Zastosowanie pomiarów kąta zwilżania i swobodnej energii powierzchniowej do charakterystyki powierzchni polimerów wykorzystywanych w medycynie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zastosowanie pomiarów kąta zwilżania i swobodnej energii powierzchniowej do charakterystyki powierzchni polimerów wykorzystywanych w medycynie"

Transkrypt

1 Prace Oryginalne Polim. Me. 2014, 44, 1, IN Coyright by Wroclaw Meical University Aneta Liber-Kneć A F, ylwia Łagan A F Zastosowanie omiarów kąta zwilżania i swobonej energii owierzchniowej o charakterystyki owierzchni olimerów wykorzystywanych w meycynie The Use of Contact Angle an the urface Free Energy as the urface Characteristics of the Polymers Use in Meicine Zakła Mechaniki Doświaczalnej i Biomechaniki, Instytut Mechaniki tosowanej, Wyział Mechaniczny, Politechnika Krakowska, Kraków, Polska A koncecja i rojekt baania; B gromazenie i/lub zestawianie anych; C analiza i interretacja anych; D naisanie artykułu; E krytyczne zrecenzowanie artykułu; F zatwierzenie ostatecznej wersji artykułu; G inne treszczenie Wrowazenie. W rocesie oziaływania imlant organizm żywy istotną rolę ełni warstwa wierzchnia materiału. Wiele baań z zieziny inżynierii biomateriałów otyczy chemii owierzchni. Cel racy. Ocena zmiany właściwości warstwy wierzchniej olimerów na skutek rocesu egraacji hyrolitycznej na ostawie omiarów kąta zwilżania i kalkulacji swobonej energii owierzchniowej. Materiał i metoy. Baania zwilżalności rzerowazono la wóch tyów olimerów: olilaktyu (PLA) i olihyroksyalkanianu (PHA) oanych rocesowi egraacji hyrolitycznej rzez 27 miesięcy. Na ostawie oznaczonych kątów zwilżania obliczono wartości swobonej energii owierzchniowej metoą Owensa-Wenta oraz określono krytyczne naięcie owierzchniowe. Wyniki. Powierzchnia obu baanych olimerów ma charakter hyrofilowy. Degraacja hyrolityczna wływa na zwiększenie wartości swobonej energii owierzchniowej oraz krytycznego naięcia owierzchniowego. Wnioski. Zastosowana metoyka może stanowić łatwo ostęną metoę wstęnej oceny materiału z unktu wizenia zolności o ahezji komórek oraz ostęu rocesu egraacji (Polim. Me. 2014, 44, 1, 29 37). łowa kluczowe: kąt zwilżania, swobona energia owierzchniowa, biomateriały, olimery bioegraowalne. Abstract Backgroun. In the interaction rocess between imlant an a living organism an imortant role is covere by the material layer. Many stuies in the fiel of chemical engineering concern biomaterials surface. Objectives. Changes estimation of roerties of olymers surface layer ue to hyrolytic egraation on the base on measurements of contact angles an calculation of the surface free energy. Material an Methos. Contact angle measurements were mae for the two olymers: olylactie (PLA) an olyhyroxyalkanoate (PHA) unergoing the hyrolytic egraation rocess over a erio of 27 months. Base on the measure values of contact angles, surface free energy by the Owens-Went metho an the critical surface tension were calculate. Results. The surface for both teste olymers is hyrohilic. Hyrolytic egraation influences the growth of the surface free energy an the critical surface tension. Conclusions. Methoology can be a easily available for the initial assessment of the material from the oint of view of the ability to cell ahesion an the rogress of the egraation rocess (Polim. Me. 2014, 44, 1, 29 37). Key wors: contact angle, surface free energy, biomaterials, bioegraable olymers.

