, 27 dokumentalnych i 14 rysunkowych. Za najlepszy obraz uznano Koloneli bunker (Pu kownik Bunkier) w re yserii Kujtima Çashku (Czaszku). Film ten, produkcji francusko-polsko-alba skiej (jednym z producentów by Filip Bajon, a g ówn rol e sk gra a Anna Nehrebecka), otrzyma w 1997 r. pierwsz nagrod na Festiwalu Filmu Europejskiego w Saint Etienne, zosta zauwa ony podczas prezentacji na festiwalach w Tunezji i Czechach. Od ko ca lat 90. alba ska kinematogra a jest reformowana. Zmieni o si ustawodawstwo dotycz ce lmów. Zosta utrzymany monopol pa stwa, powsta o Narodowe Centrum Kinematogra i. Niestety, koszty powstania lmów wzros y, dlatego cho nie istnieje cenzura, bariery ekonomiczne ( nansowe) hamuj rozwój alba skiej kinematogra i. Jej szans jest wspó praca z innymi krajami. Najbardziej znanym na wiecie aktorem pochodzenia alba skiego by John Belushi ( ). Stworzy z Danem Aykroydem zespó The Blues Brothers, by g ównym wokalist zespo u; nagrali 3 p yty. Zagra w oko o 50 ameryka skich lmach, m.in. wspólnie z Johnem Landisem zrealizowa s ynny obraz The Blues Brothers (1980). Jego ojciec Adam by emigrantem z rejonu Korczy. Matka Egna, chocia urodzi a si w Stanach Zjednoczonych, równie by a z pochodzenia Albank. James Belushi brat Johna debiutowa w 1979 r. w serialu Who s Watching the Kids. Od 1983 r. wyst powa w programach rozrywkowych. Popularno zdoby w latach 80. po roli w K-9. Zagra m.in. w lmach: Samotnik w re. Michaela Manna, Salvador w re. Olivera Stone a, Czerwona Gor czka w re. Waltera Hilla. INFORMACJE OGÓLNE 17

8 Malarstwo i rzeźba INFORMACJE OGÓLNE Film dokumentalny z 1997 r. Kënga (Pie ) Plutona Vasi otrzyma pierwsze nagrody na festiwalach w Baden-Baden i Budapeszcie. Na 38 Mi dzynarodowym Festiwalu Filmowym w Salonikach w 1997 r. alba scy aktorzy Kadri Roshi i Margarita Xhepa (D epa) otrzymali nagrody Grand Prix za role w lmie greckim Do widzenia opowiadaj cym o losach alba skich emigrantów. Niezwykle interesuj cym dzie em alba skiej dokumentalistyki sta si lm Unë jam Ismail Qemali (Jestem Ismail Qemal) z 1997 r., w re yserii Viktora Gjiki, opowie kr cona w 17 krajach, które odwiedzi ten alba ski dzia acz niepodleg o ciowy. Na uwag zas uguje te obraz Besnika Bishy Bolero z 1997 r. Kujtim Çashku (ur. 1950) jeden z najpopularniejszych re yserów alba skich. Studiowa w Tiranie i Bukareszcie. Nakr ci m.in. Krew za krew i Srog zim na podstawie powie ci Ismaila Kadare. Wi kszo jego lmów jest opartych na motywach historycznych. Koloneli Bunker (Pu kownik Bunkier) produkcja francusko-polsko-alba ska to lm, jak twierdzi Çashku, o unikalnym totalitaryzmie alba skim, o samoizolacji Albanii w okresie re imu komunistycznego i o mentalno ci Alba czyków. Film dokumentalny Oczy Kosowa mia premier w 2000 r. w Tiranie. W 2004 r. nakr ci lm Magiczne oko w kooprodukcji z Niemcami, o wydarzeniach z 1997 r. Malarstwo i rze ba Okres do XVIII w. Do ko ca XVIII w. na terenie dzisiejszej Albanii wyst powa o g ównie malarstwo sakralne ikony i freski. W okresie bizantyjskim (XII-XIV w.) powsta y m.in. freski z Rubik i ko cio a w Vau i Dejës. Z okolic Mborje ko o Korczy pochodz ikony z XIV w. przedstawiaj ce Archanio a Micha a, a wi cej alba skich ikon zachowa o si w miejscowo ciach le cych wokó Jeziora Prespa skiego. W XVI w., ju w czasie dominacji osma skiej, rol centrum sztuki sakralnej na ziemiach alba skich pe ni Berat. Tam te tworzy Onufri, którego dzie a spotykane by y nie tylko na obszarze Albanii, ale tak e Grecji i Macedonii. Na ikonach Onufrego poza motywami sakralnymi mo na zauwa y tak e sceny z ycia Alba czyków. W jego sztuce widoczne s wp ywy sztuki bizantyjskiej. Stworzy now szko malarstwa ikon, które charakteryzowa y niezwykle bogate kolory. Jego jasna i intensywna czerwie przesz a do historii jako czerwie Onufriego. Do dzi nikt nie jest w stanie jej skopiowa. Nie uda o si to nawet jego synowi Nikolli i jego uczniom. W nast pnych wiekach na terenie Albanii dzia ali równie inni znani malarze ikon, których dzie a mo na podziwia w starych ko- cio ach w Albanii i w s siednich krajach. Na terenie Albanii znani byli bracia Konstandin i Athanas Zogra, a tak e Konstandin Shpataraku. W XVIII w. autorem monumentalnych fresków by David Selenica. Do tej pory najwi kszym sukcesem kinematogra i alba skiej jest francusko-alba ski lm Parullat (Has a). Re yserowa go Gjergji Xhuvani (D uwani), a scenariusz napisa Ylljeta Aliçka. W 2002 r. w Cannes uhonorowany zosta Nagrod M odych, a na festiwalu lmowym w Tokio (2002) Grand Prix. 18 Okres Odrodzenia Narodowego i niepodległej Albanii Od XVIII w. widoczne s wp ywy sztuki europejskiej, a w okresie Rilindja poetyki romantyzmu. Zarówno w malarstwie, jak i w rze bie przewa a a tematyka patriotyczna, narodowa, przedstawiano narodowych bohaterów.

9 Malarstwo i rzeźba Inspiracj dla twórców okresu Odrodzenia Narodowego by a przede wszystkim posta Skanderbega, ale powstawa y tak e obrazy z ycia ludu. Posta Skanderbega inspirowa a Simona Rrot. Jorgji Panariti i Kole Idromeno malowali portrety Skenderbega. W tym czasie Kole Idromeno by najbardziej znanym artyst alba skim, autorem takich obrazów, jak Wesele w Szkodrze czy s ynnego portretu kobiecego Nasza matka. Portrety Skanderbega, ale tak e wspó czesnych im Alba czyków sta y si wa nym elementem w twórczo ci Spiro Xegi i Ndoca Martini. Spiro Xega przedstawia tak e alba skie pejza e. Po 1912 r. alba scy twórcy cz ciej malowali pejza e, sk aniaj c si ku realizmowi lub impresjonizmowi. Impresjonist by najs ynniejszy malarz okresu mi dzywojennego Vangjush Mio, a tak e Zef Kolombi. Malarstwo historyczne, odwo uj ce si do tradycji, inspirowa o m ode pokolenie twórców, debiutuj ce w latach 30. Przedstawicielami byli m.in. F.Stamo czy Nexhmedin Zajmi, którzy po 1944 r. tworzyli w duchu socrealizmu. Warto wspomnie, e równie znani poeci byli dobrymi malarzami, np. Gjergj Fishta i Lasgush Poradeci. W okresie Odrodzenia Narodowego niewielu alba skich twórców wykonywa o rze by. Do tych wyj tków nale a Murat Toptani, autor popiersia Skanderbega. S aw pierwszego spo ród alba skich rze biarzy zyska Odhise Paskali. Pierwsze jego dzie a powsta y w czasie studiów w Turynie. Po powrocie do Albanii w 1931 r. skupi si na wykonywaniu monumentalnych rze b, po wi conych bohaterom powsta narodowych. W Korczy stan pomnik Themistokli Germenjego, w Gjirokastër Cerciza Topulli. Najs ynniejszym jednak dzie em Paskalego by pomnik Nieznanego o nierza z 1932 r., który stan w Korczy. W 1920 r. otwarto pierwsz wystaw alba skiego malarstwa w Korczy, a potem w Szkodrze by a pierwsza wystawa malarzy z tego regionu. W 1931 r. Towarzystwo Przyjació Sztuki zorganizowa o w Tiranie pierwsz ogólnonarodow wystaw. Rok pó niej powsta a Szko a Rysunku. Okres po 1944 r. Dominacja realizmu socjalistycznego w sztuce alba skiej po 1944 r. przynios a szereg obrazów o tematyce historycznej, odwo uj cych si do alba skich powsta i dzia a ruchu oporu w czasie II wojny wiatowej, ale te portrety robotników i realistyczne sceny z ich ycia. Przedstawicielami malarstwa historycznego byli m.in. N. Zajmi i K. Kodheli. Warto zauwa y, e niektóre obrazy odbiega y od sztampy narzuconej przez wymogi ideologiczne, czego przyk adem mog by Kobieta z Lab N. Zajmiego czy Walka z susz dzie o Agima Faji, porównywane z obrazami Paula Gauguina. Po II wojnie wiatowej rze by, zwi zane ideowo z za o eniami socrealizmu, przedstawia y trud pracy robotnika, ale tak e przypomina y bohaterów narodowych z XIX w. i z okresu walk partyzanckich. Nowe pokolenie rze biarzy (Thoma Dhamo, Jana Paco) nie mia o mo liwo ci odej cia od socrealistycznych wymogów. Pewnym wyj tkiem i jedn z najciekawszych rze b powojennych by pomnik o ar wojny w Drashovice. W 1972 r. ods oni to we Vlorze (w 60. rocznic niepodleg o ci) wykonany w br zie pomnik Niepodleg o ci. Dzie o trzech artystów (Kristaq Rama, Mumtaz Dhrami i Shaban Haderi) wznosi o si na wysoko 17 metrów i przedstawia o Ismaila Qemala w otoczeniu dwóch anonimowych postaci, symbolizuj cych Albani Pó nocn i Albani Po udniow. Do tego wzorca nawi zywa o wielu alba skich rze biarzy. INFORMACJE OGÓLNE 19

