Zasady ustalania prawa właściwego dla dochodzenia roszczeń ofiar wypadków drogowych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zasady ustalania prawa właściwego dla dochodzenia roszczeń ofiar wypadków drogowych"

Transkrypt

1 DOROTA MAŚNIAK Zasady ustalania prawa właściwego dla dochodzenia roszczeń ofiar wypadków drogowych 1. DETERMINANTY USTALENIA WŁAŚCIWEGO PRAWA W dobie członkostwa Polski w Unii Europejskiej i otwarcia granic problem ustalania właściwego w danej sprawie cywilnej prawa wzrósł na znaczeniu. Rozwój motoryzacji przyczynił się do wzrostu rangi wypadków drogowych jako zdarzeń stanowiących źródło zobowiązań. Częściej dziś sędzia stoi przed zadaniem wyboru między porządkami prawnymi czy weryfikacji właściwości prawa zastosowanego przez powoda poszkodowanego. Zadanie jest tym trudniejsze, że stosunki powstałe na skutek wypadku drogowego mogą być nawiązywane pomiędzy różnymi podmiotami. Poza typowymi stosunkami, których stroną jest z jednej strony poszkodowany, a z drugiej sprawca i ubezpieczyciel jego odpowiedzialności cywilnej, roszczenia kierowane mogą być również do innych podmiotów powołanych celem ułatwienia dochodzenia roszczeń z tytułu szkód stanowiących następstwo wypadków powstałych za granicą lub spowodowanych przez pojazd zarejestrowany za granicą 1. Stosunek z elementem obcym (stosunek międzynarodowy) to taki stosunek, który nie jest w całości zamknięty w obrębie jednego państwa (państwa, w którym dokonywana jest jego ocena). Powiązanie z obcym obszarem prawnym może nastąpić za pośrednictwem różnych czynników, np. miejsca zamieszkania lub siedziby przynajmniej jednej strony danego stosunku bądź miejsca zdarzenia będącego jego źródłem 2. Jeżeli element obcy z uwagi na swoją wagę powoduje ciążenie danego stosunku do innego sytemu prawnego, wówczas rodzi to konieczność wskazania prawa właściwego dla oceny tego stosunku przez zastosowanie odpowiednich norm prawa kolizyjnego. Tradycyjnymi łącznikami, rozumianymi jako elementy normy kolizyjnej wiążącej dany zakres z konkretnym systemem prawnym, są kryteria o charakterze terytorialnym (miejsce zdarzenia les loci delicti) i podmiotowym (miejsce zamieszkania, obywatelstwo czy miejsce zwykłego pobytu poszkodowanego). W przypadku odpowiedzialności za skutki wypadków drogowych w grę wchodzą również szczególne kryteria, takie jak miejsce zwykłego stacjonowania pojazdu (inaczej stałego postoju) utożsamiane z miejscem rejestracji, miejsce dopuszczenia do ruchu, a nawet objęcia ochroną ubezpieczeniową posiadacza pojazdu 3. Dla ustalenia właściwości prawa znaczenie mają również okoliczności wypadku drogowego przekładające się na powołane powyżej ciążenie powstałego w wyniku wypadku stosunku do określonego systemu prawnego. W przypadku większości wypadków stosunek pomiędzy poszkodowanym a sprawcą powstaje dopiero wskutek wypadku. Jednakże bywa i tak, że można wskazać na więzi łączące strony stosunku deliktowego istniejące już przed wypadkiem. Najistotniejsze z nich określane są mianem więzi o charakterze społecznym i zalicza się do nich miejsce zamieszkania na terytorium tego samego państwa, obywatelstwo tego samego państwa lub miejsce stałego pobytu 4. Dla ustalenia właściwości prawa znaczenie może mieć również uprawnienie sprawcy wypadku do władania pojazdem. Typową sytuacją jest, że sprawca włada pojazdem (jako posiadacz samoistny czy posiadacz zależny) zarejestrowanym (dopuszczonym do ruchu) w kraju jego miejsca zamieszkania. Możliwe są jednak sytuacje, w których miejsce zamieszkania sprawcy znajduje się w innym kraju. Mniejsze znaczenie wydaje się mieć rozróżnienie wypadku według tzw. kryterium terytorialnego, zgodnie z którym do szkody stanowiącej następstwo wypadku dochodzi w innym państwie niż państwo działania sprawcy. W przypadku oparcia 1 Zob. rozdz. 5 i rozdz. 8 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, Dz.U. z 2003 r. Nr 124, poz ze zm. 2 M. Pazdan, Prawo prywatne międzynarodowe, Warszawa 2005, s K. Ludwichowska, Odpowiedzialność cywilna i ubezpieczeniowa za wypadki samochodowe, Toruń 2008, s R. Sieghörtner, Internationales Straßenverkehrsunfallrecht, Tübingen 2002, s ,

2 odpowiedzialności sprawcy na zasadzie winy można by rozważać sytuację, w której zawinione zachowanie kierującego pojazdem na terytorium jednego państwa prowadzi do szkody na terytorium drugiego państwa. W razie oparcia odpowiedzialności na zasadzie ryzyka należałoby rozważyć sytuację, w której ruch pojazdu w jednym państwie doprowadził do powstania szkody na terytorium drugiego państwa. W odróżnieniu od dorobku myśli prawniczej systemu kontynen talnego i rozwiązań prawnych państw tego systemu 5 w doktrynie angiel skiej przeważa pogląd co do prawnoprocesowego, a nie materialnego charakteru obowiązku naprawienia szkody, co przesądza o przyjęciu jako łącznika miejsca siedziby władzy orzekającej (legis fori) 6. Zgodnie z tym poglądem, jeśli miejsce wypadku i miejsce siedziby władzy orzekającej znajdują się na terytoriach różnych państw, dochodzi do sytuacji, w której przesłanki oceniane są według dwóch systemów prawnych PRAWO WŁAŚCIWE DLA ROZSTRZYGNIĘĆ BIURA NARODOWEGO Dla roszczeń kierowanych do biur narodowych przez poszkodowanych w wypadkach drogowych spowodowanych ruchem pojazdów zarejestrowanych za granicą kraju miejsca zamieszkania poszkodowanego istotne znaczenie mają zapisy Regulaminu wewnętrznego 8 mającego charakter porozumienia międzynarodowego 9. W myśl jego postanowień wszystkie roszczenia są rozpatrywane przez biuro narodowe zgodnie z przepisami prawnymi mającymi zastosowanie w kraju wypadku w najlepiej pojętym interesie ubezpieczyciela, który wydał Zieloną kartę lub wystawił polisę ubezpieczeniową 10. Biuro narodowe jest wyłącznie kompetentne we wszystkich sprawach dotyczących interpretacji prawa mającego zastosowanie w kraju wypadku (nawet wówczas, gdy odsyła ono do przepisów prawnych mających zastosowanie w innym kraju) 11. W zgodzie z Regulaminem wewnętrznym, polski ustawodawca wskazał jako kryterium ustalenia właściwego prawa dla rozstrzygnięcia zasadności i wysokości świadczenia przyznawanego przez Polskie Biuro Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (pełniące funkcję biura narodowego) miejsce wypadku (art. 128 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych). Zatem zastosowanie będą miały przepisy rozdziału 2 powołanej ustawy, stanowiące warunki ubezpieczenia OC posiadacza pojazdu mechanicznego oraz przepisy Kodeksu cywilnego 12. Oparcie rozstrzygnięcia na regulacjach kraju miejsca wypadku nie wyłącza konieczności znajomości postanowień umowy ubezpieczenia OC sprawcy szkody. Postanowienia Regulaminu wewnętrznego dopuszczają pewną elastyczność w ustalaniu właściwych regulacji dla rozstrzygnięć biura narodowego, uwzględniającą interes poszkodowanego. Otóż zgodnie z art. 3 ust. 5 Regulaminu wewnętrznego, jeśli umowa ubezpieczenia OC sprawcy szkody przewiduje warunki lub limity korzystniejsze dla poszkodowanego od przewidzianych przez prawo o obowiązkowym ubezpieczeniu komunikacyjnym 5 Zob. niemieckie normy kolizyjnoprawne, Einführungsgesetz zum Bürgerlichen Gesetzbuch, Fassung der Bekanntmachung vom (Bundesgesetzblatt I Seite 2494), ber. BGBl I, s M. Pazdan, Prawo prywatne międzynarodowe, Warszawa 2007, s C.M.V. Clarkson, J. Hill, The Conflict of Laws, Oxford 2006, s. 237 i n.; K. Ludwichowska, Od powiedzialność cywilna, s Internal Regulation przyjęty przez Radę Biur na Zgromadzeniu Ogólnym w Rethymno (Kreta) 30 maja 2002 r. zmieniony w 2008 r. w Lizbonie (Portugalia), dostęp 26 lipca 2012 r. 9 Por. D. Maśniak, Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK, w: Prawo ubezpieczeń gospodarczych, t. 1, Komentarz do przepisów prawnych o funkcjonowaniu rynku ubezpieczeniowego, red. Z. Brodecki, M. Serwach, M. Glicz, Warszawa 2010, s ; M. Orlicki, Nowe prawo ubezpieczeń gospodarczych. Pakiet ustaw ubezpieczeniowych, kodeks cywilny po zmianach, Bydgoszcz Warszawa Poznań 2004, s. 296, jak również M. Monkiewicz, Jednolity rynek ubezpieczeń komunikacyjnych w Unii Europejskiej, cz. 1, Wiadomości Ubezpieczeniowe 2004, nr 3 4, s Co do posiadaczy pojazdów zarejestrowanych na terytorium państw-członków EOG, do których ma zastosowanie zasada domniemanego pokrycia ubezpieczeniowego (sygnatariuszy Wielostronnego Porozumienia Gwarancyjnego). 11 Szerzej zob. D. Maśniak, Rola Polskiego Biura Ubezpieczycieli Komunikacyjnych w tworzeniu zintegrowanego systemu ochrony ofiar wypadków drogowych, Gdańskie Studia Prawnicze 2005, t. XIV s Szerzej na temat odpowiedzialności odszkodowawczej (zakładu ubezpieczeń) za szkody wyrządzone przez posiadacza lub kierującego pojazdem mechanicznym zob. A. Wąsiewicz, Ubezpieczenia komunikacyjne..., s. 47 i n.; zob. też G. Bieniek, Cywilnoprawna problematyka ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych na tle nowych unormowań, PS 2004, nr 5, s