2 30 A. Liber-Kneć,. Łagan O ostawowych cechach wielu wyrobów z materiałów olimerowych, a szczególnie imlantów, rozstrzygają właściwości warstwy wierzchniej materiału, z którego są one wykonane. Warstwa wierzchnia, która charakteryzuje się omienną strukturą o rzenia materiału, sełnia różne funkcje i jest oawana ziałaniu różnych czynników w zależności o rzeznaczenia wyrobu [1]. Organizm żywy reaguje na biomateriał orzez jego warstwę owierzchniową. Ocenia się, że oziaływania mięzy warstwą wierzchnią biomateriału a organizmem żywym otyczą nie więcej niż 5 Å oniżej warstwy owierzchniowej materiału. Dlatego wiele baań z zieziny inżynierii biomateriałów otyczy chemii owierzchni [2]. Do najważniejszych arametrów materiału imlantacyjnego, które mogą korelować z bioreaktywnością należą takie wskaźniki, jak: hyrofilowość/hyrofobowość, obecność gru funkcyjnych, chroowatość [3]. Bioreaktywność weług Ratnera jest to zolność materiału o wzbuzenia określonej oowiezi tkanki/komórki. Wśró ostawowych reakcji na zaimlantowany materiał wymienia się: asorcję białek, ahezję bakterii, fagocytozę, hemolizę, aktywację łytek, ahezję łytek, bioegraację. Oziaływania mięzy owierzchnią materiału imlantacyjnego a śroowiskiem biologicznym in vitro lub in vivo są związane z właściwościami warstwy wierzchniej materiału, sośró których najistotniejsze są te otyczące toografii, zwilżalności, skłau chemicznego i energii owierzchniowej. Dla biomateriałów swobona energia owierzchniowa EP (ang. FE urface Free Energy) może służyć o oceny stonia oziaływania mięzy materiałem a organizmem żywym. W rzyaku owierzchni, które charakteryzują się użą wartością energii owierzchniowej asorcja białek i bęąca jej nastęstwem ahezja komórek jest obra. Owrotne zjawisko wystęuje la materiałów z małą wartością energii owierzchniowej. Dla owierzchni z użą energią owierzchniową na granicy komórka ciało stałe (tkanka imlant) w orównaniu z sumą energii owierzchniowych mięzy fazami komórka ciecz oraz ciało stałe wystęuje mniejsze rawooobieństwo ahezji o owierzchni ciała stałego. Należy jenak określić, że silnie hyrofilowe owierzchnie (barzo uża EP), jak n. hyrożele czy metakrylany, nie srzyjają ahezji [4, 5]. Ahezja komórek o owierzchni biomateriału jest ważna w rzyaku imlantów ortoeycznych lub stomatologicznych, gyż wływa na roces integracji imlantu z tkanką. Z kolei w niektórych klinicznych zastosowaniach, n. zastawki serca, urzązenia służące o ializy mała asorcja białek, która ogranicza roces krzenięcia krwi jest ożąana. Mała wartość energii owierzchniowej jest również korzystna w rzyaku materiałów wykorzystywanych o wytwarzania soczewek wewnątrzgałkowych i kontaktowych. Proces ahezji komórek jest skomlikowany i eterminowany rzez wiele czynników, nie tylko wsomnianą energię owierzchniową, może jenak ona stanowić ość rosty wskaźnik ający nam wstęne informacje na temat ahezji komórek, może również być miarą chemicznej i biologicznej oorności owierzchni materiału na bioegraację [6, 7]. Po koniec lat 60. XX wieku Robert Baier [8] baał rolę energii owierzchniowej biomateriałów w trombogenezie. Wynikiem rowazonych baań i stuiów literaturowych była korelacja stonia biologicznych interakcji z wartością krytycznej swobonej energii owierzchniowej (ryc. 1). Weług zaroonowanej hiotezy owierzchnia materiału z tzw. krytyczną energią owierzchniową na oziomie [10 3 N/m] charakteryzuje się atrombogennością i została określona rzez Baiera jako hiotetyczna strefa biokomatybilności, rozumianej jako strefa minimalnej ahezji komórek. Z kolei materiały charakteryzujące się krytyczną energią owierzchniową owyżej 40 [10 3 N/m] srzyjają ahezji