10 Architektura INFORMACJE OGÓLNE Ju w roku 1945 zorganizowano narodow wystaw, ale swe prace prezentowali tylko arty ci identy kuj cy si z nowym systemem w adzy. W 1954 r. zosta a otwarta pierwsza galeria sztuki. W tym czasie by o du o wystaw i konkursów (m.in. konkurs na pomniki Skanderbega w Kruji i Tiranie oraz na monument zwi zany z odzyskaniem niepodleg o ci we Vlorze). W 1960 r. zosta a za o ona Akademia Sztuki. Do tej pory alba scy arty ci studiowali za granic, ale kiedy Albania zerwa a stosunki z krajami socjalistycznymi, tak e arty ci zostali odci ci od wiata sztuki. Cenzura by a ostra, jedynym dopuszczonym kierunkiem w sztuce by realizm socjalistyczny. Malarze, którzy nie chcieli tak tworzy, wybierali tematy historyczne lub tworzyli pejza e. Wielu artystów zaniecha o tworzenia b d byli wysiedlani. Od 1991 r. wszyscy arty ci mog pracowa swobodnie, bez cenzury, ale te bez wsparcia pa stwa. swoje prace prezentowali m.in. Ibrahim Kodra, Kel Kodheli, Skander Kamberi. W kr gu alba skiej diaspory w USA godne odnotowania s sukcesy Ylli Haruni, emigranta z Elbasan. W 1996 r. prasa ameryka ska umie ci a go w ród najoryginalniejszych artystów nowojorskich. W tym samym roku na mi dzynarodowym festiwalu karykatury w Antalli w Turcji, w którym uczestniczy o ponad 800 artystów z ca ego wiata, nagrod Z otej Pomara czy otrzyma Medi Belortaja, odnosz cy sukcesy tak e w konkursach w Japonii i Korei. W latach 90. poza granicami Albanii mieli szans zaistnie twórcy starszego pokolenia, pejza y ci: Ismail Lulani, Ndoc Gurashi, Agim Kadillari czy Liljana Cefa. W ród m odych twórców alba skich, których dzie a s w ostatnich latach obecne na wystawach (g ównie w oskich), warto wymieni Za n Vas i Ali Riz Oseku wystawiaj cego w kilkunastu krajach Europy. W latach a 78 najs ynniejszych alba skich dzie sztuki by o wystawianych poza granicami kraju, m.in. rze by znajduj ce si obecnie w Albanii: Dea z Butrinti (dzie o szko y Praksytelesa) i z ota Artemida (I w. n.e.) odnaleziona w Curillaj ko o Durres. Prace konserwatorskie nad cennymi ikonami z Berat prowadz francuscy specjali ci. W wyniku wydarze z 1997 r. kultura alba ska ponios a ogromne straty (Art Dade minister kultury okre li je szacunkowo na 2 mln dolarów); policji greckiej uda o si odzyska cz wywiezionych z Albanii rze b. Ro nie zainteresowanie sztuk alba sk ze strony w oskich i alba skich organizatorów wystaw. Istotn rol w promocji sztuki wizualnej odgrywa organizowany corocznie konkurs Onufri. W 1998 r. w Strasburgu otwarto wystaw sztuki alba skiej, gdzie 20 Architektura Rozkwit cywilizacji iliryjskiej to czasy od V w. p.n.e. do I w. n.e. Wtedy w g bi kraju na stokach gór powstawa y obwarowane murami obronnymi miasta, jak np. Bylis, Lisi, Dimali, Phoinike czy Antipatrea. O wysokim poziomie techniki budowlanej wiadcz odkryte w wykopaliskach archeologicznych wi tynie, teatry, odeony, stadiony. Ju przed VI w. p.n.e., g ównie wzd u wybrze a, powstawa y kolonie greckie, m.in. Epidamnos, Butrinti, Apollonia, Oricum ich urbanistyka i architektura nawi zuje do sztuki iliryjskiej, cho wyra nie dominuje styl hele ski i helenistyczny. W centrum miasta znajdowa a si agora (pó niej forum), by tam teatr, ulica spacerowa ze sklepami, obiekty sakralne i budynki w adz miejskich. W Amantii dobrze zachowa si stadion sportowy.

11 Przej cia graniczne 46

12 WYRUSZAMY W PODRÓ Formalno ci Paszport musi by wa ny jeszcze przez 6 miesi cy od dnia wjazdu. W momencie przekraczania granicy obywatele polscy nie powinni dokonywa adnych op at wizowych. Musimy o tym pami ta i domaga si respektowania tego prawa, gdy cz sto zdarza si, e alba skie s u by graniczne daj od Polaków uiszczenia takich op at. Tylko na lotnisku, kiedy wyje d amy, musimy p aci 10 euro. Kto przekracza granic samochodem, musi zg osi si do celnika (doganë), gdzie otrzyma dokument dotycz cy pojazdu. To wiadczy o legalnym wwozie samochodu i mo e by potrzebne przy policyjnej kontroli. Przy wje dzie pokazujemy dokument i na jego podstawie p acimy podatek drogowy wynosz cy 1 euro za samochód osobowy i 2 euro za furgonetk i dodatkowo 1 euro za op aty administracyjne. (Je eli sp dzimy wi cej ni 60 dni, musimy p aci podatek drogowy za ka dy dzie ). Nale y pami ta o mi dzynarodowym ubezpieczeniu OC pojazdu (zielonej karcie). Osoby korzystaj ce z samochodów nieb d cych ich w asno ci, np. leasingowanych, powinny zaopatrzy si w pisemne upowa nienie w a ciciela do korzystania z pojazdu poza granicami kraju, najlepiej by by o ono w j zyku angielskim. Wyje d aj cy do Albanii nie musz mie specjalnych szczepie. Najwa niejsze przepisy celne Zabronione jest wwo enie broni palnej, narkotyków i niebezpiecznych materia ów; nie wolno wywozi szlachetnych metali, antycznych monet, starych map i wytworów artystycznych muzealnych, stanowi cych cz dziedzictwa kulturowego kraju. Przywóz waluty nie jest ograniczony, wywóz do kwoty euro; w praktyce na granicy nikt nie da adnych informacji na ten temat. W Albanii nie istnieje obowi zek meldunkowy. Kiedy wyjechać do Albanii Do zwiedzania kraju najlepszymi miesi cami s kwiecie, maj, a tak e wrzesie i pa dziernik; z kolei dla pragn cych rozkoszowa si g ównie s o cem i pla pierwsza po owa czerwca, koniec sierpnia i pocz tek wrze nia. W tym okresie pogoda jest przyjemna, ludzi mniej ni w sezonie, a ceny ni sze. Od maja do wrze nia panuje w Albanii prawdziwe lato, ma o jest opadów, a temperatura cz sto si ga 30-35ºC. Czasem zdarzaj si te zimne dni z pot nymi wichurami. W górach latem jest ch odno. Rano temperatura spada do 10ºC. Od po owy maja do pa dziernika morze jest ciep e i przyjemne, latem nawet górskie jeziora osi gaj temperatur wystarczaj c do k pieli. Jezioro Szkoderskie jest p ytkie, dno ma muliste, ale za to woda szybko si nagrzewa. W lipcu i sierpniu bardzo du o ludzi wypoczywa w alba skich kurortach, ponad 50% stanowi Alba czycy mieszkaj cy poza granicami kraju. W tym okresie k pie- 47

13 Jak dojechać do Albanii WYRUSZAMY W PODRÓŻ liska nad morzem i jeziorami s zape nione, restauracje pe ne turystów, a komunikacja jest s abo zorganizowana,. Od pa dziernika nad morzem rozpoczynaj si ch ody i deszcze, w górach zaczyna si ostra zima, cz sto z metrowymi opadami niegu. Z tego powodu wiele mniejszych miejscowo ci zostaje odci tych od wiata nawet na kilka miesi cy. Jak dojechać do Albanii Samochodem Granic Albanii mo na przekroczy w ró nych miejscach. Udaj c si przez Serbi i Czarnogór, mo emy jecha tras przez Nowy Sad, kieruj c si na po udnie do Po- egi, a stamt d do Czarnogóry w kierunku Podgoricy, gdzie szukamy drogi na Tuzi i pó niej coraz bardziej zw aj c si drog doje d amy do przej cia granicznego Hani i Hoti. Jad c natomiast przez Dalmacj i Czarnogór, wzd u wybrze a Adriatyku, udajemy si przez Bar i przej ciem granicznym Muriqan do Szkodry; droga jest znacznie lepsza, posiada dobr nawierzchni. Jest te trasa szybsza, ale dro sza, która prowadzi przez Macedoni. W tym przypadku od granicy w gierskiej do Skopje jedziemy p atn autostrad, pó niej kierujemy si w stron Jeziora Ochrydzkiego, gdzie mo- emy przekroczy granic Albanii. Przez Kosowo droga jest jeszcze krótsza. Wtedy przekraczamy granic Albanii w Morinë. Niedaleko le y miasto Kukës, sk d prowadzi w ska serpentyna do rodka kraju. Je eli wybierzemy t drog, we my pod uwag, e rednia pr dko, jak osi gniemy, to 30 km/h, wi c aby dotrze do Szkodry, potrzebujemy 4-5 godzin. Na przejazd do Rubik potrzebujemy 5-6 godzin. Zatem do centrum kraju nie dojedziemy szybciej ni tymi dwoma trasami. Rozpocz to ju budow szybkiej drogi mi dzy Kosowem a Durres. Z Grecji mo na wjecha do Albanii przez trzy wi ksze przej cia graniczne. S one na drogach z Kakavijë do Gjirokastër, Kapsthicë do Korczy i Tre Ure do Përmet. Z W och przyje d aj promy samochodowotowarowe z Bari do Durres, z Brindisi do Vlory, z Triestu do Durres. Z kolei z Koper (S owenia) dotrzemy do Durres. Autobusem Mi dzynarodowe autobusy kursuj mi dzy Albani a Czarnogór (Tuzi, Ulcinj), Macedoni (Tetovo, Skopje), Serbi Kosowem (Prisztina), Turcj (Stambuł), Grecj (Ateny, Saloniki). Statkiem Do portów Albanii mo na dop yn, korzystaj c z regularnych linii. Z greckiej wyspy Korfu codziennie wyruszaj promy do Sarandy (po udniowa Albania). Drog t pokonuj w ci gu jednej godziny. Z W och z miasta Bari w ci gu dwóch i pó godziny mo emy dop yn wodolotem do Durres lub licznymi promami samochodowymi, m.in. takim, który p ynie ca noc. Z Brindisi wyp ywa w nocy prom do Vlory, wraca w ci gu dnia. Kilka razy w tygodniu p ynie prom ze s owe skiego Koper do Durres, za codziennie z Triestu. Samolotem Najkorzystniejsze dla Polaków po czenia lotnicze z Tiraną prowadz przez Wiede lub Budapeszt. Samoloty w gierskiej linii lotniczej MALÉV lataj codziennie do Tirany (lotnisko im. Matki Teresy). Czas przelotu wynosi oko o pó torej godziny. Bilet do Tirany jest dosy drogi (z Warszawy przez Budapeszt to koszt ok z w obie strony). Tira skie lotnisko ma ograniczone mo liwo ci przyjmowania samolotów (dopiero od 2002 r. mo e przyjmowa loty nocne). Latem cz sto wszystkie miejsca w samolotach s zaj te. Lotnisko po o one jest w odleg o ci 25 km od stolicy, a 30 km od Durres. Do centrum Tirany mo na dojecha autobusem. Po cze- 48