3 obowiązujące w kraju miejsca wypadku, konieczna jest konsultacja z odpowiedzialnym ubezpieczycielem. Biuro Narodowe konsultuje się co do tej części roszczenia, która przekracza te warunki lub limity. Zgoda takiego ubezpieczyciela nie jest wymagana, jeżeli prawo mające zastosowanie nakłada na biuro narodowe obowiązek uwzględniania gwarancji umownych przekraczających takie limity i warunki przewidziane prawem odnoszącym się do ubezpieczenia OC w związku z używaniem pojazdów mechanicznych w kraju wypadku. Wykładnia celowościowa art. 128 ust. 2 powołanej ustawy prowadzić mogłaby do wniosku, że polski ustawodawca przewidział takie uregulowanie w odniesieniu do najistotniejszego limitu, jakim jest suma gwarancyjna. Zgodnie z jego treścią, gdy wysokość sumy gwarancyjnej wynikającej z umowy ubezpieczenia obejmującej ochroną ubezpieczeniową odpowiedzialność sprawcy wypadku jest wyższa niż limity przewidziane w przepisach obowiązujących w państwie, w którym doszło do wypadku, stosować należy postanowienia umowy. Zatem w razie różnic pomiędzy postanowieniami umowy ubezpieczenia i właściwymi przepisami prawa co do górnej granicy odpowiedzialności Polskiego Biura Ubezpieczeń Komunikacyjnych zastosowanie mają zawsze regulacje korzystniejsze dla poszkodowanego. Powstaje jedynie istotna wątpliwość co do przypadków zastosowania omawianego przepisu. Ustawodawca wyraźnie przewidział, iż są to przypadki, o których mowa w art. 124 ustawy, czyli takie, w których PBUK odpowiada za szkody będące następstwem wypadków, które wydarzyły się poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. O takiej interpretacji przesądza treść i redakcja art. 124 ustawy. Wykładnia logiczno-językowa art. 128 w zw. z art. 124 uniemożliwia zastosowanie wynikającej z niej normy dla dochodzenia swoich praw przez ofiarę wypadku drogowego, do którego doszło na terytorium RP kraju jej miejsca zamieszkania, ograniczając jej zastosowanie do świadczeń wypłacanych przez PBUK jako biuro narodowe tytułem zwrotu wydatków poniesionych przez biuro narodowe państwa miejsca zamieszkania poszkodowanego, któremu zrekompensowało ono szkodę. Trudno doszukać się logicznej argumentacji zwrotu wydatków biuru narodowemu wypłacającemu odszkodowanie w kwocie wyższej, niż przewidywałoby to prawo miejsca wypadku, z uwagi na wyższą sumę gwarancyjną przewidzianą w ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych przy jednoczesnym braku możliwości zwiększenia wysokości wypłacanych świadczeń przez PBUK poszkodowanemu mieszkańcowi RP w sytuacji, gdy suma gwarancyjna wynikająca z umowy ubezpieczenia OC sprawcy szkody jest wyższa niż suma gwarancyjna wynikająca z przepisów ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, właściwej zgodnie z zasadą lex loci delicti. 3. PRAWO WŁAŚCIWE DLA ROZSTRZYGNIĘĆ REPREZENTANTA DO SPRAW ROSZCZEŃ I UBEZPIECZYCIELA ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ SPRAWCY SZKODY Bezsporne jest, że reprezentant do spraw roszczeń w zakresie dokonywanych przez niego czynności prawnych działa wobec osób poszkodowanych jako przedstawiciel zakładu ubezpieczeń. Jego umocowanie do działania wynika z udzielonego mu przez zakład ubezpieczeń pełnomocnictwa 13. Stąd do ustalenia właściwego prawa do wnoszonych do niego roszczeń zastosowanie będą miały reguły dotyczące ustalania właściwości prawa w stosunkach poszkodowany ubezpieczyciel OC sprawcy szkody. Przyjąć należy, że postanowienia dyrektywy 2009/103/WE wskazują jedynie na podstawy odpowiedzialności organu odszkodowawczego. Ustalenie spełnienia przesłanek odpowiedzialności organu uprawnień poszkodowanego wymaga zastosowania przepisów właściwych dla ustalenia odpowiedzialności sprawcy szkody i jego zakładu ubezpieczeń 14. Ustalenia właściwego prawa wymaga również określenie sposobu likwidacji szkody i wysokości świadczeń. 13 Szerzej na temat kompetencji i zadań reprezentanta ds. roszczeń zob. D. Maśniak, Ustawa o ubezpieczeniach komunikacyjnych..., s , oraz J. Orlicka, M. Orlicki, Europejski system dochodzenia roszczeń ubezpieczeniowych za wypadki komunikacyjne za granicą, Bydgoszcz Poznań 2003, s Szerzej na temat zakresu działalności organu odszkodowawczego zob. D. Maśniak, Rola Polskiego Biura..., s

4 Efektywne funkcjonowanie transgranicznego systemu ochrony ofiar wypadków drogowych ułatwiła unifikacja przepisów kolizyjnych wprowadzenie jednolitych regulacji na szczeblu Unii 15. Jednolite przepisy, stosowane bez względu na wskazane przez nie prawo, pozwalają unikać zakłóceń konkurencji między uczestnikami sporów w ramach Unii. W doktrynie prawa unijnego jednoznacznie przyjmuje się zasadę pierwszeństwa prawa unijnego w prawie wewnętrznym państw członkowskich 16. Dzięki wyposażeniu Unii Europejskiej (wcześniej Wspólnoty Europejskiej) przez Traktat Amsterdamski podpisany 2 października 1997 r. zmieniający Traktat o Unii Europejskiej, Traktaty ustanawiające Wspólnoty Europejskie i niektóre związane z nimi akty 17 w kompetencje do uchwalania norm kolizyjnych, istnieje obecnie możliwość przyjęcia w tym zakresie unijnych instrumentów prawa pochodnego 18. Pozwoliło to urzeczywistnić koncepcję regulacji prawa właściwego dla zobowiązań pozaumownych za pomocą instrumentu prawa unijnego w randze rozporządzenia Rzym II 19. Normy wynikające z jego treści cechuje pierwszeństwo wobec dokonywanego na podstawie krajowej ustawy kolizyjnej wskazania prawa właściwego do rozstrzygania spraw z elementem obcym 20. Pojęcie zobowiązania pozaumownego jest różnie definiowane w poszczególnych państwach członkowskich, co podkreślił prawodawca unijny w treści preambuły rozporządzenia Rzym II. Dlatego przesądził, że do celów rozporządzenia Rzym II zobowiązanie pozaumowne powinno być rozumiane jako pojęcie autonomiczne, a normy kolizyjne określone w tym rozporządzeniu powinny obejmować również zobowiązania pozaumowne oparte na zasadzie ryzyka. Kierując się pewnością prawa i potrzebą zapewnienia sprawiedliwości w konkretnych sprawach, uznano, iż słuszne będzie wprowadzenie zasad ogólnych ustalania właściwego prawa, ale obok nich zasad szczegółowych oraz tzw. klauzul korekcyjnych, uelastyczniających ramy norm kolizyjnych. W sytuacji gdy czyn niedozwolony pozostaje w znacznie ściślejszym związku z innym państwem niż państwo wskazane dzięki zastosowaniu zasad ogólnych lub szczególnych, możliwe jest odstąpienie od nich. Zapewniona jest również autonomia stron w kwestii wyboru właściwego prawa. Strony mogą poddać zobowiązanie pozaumowne wybranemu przez siebie prawu, w drodze porozumienia zawartego po wystąpieniu zdarzenia powodującego szkodę (art. 14 rozporządzenia Rzym II). Uznano, iż łącznikiem, który w najpewniejszy sposób zwiększa przewidywalność orzeczeń sądowych i zapewnia równowagę między podmiotami odpowiedzialnymi za szkodę i poszkodowanym, jest miejsce powstania bezpośredniej szkody (loci damni). Zarówno w toku prac poprzedzających uchwalenie rozporządzenia Rzym II, jak i w ramach analiz dotyczących funkcjonowania w praktyce przyjętych rozwiązań podnoszone były i są głosy krytykujące wybór łącznika lex damni i postulujące umożliwienie poszkodowanemu wyboru jako właściwego prawa miejsca jego stałego pobytu. Zwolennicy tego stanowiska podkreślają, iż stworzyłoby to możliwość oceny jego roszczeń zgodnie z zasadami przyjętymi w środowisku, w którym poszkodowany stale przebywa. Współgrałoby również z zasadami ustalania właściwej jurysdykcji sądowniczej w sprawach dotyczących wypadków drogowych. Istotnym minusem zastosowania tego łącznika jest fakt, iż w razie wypadku drogowego, w którym poszkodowani 15 Podstawowym celem wprowadzania w życie koncepcji regulacji prawa właściwego dla zobowiązań pozaumownych za pomocą instrumentu prawa wspólnotowego w randze rozporządzenia była unifikacja przepisów kolizyjnych w zgodzie z treścią rozporządzenia Rady nr 44/2001 z 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych, Dz.Urz. UE L /1; Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 19, t. 4, s. 42, ze zm.; szerzej zob. D. Fuchs, Właściwość sądowa w zakresie ubezpieczeń gospodarczych według rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. o jurysdykcji oraz uznawaniu orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowych, w: Prawo ubezpieczeń gospodarczych. Komentarz, red. Z. Brodecki, M. Serwach, Kraków 2005, s Z. Brodecki, S. Majkowska-Szulc, D. Pyć, Prymat (traktaty i akty instytucji UE; umowy międzynarodowe), w: Europa sędziów, red. Z. Brodecki, Warszawa 2007, s Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/ Por. M. Pazdan, Prawo prywatne międzynarodowe..., 2005, s Dla zmiany filozofii prawa prywatnego międzynarodowego kluczowe znaczenie miało rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 593/2008 z 17 czerwca 2008 r. w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych (Rzym I), Dz.Urz. UE L /6. 20 Por. M. Mataczyński, Przepisy wymuszające swoje zastosowanie w prawie prywatnym międzynarodowym, Kraków 2005, s. 79.