komórek. tanowią więc obre materiały szczególnie la ortoeii, gzie ahezja komórek o owierzchni imlantu oraz rzerastanie imlantu tkankami stanowią kluczową rolę w rocesie jego wgajania [8]. Należy jenak amiętać, iż w baaniach laboratoryjnych in vitro symuluje się warunki śroowiska naturalnego, zatem są one obarczone ewnym błęem. Kosztowność oraz wzglęy etyczne baań klinicznych in vivo, szczególnie na wczesnym etaie, kierują jenak uwagę baaczy ku baaniom laboratoryjnym. Związana z energią owierzchniową zwilżalność owierzchni materiału jest również rzyatnym arametrem służącym o oceny biologicznych oziaływań mięzy materiałem a organizmem żywym. W rzyaku rojektowania właściwości materiałów na imlanty oziaływania te otyczą rzee wszystkim zjawisk, takich jak asorcja białek, której nastęstwem są ahezja i namnażanie komórek. Prace baawcze [4, 5, 7] rowazone w celu oceny wływu zwilżalności owierzchni i owiązaną z nią hyrofobowością lub hyrofilowością na oziaływania biomateriał śroowisko biologiczne Ryc. 1. Zależność mięzy biokomatybilnością i krytycznym naięciem owierzchniowym ciała stałego [3, 8] Fig. 1. Correlation of biological interactions an relative surface energy of soli [3, 8]

3 Charakterystyka owierzchni olimerów wykorzystywanych w meycynie 31 okazały mięzy innymi, że liczba zaasorbowanych białek zwiększa się, kiey owierzchnia materiału staje się barziej hyrofobowa, z kolei zmiany konformacyjne zaasorbowanych białek zachozą, gy owierzchnia staje się barziej hyrofilowa. Powierzchnie biomateriałów w roztworach wonych oziałują z molekułami woy. W rzyaku owierzchni olarnych najsilniejsze oziaływania są związane z interakcją mięzy woą a kwasem Lewisa bęącym akcetorem elektronów lub zasaową gruą funkcyjną bęącą onorem elektronów. Drugim oziaływaniem mięzy hyrofilową owierzchnią a woą są oziaływania mięzycząsteczkowe (jonowe, van er Waalsa). W rzyaku owierzchni hyrofobowych ich oziaływania z cząstkami rozuszczalnika wystęują głównie zięki wiązaniom van er Waalsa, nie ma oziaływań onor elektron i akcetor elektron [4, 9]. Polimery z gruy oliestrów alifatycznych, n. olilakty, olihyroksyalkaniany ze wzglęu na bioegraowalność oraz immunologiczną obojętność znajują zastosowanie w meycynie. Polihyroksyalkaniany (PHA) są wytwarzane rzez wiele mikroorganizmów i gromazone w ostaci granulek w cytolazmie ich komórek jako materiał zaasowy. PHA wykazują małą cytotoksyczność, onieważ ich monomery wystęują w organizmie luzkim jako roukty metabolizmu. PHA mają właściwości zbliżone o konwencjonalnych materiałów olimerowych. ą owszechnie stosowane jako biomateriały o roukcji nici chirurgicznych oraz oatrunków [10 12]. Polilakty (PLA) jest jenym z niewielu olimerów ochozenia naturalnego, który znajuje raktyczne zastosowanie w roukcji nici chirurgicznych i imlantów. Jego właściwości mechaniczne wystarczają o rzenoszenia obciążeń mechanicznych wystęujących w organizmie luzkim. Polimer ten ulega jenak łatwo rocesowi egraacji hyrolitycznej zarówno w warunkach enzymatycznych, jak i nieenzymatycznych. Duża oatność PLA na hyrolizę jest niekorzystna w rzyaku stałego kontaktu ze śroowiskiem biologicznym w rzyaku ługotrwałego wsomagania leczonych tkanek [11, 13]. Proces egraacji hyrolitycznej oliestrów alifatycznych był rzemiotem wielu baań [14 16]. Wykazano, iż roces egraacji większości wyrobów z olikatyu jest szybszy wewnątrz materiału niż na jego owierzchni, co jest wynikiem efektu autokatalitycznego. Dla oliestrów alifatycznych szybkość hyrolizy zależy o temeratury, struktury molekularnej, gęstości gru estrowych, rozaju meiów oraz obciążeń mechanicznych [17, 18]. Przebieg rocesu egraacji