14 Noclegi nia autobusowe obs uguje Rinas Express. Autobusy odje d aj z lotniska co godzin. Kursuj mi dzy 8.00 a Koszt przejazdu w jedn stron wynosi 200 leków (2 euro). Pociągiem Nie ma po czenia kolejowego Albanii z Podgoricą w Czarnogórze. Zosta o ono przekazane do u ytku w 1988 r. i do 1992 r. u ywane by o wy cznie jako linia towarowa. W 1997 r. cz szyn rozkradziono i po pi ciu latach rozpocz to odbudow. W najbli szym czasie przewiduje si uruchomienie po czenia kolejowego. Z Polski kolej mo na dojecha do Podgoricy w Czarnogórze z dwoma przesiadkami w Wiedniu i Nowym Sadzie lub w Budapeszcie i Belgradzie. Z Podgoricy do Szkodry kursuj mikrobusy i taksówki, ale planuje si uruchomienie poci gów osobowych. cznie w poci gu sp dzimy co najmniej 31 godzin. Noclegi Nad morzem wybudowano kilka wydzielonych i ogrodzonych o rodków wczasowych. Ceny s bardzo wysokie, minimum 50 euro za osob na dob. W sezonie letnim hotele nad morzem przyjmuj tylko go ci, którzy zatrzymuj si przynajmniej na tydzie. Gdzie wypoczywać latem Oczywi cie nad morzem. Ale gdzie? Pla e nad Adriatykiem s piaszczyste, otoczone rzadkimi lasami iglastymi, woda robi si g boka dopiero w znacznej odleg o ci od brzegu. Przemieszczaj c si od pó nocy, napotykamy pierwsz miejscowo wypoczynkow Velipojë. Rejon uj cia do morza rzeki Bunës, przy granicy z Czarnogór, jest pi knie zalesiony, moczarowata ro linno tworzy rezerwat przyrody. Hotele zosta y wybudowane na ko cu asfaltowej drogi do Velipojë. W zwi zku z tym, e region ten le y najbli ej Kosowa, okolice Szkodry s latem zawsze przepe nione, za poziom us ug nie jest wysoki. WYRUSZAMY W PODRÓŻ Wi kszo go ci zagranicznych wybiera hotele, które przewa nie odpowiadaj dwui trzygwiazdkowemu poziomowi. Ceny zaczynaj si od 10 euro na osob bez niadania, ale w sezonie mog by dwa razy wy sze. Zakwaterowania mo emy szuka tak e w kwaterach prywatnych (dhome private). Ceny zaczynaj si od 10 euro. W wi kszych miastach takie informacje otrzymamy w biurach turystycznych, ale cz sto warto zapyta w karczmach i sklepach. W Albanii brakuje kempingów na europejskim poziomie. Spotkamy pola namiotowe przy restauracjach czy hotelach, gdzie s miejsca na roz o enie namiotu i mo na korzysta z toalet, umywalni, restauracji, ale nie zawsze z natrysku. W takich miejscach p acimy za nocleg 3-5 euro. Je li podró ujemy samochodem, tanie noclegi znajdziemy przy drogach, w pobli u stacji benzynowych. Na po udnie od Lezhy le y Shëngjin. To ma- y port, kiedy wa na baza marynarki wojennej Albanii. Znajdziemy tutaj kilka dobrych hoteli. Przewiduje si sta e rejsy pasa erskie do tego portu. Mi dzy Lezh a Durres nie ma du ych baz turystycznych, ale w przysz o ci maj tutaj powsta znacz ce inwestycje turystyczne. Oczywi cie, do tego czasu trzeba rozbudowa drogi i infrastruktur komunaln. Rozleg e tereny turystyczne w Albanii znajduj si na po udnie od Durres. Miasto jest wa nym portem i le ca przy nim pla a zalicza si do szczególnie ch tnie odwiedzanych miejsc wypoczynkowych. Na tych obszarach stoj najwy szej klasy hotele, a z pobliskiej Tirany kursuj nawet bezpo- rednie poci gi. Wybudowano tu wiele hoteli 49

15 Gdzie wypoczywać latem WYRUSZAMY W PODRÓŻ i wysokie apartamentowce. Latem miejsce to jest bardzo przepe nione, a woda i brzegi zanieczyszczone. Troch dalej w okolicy Golem oraz Mali i Robit po drugiej stronie zatoki Durres sytuacja wygl da ju korzystniej, ale za to jest mniej miejsc noclegowych i przez to mniej turystów. Bardziej na po udnie znajduje si najpi kniejszy odcinek wybrze a alba skiego nad Adriatykiem Divjakë. Tutaj znajduje si Park Narodowy laguna Karavastasë, co jest przyczyn ograniczania liczby przyje d aj cych. Brzegi chroni si przed inwestycjami bez zezwole, hotele oferuj ma- o miejsc, a na drodze prowadz cej do celu znajduje si posterunek ze szlabanem, co umo liwia ograniczanie liczby odwiedzaj cych. Divjakë le y na terenie moczarowym, st d cz ste inwazje komarów. Wzd u morza mi dzy Divjakë a Vlorą znajduje si wiele terenów niewykorzystanych turystycznie. Jest tu teren niezabudowany, a wybrze e zanieczyszczone rop. W okolicach Vlory czeka na nas kilka pla. Rejony le ce na pó noc od miasta zosta y niedawno odkryte przez turystów. Po udniowy odcinek wybrze a zatoki Vlory zaczyna si zabudowywa. Najwi ksz inwestycj jest nowoczesny hotel z portem jachtowym, który z daleka wygl da jak mury obronne z basztami. Brzeg jest bia y, czysty, kamienisty wirkowaty. Na pó wyspie Karaburun znajduje si stosunkowo du a baza marynarki wojennej wykorzystywana przez NATO. Wyspa Sazan od dziesi cioleci by a terenem wojskowym. Znad zatoki Vlory kr t drog w kierunku po udniowym dostajemy si do prze czy Llogara le cej na wysoko ci 1200 m n.p.m. Jest to jedno z najpi kniejszych miejsc widokowych w Albanii. Tu znajdujemy si ju nad Morzem Jo skim. Na samej prze czy wybudowano w latach 70. urocz wiosk turystyczn. Za prze cz Llogara istnieje wiele pi knych zatoczek, gdzie mo na sp dza wakacje. Jedna z nich po o ona jest przy Palasë ko o Dhërmi tu znajduje si kilka hoteli, mi dzy innymi hotel wypoczynkowy dla rz du alba skiego. W nast pnej zatoce mo na sp dzi urlop w Himarë malowniczo po o onym mie- cie, z niedu ym portem rybackim. Zatoka Porto Palermo by a terenem wojskowym i baz dla okr tów podwodnych. W zatok wrzyna si ma y pó wysep, na którym znajduje si warownia z najstarszymi fragmentami murów rzymskich, rozbudowana przez Ali Pasz Tepelen. To bardzo ciekawa budowla, wewn trz niezagospodarowana, ale jeszcze w latach 90. wykorzystywana by a jako magazyn wojskowy. Niestety, nie ma tu mo liwo ci zakwaterowania. W pobli u znajduje si kilka barów. Do kolejnej pi knej zatoki z gajami oliwnymi dojedziemy przy Qeparo i Borsh. Noclegi znajdziemy w miasteczkach z przyjemn pla-, po o onych na zboczach gór. Dalej w kierunku po udniowym znajduje si Saranda, której kamieniste pla e le na po- udnie od miasta. W ostatnich latach wybudowano tutaj mo e nawet za du o hoteli. Kilka kilometrów od jeziora Butrintit rozpo ciera si Ksamil, gdzie w zatoce morskiej znajduje si du o ma ych wysepek. Jeszcze przed rokiem 1997 by o wielu ch tnych na wybudowanie tu wiosek wczasowo-wypoczynkowych, ale ambitne plany jeszcze nie zosta- y zrealizowane i tylko kilka ma ych hoteli oczekuje na go ci. Brzeg morza naprzeciw wyspy Korfu by kiedy pasem granicznym i obecnie pozostaje niezabudowany. Oprócz miejscowo ci letniskowych nad morzem, jest jeszcze kilka kurortów nad Jeziorem Ochrydzkim w okolicy Pogradec. Widoki s pi kne, ale okolice miasta zanieczyszczone. Obecnie buduje si oczyszczalni cieków. Im dalej od miasta, tym woda jest czystsza, ale tam z kolei brakuje odpowiedniej infrastruktury. W Albanii wcze niej dzia a o kilka robotniczych o rodków wczasowych w górach. Obecnie niewiele z nich jest czynnych, po- 50