5 pochodzą z różnych państw, a sprawa rozstrzygana jest przez jeden organ, istniałaby potrzeba rozstrzygania na podstawie kilku systemów prawnych 21. Zdaniem unijnego prawodawcy związek z państwem, w którym powstała szkoda bezpośrednia, uwzględnia aktualne podejście do odpowiedzialności cywilnej i zwiększającego się zakresu obowiązywania zasady ryzyka. Zasada lex loci damni stanowi ogólną zasadę ustalania prawa właściwego dla spraw, do których zastosowanie będzie miało rozporządzenie Rzym II (art. 4 ust. 1 rozporządzenia Rzym II). Prawo właściwe powinno zostać określone na podstawie miejsca powstania szkody, niezależnie od państwa lub państw, w których mogłyby wystąpić skutki pośrednie, jak również państwa, na terytorium którego doszło do zdarzenia skutkującego szkodą. W przypadku zatem szkody na osobie lub szkody na mieniu państwem, w którym powstaje szkoda, powinno być państwo, w którym, odpowiednio, została poniesiona szkoda na osobie lub szkoda na mieniu. Zasadą szczegółową jest zasada miejsca zwykłego pobytu osoby odpowiedzialnej za szkodę i poszkodowanego w sytuacji, gdy jest to jedno państwo (art. 4 ust. 2 rozporządzenia Rzym II). Klauzula korekcyjna umożliwia korektę powyższych zasad, jeśli z okoliczności sprawy wyraźnie wynika, że czyn niedozwolony pozostaje w znacznie ściślejszym związku z innym państwem (art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rzym II). Rozporządzenie Rzym II w swojej treści odnosi się do tematyki actio directa 22. Prawodawca unijny przewidział odrębną regulację wprost odnoszącą do roszczenia bezpośredniego w ubezpieczeniach OC. W myśl art. 18 rozporządzenia Rzym II prawem właściwym w zakresie uprawnienia osób poszkodowanych do wystąpienia z bezpośrednim roszczeniem wobec ubezpieczyciela osoby odpowiedzialnej za szkodę jest prawo właściwe dla zobowiązań pozaumownych, chyba że osoba, która doznała szkody, wybierze jako prawo właściwe prawo umowy ubezpieczenia. Takie rozwiązanie wydaje się potwierdzać postępującą petryfikację deliktową natury roszczenia bezpośredniego, przy uwzględnieniu faktu, iż podstawę dla roszczenia bezpośredniego stanowią dwa stosunki prawne: deliktowy stosunek pomiędzy poszkodowanym i sprawcą oraz umowny, łączący sprawcę z ubezpieczycielem. Wyrazem wzmocnienia ochrony ofiar wypadków drogowych jest przyznanie im prawa wyboru prawa właściwego do dochodzenia roszczenia ubezpieczeniowego pomiędzy prawem miejsca bezpośredniej szkody (ewentualnie prawem miejsca stałego pobytu) a prawem umowy ubezpieczenia OC posiadacza pojazdu mechanicznego (sprawcy wypadku). Zgodnie z zasadą priorytetu wiążące państwo normy prawa międzynarodowego mają pierwszeństwo przed normami pochodnego prawa unijnego i prawa krajowego. W preambule rozporządzenia Rzym II wskazano wyraźnie, że ze względu na poszanowanie międzynarodowych zobowiązań państw członkowskich nie powinno ono naruszać umów międzynarodowych, których stroną, w chwili przyjęcia tego rozporządzenia jest jedno lub więcej państw członkowskich. O dostrzeżeniu przez Komisję Europejską międzynarodowych rozwiązań obowiązujących z dobrym skutkiem od kilku dekad i uznaniu ich nienaruszalności świadczy treść art. 28 rozporządzenia Rzym II, przesądzająca prymat umów międzynarodowych ustanawiających normy kolizyjne odnoszące się do zobowiązań pozaumownych. Polska ratyfikowała Konwencję o prawie właściwym dla wypadków drogowych sporządzoną w Hadze 4 maja 1971 r. 23, która dotyczy pozaumownej odpowiedzialności cywilnej wynikającej z wypadków drogowych, niezależnie od rodzaju postępowania, w którym dochodzi się tej odpowiedzialności 24. Stosuje się ją niezależnie od jakiegokolwiek warunku wzajemności, w tym również w sytuacji, gdy prawo właściwe nie jest prawem żadnego z jej państw stron. W myśl jej postanowień za wypadek drogowy uważa się wypadek, w którym uczestniczy jeden pojazd lub kilka pojazdów z napędem silnikowym lub bez 21 Opcja nr 6 Komisji Europejskiej w ramach konsultacji w sprawie kompensacji szkód wynikających z wypadków drogowych marzec 2009; K. Ludwichowska, Odpowiedzialność cywilna, s Na temat charakteru prawnego roszczenia bezpośredniego zob. E. Kowalewski, Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej. Funkcje i przemiany, Toruń 1981, s ; K. Ludwichowska, Odpowiedzialność cywilna, s. 353 i n. 23 Dz.U. z 2003 r. Nr 63, poz Konwencja o prawie właściwym dla wypadków drogowych, sporządzona w Hadze 4 maja 1971 r., Dz.U. z 2003 r. Nr 63, poz. 585, której stronami są Republika Austrii, Królestwo Belgii, Republika Białoruś, Bośnia i Hercegowina, Republika Chorwacji, Republika Czeska, była Jugosłowiańska Republika Macedonii, Republika Francuska, Królestwo Hiszpanii, Republika Litewska, Republika Łotewska, Wielkie Księstwo Luksemburga, Królestwo Niderlandów (dla Królestwa w Europie i Antyli Niderlandzkich), Republika Słowacka, Republika Słowenii, Konfederacja Szwajcarska, Federalna Republika Jugosławii, weszła w życie w Polsce 28 maja 2002 r.; szerzej na temat jej miejsca wśród źródeł prawa prywatnego międzynarodowego zob. M. Czepelak, Umowa międzynarodowa jako źródło prawa prywatnego międzynarodowego, Warszawa 2008, s. 270 i n.

6 napędu, wiążący się z ruchem na drodze publicznej, na terenie ogólnodostępnym lub na terenie prywatnym dostępnym dla niektórych osób (art. 1 konwencji haskiej z 1971 r.). Konwencja haska z 1971 r. wyraźnie odnosi się do bezpośrednich roszczeń przysługujących przeciwko ubezpieczycielowi osoby odpowiedzialnej (art. 9 konwencji haskiej z 1971 r.). Dopuszcza ich dochodzenie, jeśli takie uprawnienie przewiduje prawo państwa rejestracji pojazdu sprawcy lub prawo państwa miejsca wypadku, a w ostateczności prawo właściwe dla umowy ubezpieczenia OC posiadacza pojazdu mechanicznego, którego ruchem wyrządzono szkodę. Jest to łącznik kaskadowy o charakterze subsydiarnym 25. Istotne jest rozstrzygnięcie, czy dotyczy on jedynie dopuszczalności dochodzenia roszczenia bezpośredniego, czy też dochodzonego roszczenia bezpośredniego w całości. Wykładnia logiczno-językowa wskazuje na zasadność pierwszego z wymienionych rozwiązań. Za takim rozwiązaniem wydaje się również przemawiać wykładnia celowościowa, jeśli za cel regulacji międzynarodowych przyjmiemy przyjęcie jasnych reguł kolizyjnoprawnych ułatwiających dochodzenie roszczeń ofiarom wypadków drogowych. Poruszany w doktrynie problem wiąże się ściśle z kwestią statusu roszczenia bezpośredniego i jego autonomii wobec statusu deliktowego i ubezpieczeniowego (właściwego dla umowy ubezpieczenia) 26. Rodzi się pytanie, czy istotniejsza jest funkcjonalna jedność roszczenia bezpośredniego, którą postuluje K. Ludwichowska, czy funkcjonalność całego systemu ochrony ofiar wypadków drogowych. Za tym drugim wydaje się przemawiać dążenie do ustalania jednolitych zasad ustalania właściwego prawa dla roszczeń przysługujących poszkodowanemu w wypadku drogowym bez względu na to, czy są kierowane do sprawcy wypadku, czy bezpośrednio do jego ubezpieczyciela odpowiedzialności cywilnej. Brak uzasadnienia dla przyjęcia właściwości różnych systemów prawnych w zależności od wyboru drogi dochodzenia roszczeń przez poszkodowanego. Przyjęcie, iż wolą stron konwencji haskiej z 1971 r. było wskazanie odrębnych zasad ustalania prawa właściwego dla dochodzenia roszczeń bezpośrednich, mogłoby doprowadzić do takiego rozdzielenia zakresu zastosowania dwóch porządków prawnych. Gdyby ich wolą było ustanowienie szczególnych zasad ustalania właściwego prawa dla dochodzenia roszczeń bezpośrednich, a nie jedynie dla ustalenia możliwości ich dochodzenia, znaleźć się one winny w art. 4 konwencji haskiej z 1971 r., przewidującym zasady szczególne ustalania właściwości prawa, stanowiące wyjątki od zasady ogólnej ustanowionej w art. 3 konwencji. Taka interpretacja jest zgodna z poglądem, w myśl którego najwłaściwszym rozwiązaniem wydaje się poddawanie roszczenia bezpośredniego prawu, któremu podlega odpowiedzialność cywilna sprawcy szkody komunikacyjnej. Dodatkowy argument stanowi powszechny charakter roszczeń action directa, wynikający z narzucenia wprowadzenia ich do porządków prawnych państw członkowskich przepisami dyrektyw unijnych 27. Konwencja haska z 1971 r. w art. 3 jako podstawowy łącznik przyjmuje miejsce wypadku (loci delicti). Wyznacza on właściwe prawo dla dochodzenia roszczeń przez poszkodowanego w wypadku drogowym, który miał miejsce na terytorium państwa jego miejsca stałego pobytu (zamieszkania), jak również poszkodowanego, który doznał szkód na skutek zdarzenia (wypadku drogowego), które miało miejsce na terytorium państwa rejestracji pojazdu sprawcy szkody. Zwrócić uwagę należy, iż przyjęty w konwencji haskiej z 1971 r. łącznik nie jest tożsamy z podstawowym łącznikiem przyjętym w rozporządzeniu Rzym II, choć w praktyce jego zastosowanie prowadzić będzie często do wskazania tego samego państwa. Można jednak wyobrazić sobie sytuacje, w szczególności dotyczące powstania szkód na osobie, w których kraj miejsca wypadku drogowego nie będzie krajem powstania bezpośredniej szkody. Inaczej, jeśli stan faktyczny się komplikuje i do wypadku dochodzi na terytorium trzeciego państwa, niebędącego ani państwem miejsca stałego pobytu ofiary, ani państwem rejestracji pojazdu sprawcy. Wówczas prawem właściwym jest prawo państwa rejestracji. Łącznik rejestracji pojazdu uznano również za właściwszy, gdy miejsce stałego pobytu i rejestracji pojazdu znajdują się na terytorium tego samego państwa, a jedynie miejsce wypadku gdzie indziej. Jeśli na skutek wypadku dochodzi do szkód na osobie czy mieniu kilku osób, określa się prawo właściwe oddzielnie dla każdej z nich. 25 K. Ludwichowska, Odpowiedzialność cywilna, s Zob. tamże, s Głosząca inny pogląd K. Ludwichowska przyznaje jednakże, że odpowiedzialność sprawcy wypadku stanowi kwestię wstępną dla akcesoryjnej w stosunku do niej odpowiedzialności ubezpieczyciela wobec poszkodowanego, a rozstrzygnięcie drugiego zagadnienia kolizyjnoprawnego stanowi warunek rozstrzygnięcia pierwszego tamże, s. 359.