olimerów o wływem inkubacji w różnych łynach (n. w wozie estylowanej, BF, łynie Ringera) w temeraturze 37 C najczęściej ocenia się na ostawie zmian masy cząsteczkowej [17 19] oraz masy baanych róbek [17], zmian arametrów wytrzymałościowych, zmian H i rzewonictwa łynów inkubacyjnych w funkcji czasu inkubacji materiałów, obserwacji mikroskoowych (EM) zmian zachozących na owierzchni inkubowanych materiałów [17, 19, 20, 21]. Celem baań niniejszej racy było oznaczenie swobonej energii owierzchniowej oraz krytycznego naięcia owierzchniowego la wóch olimerów wykorzystywanych w imlantologii ulegających rocesom bioegraacji: olilaktyu (PLA) oraz olihyroksyalkanianu (PHA) na ostawie omiarów kąta zwilżania. Doatkowo oceniono zmiany EP la baanych olimerów, które były inkubowane w wozie estylowanej rzez 27 miesięcy w celu oceny wływu egraacji na zmianę charakteru owierzchni baanych olimerów. Zastosowana metoa określania i obliczania swobonej energii owierzchniowej materiałów olimerowych na ostawie omiarów kąta zwilżania ma istotne znaczenie ze wzglęu na łatwość rzerowazania omiarów i użą okłaność uzyskiwanych wyników, jest również jeną z ostawowych meto wykorzystanych o charakterystyki owierzchni olimerów biomeycznych [1, 22 26]. Niewiele jest jenak oniesień na temat omiarów zmian kąta zwilżania i swobonej energii owierzchniowej olimerów oanych ługotrwałemu rocesowi egraacji. Materiał i metoy W laboratorium Zakłau Mechaniki Doświaczalnej i Biomechaniki Politechniki Krakowskiej rzerowazono analizę kątów zwilżania i swobonej energii owierzchniowej (EP) la wóch ostęnych komercyjnie olimerów bioegraowalnych z gruy oliestrów alifatycznych roukcji francuskiej firmy Naturelast: olilaktyu (PLA) i olihyroksyalkanianu (PHA). Próbki o baań wykonano metoą wtrysku z użyciem wtryskarki Krauss-Maffei tyu KM w temeraturze wtrysku zgonej z zaleceniami roucenta olimerów. Polimery inkubowano w wozie estylowanej w temeraturze 37 C rzez 27 miesięcy, okonując omiarów kąta zwilżania o 3, 9 i 27 miesiącach. Pomiar kąta zwilżania krolą cieczy naniesionej na nieruchome ołoże (warstwę wierzchnią materiałów) został wykonany na stanowisku baawczym złożonym z aaratu czeskiej firmy Avex Instruments zintegrowanego z kamerą o wykonywania zjęć kroli cieczy naniesionej na owierzchnię róbki i rogramu ee ystem o analizy zarejestrowanego obrazu kroli. Ciecze omiarowe o objętości 0,4 µl były nanoszone na owierzchnię baanych róbek za omocą mikroiety. Pomiary kąta zwilżania wykonano z użyciem trzech cieczy: woy estylowanej (θ w ) (ro. Poch.A.), ijoometanu (θ ) (ro. Merck s.z o.o.). oraz gliceryny bezwonej (θ g ) (ro. Chemur). Ciecze omiarowe obrano w taki sosób, aby jena z nich charakteryzowała się możliwie użą wartością skłaowej olarnej (woa), a ruga była cieczą yser-

4 32 A. Liber-Kneć,. Łagan syjną (ijoometan). Taki obór cieczy ozwala minimalizować wływ błęów wystęujących oczas określania wartości skłaowych EP olarnej i ysersyjnej cieczy omiarowych na obliczoną EP materiału [6, 22]. W celu wyznaczenia wartości krytycznej energii owierzchniowej metoą Zismana wykorzystano oatkowo glicerynę bezwoną o omiaru kąta zwilżania rze 27-miesięczną inkubacją i o niej. Przyjęte o obliczeń wartości swobonych energii owierzchniowych (EP) oraz ich skłaowe: olarną i ysersyjną la metoy Owensa-Wenta oano w tabeli 1. Pomiar wszystkimi cieczami był wykonywany co najmniej 10 razy la wszystkich baanych róbek. Oznaczone wartości kąta zwilżania oraz swobonej energii owierzchniowej zostały okazane jako wartości śrenie z ochyleniem stanarowym (X ± D). Ryc. 2. Krola cieczy ozostająca w równowaze z łaską owierzchnią ciała stałego, γ L