16 Plany podróży niewa s k opoty z dojazdem. Brakuje te tras narciarskich i mo liwo ci zakwaterowania. Hotele o charakterze górskim mo na spotka na Dajti w okolicach Tirany i na prze czy Llogara. Plany podró y W adnych woja ach po Europie nie spotkamy tego, co w Albanii. Zapewniam, z w asnego do wiadczenia, e w trakcie zwiedzania tego kraju ka dy przyje d aj cy zapami ta co takiego, z powodu czego b dzie pragn tu powróci. Je eli nie mamy du o czasu, to proponujemy odwiedzi Tiranę i Durres oraz okolice tych miast, gdzie z pewno ci znajdziemy wiele interesuj cych rzeczy. Warto tak e obejrze staro ytne ruiny miasta Apollonia, miasto muzeum Berat, miasto Skanderbega Kruję, a zwolennikom przyrody proponujemy gór Dajti i Park Narodowy le cy przy wybrze u w Divjakë. W tych rejonach istniej po czenia kolejowe i autobusowe oraz dobre drogi. Je eli chcemy Albani zwiedza wzd u wybrze a, nie zapomnijmy si zatrzyma na kilka dni w Sarandzie, sk d mamy blisko do Butrinti i Gjirokastër. Zostawmy sobie przynajmniej jeden dzie na zwiedzanie Riwiery Alba skiej, tutaj nie wolno si spieszy. O ile chcemy odwiedzi Albani z s siedniego kraju i przyjecha na jeden, dwa dni, to wtedy koniecznie zatrzymajmy si na pó nocy w Szkodrze. Je li jedziemy od strony Macedonii, to naszym celem mo e by Jezioro Ochrydzkie i Korcza. Rejsy s organizowane z Korfu do Butrinti. Z kolei, b d c w pó nocnej Grecji, warto przejecha si do Gjirokastër. WYRUSZAMY W PODRÓŻ 51

17 Służba zdrowia i opieka lekarska INFORMACJE PRAKTYCZNE S u ba zdrowia i opieka lekarska W Albanii nie istniej jakie szczególne zagro enia zdrowotne. Przy wyje dzie do Albanii nie ma obowi zkowych szczepie. Naturalnie nale y przestrzega zasad higieny w celu unikni cia choroby. Owoce przed spo yciem trzeba zawsze umy, w ulicznych barach kupujmy tylko tam, gdzie widzimy, jak przygotowuj jedzenie albo wybierzmy restauracje, które budz zaufanie (na ogó w restauracjach jedzenie jest dobre, wie e, a obs uga mi a). Wody z kranu nie pijmy, wsz dzie uda nam si naby wod w butelkach. W górach mo emy pi wod ródlan. Niestety, na biegunk zawsze mo emy liczy i chocia Alba czycy w takim przypadku proponuj herbat z oregano, my jednak za yjmy w asne, bardziej wiarygodne lekarstwa. Je li kto le znosi upa y, to lepiej, eby nie wyje d a do Albanii w miesi cach letnich (lipiec, sierpie ). Poziom pa stwowej opieki lekarskiej jest do niski, ale dzia aj ju prywatne, niestety bardzo drogie, przychodnie lekarskie. W przypadku konieczno ci uzyskania nag ej pomocy lekarskiej zwró my si do szpitala miejskiego, gdzie z pewno ci j otrzymamy. Apteki s w ka dym mie cie, ale wybór lekarstw (cz sto z importu) jest bardzo skromny. Mi dzy innymi z tego powodu najpotrzebniejsze lekarstwa zabierzmy ze sob. Niestety, Albania nie posiada centralnego telefonu pierwszej pomocy. Numery telefonów pogotowia ratunkowego: 127 z ka dej sieci 112 z ka dej sieci Tirana, pogotowie: , Lezha, szpital: Szkodra, pogotowie: Durres, pogotowie: Kavajë, szpital: Vlora, szpital: Saranda, szpital: Pogradec, szpital: Podró owanie z dzieckiem Brzegi Adriatyku s piaszczyste, morze p ytkie przy brzegu, co jest bardzo przyjemne dla dzieci. Alba czycy uwielbiaj dzieci. W wi kszo ci miast s parki, gdzie dzieci mog si dobrze bawi. Osoby niepe nosprawne Niestety tej grupie turystów nie mo emy proponowa odwiedzenia Albanii. Kraj nie jest przygotowany na przyj cie takich go ci. Kobiety w Albanii Albania jest spo ecze stwem, gdzie centraln postaci w rodzinie jest m czyzna. W miastach przyj te jest równouprawnienie kobiet, ale na wsiach oboj tnie czy muzu ma skich, czy chrze cija skich wygl da to nieco inaczej. Niemniej jednak o tym, e kobiety traktowane s obecnie zupe nie inaczej ni dawniej, wiadczy du a liczba kobiet na stanowiskach ministerialnych (wieloletnim ministrem spraw zagranicznych by a kobieta) i to, e s szefami rm prywatnych, zajmuj odpowiedzialne stanowiska w bankach. 54

18 Jak się ubierać Jak si ubierać Latem jest bardzo gor co i mo na chodzi w przewiewnej odzie y. Udaj c si w góry, pami tajmy, e rano b dziemy marzli nawet w najcieplejszych miesi cach, je li nie zabierzemy ze sob ciep ej odzie y. Zim nad brzegiem morza nie jest ciep o, przydaje si odzie zimowa, a w górach trzeba przygotowa si na du e opady niegu i niskie temperatury. Chocia znaczna wi kszo mieszka ców Albanii to muzu manie, nie mo na tego specjalnie odczu na ulicach, obserwuj c ich ubiory. Oczywi cie nie wchod my do ko cio ów i meczetów w lu nej odzie y, u m czyzn zaleca si d ugie spodnie i polo z r kawami, u kobiet spódnice poni ej kolan i zakryte ramiona. Toalety publiczne Toalety publiczne przewa nie znajduj si w okolicach g ównych ulic, zwykle pod ziemi. Z toalet i umywalek mo emy tak e korzysta w du ych restauracjach, w wi kszych kawiarniach i muzeach. Komunikacja Sie kolejowa jest bardzo s abo rozwini ta. Planuj c podró po Albanii samochodem, musimy si liczy z tym, e mo e ona trwa d u ej, ni zak adali my. Z powodu z ego stanu dróg musimy zapomnie o pr dko- ciach rozwijanych w Europie; w niektórych regionach, szczególnie na terenach górzystych, pr dko mo e by ograniczona nawet do 30 km/h. Piesi, niestety, nigdzie nie maj pierwsze stwa. Trzeba uwa a na skrzy owaniach z sygnalizacj wietln, poniewa samochody skr caj, cho piesi maj zielone wiat o. Je li chcemy przej przez jezdni w nieoznakowanym miejscu, raczej musimy lawirowa i uskakiwa przed nadje d aj cymi samochodami. Podró poci giem polecam tym, którzy maj czas i lubi taki rodek lokomocji. Podró samochodem Najwygodniej przemieszcza si po Albanii w asnym samochodem. Ca kowita d ugo dróg samochodowych wynosi km, z czego 7450 km to drogi g ówne. Nowe drogi maj d ugo czn 650 km. Niestety, kierowcy nie przestrzegaj przepisów, kto posiada wi kszy samochód, ten ma pierwsze stwo. Wcze niej cz ciej u ywano klaksonów, a rzadziej migaczy, dzi si to zmieni- o. W Albanii wystarczy nam zwyk e prawo jazdy (nie jest wymagane posiadanie mi dzynarodowego prawa jazdy). Jest du o warsztatów samochodowych, serwisów i myjni, ale posiadaj one prymitywne wyposa enie i niezbyt fachow obs ug, która paradoksalnie potra naprawi wszystko. O niebywa ej pomys owo ci Alba czyków wiadcz samochody dziwol gi zmajstrowane wed ug ich w asnych pomys ów i b d ce jak by si zdawa o zaprzeczeniem nauk technicznych. Jednak niezmiennie od wielu lat te niezwyk e pojazdy przemierzaj z e alba skie drogi. Stacje benzynowe przy g ównych drogach s na poziomie europejskim. Mo na kupi benzyn bezo owiow i zwyk oraz dwa rodzaje oleju nap dowego: ta szy produkcji miejscowej i dro szy z importu. Kupujmy raczej ten ostatni. W mniejszych miejscowo ciach z dala od g ównych dróg mo na spotka samotny dystrybutor z olejem nap dowym, ale lepiej zatankowa do pe na, zanim zjedziemy z g ównej drogi. W niektórych stacjach mo na te kupi autogaz. INFORMACJE PRAKTYCZNE 55

19 Podróż samochodem INFORMACJE PRAKTYCZNE Dystrybutor w Parku Narodowym Qafë e Shtamës W miastach i na drogach jest wielu policjantów, którzy cz sto zatrzymuj samochody z zagraniczn rejestracj, poniewa wielu Alba czyków je dzi takimi samochodami, nie przestrzegaj c przepisów celnych i podatkowych. Oczywi cie ka dy, kto z amie przepisy, mo e spodziewa si ukarania, a szczególnie je li wjedzie na teren, gdzie obowi zuje zakaz ruchu. Kara wynosi najcz ciej kilkaset leków. Wi kszo policjantów mówi tylko po alba sku, ale to nie przeszkadza im w prowadzeniu konwersacji z turystami. Przepisy s zgodne z europejskimi, tylko nie za bardzo przestrzegane. Oznakowanie dróg pozostawia wiele do yczenia, cho zale y to te od rejonu, w którym si znajdujemy. Specjalno ci alba sk jest ograniczanie ruchu ko owego w okre lonym czasie; szczególnie w miastach na g ównych ulicach wprowadza si zakaz wje d ania samochodami na te odcinki, gdzie wieczorami spaceruj mieszka cy. Oczywi cie w takich miastach ruch skierowywany jest na inne ulice b d na obwodnic. Zdarza si te, e z powodu t oku w mie cie mo emy zosta skierowani na obwodnic. Je eli parkujemy, to róbmy to w taki sam sposób jak inni. Na ulicach do rzadko ci nale p atne parkingi (me pagese). Du o jest parkingów strze onych, które zape niaj si najcz ciej na noc. Przed rokiem 1991 w Albanii istnia zakaz posiadania samochodu przez osoby prywatne. Z tego powodu sie dróg i jej infrastruktura jest prymitywna. Po zmianie sytemu do kraju sprowadzane by y samochody u ywane w bardzo z ym stanie technicznym i dlatego na poboczach dróg sta o pe no wraków. G ówne drogi s w tej chwili odnawiane, ale tam, gdzie istniej stare drogi, przygotujmy si na z nawierzchni oraz na brak znaków drogowych i sygnalizacji. Drogi budowane w ostatnich latach s ju na poziomie europejskim. 56