7 Do czasu przyjęcia przez UE szczegółowego prawodawstwa dotyczącego prawa mającego zastosowanie do wypadków drogowych państwa członkowskie będą stosować albo zasady zawarte w rozporządzeniu Rzym II, albo konwencję haską z 1971 r., jeśli została przez nie ratyfikowana. Zgodzić należy się z wysuwanym przez Insurance Europe (Insurance Comité Européen des Assurances Europejski Komitet Ubezpieczeń) postulatem przystąpienia przez Unię Europejską do konwencji haskiej z 1971 r. 28. IE zgodziła się z uzasadnieniem Komisji Europejskiej optującej za przyjęciem w rozporządzeniu Rzym II jako podstawowej zasady ustalania właściwego prawa dla deliktów prawa kraju powstania szkody, dostrzegając w wyborze takiego łącznika znalezienie rozsądnego kompromisu pomiędzy interesem podmiotu pociąganego do odpowiedzialności i poszkodowanego. Uznano, iż ta generalna zasada stanowi podstawowe rozwiązanie dla pozaumownych zobowiązań przyjęte w prawie wszystkich krajach członkowskich i, co ważne, pozostaje w zgodzie z rozwiązaniami międzynarodowymi, w szczególności konwencją haską z 1971 r. (z powyżej wskazanymi zastrzeżeniami). Podkreślano jednocześnie, że do wypadków drogowych zastosowanie mieć powinno prawo kraju, w którym doszło do wypadku. Wybór łącznika winien być zdeterminowany głównym celem, jakim jest usprawnienie mechanizmów kompensacji szkód. Zarówno proponowany na zaawansowanym etapie uchwalania rozporządzenia Rzym II łącznik miejsca zamieszkania poszkodowanego, jak i łącznik miejsca wypadku mają wady i zalety. Jednakże wybór winien mieć na uwadze cele przyświecające Konferencji Haskiej Prywatnego Prawa Międzynarodowego 29, do której przystąpiła Unia Europejska. Jest nim dążenie do progresywnej unifikacji reguł prywatnego prawa międzynarodowego. Cel ów wymaga znajdowania zgody na szczeblu międzynarodowym między innymi w kwestii właściwości prawa. Przystąpienie UE do konwencji haskiej z 1971 r. stałoby w zgodzie z celem Konferencji. 4. PRAWO WŁAŚCIWE DLA ROZSTRZYGNIĘĆ ORGANU ODSZKODOWAWCZEGO W drodze porozumienia z 29 kwietnia r. organy odszkodowawcze przesądziły o prawie właściwym do rozstrzygania kierowanych do nich roszczeń. W myśl postanowień klauzuli 3 ust. 4. porozumienia z 29 kwietnia 2002 r. pomimo uznania za jedynie odpowiedzialnego wobec poszkodowanego organu odszkodowawczego jego miejsca zamieszkania, przy ustalaniu odpowiedzialności i szacowaniu odszkodowania właściwe jest prawo kraju, w którym zdarzył się wypadek. O woli stron umowy świadczy powtórzenie tego zapisu (kaluzula 7 ust. 2), wskazujące, iż dla ustalania właściwego prawa nie ma znaczenia, na jakim podmiocie w ostateczności spoczywać będzie ciężar odpowiedzialności czy będzie to organ odszkodowawczy państwa rejestracji pojazdu, czy też właściwy fundusz gwarancyjny. Takie rozwiązanie jest zgodne z unormowaniami międzynarodowymi dotyczącymi ustalania właściwego prawa dla dochodzenia roszczeń ofiar wypadków drogowych i stanowi wyraz dążenia do ujednolicania zasad ustalania właściwego prawa dla roszczeń wnoszonych przez ofiary wypadków drogowych bez względu na sposób ich dochodzenia i podmiot, do którego roszczenia są kierowane. W kwestii rozliczeń pomiędzy organami odszkodowawczymi i między organami odszkodowawczymi i funduszami gwarancyjnymi największe znaczenie będą miały postanowienia porozumienia z 29 kwietnia 2002 r. Przyjęcie zasady lex delicti commissi dla rozstrzygnięć organu odszkodowawczego potwierdzają postanowienia porozumienia z 28 CEA Note 2006 Law applicable to non-contractual obligations Amended proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council on the law applicable to non--contractual obligations ( ROME II ) COM (2006) 83 Final 21 February Haska Konferencja Prawa Prywatnego Międzynarodowego jest globalną organizacją międzynarodową liczącą 65 członków, włączając wszystkie państwa członkowskie UE. Przez lata Konferencja przyjęła znaczną liczbę konwencji, którą coraz częściej ratyfikują również państwa niebędące członkami Konferencji. W rezultacie prace Konferencji obejmują ponad 120 państw decyzja Rady 2006/719/WE z 5 października 2006 r. w sprawie przystąpienia Wspólnoty do Haskiej Konferencji Prawa Prywatnego Międzynarodowego, Dz.Urz. UE 2006 L 297/1). 30 Agreement between Compensation Bodies and between Compensation Bodies and Guarantee Funds of 29 April of 2002, Paris 1 May 2004.

8 6 listopada 2008 r 31. Jego sygnatariusze wyraźnie przesądzili, iż do ustalania odpowiedzialności i oceny kompensacji zastosowanie mają zasady aktualnego prawa obowiązującego w państwie członkowskim miejsca wypadku. W świetle obowiązywania powyższych porozumień, a także uznania organu odszkodowawczego za odpowiedzialny za kompensację szkód spowodowanych ruchem pojazdów mechanicznych zarejestrowanych poza granicami kraju miejsca zamieszkania poszkodowanego w określonych przepisami dyrektywy 2009/103/WE okolicznościach trudno zgodzić się z wysuwanym w doktrynie poglądem, iż prawo właściwe dla stosunku poszkodowany organ odszkodowawczy różni się w zależności od podstawy odpowiedzialności organu odszkodowawczego. Nie godząc się z twierdzeniem, iż rola organu odszkodowawczego jest czysto formalna i w rzeczywistości chodzi o odpowiedzialność ubezpieczyciela OC sprawcy szkody, nie można również przyjąć za zasadną argumentację, że w przypadkach wypłaty świadczeń przez organ odszkodowawczy z uwagi na zaniechanie po stronie ubezpieczyciela OC sprawcy szkody właściwym będzie prawo odpowiedzialności tego ubezpieczyciela. Takiej argumentacji nie usprawiedliwia fakt, że prowadzi ona do poprawnego wniosku, prawem właściwym bowiem dla stosunku poszkodowany ubezpieczyciel sprawcy szkody jest, co do zasady, prawo miejsca wypadku (lub prawo miejsca powstania szkody). Brak również uzasadnienia dla zastosowania łącznika lex fori dla ustalania prawa właściwego dla stosunku poszkodowany organ odszkodowawczy, gdy nie można ustalić zakładu ubezpieczeń odpowiedzialnego za szkodę PRAWO WŁAŚCIWE DLA ROZSTRZYGNIĘĆ FUNDUSZU GWARANCYJNEGO Rozważając kwestię ustalania właściwego prawa dla rozstrzygnięcia zasadności roszczeń i wysokości świadczeń wypłacanych przez fundusze gwarancyjne, odróżnić należy sytuacje, w których poszkodowany bezpośrednio kieruje do niego roszczenia (na przykład mieszkaniec Polski poszkodowany ruchem pojazdu niezidentyfikowanego lub poszkodowany ruchem pojazdu zarejestrowanego za granicą, którego posiadacz nie dopełnił obowiązku ubezpieczenia), od sytuacji, w których fundusz stanowi ostateczne ogniwo transgranicznego systemu ochrony ofiar wypadków drogowych, do którego kierowane są roszczenia zwrotne organów odszkodowawczych odpowiedzialnych bezpośrednio wobec poszkodowanych. W drugim przypadku zakres możliwych do dochodzenia roszczeń określa w szczegółach część druga porozumienia z 29 kwietnia 2002 r. Fundusze gwarancyjne, przystępując do niego, zaakceptowały zasadę lex loci delicti, na podstawie której ustalana jest kwestia odpowiedzialności i wysokości należnego poszkodowanemu świadczenia odszkodowawczego. Pozostałe koszty należne od funduszu gwarancyjnego tytułem przeprowadzonego przez organ odszkodowawczy postępowania likwidacyjnego wyraźnie określone zostały powołanym porozumieniem z 29 kwietnia 2002 r. Do rozstrzygnięcia pozostaje trudniejsza kwestia ustalenia właściwego prawa dla rozstrzygnięć funduszu gwarancyjnego odpowiadającego bezpośrednio wobec poszkodowanego uczestnika ruchu drogowego. Publicznoprawny charakter funduszu może stanowić argument na potwierdzenie głoszonego w niemieckiej literaturze poglądu, w myśl którego prawem właściwym dla stosunku poszkodowany fundusz gwarancyjny jest prawo państwa siedziby funduszu (lex fori) 33. Przyjęcie argumentacji, w myśl której normy nakładające na fundusz gwarancyjny obowiązek wypłaty świadczeń odszkodowawczych mają charakter publicznoprawny (wynikają z przepisów o charakterze administracyjnym), rozstrzyga problem właściwości prawa, inaczej mówiąc w ogóle on nie powstaje 34. Analizując takie rozwiązanie w kontekście dążenia do ujednolicenia zasad ustalania właściwości prawa we wszystkich stosunkach wynikających w wypadków drogowych celem ułatwienia dochodzenia roszczeń poszkodowanym, zwrócić należałoby uwagę, że fundusze gwarancyjne wypłacają świadczenia z tytułu szkód powstałych na 31 Agreement between Compensation Bodies and Guarantee Funds in the event of the insolvency of an insurance undertaking providing civil liability motor insurance in the single market, dostęp 26 lipca 2012 r. 32 Tak. K. Ludwichowska, Odpowiedzialność cywilna, s R. Sieghörtner, Internationales, s Zob. K. Ludwichowska, Odpowiedzialność cywilna, s. 362.

9 terytoriach państw ich działalności, co prowadzi do wniosku, że w praktyce w razie wniesienia bezpośredniego roszczenia do właściwego funduszu gwarancyjnego będzie ono oceniane według prawa miejsca wypadku. 6. OCENA SŁUSZNOŚCI ZASTOSOWANIA ZASADY WSZECHOBECNOŚCI UWAGI DE LEGE FERENDA Antidotum na rozbieżności w poziomach rekompensaty szkód stanowiących skutki transgranicznych wypadków drogowych w poszczególnych państwach mogłoby być przyjęcie jako obowiązującej zasady wszechobecności (principle of ubiquity). Obecny kontekst zastosowania zasady wszechobecności sprowadza się do zagwarantowania ofierze prawa swobodnego wyboru pomiędzy dwoma równymi właściwymi porządkami prawnymi. Wybór ów nie powinien być pozostawiony decyzji sądów. Zastosowanie tej zasady miałoby być raczej rozumiane jako uprawnienie przyznawane ofiarom niż uznaniowy element wykorzystywany przez sądy. Istotne znaczenie ma również wybór prawa, według którego sąd rozstrzygałby o zasadności roszczeń, opierając się na zasadzie wszechobecności. Sprowadzałby się on do wyboru pomiędzy prawem miejsca wypadku i prawem miejsca skutków tego wypadku dla ofiary 35. Ofiara winna mieć prawo wyboru pomiędzy prawem właściwym dla miejsca wypadku a prawem jej miejsca zamieszkania. Można wskazać na pięć celów takiego rozwiązania. Najważniejszy to zastosowanie zasady restitutio in integrum (przywrócenie stanu poprzedniego) stosowane w kraju miejsca zamieszkania ofiary. Cztery pozostałe to: ograniczenie ryzyka niepełnej kompensacji, minimalizacja wpływu uszkodzenia na społeczeństwo, zapewnienie efektywnej ochrony, zapewnienie szybkiego rozstrzygnięcia roszczeń i rekompensaty szkód. Zasada miałaby zastosowanie do spraw, w których ofiary są uczestnikami wypadków drogowych, do których doszło w innych państwach członkowskich. Jej zastosowanie gwarantowałoby również, że prawa dodatkowych (drugorzędnych) ofiar rozpatrywane będą zgodnie z prawem właściwym dla głównej ofiary, które najczęściej będzie prawem miejsca zamieszkania tzw. ofiar dodatkowych (secondary victim) 36. Ofiary wypadków, do których doszło za granicą miejsca zamieszkania, czyli tzw. ofiary odwiedzające, uzyskałyby możliwość rekompensaty równej tej, jaką otrzymałyby w sytuacji, gdy do wypadku doszło na terytorium państwa miejsca ich zamieszkania. Natomiast jeśli prawo miejsca wypadku okazałoby się korzystniejsze dla nich, uzyskałyby możliwość zastosowanie tego prawa. W razie obowiązywania zasady wszechobecności podmioty odpowiedzialne (sprawca i jego ubezpieczyciel) mogłyby być pociągnięte do odpowiedzialności na podstawie prawa, które nie jest mu znane, nawet wtedy, gdy nie opuścił kraju swojego miejsca zamieszkania. Dodatkowo niepewność części pozwanych mogłaby wzrastać, jeśli pochodzenie ofiar nie jest możliwe z góry do określenia. Ta niepewność może do pewnego stopnia być złagodzona, jeżeli zasada wszechobecności stosowana jest w powiązaniu z wysokiej jakości regulacjami informacyjnymi dotyczącymi praktyki odszkodowawczej w innych państwach. Dla ubezpieczycieli takie rozwiązanie tworzy element niepewności co do poziomu możliwego do uzyskania przez ofiarę świadczenia. Generalnie ofiary wybierałyby prawo, które dawałoby możliwość rekompensaty na najwyższym poziomie. Rezultatem byłby wzrost kosztów ubezpieczycieli i w konsekwencji składek płaconych przez ich klientów. Jeżeli wzrośnie ryzyko wzrostu wysokości składki w 35 A. Renda, L. Schrefler, Full Compensation Of Victims Of Cross- Border Road traffic Accidents In the EU: The Economic Impact Of Selected Options, Centre for European Policy Studies, Bruksela 2007, s Podział na pierwszorzędne i drugorzędne ofiary odnoszony jest w prawie deliktowym do szkód o charakterze psychicznym. W prawie angielskim różnica pomiędzy primary i secondary victims wskazana została w sprawie Page przeciwko Smith, gdzie opisano primary victim jako osobę, która jest uczestnikiem wypadku i cierpi na skutek tego, co widzi i słyszy. Jest ona zdecydowanie w zasięgu zakresu prawdopodobieństwa. Secondary victim to osoba, która nie jest bezpośrednim uczestnikiem wypadku, ale jest jedynie świadkiem albo odczuwa następstwa wypadku. Taka osoba jest prawie zawsze na zewnątrz zakresu prawdopodobieństwa szkody fizycznej, co pozwala bardziej ograniczyć okoliczności, w których mogą liczyć na zaspokojenie roszczeń z tytułu szkód w psychice. W orzecznictwie podnosi się też konieczność spełnienia przez takie podmioty dodatkowych kryteriów związanych z udowodnieniem szczególnych emocjonalnych powiązań z poszkodowanym i uczestnikami wypadku V. Harpwood, Principles of Tort Law, Cavendish Limited Publishing, The Glass House, Wielka Brytania 2000, s