swobona energia owierzchniowa na granicy ciało stałe ciecz, γ V swobona energia owierzchniowa na granicy ciało stałe ara nasycona cieczy, γ LV swobona energia owierzchniowa na granicy ciecz ara nasycona cieczy [1] Fig. 2. Liqui rolet remaining in equilibrium state with flat soli surface: γ L free surface energy between soli liqui, γ V free surface energy between soli vaor, γ LV free surface energy between liqui vaor [1] Tabela 1. Wartości EP i oszczególnych ich skłaowych la cieczy omiarowych stosowanych w metozie Owensa- -Wenta [1] Table 1. Values of free surface energy an its comonents for measurement liquis use in Owens-Went metho [1] Ciecz omiarowa γ L γ L Metoy określania wartości swobonej energii owierzchniowej [1, 22] γ L Woa estylowana 72,8 21,8 51,0 Dijoometan 50,8 50,8 0 Gliceryna 64,0 34,0 30,0 Miarą ilościową zwilżalności zarówno la ciał stałych, jak i cieczy jest kąt zwilżania θ. Jest to kąt utworzony rzez owierzchnię ciała stałego i łaszczyznę styczną o owierzchni cieczy w unkcie styku z ciałem stałym lub o owierzchni wóch stykających się cieczy (ryc. 2). Zmierzona wartość kąta zwilżania oraz równanie Younga (1) stanowią ostawę obliczeń wartości swobonej energii owierzchniowej. Równanie to zostało wyrowazone z warunku równowagi sił rerezentujących oowienie naięcia owierzchniowe w unkcie styku trzech faz: ciała stałego, cieczy i ary: σ V = σ L + σ LV cosθ, (1) gzie: σ V naięcie owierzchniowe ciała stałego (biomateriału) w równowaze z arą nasyconą cieczy, σ L naięcie owierzchniowe ciała stałego i cieczy, σ LV naięcie owierzchniowe cieczy w równowaze z arą nasyconą tej cieczy, θ kąt, jaki tworzy styczna o owierzchni kroli omiarowej osazonej na owierzchni ciała stałego w unkcie styku trzech faz (równowagowy kąt zwilżania). Do wyznaczania swobonej energii owierzchniowej tworzyw wykorzystuje się równanie Younga w formie rzekształconej (2): γ = γ L + γ L cosθ, (2) gzie: γ swobona energia owierzchniowa ciała stałego, γ L swobona energia owierzchniowa ciała stałego w kontakcie z cieczą, γ L swobona energia owierzchniowa cieczy omiarowej. Wystęujące w równaniu (2) wartości γ L oraz θ można wyznaczyć na ostawie omiarów, jenakże wyznaczenie ozostałych wóch wielkości: γ i γ L wymaga rzyjęcia oatkowych założeń o związkach zachozących mięzy oszczególnymi wielkościami γ L, γ i γ L. Baania naukowe rowazone w tej ziezinie orowaziły o określenia różnych meto określania wartości swobonej energii owierzchniowej materiałów. Postawowe znaczenie la obliczeń swobonej energii owierzchniowej materiałów olimerowych ma metoa Owensa-Wenta. Metoy obliczeń EP materiałów olimerowych oarte na metozie Owensa-Wenta [1, 22] Zastosowany w analizach moel Owensa-Wenta wymaga stosowania wóch cieczy (jenej olarnej oraz rugiej ysersyjnej). tosując ten moel, otrzymuje się rzybliżenie, uznając śrenią geometryczną γ (owierzchni) i γ L (cieczy) skłaowych olarnych. W moelu Owensa-Wenta wykorzystuje się nastęujące wzory analityczne (3) i (4): γ = γ + γ, (3) γ skłaowa ysersyjna (Lifshitza-Van er Wallsa {LW}) γ skłaowa olarna (Lewis kwas zasaa {AB}): L γ ( 1+ cosθ) = 2 γ γ + 2 γ γ. (4) L L