20 Proponowane trasy Uwa nie i ostro nie nale y prowadzi samochód, bo jest wielu ma o do wiadczonych kierowców, a pozostali trudno przyzwyczajaj si do zwi kszonego ruchu drogowego. Nigdy nie jed my szybko, gdy nawet na drodze szybkiego ruchu mo e kto przechodzi. Na pozosta ych drogach cz sto spotkamy zwierz ta i zaprz gi konne b d przebiegaj ce dzieci. Du ym niebezpiecze stwem s kierowcy, którzy cz sto zatrzymuj si na rodkowym pasie czy na zakr tach, z niewiadomych przyczyn naciskaj klakson, a przy ruszaniu nie u ywaj migaczy, tylko zaje d aj drog. Cz sto zdarzaj si wypadki z powodu du ych pr dko ci, poniewa kierowcy nie potra oceni sytuacji na drodze. Na prowincji na drogi odprowadza si wody deszczowe i pe no jest ka u przy myjniach samochodowych. Na wiejskich drogach, w celu zmuszenia do zmniejszenia pr dko ci, ustawia si ró nego rodzaju atrapy, np. le cego policjanta. Proponowane trasy W Albanii dopiero od 2003 r. zacz to wprowadza numeracj dróg (na wielu mapach nadal jej brakuje). Nowe drogi s numerowane i oznaczane niebiesk tablic, np. droga z Tirany do Durres ma nr 2, a z Vlory do Szkodry nr 52. Je li chcemy zwiedza Albani samochodem, proponuj trzyma si ni ej opisanych tras. Wje d amy od strony Hani i Hoti, które le y na brzegu Jeziora Szkoderskiego. Do Szkodry prowadzi stara droga, która jest obecnie remontowana. Niedaleko granicy, skr caj c w lewo, mo emy uda si w kierunku Vermosh, ale samemu i samochodem osobowym lepiej nie próbujmy, daleko nie zajedziemy. Droga do Szkodry prowadzi przez Bajzë i Koplik. (Z Koplik mo emy odbi do Theth, miejscowo ci po o onej w Górach Pó nocnoalba skich, ale droga jest przejezdna tylko dla samochodów ci arowych i terenowych). Wje d amy od strony Ulcinj w Czarnogórze przez Muriqan. St d dobra droga prowadzi do Szkodry przy górze zamkowej, gdzie przez w ski drewniany most przejedziemy przez rzek Bunës. Wje d amy od strony Kosowa. Udaj c si w kierunku Szkodry, jedziemy przez Kukës, dalej przez Pukë, a potem przez Vau i Dejës. Z Kosowa, jad c na po udnie, wybieramy drog w kierunku Rubik i przy Milot docieramy do nowej g ównej drogi. Szkodrę opuszczamy przy mo cie na rzece Drin. Od tego miejsca do Tirany przez Lezhę prowadzi droga w dobrym stanie. Stara droga znajduj ca si u podnó a wzgórz jest mocno zniszczona. W Fushë-Krujë mo emy wybiera mi dzy kierunkami do Kruji, Tirany albo Durres (jednocze nie na lotnisko Rinas). Wybieraj c ostatni kierunek, dojedziemy te do Vlory. Z Fushë-Kruji prowadzi dobra, ale zat oczona, droga do Tirany. Je eli mamy do dyspozycji kilka dni i chcemy zwiedzi rodkową Albanię, proponuj zatrzyma si w Tiranie albo w Durres. St d mamy blisko do wielu bardzo interesuj cych miejsc historycznych, takich jak: Berat, Apollonia, Ardenica. Drogi s tam dobre, stanowi fragment europejskiego korytarza drogowego nr 8 między Durres i Stambułem przez Elbasan. Dobra droga prowadzi na po udnie do Fier. Je li chcemy podziwia pi kne górskie widoki, powinni- my wybra drog mi dzy Elbasan a Tiraną, niestety bardzo kr t. Je li mamy wi cej czasu, warto zobaczy południową Albanię. INFORMACJE PRAKTYCZNE 57

Biuro Ruchu Drogowego

Biuro Ruchu Drogowego KOMENDA GŁÓWNA G POLICJI Biuro Ruchu Drogowego Kampania pod hasłem ODBLASKI ŻYCIA W okresie od stycznia do października 2008 roku miało miejsce: 40 725 wypadków drogowych, w wyniku których 51 987 osób

Bardziej szczegółowo

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W 2007 ROKU

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W 2007 ROKU TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W 2007 ROKU Źródłem danych o stanie i wykorzystaniu turystycznych obiektów zbiorowego zakwaterowania jest stałe badanie statystyczne Głównego Urzędu Statystycznego,

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE DLA KIEROWCÓW

INFORMACJE DLA KIEROWCÓW INFORMACJE DLA KIEROWCÓW Prawo jazdy Kierowcy pojazdów mechanicznych mogą prowadzić samochody na terenie Szwecji na podstawie polskiego prawa jazdy i polskiego świadectwa kwalifikacji. Niezależnie od okresu

Bardziej szczegółowo

Rozdział I Postanowienia ogólne

Rozdział I Postanowienia ogólne ZAŁĄCZNIK do Zarządzenia nr 1/10 z dnia 19 kwietnia 2010r INSTRUKCJA wydawania poleceń wyjazdów służbowych i rozliczania podróży służbowych pracownikom Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Baruchowie na

Bardziej szczegółowo

1. NAUCZANIE JĘZYKÓW NOWOŻYTNYCH (OBOWIĄZKOWYCH) W RAMACH PROGRAMU STUDIÓW STACJONARNYCH (CYKL A I B) I NIESTACJONARNYCH

1. NAUCZANIE JĘZYKÓW NOWOŻYTNYCH (OBOWIĄZKOWYCH) W RAMACH PROGRAMU STUDIÓW STACJONARNYCH (CYKL A I B) I NIESTACJONARNYCH 1 Szczegółowe przepisy wykonawcze na rok akadem. 2010/11 wprowadzające w życie Zarządzenie Rektora PWT we Wrocławiu w sprawie nauczania języków obcych na PWT we Wrocławiu z dnia 29 września 2009 r. 1.

Bardziej szczegółowo

Regulamin. I edycji. Konkursu Teatralnego. Gdyńskie Centrum Filmowe, 28-30 września 2016 roku.

Regulamin. I edycji. Konkursu Teatralnego. Gdyńskie Centrum Filmowe, 28-30 września 2016 roku. Regulamin I edycji Konkursu Teatralnego Gdyńskie Centrum Filmowe, 28-30 września 2016 roku. 1. Organizator Organizatorami Festiwalu są: A) Stowarzyszenie Scena Kultury B) Miasto Gdynia 2. Miejsce oraz

Bardziej szczegółowo

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Druk: Drukarnia VIVA Copyright by Infornext.pl ISBN: 978-83-61722-03-8 Wydane przez Infornext Sp. z o.o. ul. Okopowa 58/72 01 042 Warszawa www.wieszjak.pl Od

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci z Zaburzeniami Genetycznymi Urlop bezpłatny a prawo do zasiłków związanych z chorobą i macierzyństwem

Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci z Zaburzeniami Genetycznymi Urlop bezpłatny a prawo do zasiłków związanych z chorobą i macierzyństwem Źródło: http://podatki.pl Co o urlopie bezpłatnym stanowi Kodeks pracy Zgodnie z Kodeksem pracy pracodawca może udzielić pracownikowi, na jego pisemny wniosek, urlopu bezpłatnego (art. 174 kp). Pracodawca,

Bardziej szczegółowo

Scenariusz 1. 3. Zbiórka w kręgu. Rozmowa z dziećmi na temat przeprowadzonych zabaw.

Scenariusz 1. 3. Zbiórka w kręgu. Rozmowa z dziećmi na temat przeprowadzonych zabaw. Scenariusz 1 Temat: Swobodny ruch na boisku szkolnym i uporządkowany ruch drogowy wycieczka po najbliższej okolicy. Ogólne zasady poruszania się po drogach. Cel zajęć: Uświadomienie dzieciom konieczności

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ.

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. I. UWAGI OGÓLNE. 1. Dostarczanie posiłków, ich przechowywanie i dystrybucja musza odbywać się w warunkach zapewniających

Bardziej szczegółowo

Opis. Ciekawe miejsca w Wiedniu:

Opis. Ciekawe miejsca w Wiedniu: Wiedeń Opis Cena od: 1500 PLN Liczba dni: 4 dni Kraj: Austria Wiedeń to stolica Austrii, leży u stóp Lasów Wiedeńskich, północno-wschodniego pogórza Alp. Położony jest przy skrzyżowaniu starych szlaków

Bardziej szczegółowo

Wychowanie komunikacyjne

Wychowanie komunikacyjne Wychowanie komunikacyjne Kluczowym zadaniem szkoły i każdego w niej pracującego nauczyciela jest wyposażenie uczniów w wiadomości i umiejętności oraz nawyki niezbędne do bezpiecznego zachowania się na

Bardziej szczegółowo

PROJEKT EDUKACYJNY BEZPIECZNY PRZEDSZKOLAK

PROJEKT EDUKACYJNY BEZPIECZNY PRZEDSZKOLAK PROJEKT EDUKACYJNY BEZPIECZNY PRZEDSZKOLAK Opracowały: Katarzyna Szpulecka Anna Wróblewska Gębice 2015 PRIORYTET: WSPÓLNIE PRZESTRZEGAMY ZASAD BEZPIECZEŃSTWA NA TERENIE PRZEDSZKOLA I POZA NIM, ZE SZCZEGÓLNYM

Bardziej szczegółowo

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Jesteś tu: Bossa.pl Kurs giełdowy - Część 10 Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Kontrakt terminowy jest umową pomiędzy dwiema stronami, z których jedna zobowiązuje się do nabycia a druga do

Bardziej szczegółowo

UMOWA NA USŁUGI PRZEWOZOWE TRASA NR

UMOWA NA USŁUGI PRZEWOZOWE TRASA NR Załącznik Nr 2A UMOWA NA USŁUGI PRZEWOZOWE TRASA NR zawarta w dniu... r. w Morawicy pomiędzy Gminą Morawica reprezentowaną przez: zwaną dalej w treści umowy Organizatorem przewozu, a Firmą - reprezentowaną

Bardziej szczegółowo

Reguła Życia. spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13

Reguła Życia. spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13 spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13 Reguła życia, to droga do świętości; jej sens można również określić jako: - systematyczna praca nad sobą - postęp duchowy - asceza chrześcijańska

Bardziej szczegółowo

. Wiceprzewodniczący

. Wiceprzewodniczący Uchwała Nr 542/LVI/2014 Rady Miasta Ostrołęki z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Wieloletniego Programu Osłonowego w zakresie pomocy społecznej Pomoc w zakresie dożywiania w mieście Ostrołęka

Bardziej szczegółowo

Postrzeganie reklamy zewnętrznej - badania

Postrzeganie reklamy zewnętrznej - badania Według opublikowanych na początku tej dekady badań Demoskopu, zdecydowana większość respondentów (74%) przyznaje, że w miejscowości, w której mieszkają znajdują się nośniki reklamy zewnętrznej (specjalne,

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku w sprawie określenia trybu powoływania członków oraz organizacji i trybu działania Będzińskiej Rady Działalności Pożytku Publicznego. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH L.Dz.FZZ/VI/912/04/01/13 Bydgoszcz, 4 stycznia 2013 r. Szanowny Pan WŁADYSŁAW KOSINIAK - KAMYSZ MINISTER PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Uwagi Forum Związków Zawodowych do projektu ustawy z dnia 14 grudnia

Bardziej szczegółowo

Wrocław, dnia 14 grudnia 2015 r. Poz. 5734 UCHWAŁA NR XVI/96/15 RADY MIEJSKIEJ W BOGUSZOWIE-GORCACH. z dnia 30 listopada 2015 r.