10 niektórych państwach, wzrośnie również ryzyko uchylania się od obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia. Jak wcześniej była mowa, obecnie sądy zobligowane są do stosowania prawa miejsca wypadku lub prawa miejsca powstania szkody przy ocenie wysokości należnego świadczenia. Zgodnie z postulowaną zasadą, byłyby również zobligowane do rozważenia poziomu wynagrodzenia szkody ofierze na takim poziomie, jaki osiągnęłoby ono, gdyby do wypadku doszło w jej własnym kraju. Obie opcje wymagają od sądów szczegółowej wiedzy na temat prawa krajowego i praktyki w innych krajach członkowskich. Oba rozwiązania, a w szczególności jednak drugie z nich, wymagają większego stopnia standaryzacji poziomów odszkodowania i praktyki na poziomie narodowym, co obecnie jest rzadkie. Alternatywnie, sądy musiałyby w dużym stopniu polegać na twierdzeniach ofiary i jej przedstawicieli, co mogłoby doprowadzić do nadużyć, zafałszowań i przesadzonych roszczeń. Koszt przewidywanego odszkodowania, ustalonego zgodnie z prawem i praktyką państwa miejsca zamieszkania ofiary, będzie obciążał państwo miejsca zamieszkania sprawcy wypadku, a konkretnie system ochrony ofiar wypadków drogowych funkcjonujący w tym państwie. Jednakże państwo miejsca zamieszkania ofiary może oceniać stosowanie (jakość) jego prawa przez sądy umiejscowione w innym państwie. W każdym państwie członkowskim obowiązuje typowa hierarchia sądów. Jedną z głównych funkcji systemu apelacyjnego jest zapewnienie jakości orzecznictwa 37. W tym kontekście stosowanie przez sąd prawa innego państwa nie daje żadnych gwarancji, że sąd apelacyjny odniesie większy sukces niż sąd pierwszej instancji. Oznacza to, że efektywność systemu apelacji może być zmniejszona, chociaż przyjmuje się generalnie, że decyzje podejmowane na szczeblu apelacji wydawane są przez osoby bardziej kompetentne, które zasadniczo mają więcej czasu na ich podjęcie. Przyjmując za pewne twierdzenie, że sądy apelacyjne są lepiej przygotowane do stosowania własnego prawa niż prawa innego kraju, należy uznać je za mniej prawdopodobne w odniesieniu do stosowania obcego prawa w porównaniu z sądami pierwszej instancji. Państwo miejsca wypadku lub miejsca powstania szkody może mieć interes w zapewnieniu, że sprawcy podlegają sankcjom według ich prawa. Kraje tradycyjnie definiują regulacje odnoszące się do zachowań, do których dochodzi na ich terytorium, i mają interes w sankcjonowaniu sprawcy deliktu adekwatnie do tych regulacji. Jeżeli sprawca spowoduje szkodę w kraju, w którym w myśl tych regulacji przyjęta jest polityka odstraszania od dopuszczania się czynów niedozwolonych przez wynagradzanie na wysokim poziomie ofiar wypadków drogowych, wówczas polityka państwa ulegnie osłabieniu, jeżeli ofiara pochodzi z kraju, gdzie poziomy wypłacanych odszkodowań są bardzo niskie. W takim kontekście fakt, że dwa porządki prawne mają zastosowanie do tego samego zachowania, oznacza, że te regulacje dotyczą w różny sposób różnych sprawców: tych, którzy mieli na tyle dużo szczęścia, aby spowodować szkodę zagranicznym ofiarom, i tych, którzy nie mieli szczęścia i spowodowali szkodę ofiarom miejscowym. Ważne jest, aby wziąć pod uwagę, że państwo ma interes w zapewnieniu ofiarom wypadków drogowych odpowiedniej rekompensaty poniesionej szkody. Ofiary są często turystami i dojeżdżającymi do pracy i ich doświadczenia będą determinowały prawdopodobieństwo ich powrotu. Jeżeli doznane przez nie szkody będą zaspokajane tak, jakby nie opuszczały własnego kraju, możliwe jest, że ofiary będą czuły, iż rekompensata nie pochodzi od obcego państwa, ale raczej od ich własnego opiekuńczego państwa rezydencji. Można wyprowadzić wniosek, że ofiara, której szkody rekompensowane są na poziomie porównywalnym do obowiązującego w jej kraju, z dużo większym prawdopodobieństwem będzie chciała wrócić. Właśnie niepełna rekompensata stanowi środek zniechęcający do powrotu do państwa, w którym doszło do wypadku, co można uznać za sposób ograniczania ryzyka wypadku drogowego. Prawodawstwa państw członkowskich różni stosowanie limitów stanowiących pułapy wysokości świadczeń odszkodowawczych (takich jak dopuszczalne prawem minimalne sumy gwarancyjne). Jeżeli łącznikiem ustalania właściwości prawa byłoby nadal lex damni, może powstać ryzyko przekroczenia pułapu. Przykładowo w państwie A obowiązuje pułap wysokości świadczenia odszkodowawczego na poziomie 2 mln euro, który w państwie B nie obowiązuje. Zastosowanie prawa państwa B oznacza, że ofiara byłaby upoważniona do żądania odszkodowania w kwocie 3 milionów euro, pułap obowiązujący w kraju A zostałby przekroczony. Powstaje pytanie, kto miałby zapłacić powstałą różnicę. Przy zastosowaniu zasady wszechobecności ofiary byłyby zaspokajane według najwyższego poziomu odszkodowania, który 37 Zob. B. Gawlik, Dobra osobiste. Zbiór orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Krakowie, Kraków 1999.

11 może być uzyskany w kraju miejsca zamieszkania ofiary lub miejsca wypadku (lub powstania szkody). Tworzy to ryzyko bezpodstawnego wzbogacenia (over compensation). Danie na wstępie ofierze prawa wyboru pomiędzy dwoma systemami prawnymi prowadzi do wyboru prawa najbardziej odpowiedniego z uwagi na interesy ofiary. To może umożliwić ofierze uniknięcie niepełnej kompensacji i jednocześnie spowodować nadmierną kompensację.

Szkoda spowodowana pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski

Szkoda spowodowana pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski Szkoda spowodowana pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski Zdarzenie na terenie Polski Sprawcą szkody na terenie Polski jest kierujący pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski. Kto jest zobowiązany

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r.

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r. Sygn. akt III CZP 16/16 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r. Czy zakładowi ubezpieczeń, który wypłacił odszkodowanie z tytułu

Bardziej szczegółowo

Spis treści. III. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej. w prawie lądowym... 5 2. Rozwój ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej.

Spis treści. III. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej. w prawie lądowym... 5 2. Rozwój ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Wprowadzenie... Wykaz skrótów... XIII Wykaz literatury... XVII Rozdział I. Kształtowanie się idei ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej... 1 1. Wyodrębnienie ubezpieczenia odpowiedzialności. cywilnej...

Bardziej szczegółowo

Spis treści Komentarz

Spis treści Komentarz Przedmowa............................................. Wykaz skrótów.......................................... XIII Wykaz literatury......................................... XIX Komentarz............................................

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających.

Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających. Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających. Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Petycji 27.05.2014 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW Przedmiot: Petycja 0436/2012, którą złożył Mark Walker (Wielka Brytania) w sprawie transgranicznego doradztwa prawnego 1.

Bardziej szczegółowo

Projekt U S T A W A. z dnia

Projekt U S T A W A. z dnia Projekt U S T A W A z dnia o zmianie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych oraz ustawy o działalności ubezpieczeniowej

Bardziej szczegółowo

KONWENCJA. o prawie właściwym dla wypadków drogowych, sporządzona w Hadze dnia 4 maja 1971 r. (Dz. U. z dnia 15 kwietnia 2003 r.)

KONWENCJA. o prawie właściwym dla wypadków drogowych, sporządzona w Hadze dnia 4 maja 1971 r. (Dz. U. z dnia 15 kwietnia 2003 r.) Dz.U.03.63.585 KONWENCJA o prawie właściwym dla wypadków drogowych, sporządzona w Hadze dnia 4 maja 1971 r. (Dz. U. z dnia 15 kwietnia 2003 r.) W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej PREZYDENT RZECZYPOSPOLITEJ

Bardziej szczegółowo

automatycznie. ZP.271.2.2012 Załącznik nr 5 do SIWZ - Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej

automatycznie. ZP.271.2.2012 Załącznik nr 5 do SIWZ - Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej ZP.271.2.2012 Załącznik nr 5 do SIWZ - Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej UWAGA: Ubezpieczenie dotyczy wszystkich jednostek wymienionych w załączniku nr 1 do SIWZ oraz w każdej lokalizacji, w której

Bardziej szczegółowo

Kancelarie i doradcy odszkodowawczy z perspektywy

Kancelarie i doradcy odszkodowawczy z perspektywy Kancelarie i doradcy odszkodowawczy z perspektywy Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego Listopad 2010 Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny 1 Plan prezentacji 1. Miejsce UFG w systemie ubezpieczeń obowiązkowych

Bardziej szczegółowo

Porównanie zakresu ubezpieczenia OC za produkt u przykładowych ubezpieczycieli

Porównanie zakresu ubezpieczenia OC za produkt u przykładowych ubezpieczycieli Porównanie zakresu ubezpieczenia OC za produkt u przykładowych ubezpieczycieli Zakres ubezpieczenia PTU S.A. 1 PZU S.A. 2 Commercial Union 3 Hestia 4 Przedmiot ochrony Ochroną objęte są wypadki ubezpieczeniowe,

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej funkcjonariuszy publicznych opis warunków ubezpieczenia oferowanych przez STU ERGO HESTIA S.A.

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej funkcjonariuszy publicznych opis warunków ubezpieczenia oferowanych przez STU ERGO HESTIA S.A. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej funkcjonariuszy publicznych opis warunków ubezpieczenia oferowanych przez STU ERGO HESTIA S.A. Definicje 1. za Ustawę uważa się Ustawę z dnia 20 stycznia 2011 o

Bardziej szczegółowo

1.9. Jurysdykcja wyłączna...46 1.9.1. Uwagi ogólne...46 1.9.2. Przypadki jurysdykcji wyłącznej...47 1.10. Umowy jurysdykcyjne...49 1.11.

1.9. Jurysdykcja wyłączna...46 1.9.1. Uwagi ogólne...46 1.9.2. Przypadki jurysdykcji wyłącznej...47 1.10. Umowy jurysdykcyjne...49 1.11. Spis treści Wykaz skrótów...11 Rozdział pierwszy Rys historyczny współpracy sądowej w sprawach cywilnych i handlowych we Wspólnotach Europejskich i Unii Europejskiej...13 1. Międzynarodowe postępowanie

Bardziej szczegółowo

Ogólne Warunki Ubezpieczenia OC w ruchu zagranicznym

Ogólne Warunki Ubezpieczenia OC w ruchu zagranicznym 1OWU Zielona Karta Ogólne Warunki Ubezpieczenia OC w ruchu zagranicznym Postanowienia ogólne 1 1. Ogólne warunki ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w ruchu zagranicznym Zielona Karta

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w ruchu zagranicznym Zielona Karta Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w ruchu zagranicznym Zielona Karta Twój majątek Ogólne warunki ubezpieczenia Zadzwoń do nas 801 28 28 28 z telefonu komórkowego

Bardziej szczegółowo

Podstawy prawne obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej inżynierów budownictwa:

Podstawy prawne obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej inżynierów budownictwa: Podstawy prawne obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej inżynierów budownictwa: - Ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa (Dz.U.

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 2009 Komisja Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów 15.02.2008 DOKUMENT ROBOCZY w sprawie sprawozdania z własnej inicjatywy dotyczącego niektórych aspektów ubezpieczeń komunikacyjnych

Bardziej szczegółowo

DYREKCJA GENERALNA DS. POLITYK WEWNĘTRZNYCH DEPARTAMENT TEMATYCZNY C: PRAWA OBYWATELSKIE I SPRAWY KONSTYTUCYJNE KWESTIE PRAWNE

DYREKCJA GENERALNA DS. POLITYK WEWNĘTRZNYCH DEPARTAMENT TEMATYCZNY C: PRAWA OBYWATELSKIE I SPRAWY KONSTYTUCYJNE KWESTIE PRAWNE DYREKCJA GENERALNA DS. POLITYK WEWNĘTRZNYCH DEPARTAMENT TEMATYCZNY C: PRAWA OBYWATELSKIE I SPRAWY KONSTYTUCYJNE KWESTIE PRAWNE Wybór prawa w przypadku transgranicznych wypadków drogowych: rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Uniwersytet Łódzki

dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Uniwersytet Łódzki UBEZPIECZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ PODMIOTU PRZYJMUJĄCEGO ZAMÓWIENIE NA ŚWIADCZENIA ZDROWOTNE, ŚWIADCZENIODAWCY ORAZ INNYCH OSÓB UDZIELAJĄCYCH TAKICH ŚWIADCZEŃ dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Aleksander Daszewski r.pr. koordynator w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych. Konferencja Pro Motor, Warszawa 4 grudnia 2013 r.

Aleksander Daszewski r.pr. koordynator w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych. Konferencja Pro Motor, Warszawa 4 grudnia 2013 r. Realizacja orzecznictwa Sądu Najwyższego w praktyce likwidacyjnej zakładów ubezpieczeń w ubezpieczeniu odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych Aleksander Daszewski r.pr. koordynator

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 11. Wprowadzenie... 15

Spis treści. Wykaz skrótów... 11. Wprowadzenie... 15 Spis treści Wykaz skrótów... 11 Wprowadzenie... 15 Rozdział pierwszy Wprowadzenie do problematyki handlu elektronicznego... 21 1. Wpływ Internetu na tworzenie prawa handlu elektronicznego... 21 1.1. Światowa

Bardziej szczegółowo

DRUGA DYREKTYWA RADY. z dnia 30 grudnia 1983 r.

DRUGA DYREKTYWA RADY. z dnia 30 grudnia 1983 r. European Communities (Wspólnoty Europejskie), 2003-2004, http://europa.eu.int/eur-lex Wyłącznie prawodawstwo Wspólnot Europejskich opublikowane w drukowanej wersji Dziennika Urzędowego Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Kancelarie Odszkodowawcze i ich rola w kompleksowym dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych.

Kancelarie Odszkodowawcze i ich rola w kompleksowym dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych. Kancelarie Odszkodowawcze i ich rola w kompleksowym dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych. Postępowanie przed Towarzystwami Ubezpieczeniowymi jest postępowaniem toczącym się na wniosek osoby poszkodowanej/roszczącej.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

UCHWAŁA. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) Sygn. akt III CZP 93/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 20 grudnia 2012 r. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

KLAUZULA ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZAGRANICA

KLAUZULA ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZAGRANICA KLAUZULA ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZAGRANICA 1 1. Ta klauzula rozszerza umowę ubezpieczenia zawartą na podstawie Ogólnych Warunków Ubezpieczenia Niezbędnik podróżnika - zagranica o ubezpieczenie odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 15 czerwca 2007 r.

Warszawa, dnia 15 czerwca 2007 r. Warszawa, dnia 15 czerwca 2007 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym

Bardziej szczegółowo

Definicja ryzyka ubezpieczeniowego, cechy ryzyka, faktory ryzyka.

Definicja ryzyka ubezpieczeniowego, cechy ryzyka, faktory ryzyka. Podstawowe pojęcia ubezpieczeniowe. Klasyfikacja ubezpieczeń Ubezpieczenia dzielimy na: Społeczne, Gospodarcze. Ubezpieczenia społeczne naleŝą do sektora publicznego, są ściśle związane z pracownikiem

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Anna Owczarek SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

UCHWAŁA. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Anna Owczarek SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) Sygn. akt III CZP 61/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 16 listopada 2012 r. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Anna Owczarek SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Kazimierz Zawada. Protokolant Katarzyna Bartczak

POSTANOWIENIE. SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Kazimierz Zawada. Protokolant Katarzyna Bartczak Sygn. akt III CZP 87/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 grudnia 2015 r. SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Kazimierz Zawada Protokolant Katarzyna

Bardziej szczegółowo

K A R T A P R Z E D M I O T U ( S Y L L A B U S )

K A R T A P R Z E D M I O T U ( S Y L L A B U S ) K A R T A P R Z E D M I O T U ( S Y L L A B U S ) Kod Nazwa w języku polskim: Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w języku angielskim: Motor Third Party Liability

Bardziej szczegółowo

Podatek VAT w odszkodowaniach z ubezpieczeniach OC posiadaczy pojazdów mechanicznych

Podatek VAT w odszkodowaniach z ubezpieczeniach OC posiadaczy pojazdów mechanicznych Bartłomiej Chmielowiec główny specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych Podatki w ubezpieczeniach część 2 Podatek VAT w odszkodowaniach z ubezpieczeniach OC posiadaczy pojazdów mechanicznych Możliwość

Bardziej szczegółowo

Mateusz Kościelniak starszy specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych, aplikant radcowski

Mateusz Kościelniak starszy specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych, aplikant radcowski Mateusz Kościelniak starszy specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych, aplikant radcowski Odpowiedzialność za zdarzenia medyczne część 2 obowiązkowe ubezpieczenie podmiotów zobowiązanych do naprawienia

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA - WARUNKI UBEZPIECZENIA

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA - WARUNKI UBEZPIECZENIA Załącznik nr 1 do Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia na usługę ubezpieczenia pojazdów Miejskiego Zakładu Komunikacji - Puławy Spółka Z Ograniczoną Odpowiedzialnością Znak sprawy 12/2015/KOM/NO/K/BU

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) Warszawa, dnia 30 czerwca 2010 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) I. Cel i przedmiot ustawy

Bardziej szczegółowo

Podatek VAT w odszkodowaniach wypłacanych w ramach ubezpieczeń komunikacyjnych

Podatek VAT w odszkodowaniach wypłacanych w ramach ubezpieczeń komunikacyjnych Podatek VAT w odszkodowaniach wypłacanych w ramach ubezpieczeń komunikacyjnych Chmielowiec Bartłomiej Wydział Prawny Biura Rzecznika Ubezpieczonych Szkolenie dla brokerów ubezpieczeniowych. Warszawa 17.01.2014

Bardziej szczegółowo

Aleksander Raczyński *

Aleksander Raczyński * A C T A U N I V E R S I T A T I S L O D Z I E N S I S FOLIA IURIDICA 72, 2013 Aleksander Raczyński * Zasada odszkodowania/zakazu wzbogacania osoby uprawnionej z ubezpieczenia jako przesłanka odmowy spełnienia

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 16 października 2008 r., III CZP 99/08

Uchwała z dnia 16 października 2008 r., III CZP 99/08 Uchwała z dnia 16 października 2008 r., III CZP 99/08 Sędzia SN Antoni Górski (przewodniczący) Sędzia SN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) Sędzia SN Iwona Koper Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku wierzyciela

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt III SK 56/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 21 czerwca 2013 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa Cyfrowy Polsat Spółki Akcyjnej w W. przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 24-09-2014 RU/231/AD/14

Warszawa, 24-09-2014 RU/231/AD/14 Warszawa, 24-09-2014 RU/231/AD/14 Pani Dorota Karczewska Wiceprezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Plac Powstańców Warszawy 1 00-950 Warszawa W odpowiedzi na pismo z dnia 5.09.2014 r. (znak:

Bardziej szczegółowo

Rozdział V: Istotne dla stron postanowienia umowy: UMOWA GENERALNA NA ZADANIE A+B - UMOWA GENERALNA NA ZADANIE C

Rozdział V: Istotne dla stron postanowienia umowy: UMOWA GENERALNA NA ZADANIE A+B - UMOWA GENERALNA NA ZADANIE C Powiatowy Zarząd Dróg w Kędzierzynie - Koźlu PZD.272.9.2014 Rozdział V: Istotne dla stron postanowienia umowy: UMOWA GENERALNA NA ZADANIE A+B - UMOWA GENERALNA NA ZADANIE C Powiatowy Zarząd Dróg w Kędzierzynie

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Spis treści. Przedmowa... 13. Część I. Uwarunkowania unijne

SPIS TREŚCI. Spis treści. Przedmowa... 13. Część I. Uwarunkowania unijne SPIS TREŚCI Przedmowa... 13 Część I. Uwarunkowania unijne Jan Monkiewicz Regulacje i nadzór ubezpieczeniowy. W poszukiwaniu nowego paradygmatu... 17 1. Uwagi wprowadzające... 17 2. Model biznesowy ubezpieczeń

Bardziej szczegółowo

UMOWA Nr... Miastem Zamość, z siedzibą w Zamościu, przy ul. Rynek Wielki 13, 22-400 Zamość,

UMOWA Nr... Miastem Zamość, z siedzibą w Zamościu, przy ul. Rynek Wielki 13, 22-400 Zamość, Załącznik nr 6b do SIWZ projekt umowy dotyczącej Części II zamówienia UMOWA Nr... zawarta w Zamościu, w dniu... pomiędzy: Miastem Zamość, z siedzibą w Zamościu, przy ul. Rynek Wielki 13, 22-400 Zamość,

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Finansów Departament Rozwoju Rynku Finansowego

Ministerstwo Finansów Departament Rozwoju Rynku Finansowego ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych oraz niektórych innych ustaw.