Wrocław, dnia 14 grudnia 2015 r. Poz. 5734 UCHWAŁA NR XVI/96/15 RADY MIEJSKIEJ W BOGUSZOWIE-GORCACH. z dnia 30 listopada 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA DOLNOŚLĄSKIEGO Wrocław, dnia 14 grudnia 2015 r. Poz. 5734 UCHWAŁA NR XVI/96/15 RADY MIEJSKIEJ W BOGUSZOWIE-GORCACH z dnia 30 listopada 2015 r. w sprawie ustalenia trybu udzielania

Bardziej szczegółowo

Zamawiający potwierdza, że zapis ten należy rozumieć jako przeprowadzenie audytu z usług Inżyniera.

Zamawiający potwierdza, że zapis ten należy rozumieć jako przeprowadzenie audytu z usług Inżyniera. Pytanie nr 1 Bardzo prosimy o wyjaśnienie jak postrzegają Państwo możliwość przeliczenia walut obcych na PLN przez Oferenta, który będzie składał ofertę i chciał mieć pewność, iż spełnia warunki dopuszczające

Bardziej szczegółowo

Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą

Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą 1. 1. Opis Oferty 1.1. Oferta Usługi z ulgą (dalej Oferta ), dostępna będzie w okresie od 16.12.2015 r. do odwołania, jednak nie dłużej niż do dnia 31.03.2016 r.

Bardziej szczegółowo

Budowa bytomskiego odcinka Obwodnicy Północnej Aglomeracji Górnośląskiej Etap II oraz Etap III

Budowa bytomskiego odcinka Obwodnicy Północnej Aglomeracji Górnośląskiej Etap II oraz Etap III Budowa bytomskiego odcinka Obwodnicy Północnej Aglomeracji Górnośląskiej Etap II oraz Etap III Efekt prorozwojowy inwestycji: Układ komunikacyjny Bytomia wpleciony jest w sieć drogową Aglomeracji Górnośląskiej,

Bardziej szczegółowo

MANEWRY NA DRODZE WŁĄCZANIE SIĘ DO RUCHU

MANEWRY NA DRODZE WŁĄCZANIE SIĘ DO RUCHU MANEWRY NA DRODZE Poruszając się rowerem po drogach napotykasz na innych uczestników ruchu drogowego - pieszych i poruszających się różnymi pojazdami. Czasem możesz natknąć się na nieruchomą przeszkodę.

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

ZASADY. przyznawania zwrotu kosztów przejazdu i zakwaterowania w Powiatowym Urzędzie Pracy w Nowym Dworze Gdańskim

ZASADY. przyznawania zwrotu kosztów przejazdu i zakwaterowania w Powiatowym Urzędzie Pracy w Nowym Dworze Gdańskim ZASADY przyznawania zwrotu kosztów przejazdu i zakwaterowania w Powiatowym Urzędzie Pracy w Nowym Dworze Gdańskim I Postanowienie ogólne Podstawa prawna: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

KARTA INFORMACYJNA USŁUGI PRZYZNANIE DODATKU AKTYWIZACYJNEGO

KARTA INFORMACYJNA USŁUGI PRZYZNANIE DODATKU AKTYWIZACYJNEGO URZĄD PRACY Węgierska 146, 33-300 Nowy Sącz, Tel. 0048 18 442-91-08, 442-91-10, 442-91-13, Fax.0048 18 442-99-84, e-mail: krno@praca.gov.pl http://www.sup.nowysacz.pl, NIP 734-102-42-70, REGON 492025071,

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 52/2015. Wójta Gminy Jemielno. z dnia 24 lipca 2015 roku

Zarządzenie Nr 52/2015. Wójta Gminy Jemielno. z dnia 24 lipca 2015 roku Zarządzenie Nr 52/2015 Wójta Gminy Jemielno z dnia 24 lipca 2015 roku w sprawie: zasad ustalenia zwrotu kosztów przejazdu uczniów i dzieci niepełnosprawnych oraz ich rodziców, opiekunów lub opiekunów prawnych

Bardziej szczegółowo

Druhno druŝynowa! Druhu druŝynowy!

Druhno druŝynowa! Druhu druŝynowy! Druhno druŝynowa! Druhu druŝynowy! Oddaję w Twoje ręce krótki poradnik, dotyczący zagadnień, związanych z bezpieczeństwem podczas wycieczek pieszych. Jest to podręczny zbiór zasad, obowiązujących podczas

Bardziej szczegółowo

Regulamin wynagradzania pracowników niepedagogicznych zatrudnionych w Publicznym Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Dąbrówce. I. Postanowienia ogóle

Regulamin wynagradzania pracowników niepedagogicznych zatrudnionych w Publicznym Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Dąbrówce. I. Postanowienia ogóle Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 6/09/10 z dnia 17 grudnia 2009 r. Dyrektora Publicznego Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Dąbrówce Regulamin wynagradzania pracowników niepedagogicznych zatrudnionych

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

a) Serwis BMW i MINI - Przedsiębiorstwo Handlowe Smorawiński i Spółka Wojciech

a) Serwis BMW i MINI - Przedsiębiorstwo Handlowe Smorawiński i Spółka Wojciech REGULAMIN USŁUGI DOOR TO DOOR Usługa realizowana jest przez Przedsiębiorstwo Handlowe Smorawiński i Spółka Wojciech Smorawiński i Andrzej Smorawiński spółkę jawną z siedzibą w Poznaniu, ul. Obornicka 235,

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? Cele: - rozpoznawanie oznak stresu, - rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, - dostarczenie wiedzy na temat sposobów

Bardziej szczegółowo

CO Z TĄ SZTUKĄ ZROBIĆ

CO Z TĄ SZTUKĄ ZROBIĆ ????? CO Z TĄ SZTUKĄ ZROBIĆ Odpowiadaliście już na pytanie, co to jest zabytek i dzieło sztuki (KONTEKSTY, możecie jeszcze raz posłuchać informacji o zabytku w naszej szafie dźwiękowej). Nauczyliście się

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA. z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu

UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA. z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu Na podstawie art. 18 ust 2 pkt 9 lit. h ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY

POWIATOWY URZĄD PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY ul. Piłsudskiego 33, 33-200 Dąbrowa Tarnowska tel. (0-14 ) 642-31-78 Fax. (0-14) 642-24-78, e-mail: krda@praca.gov.pl Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 5/2015 Powiatowej Rady Rynku Pracy

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE

SPRAWOZDANIE FINANSOWE SPRAWOZDANIE FINANSOWE Za okres: od 01 stycznia 2013r. do 31 grudnia 2013r. Nazwa podmiotu: Stowarzyszenie Przyjaciół Lubomierza Siedziba: 59-623 Lubomierz, Plac Wolności 1 Nazwa i numer w rejestrze: Krajowy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr III/7/2010 Rady Miejskiej w Górze Kalwarii z dnia 30 grudnia 2010 r.

UCHWAŁA Nr III/7/2010 Rady Miejskiej w Górze Kalwarii z dnia 30 grudnia 2010 r. UCHWAŁA Nr III/7/2010 Rady Miejskiej w Górze Kalwarii z dnia 30 grudnia 2010 r. w sprawie określenia planu dofinansowania form doskonalenia zawodowego i ustalenia maksymalnej kwoty dofinansowania na doskonalenie

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych ciosów jaki może nas spotkać w związku z dugą osobą jest

Bardziej szczegółowo

a) 1, 3, 6 b) 1, 3, 4 c) 2, 3, 4

a) 1, 3, 6 b) 1, 3, 4 c) 2, 3, 4 1. Aby otrzymać kartę rowerową, powinieneś znać zasady dotyczące bezpiecznego poruszania się po drogach publicznych. Wymagane jest też, aby rower posiadał obowiązkowe wyposażenie. Który punkt nie wymienia

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu.

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu. Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu Regulamin Zarządu Stowarzyszenia Przyjazna Dolina Raby Art.1. 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE. z dnia... 2016 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE. z dnia... 2016 r. Projekt UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE z dnia... 2016 r. w sprawie określenia zasad przyznawania, wysokości i otrzymywania diet oraz zwrotu kosztów podróży przysługujących Radnym Rady Miasta Kielce Na

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ PRACA ZAROBKOWA EMERYTÓW I RENCISTÓW A PROBLEM BEZROBOCIA BS/80/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MAJ 2002

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ PRACA ZAROBKOWA EMERYTÓW I RENCISTÓW A PROBLEM BEZROBOCIA BS/80/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MAJ 2002 CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

DANE WYJŚCIOWE DO PROJEKTOWANIA DROGI. Droga /powiatowa Nr..1937B..Stara Łomża Siemień Rybno - Pniewo.. (nazwa całego ciągu drogi)

DANE WYJŚCIOWE DO PROJEKTOWANIA DROGI. Droga /powiatowa Nr..1937B..Stara Łomża Siemień Rybno - Pniewo.. (nazwa całego ciągu drogi) DANE WYJŚCIOWE DO PROJEKTOWANIA DROGI Droga /powiatowa Nr..1937B..Stara Łomża Siemień Rybno - Pniewo.. (nazwa całego ciągu drogi) na terenie gminy..łomża.. w woj.....podlaskie... I. STAN ISTNIEJĄCY 1.