Bardziej szczegółowo

POPRAWKI 1-20. PL Zjednoczona w różnorodności PL 2009/2170(INI) 12.1.2012. Projekt sprawozdania Diana Wallis (PE469.99.v02-00)

POPRAWKI 1-20. PL Zjednoczona w różnorodności PL 2009/2170(INI) 12.1.2012. Projekt sprawozdania Diana Wallis (PE469.99.v02-00) PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Prawna 12.1.2012 2009/2170(INI) POPRAWKI 1-20 Projekt sprawozdania Diana Wallis (PE469.99.v02-00) zawierającego zalecenia dla Komisji w sprawie zmiany rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

zwanym dalej Ubezpieczającym a... reprezentowanym przez:

zwanym dalej Ubezpieczającym a... reprezentowanym przez: Załącznik nr 8 a - b do SIWZ wzory umów Załącznik 8a - PROJEKT UMOWY część 01 Umowa Ubezpieczenia majątku i odpowiedzialności cywilnej, zawarta w dniu w Ostródzie (zwana dalej Umową) pomiędzy: Zakładem

Bardziej szczegółowo

INSTITUTE TIME CLAUSES HULLS

INSTITUTE TIME CLAUSES HULLS Piotr Radwański INSTITUTE TIME CLAUSES HULLS 6 PERILS EXCLUSIONS 6.3 W klauzuli 6, po wymienieniu niebezpieczeństw objętych ubezpieczeniem (opisanych w poprzednim numerze The Maritime Workera ), zawarta

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr..?R51.2.Q.Q.9... Zarządu Powiatu w Nowym Dworze Mazowieckim z dnia..~.9...\:l.f. :<:.ę.~.j!.jr-..?q09 r

Uchwała Nr..?R51.2.Q.Q.9... Zarządu Powiatu w Nowym Dworze Mazowieckim z dnia..~.9...\:l.f. :<:.ę.~.j!.jr-..?q09 r - A)ZĄD powiat~ z K Dworze Mazowieckim N NoWym. O ul MazowIecka l... O 6 MazoWIeckI ns-100 Nowy w r Uchwała Nr..?R51.2.Q.Q.9.... Zarządu Powiatu w Nowym Dworze Mazowieckim z dnia..~.9....\:l.f. :

Bardziej szczegółowo

Ewa Kiziewicz główny specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych. Pełnomocnictwo w postępowaniu odszkodowawczym

Ewa Kiziewicz główny specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych. Pełnomocnictwo w postępowaniu odszkodowawczym Ewa Kiziewicz główny specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych Pełnomocnictwo w postępowaniu odszkodowawczym Zgodnie z ogólną zasadą składania oświadczeń woli o ile ustawa nie przewiduje odrębnych

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI DOWODOWE W PRZYPADKU ROSZCZEŃ O ZADOŚĆUCZYNIENIE ZA KRZYWDĘ POWSTAŁĄ W DALEKIEJ PRZESZŁOŚCI

TRUDNOŚCI DOWODOWE W PRZYPADKU ROSZCZEŃ O ZADOŚĆUCZYNIENIE ZA KRZYWDĘ POWSTAŁĄ W DALEKIEJ PRZESZŁOŚCI TRUDNOŚCI DOWODOWE W PRZYPADKU ROSZCZEŃ O ZADOŚĆUCZYNIENIE ZA KRZYWDĘ POWSTAŁĄ W DALEKIEJ PRZESZŁOŚCI Zdzisława Cwalińska-Weychert Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny Problematyka zadośćuczynienia pieniężnego

Bardziej szczegółowo

UMOWA Nr... zawarta w Skarżysku- Kamiennym, w dniu... pomiędzy:

UMOWA Nr... zawarta w Skarżysku- Kamiennym, w dniu... pomiędzy: Załącznik Nr 6a do SIWZ wzór umowy dotyczącej części II zamówienia UMOWA Nr... zawarta w Skarżysku- Kamiennym, w dniu... pomiędzy: Gminą Skarżysko Kamienna, z siedzibą przy ul. Sikorskiego 18, 26-110 Skarżysko

Bardziej szczegółowo

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności.

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. HARD CASE tzw. trudny przypadek stosowania prawa > brak jednoznacznej normy, która została wytworzona przez określony autorytet >przypadki trudności

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 5 do SIWZ

Załącznik nr 5 do SIWZ Załącznik nr 5 do SIWZ Projekt umowy UMOWA Zawarta w dniu...2009 r. w Warszawie pomiędzy: Ministerstwem Infrastruktury z siedzibą w Warszawie, ul. Chałubińskiego 4/6, reprezentowanym przez Dyrektora Generalnego,

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów... Słownik pojęć... Wprowadzenie...

Wykaz skrótów... Słownik pojęć... Wprowadzenie... Wykaz skrótów... Słownik pojęć... Wprowadzenie... XI XIII XVII Rozdział I. Istota odpowiedzialności odszkodowawczej... 1 1. Funkcje odpowiedzialności odszkodowawczej... 1 2. Reżimy odpowiedzialności odszkodowawczej...

Bardziej szczegółowo

UMOWA Nr... Zawarta w Mińsku Mazowieckim, dnia... 2013 r., pomiędzy Powiatem Mińskim reprezentowanym przez Zarząd Powiatu w imieniu którego działają:

UMOWA Nr... Zawarta w Mińsku Mazowieckim, dnia... 2013 r., pomiędzy Powiatem Mińskim reprezentowanym przez Zarząd Powiatu w imieniu którego działają: Załącznik nr 6b wzór umowy dotyczący części II zamówienia WZÓR UMOWY UMOWA Nr... Zawarta w Mińsku Mazowieckim, dnia... 2013 r., pomiędzy Powiatem Mińskim reprezentowanym przez Zarząd Powiatu w imieniu

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Zbigniew Strus (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Antoni Górski

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Zbigniew Strus (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Antoni Górski Sygn. akt III CK 235/05 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 24 listopada 2005 r. SSN Zbigniew Strus (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa usługowa powiązania z innymi przepisami prawa wspólnotowego. 27 maja 2009r. Katarzyna Szychowska, avocat

Dyrektywa usługowa powiązania z innymi przepisami prawa wspólnotowego. 27 maja 2009r. Katarzyna Szychowska, avocat Dyrektywa usługowa powiązania z innymi przepisami prawa wspólnotowego 27 maja 2009r. Katarzyna Szychowska, avocat Dyrektywy usługowej: art. 3 Ustęp 1 : relacje z innymi specyficznymi aktami prawa wtórnego

Bardziej szczegółowo

SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-47-07. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-47-07. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-47-07 Druk nr 1680 Warszawa, 25 kwietnia 2007 r. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 118 ust.

Bardziej szczegółowo

Szanowny Panie Rzeczniku

Szanowny Panie Rzeczniku RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER SPRAWIEDLIWOŚCI Warszawa, dnia 27 maja 2007 r. DL-P-I-0760-4/07 Pan dr Janusz Kochanowski Rzecznik Praw Obywatelskich Szanowny Panie Rzeczniku W odpowiedzi na pismo Rzecznika

Bardziej szczegółowo

Zdarzenie z dzikiem, jeleniem, psem, czyli odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez zwierzęta

Zdarzenie z dzikiem, jeleniem, psem, czyli odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez zwierzęta W celu ustalenia podstaw prawnych do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych oraz podmiotów zobowiązanych ewentualnie do naprawienia szkody w przypadku zdarzeń szkodowych ze zwierzyną leśną należy przede

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt V CSK 470/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 maja 2015 r. SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Józef Frąckowiak SSN Marta Romańska

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 12 października 2001 r., III CZP 57/01

Uchwała z dnia 12 października 2001 r., III CZP 57/01 Uchwała z dnia 12 października 2001 r., III CZP 57/01 Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Kazimierz Zawada Sędzia SA Krystyna Bilewicz Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz Sygn. akt IV CK 706/04 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 13 maja 2005 r. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz

Bardziej szczegółowo

UMOWA UBEZPIECZENIA OBOWIĄZKOWEGO ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ BIUR USŁUG PŁATNICZYCH

UMOWA UBEZPIECZENIA OBOWIĄZKOWEGO ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ BIUR USŁUG PŁATNICZYCH UMOWA UBEZPIECZENIA OBOWIĄZKOWEGO ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ BIUR USŁUG PŁATNICZYCH Polisa nr... Taryfa nr X/OCBUP 1 Przedmiot umowy 1. Przedmiotem niniejszej umowy jest obowiązkowe ubezpieczenie biur

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 20 stycznia 2011 r. III UZP 2/10. Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Halina Kiryło, Roman Kuczyński (sprawozdawca).

Uchwała z dnia 20 stycznia 2011 r. III UZP 2/10. Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Halina Kiryło, Roman Kuczyński (sprawozdawca). Uchwała z dnia 20 stycznia 2011 r. III UZP 2/10 Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Halina Kiryło, Roman Kuczyński (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia

Bardziej szczegółowo

2. W WZÓR UMOWY DOTYCZĄCY CZĘŚCI I ZAMÓWIE IA załącznik nr 5a do siwz Niniejsza umowa została zawarta w Lublinie, w dniu... pomiędzy: MUZEUM WSI LUBELSKIEJ W LUBLI IE, Al. Warszawska 96, 20-824 Lublin,

Bardziej szczegółowo

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki Warszawa, dnia 21 sierpnia 2007 r. GI-DEC-DOLiS-180/07 D E C Y Z J A Na podstawie art. 104 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania

Bardziej szczegółowo

Inicjatywy prokonsumenckie i ograniczenia regulacyjne - doświadczenia Compensy w zakresie BLS

Inicjatywy prokonsumenckie i ograniczenia regulacyjne - doświadczenia Compensy w zakresie BLS Inicjatywy prokonsumenckie i ograniczenia regulacyjne - doświadczenia Compensy w zakresie BLS Dyrektor Zarządzający ds. likwidacji szkód w Compensa TU SA Vienna Insurance Group Warszawa, 21 października

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt III SK 23/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 grudnia 2014 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa Elektrociepłowni Z. S.A. z siedzibą w Z. przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji

Bardziej szczegółowo

Praktyczne informacje na temat handlu transgranicznego czyli co przedsiębiorca musi wiedzieć decydując się na handel transgraniczny?