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZWROTÓW KOSZTÓW DOJAZDU. Informacje ogólne

REGULAMIN ZWROTÓW KOSZTÓW DOJAZDU. Informacje ogólne REGULAMIN ZWROTÓW KOSZTÓW DOJAZDU Informacje ogólne 1. Niniejszy regulamin określa warunki zwrotu kosztów dojazdu na szkolenia w ramach projektu Deutsch-Polnische Kooperation (polsko-niemiecka współpraca)

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

3 4 5 Zasady udzielania urlopów 6 7 8

3 4 5 Zasady udzielania urlopów 6 7 8 Zarządzenie nr 143 z dnia 27 listopada 2012 Dyrektora Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w sprawie zasad wykorzystania urlopów wypoczynkowych przez nauczycieli akademickich Na podstawie 27 ust

Bardziej szczegółowo

Umowa o pracę zawarta na czas nieokreślony

Umowa o pracę zawarta na czas nieokreślony Umowa o pracę zawarta na czas nieokreślony Uwagi ogólne Definicja umowy Umowa o pracę stanowi dokument stwierdzający zatrudnienie w ramach stosunku pracy. Według ustawowej definicji jest to zgodne oświadczenie

Bardziej szczegółowo

Rady dla kąpiących się. Kąp się tylko w wyznaczonych miejscach. Wchodź do wody wyłącznie pod opieką rodziców lub innych dorosłych opiekunów.

Rady dla kąpiących się. Kąp się tylko w wyznaczonych miejscach. Wchodź do wody wyłącznie pod opieką rodziców lub innych dorosłych opiekunów. Jak bezpiecznie spędzić wakacje? Nakazy i zakazy Rady dla kąpiących się Kąp się tylko w wyznaczonych miejscach. Wchodź do wody wyłącznie pod opieką rodziców lub innych dorosłych opiekunów. Pamiętaj! Skoki

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXXVI/387/09 Rady Miejskiej w Stargardzie Szczecińskim z dnia 24 listopada 2009r.

Uchwała Nr XXXVI/387/09 Rady Miejskiej w Stargardzie Szczecińskim z dnia 24 listopada 2009r. Uchwała Nr XXXVI/387/09 Rady Miejskiej w Stargardzie Szczecińskim z dnia 24 listopada 2009r. w sprawie ustalenia trybu udzielania i rozliczania dotacji dla szkół i placówek niepublicznych oraz trybu i

Bardziej szczegółowo

Wnioskodawcy. Warszawa, dnia 15 czerwca 2011 r.

Wnioskodawcy. Warszawa, dnia 15 czerwca 2011 r. Warszawa, dnia 15 czerwca 2011 r. My, niŝej podpisani radni składamy na ręce Przewodniczącego Rady Dzielnicy Białołęka wniosek o zwołanie nadzwyczajnej sesji Rady dzielnicy Białołęka. Jednocześnie wnioskujemy

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto inwestować w promocję projektu od chwili jego narodzin

Dlaczego warto inwestować w promocję projektu od chwili jego narodzin Dlaczego warto inwestować w promocję projektu od chwili jego narodzin Aneta Prymaka, Dorota Stojda Dział Informacji i Marketingu Centrum Nauki Kopernik W promocję projektu warto zainwestować w celu: znalezienia

Bardziej szczegółowo

Formularz Zgłoszeniowy propozycji zadania do Szczecińskiego Budżetu Obywatelskiego na 2016 rok

Formularz Zgłoszeniowy propozycji zadania do Szczecińskiego Budżetu Obywatelskiego na 2016 rok Formularz Zgłoszeniowy propozycji zadania do Szczecińskiego Budżetu Obywatelskiego na 2016 rok 1. KONTAKT DO AUTORA/AUTORÓW PROPOZYCJI ZADANIA (OBOWIĄZKOWE) UWAGA: W PRZYPADKU NIEWYRAŻENIA ZGODY PRZEZ

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 533/2013 Wójta Gminy Dziemiany z dnia 31 stycznia 2013 roku

Zarządzenie Nr 533/2013 Wójta Gminy Dziemiany z dnia 31 stycznia 2013 roku Zarządzenie Nr 533/2013 z dnia 31 stycznia 2013 roku w sprawie ustalenia zasad rozliczania kosztów związanych z podróżą służbową pracowników Urzędu Gminy w Dziemianach oraz kierowników jednostek organizacyjnych

Bardziej szczegółowo

STATUT FUNDACJI ING DZIECIOM

STATUT FUNDACJI ING DZIECIOM Jednolity tekst Statutu Fundacji ING Dzieciom na dzień 3.06.2014 STATUT FUNDACJI ING DZIECIOM 1 Fundację Banku Śląskiego ustanowiono aktem notarialnym w dniu 18 kwietnia 1991r. (Repertorium A Państwowe

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA W KLASIE II

KRYTERIA OCENIANIA W KLASIE II EDUKACJA POLONISTYCZNA POROZUMIEWANIE SIĘ I KULTURA JEZYKA słuchanie i rozumienie wypowiedzi innych udział w rozmowie wypowiedzi ustne CZYTANIE czytanie i rozumienie opracowanych tekstów rozumienie słuchanych

Bardziej szczegółowo

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Wskaźnik mierzy liczbę osób odbywających karę pozbawienia wolności, które rozpoczęły udział w projektach.

Wskaźnik mierzy liczbę osób odbywających karę pozbawienia wolności, które rozpoczęły udział w projektach. Załącznik 12 Wskaźniki kluczowe PO WER, PI 9i Aktywne włączenie, w tym z myślą o promowaniu równych szans oraz aktywnego uczestnictwa i zwiększaniu szans na zatrudnienie Typ wskaźnika (,, długoterminowy)

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 30 listopada 2013 r. Zarz d Dzielnicy Białoł ka m.st. Warszawy INTERPELACJA NR 436

Warszawa, 30 listopada 2013 r. Zarz d Dzielnicy Białoł ka m.st. Warszawy INTERPELACJA NR 436 Rada Dzielnicy Białoł ka m. st. Warszawy ul. Modli ska 197, pok. 123, 03-122 Warszawa, tel. (22) 51 03 110, fax (22) 676 69 14, bialoleka.wor@um.warszawa.pl, www.bialoleka.waw.pl radny dzielnicy Białoł

Bardziej szczegółowo

KLAUZULE ARBITRAŻOWE

KLAUZULE ARBITRAŻOWE KLAUZULE ARBITRAŻOWE KLAUZULE arbitrażowe ICC Zalecane jest, aby strony chcące w swych kontraktach zawrzeć odniesienie do arbitrażu ICC, skorzystały ze standardowych klauzul, wskazanych poniżej. Standardowa

Bardziej szczegółowo

Eksperyment,,efekt przełomu roku

Eksperyment,,efekt przełomu roku Eksperyment,,efekt przełomu roku Zapowiedź Kluczowe pytanie: czy średnia procentowa zmiana kursów akcji wybranych 11 spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie (i umieszczonych już

Bardziej szczegółowo

RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYśKOWYCH W POWIECIE GOŁDAPSKIM W 2012 ROKU

RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYśKOWYCH W POWIECIE GOŁDAPSKIM W 2012 ROKU POWIATOWY URZĄD PRACY W GOŁDAPI ul. śeromskiego 18, 19-500 GOŁDAP (087) 615-03-95, www.goldap.pup.gov.pl, e-mail: olgo@praca.gov.pl RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYśKOWYCH W POWIECIE GOŁDAPSKIM W 2012

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia

UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia Druk Nr Projekt z dnia UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia w sprawie ustalenia stawek opłat za zajęcie pasa drogowego dróg krajowych, wojewódzkich, powiatowych i gminnych na cele nie związane z budową,

Bardziej szczegółowo

Umowa nr.. /. Klient. *Niepotrzebne skreślić

Umowa nr.. /. Klient. *Niepotrzebne skreślić Umowa nr.. /. zawarta dnia w, pomiędzy: Piotr Kubala prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą Piotr Kubala JSK Edukacja, 41-219 Sosnowiec, ul. Kielecka 31/6, wpisanym do CEIDG, NIP: 644 273 13 18,

Bardziej szczegółowo

Warszawa Przyjazna Seniorom

Warszawa Przyjazna Seniorom Katalog ofert Warszawa Przyjazna Seniorom W przyjętym przez Radę m.st. Warszawy Programie Warszawa Przyjazna Seniorom na lata 2013-2020 określono cele i działania Miasta, które mają na celu podniesienie

Bardziej szczegółowo

MUP.PK.III.SG.371-74/08 Lublin, dnia 30.05.2008 r.

MUP.PK.III.SG.371-74/08 Lublin, dnia 30.05.2008 r. MUP.PK.III.SG.371-74/08 Lublin, dnia 30.05.2008 r. Zaproszenie do składania informacji dotyczących organizacji szkolenia Spawanie metodą 111 (ręczne spawanie łukowe) i spawanie metodą 311 (spawanie acetylenowo-tlenowe)

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej(WPF) Gminy Dmosin na lata 2016 2027 ujętej w załączniku Nr 1

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej(WPF) Gminy Dmosin na lata 2016 2027 ujętej w załączniku Nr 1 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XV/83/15 Rady Gminy Dmosin z dnia 30 grudnia 2015 r. Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej(WPF) Gminy Dmosin na lata 2016 2027 ujętej w załączniku Nr 1 I. Objaśnienia

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach Na podstawie art. 95a ustawy

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE. z dnia 2006 r. w sprawie uprawiania żeglarstwa

ROZPORZĄDZENIE. z dnia 2006 r. w sprawie uprawiania żeglarstwa Projekt z dnia 14 kwietnia 2006 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPORTU 1 z dnia 2006 r. w sprawie uprawiania żeglarstwa Na podstawie art.53a ust.6 ustawy z dnia 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej ( Dz.

Bardziej szczegółowo

jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.

jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Praktyczny poradnik Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W zakładce "wnioski

Bardziej szczegółowo

WZP.DZ.3410/35/1456/2011 Wrocław, 26 maja 2011 r.