Praktyczne informacje na temat handlu transgranicznego czyli co przedsiębiorca musi wiedzieć decydując się na handel transgraniczny? Praktyczne informacje na temat handlu transgranicznego czyli co przedsiębiorca musi wiedzieć decydując się na handel transgraniczny? ANNA ŻOCHOWSKA - SYCHOWICZ Plan Wykładu I. Prawo właściwe dla zobowiązań

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIA NADWYŻKOWE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ RADCÓW PRAWNYCH NA ROK 2011 (zawierane indywidualnie)

UBEZPIECZENIA NADWYŻKOWE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ RADCÓW PRAWNYCH NA ROK 2011 (zawierane indywidualnie) INFORMATOR UBEZPIECZENIA NADWYŻKOWE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ RADCÓW PRAWNYCH NA ROK 2011 (zawierane indywidualnie) W ramach Umowy Generalnej zawartej z PZU S.A. I AXA TuiR S.A. obowiązującej w roku 2011

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 19 sierpnia 2011 r.

USTAWA. z dnia 19 sierpnia 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 205 12106 Poz. 1210 1210 USTAWA z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) SSN Maria Szulc

POSTANOWIENIE. SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) SSN Maria Szulc Sygn. akt V CZ 161/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 28 marca 2012 r. SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) SSN Maria Szulc w sprawie z powództwa Alicji

Bardziej szczegółowo

Gminą Kluczewsko NIP 6090003613, REGON 59064805, ul. Spółdzielcza 12, 29-120 Kluczewsko, reprezentowaną przez Wójta Gminy Kluczewsko

Gminą Kluczewsko NIP 6090003613, REGON 59064805, ul. Spółdzielcza 12, 29-120 Kluczewsko, reprezentowaną przez Wójta Gminy Kluczewsko Załącznik Nr 6a do SIWZ wzór umowy dotyczącej części II zamówienia UMOWA Nr... zawarta w Kluczewsku w dniu... pomiędzy: Gminą Kluczewsko NIP 6090003613, REGON 59064805, ul. Spółdzielcza 12, 29-120 Kluczewsko,

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Protokolant Bożena Kowalska

UCHWAŁA. Protokolant Bożena Kowalska Sygn. akt III CZP 27/14 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 26 czerwca 2014 r. SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Barbara Myszka SSN Anna Owczarek Protokolant Bożena Kowalska w sprawie

Bardziej szczegółowo

UMOWA GENERALNA NA ZADANIE A+B - UMOWA GENERALNA NA ZADANIE C

UMOWA GENERALNA NA ZADANIE A+B - UMOWA GENERALNA NA ZADANIE C Powiatowy Zarząd Dróg w Kędzierzynie - Koźlu PZD.272.4.2015 Rozdział V: Istotne dla stron postanowienia umowy: UMOWA GENERALNA NA ZADANIE A+B - UMOWA GENERALNA NA ZADANIE C Powiatowy Zarząd Dróg w Kędzierzynie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Sygn. akt III CZP 33/12. Dnia 18 lipca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

UCHWAŁA. Sygn. akt III CZP 33/12. Dnia 18 lipca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt III CZP 33/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 18 lipca 2012 r. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Dariusz Dończyk SSN Krzysztof Pietrzykowski w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

Polisa nr 556000000000

Polisa nr 556000000000 SOPOCKIE TOWARZYSTWO UBEZPIECZEŃ ERGO HESTIA SA ul. Hestii 1, 81-731 Sopot. Numer KRS 0000024812 Sądu Rejonowego Gdańsk-Północ w Gdańsku, VIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego. NIP 585-000-16-90.

Bardziej szczegółowo

w kontekście odpowiedzialności cywilnej przedsiębiorcy Michał Modrzewski

w kontekście odpowiedzialności cywilnej przedsiębiorcy Michał Modrzewski w kontekście odpowiedzialności cywilnej przedsiębiorcy Michał Modrzewski sytuacja prawna, w której powstaje zobowiązanie podmiotu do świadczenia odszkodowania, jest odpowiedzialnością majątkową sprawcy

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 14 kwietnia 2009 r. III SK 37/08

Wyrok z dnia 14 kwietnia 2009 r. III SK 37/08 Wyrok z dnia 14 kwietnia 2009 r. III SK 37/08 Postanowienie wzorca umownego przewidujące, że w razie wypłaty świadczenia z tytułu opcji dodatkowej dochodzi do zakończenia umowy i wygaśnięcia ochrony ubezpieczeniowej

Bardziej szczegółowo

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V KADENCJA. Warszawa, dnia 11 lipca 2005 r. Druk nr 1047

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V KADENCJA. Warszawa, dnia 11 lipca 2005 r. Druk nr 1047 SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V KADENCJA Warszawa, dnia 11 lipca 2005 r. Druk nr 1047 MARSZAŁEK SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Pan Longin PASTUSIAK MARSZAŁEK SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Zgodnie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I. Władza rodzicielska. Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury...

Spis treści. Rozdział I. Władza rodzicielska. Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Przedmowa................................................ Wykaz skrótów............................................. Wykaz literatury............................................ XIII XV XIX Rozdział I.

Bardziej szczegółowo

Dariusz Fuchs UKSW, Warszawa

Dariusz Fuchs UKSW, Warszawa Dariusz Fuchs UKSW, Warszawa W związku z pracami tzw. Sieci Europejskiego Prawa Prywatnego, która to powstała z dniem 1 maja 2005 roku na podstawie porozumienia zawartego z Komisją Europejską, zintensyfikowano

Bardziej szczegółowo

TRIGGER prawdziwa historia NAZWA. Główne segmenty ryzyka, np.: Ubezpieczenie mienia i odpowiedzialności. OPRACOWANIE OPRACOWANIE

TRIGGER prawdziwa historia NAZWA. Główne segmenty ryzyka, np.: Ubezpieczenie mienia i odpowiedzialności. OPRACOWANIE OPRACOWANIE TRIGGER Nazwa NAZWA Programu PROGRAMU prawdziwa historia Główne segmenty ryzyka, np.: Ubezpieczenie mienia odpowiedzialności. Główne segmenty ryzyka, np.: Ubezpieczenie mienia i odpowiedzialności. 22-02-2013

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Komisja Petycji 2009 20.03.2009 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW Dotyczy: Petycji 0858/2007, którą złożył Paul Stierum (Holandia), w sprawie problemów związanych z przywozem pojazdów z Niemiec

Bardziej szczegółowo

Art. 88. - konkretyzacja: - ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

Art. 88. - konkretyzacja: - ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych OBOWIĄZYWANIE PRAWA I. Zasady konstytucyjne: 1. Zasada państwa prawa i jej konsekwencje w procesie stanowienia prawa: niezwykle ważna dyrektywa w zakresie stanowienia i stosowania prawa wyrok 9 V 2005

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. o stwierdzenie wykonalności orzeczeń sądu zagranicznego, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

POSTANOWIENIE. o stwierdzenie wykonalności orzeczeń sądu zagranicznego, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej Sygn. akt II CSK 550/08 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 3 kwietnia 2009 r. SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący) SSN Jan Górowski (sprawozdawca) SSN Marian Kocon w sprawie z wniosku

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 3 lutego 2006 r. II PK 152/05

Wyrok z dnia 3 lutego 2006 r. II PK 152/05 Wyrok z dnia 3 lutego 2006 r. II PK 152/05 Umowa ubezpieczenia wypadkowego pracownika zatrudnionego za granicą może być zawarta na podstawie prawa obcego (art. 25 1 ustawy z dnia 12 listopada 1965 r. -

Bardziej szczegółowo

PROJEKT UMOWY część 01

PROJEKT UMOWY część 01 Załącznik nr 3 do SIWZ wzory umów PROJEKT UMOWY część 01 Umowa Ubezpieczenia majątku i odpowiedzialności cywilnej, zawarta w dniu w Bełchatowie (zwana dalej Umową) pomiędzy: Miastem Bełchatów reprezentowanym

Bardziej szczegółowo

Projekt z dnia 14 lutego 2011 r.

Projekt z dnia 14 lutego 2011 r. Projekt z dnia 14 lutego 2011 r. Stanowisko Rady Ministrów do poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o samorządach zawodowych architektów, inżynierów budownictwa oraz urbanistów,

Bardziej szczegółowo

PROJEKT UMOWY GENERALNEJ

PROJEKT UMOWY GENERALNEJ Załącznik nr 7 do Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia na usługę ubezpieczenia pojazdów Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. w Biłgoraju Znak sprawy 14/2015/KOM/NO/K/BU Projekt umowy

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Protokolant Katarzyna Bartczak

POSTANOWIENIE. Protokolant Katarzyna Bartczak Sygn. akt III CZP 69/12 POSTANOWIENIE Dnia 16 listopada 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Anna Owczarek SSN Irena Gromska-Szuster Protokolant Katarzyna

Bardziej szczegółowo

Wymiana informacji podatkowych w zakresie podatków dochodowych w ramach pomocy administracyjnej

Wymiana informacji podatkowych w zakresie podatków dochodowych w ramach pomocy administracyjnej Niemieckie regulacje zawierają m.in. unormowanie zasad odmowy udzielania informacji podmiotom zagranicznym oraz przekazywania informacji korzystnych dla podatnika na jego wniosek. Wymiana informacji podatkowych

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 19 sierpnia 2011 r.

USTAWA. z dnia 19 sierpnia 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 205 12106 Poz. 1210 1210 USTAWA z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych

Bardziej szczegółowo

OPINIA PRAWNA. skierowane przez Zleceniodawcę w dniu 17 września 2015 r. o godzinie 12:02 w ramach abonamentu Lex Secure Twoja Opieka Prawna

OPINIA PRAWNA. skierowane przez Zleceniodawcę w dniu 17 września 2015 r. o godzinie 12:02 w ramach abonamentu Lex Secure Twoja Opieka Prawna Sopot, dnia 18 września 2015 r. Sygn.: W-0000001 OPINIA PRAWNA skierowane przez Zleceniodawcę w dniu 17 września 2015 r. o godzinie 12:02 w ramach abonamentu Lex Secure Twoja Opieka Prawna Przedmiot odpowiedzi:

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05

Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05 Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05 Sędzia SN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz Sędzia SN Jan Górowski Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jadwigi

Bardziej szczegółowo

Które czynności z zakresu ubezpieczeń są zwolnione z VAT

Które czynności z zakresu ubezpieczeń są zwolnione z VAT Które czynności z zakresu ubezpieczeń są zwolnione z VAT Czy ustalenie rozmiaru szkody albo wydawanie polis są usługami ubezpieczeniowymi? Ponieważ przepisy nie są jednoznaczne, warto sięgnąć do orzecznictwa

Bardziej szczegółowo

Regulamin Oferty promocyjnej Jeździsz 3 lata bez szkody, a za polisę płacisz jakbyś miał 60% zniżki. Postanowienia ogólne

Regulamin Oferty promocyjnej Jeździsz 3 lata bez szkody, a za polisę płacisz jakbyś miał 60% zniżki. Postanowienia ogólne Regulamin Oferty promocyjnej Jeździsz 3 lata bez szkody, a za polisę płacisz jakbyś miał 60% zniżki 1 Postanowienia ogólne 1. Niniejszy Regulamin określa zasady oferty promocyjnej Jeździsz 3 lata bez szkody,

Bardziej szczegółowo