WZP.DZ.3410/35/1456/2011 Wrocław, 26 maja 2011 r. Do uczestników postępowania o udzielenie zamówienia publicznego WZP.DZ.3410/35/1456/2011 Wrocław, 26 maja 2011 r. ZP/PO/45/2011/WED/8 Dotyczy: postępowania o udzielenie zamówienia publicznego na: Przygotowanie

Bardziej szczegółowo

Przyznanie dodatku aktywizacyjnego

Przyznanie dodatku aktywizacyjnego Rynek 1, 33-300 Nowy Sącz, tel. 0048 18 44-86-500, 443-53-08, fax. 0048 18 443-78-63, e-mail: urzad@nowysacz.pl, http://www.nowysacz.pl NIP: 734-001-67-07, REGON: 000640165, kod terytorialny GUS: 12 62

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XVI-211/2016 Rady Miejskiej w Lęborku z dnia 1 lutego 2016 r.

UCHWAŁA NR XVI-211/2016 Rady Miejskiej w Lęborku z dnia 1 lutego 2016 r. UCHWAŁA NR XVI-211/2016 Rady Miejskiej w Lęborku z dnia 1 lutego 2016 r. w sprawie: wyrażenia zgody na nieodpłatne przekazanie na rzecz PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. z siedzibą w Warszawie, ul. Targowa

Bardziej szczegółowo

STATUT FUNDACJI ŚCIĘGOSZÓW. Postanowienia ogólne

STATUT FUNDACJI ŚCIĘGOSZÓW. Postanowienia ogólne STATUT FUNDACJI ŚCIĘGOSZÓW Postanowienia ogólne 1 1. Fundacja pod nazwą Fundacja Ścięgoszów, zwana dalej Fundacją ustanowiona przez Łukasza Perkowskiego Olgę Sobkowicz zwanych dalej fundatorami, aktem

Bardziej szczegółowo

Opinie Polaków na temat zniesienie granic wewnętrznych w UE w rok po wejściu Polski do strefy Schengen

Opinie Polaków na temat zniesienie granic wewnętrznych w UE w rok po wejściu Polski do strefy Schengen Opinie Polaków na temat zniesienie granic wewnętrznych w UE w rok po wejściu Polski do strefy Schengen TNS OBOP dla Reprezentacji Komisji Europejskiej w Polsce grudzień 2008 Ośrodek Badania Opinii Publicznej

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN STYPENDIALNY FUNDACJI NA RZECZ NAUKI I EDUKACJI TALENTY

REGULAMIN STYPENDIALNY FUNDACJI NA RZECZ NAUKI I EDUKACJI TALENTY REGULAMIN STYPENDIALNY FUNDACJI NA RZECZ NAUKI I EDUKACJI TALENTY Program opieki stypendialnej Fundacji Na rzecz nauki i edukacji - talenty adresowany jest do młodzieży ponadgimnazjalnej uczącej się w

Bardziej szczegółowo

STATUT ZESPOŁU SZKÓŁ W MIĘKINI

STATUT ZESPOŁU SZKÓŁ W MIĘKINI STATUT ZESPOŁU SZKÓŁ W MIĘKINI 1 UWAGI OGÓLNE 1 Zespół Szkół w Miękini powołany został przez Radę Gminy Miękinia Uchwałą nr XX/149/04 Rady Gminy w Miękini z dnia 25 maja 2004r. w sprawie utworzenia Zespołu

Bardziej szczegółowo

Ewelina Chmielewicz ZASIŁEK RODZINNY

Ewelina Chmielewicz ZASIŁEK RODZINNY Ewelina Chmielewicz ZASIŁEK RODZINNY Komu przysługuje zasiłek rodzinny? Przysługuje on: rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka, który wystąpił z wnioskiem

Bardziej szczegółowo

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy)

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Położone w głębi lądu obszary Kalabrii znacznie się wyludniają. Zjawisko to dotyczy całego regionu. Do lat 50. XX wieku przyrost naturalny

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015

Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XIX/75/2011 Rady Miejskiej w Golinie z dnia 29 grudnia 2011 r. Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015

Bardziej szczegółowo

Jakość oferty edukacji kulturalnej w Warszawie Raport z badania

Jakość oferty edukacji kulturalnej w Warszawie Raport z badania Jakość oferty edukacji kulturalnej w Warszawie Raport z badania Wydział Badań i Analiz Centrum Komunikacji Społecznej Urząd m.st. Warszawy Warszawa, grudzień 2014 r. Informacje o badaniu Cel badania: diagnoza

Bardziej szczegółowo

OFERTA SPRZEDAŻY NIERUCHOMOŚCI - OŚRODEK WYPOCZYNKOWY

OFERTA SPRZEDAŻY NIERUCHOMOŚCI - OŚRODEK WYPOCZYNKOWY OFERTA SPRZEDAŻY NIERUCHOMOŚCI - OŚRODEK WYPOCZYNKOWY Świdwowiec, gmina Trzciel, województwo lubuskie Osoba do kontaktu Arkadiusz Kaczmarczyk tel. 505 246 379 OFERTA SPRZEDAŻY NIERUCHOMOŚCI Ośrodek Wypoczynkowy

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1.

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. P r o j e k t z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. W ustawie z dnia 18 września 2001 r. o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół (Dz.U. Nr 122, poz.

Bardziej szczegółowo

- PROJEKT - U M O W A

- PROJEKT - U M O W A Załącznik Nr 8 do SIWZ - PROJEKT - U M O W A zawarta w dniu.. w Dąbrowie pomiędzy Domem Pomocy Społecznej w Dąbrowie 95-047 Jeżów, Dąbrowa 1 zwanym dalej Zamawiającym reprezentowanym przez: Dyrektor Krzysztof

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XIV/ /16 RADY GMINY STARE BABICE. z dnia 28 stycznia 2016 r.

UCHWAŁA NR XIV/ /16 RADY GMINY STARE BABICE. z dnia 28 stycznia 2016 r. UCHWAŁA NR XIV/ /16 RADY GMINY STARE BABICE Projekt z dnia 28 stycznia 2016 r. w sprawie przyjęcia na 2016 rok planu dofinansowania form doskonalenia zawodowego nauczycieli Na podstawie art. 18 ust. 2

Bardziej szczegółowo

Wniosek o organizowanie prac interwencyjnych pracodawca składa do wybranego Powiatowego Urzędu Pracy.

Wniosek o organizowanie prac interwencyjnych pracodawca składa do wybranego Powiatowego Urzędu Pracy. Zatrudnianie niepełnosprawnych 1. Staż Staż pozwala osobie niepełnosprawnej nabyć praktyczne umiejętności do wykonywania pracy przez wykonywanie określonych zadań przewidzianych w programie stażu bez nawiązywania

Bardziej szczegółowo

Sprawiedliwi w filmie

Sprawiedliwi w filmie Sprawiedliwi w filmie Jak opowiadać o Sprawiedliwych? Kształtowanie pamięci o ratowaniu Żydów w czasie Zagłady w reprezentacjach filmowych i rejestracjach wideo. Autorzy: Katarzyna Kulińska, Wiktoria Miller,

Bardziej szczegółowo

U C H W A Ł A NR XIX/81/2008. Rady Gminy Ostrowite z dnia 21 maja 2008 roku. u c h w a l a s ię:

U C H W A Ł A NR XIX/81/2008. Rady Gminy Ostrowite z dnia 21 maja 2008 roku. u c h w a l a s ię: U C H W A Ł A NR XIX/81/2008 Rady Gminy Ostrowite z dnia 21 maja 2008 roku w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów. Na podstawie art. 90f. ustawy z dnia 7

Bardziej szczegółowo

Regulamin studenckich praktyk zawodowych w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Nowym Sączu

Regulamin studenckich praktyk zawodowych w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Nowym Sączu Regulamin studenckich praktyk zawodowych w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Nowym Sączu 1 1. Uczelnia organizuje studenckie praktyki zawodowe, zwane dalej "praktykami", przewidziane w planach studiów

Bardziej szczegółowo

ZASADY USTALANIA PODSTAWY WYMIARU SKŁADEK NA UBEZPIECZENIA EMERYTALNE I RENTOWE OSÓB PRZEBYWAJĄCYCH NA URLOPACH WYCHOWAWCZYCH

ZASADY USTALANIA PODSTAWY WYMIARU SKŁADEK NA UBEZPIECZENIA EMERYTALNE I RENTOWE OSÓB PRZEBYWAJĄCYCH NA URLOPACH WYCHOWAWCZYCH ZASADY USTALANIA PODSTAWY WYMIARU SKŁADEK NA UBEZPIECZENIA EMERYTALNE I RENTOWE OSÓB PRZEBYWAJĄCYCH NA URLOPACH WYCHOWAWCZYCH (aktualizacja od 1 września 2013 r.) Do 31 sierpnia 2013 r. podstawę wymiaru

Bardziej szczegółowo

Mapa umiejętności czytania, interpretacji i posługiwania się mapą Polski.

Mapa umiejętności czytania, interpretacji i posługiwania się mapą Polski. Mapa umiejętności czytania, interpretacji i posługiwania się mapą Polski. Uczeń: odczytuje z map informacje przedstawione za pomocą różnych metod kartograficznych Mapa i jej przeznaczenie Wybierając się

Bardziej szczegółowo

Część matematyczna sprawdzian 2013 r.

Część matematyczna sprawdzian 2013 r. Część matematyczna sprawdzian 2013 r. 1. Szyfr zabezpieczający zamek jest liczbą czterocyfrową podzielną przez 9. Trzy cyfry szyfru są już ustawione. Brakującą cyfrą jest A. 5 B. 2 C. 0 D. 9 4 2? 7 2.

Bardziej szczegółowo

Ustawienie wózka w pojeździe komunikacji miejskiej - badania. Prawidłowe ustawienie

Ustawienie wózka w pojeździe komunikacji miejskiej - badania. Prawidłowe ustawienie Ustawienie wózka w pojeździe komunikacji miejskiej - badania Przodem do kierunku jazdy? Bokiem? Tyłem? Jak ustawić wózek, aby w razie awaryjnego hamowania dziecko było jak najbardziej bezpieczne? Na te

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 16 grudnia 2009 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 16 grudnia 2009 r. Dziennik Ustaw Nr 221 17453 Poz. 1744 1744 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 16 grudnia 2009 r. w sprawie nale noêci pieni nych o nierzy zawodowych za przeniesienia, przesiedlenia i podró

Bardziej szczegółowo

Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE

Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE OKE Kraków 2012 Zadanie egzaminacyjne zostało opracowane

Bardziej szczegółowo