5 Charakterystyka owierzchni olimerów wykorzystywanych w meycynie 33 W równaniu (4) są obecne wie niewiaome γ oraz γ, zatem nie wystarcza ono o wyznaczenia wartości swobonej energii owierzchniowej. W związku z tym w omiarach kąta zwilżalności wykorzystuje się wie ciecze, co rowazi o uzyskania ukłau równań liniowych ze wsółczynnikami o stałych wartościach (5): x + ay = b(1 + cosθ1 ). (5) x + cy = (1 + cos θ ) W owyższym równaniu (5) a, b, c, są to wsółczynniki związane z cieczami omiarowymi, θ 1, θ 2 są wartościami kątów zwilżania oznaczonymi z użyciem wóch cieczy omiarowych, a niewiaome x i y: x = γ, 2 y = γ. Do omiarów kątów zwilżania wybiera się wie ciecze o różnych charakterach, co ozwala na ograniczenie wływu błęów w określaniu wartości skłaowych γ L, γ L, najczęściej stosuje się ijoometan i woę [1, 22]. Wśró innych meto określania EP la materiałów olimerowych wyróżnia się metoa Zismana, służąca o wyznaczania tzw. krytycznej swobonej energii owierzchniowej γ C. W omiarach wykorzystuje się kilka cieczy z anego szeregu homologicznego, a na ostawie wyników oświaczalnych generuje się wykres w ukłazie wsółrzęnych, w którym oś ociętych stanowi wartość γ L wykorzystanych cieczy, na osi rzęnych natomiast efiniuje się cosinus kątów zwilżania θ i. Wartości (cos θ) wykorzystanych w baaniach cieczy z szeregu n-alkanów formują w rzybliżeniu linię rostą, a ekstraolacja wykresu o unktu cos θ = 1 ozwala wyznaczyć γ C równej wartości ociętej w tym unkcie [1, 22]. W ten sosób można wyznaczyć równanie rostej (6) w zefiniowanym ukłazie wsółrzęnym, w którym b jest wsółczynnikiem kierunkowym rostej: cosθ = 1+ b( γ + γ ) (6). Wykorzystując równania (2) i (6) la baanego materiału, można oisać zależność mięzy swoboną C L energią owierzchniową (γ ) a krytyczną swoboną energią owierzchniową (γ C ): 2 ( b γ C + 1) γ = (7). 4b Wyniki i omówienie Przykłaowe zjęcie kroli ijoometanu oraz woy estylowanej naniesionej na owierzchnię olilaktyu okazano na rycinie 3. Wyniki omiarów kąta zwilżania la róbek olimerów rze inkubacją w wozie estylowanej i o niej orównano w tabeli 2. Zarówno olilakty, jak i olihyroksyalkanian mają hyrofilowy charakter owierzchni. Inkubacja olimerów w wozie estylowanej sowoowała zmniejszenie wartości kąta zwilżania o 27 miesiącach o 7,6% la PLA i 14% la PHA, charakter owierzchni ozostał jenak hyrofilowy. W rzyaku PLA o 6 i 9 miesiącach inkubacji zaobserwowano zwiększenie wartości kąta zwilżania, a nastęnie jej zmniejszenie, co wymaga alszych baań w celu wyjaśnienia tych zmian. Tabela 2. Wyniki omiarów kąta zwilżania la olilaktyu i olihyroksyalkanianu rze inkubacją w wozie estylowanej i o niej la wóch cieczy omiarowych Table 2. The results of contact angle measurements for olylactie an olyhyroxyalkanoate before an after incubation in istille water for two measurement liquis Czas inkubacji (miesiące) Kąt zwilżania [ ] PLA woa estylowana ijoometan PHA woa estylowana ijoometan 0 69,2 ± 1,3 35,8 ± 1,5 75,7 ± 1,1 28,9 ± 1,9 6 73,1 ± 1,9 35,6 ± 1,1 75,3 ± 1,7 31,2 ± 1,4 9 79,4 ± 1,5 45,9 ± 1,3 66,8 ± 1,3 31,2 ± 1, ,9 ± 1,9 31,2 ± 1,2 65,1 ± 1,2 25,5 ± 1,9 Ryc. 3. Zjęcie kroli ijoometanu (o lewej) i woy estylowanej naniesionych na owierzchnię olilaktyu Fig. 3. The hoto of the iioomethane (left) an istille water ro eosite on the olylactie surface

6 34 A. Liber-Kneć,. Łagan Wartość kąta zwilżania oznaczona la PLA rze inkubacją z użyciem woy estylowanej jest mniejsza o wartości oznaczonej rzez Pinto et al. [23], ale jest zbliżona o wartości kąta zwilżania oznaczonej rzez Corrello et al. [27] z wykorzystaniem glicerolu, który tak jak woa jest cieczą olarną. Wartość oznaczonego kąta zwilżania la PLA z użyciem ijoometanu jest zbliżona o uzyskanej rzez Wan et al. [26] (37 ), ale różni się o wartości kąta oznaczonej z zastosowaniem woy estylowanej (78 ). Oznaczona rzez Kang et al. [24] wartość kąta zwilżania la PHA nieinkubowanego wyniosła 75 ± 2 i jest jenakowa z oznaczoną wartością. Nie ma oniesień o zmianie kąta zwilżania na skutek ługotrwałego rocesu inkubacji PLA i PHA. Pamuła et al. [28] baała zmiany wartości kąta zwilżania la koolimeru laktyu z glikoliem inkubowanego w PB o tem. 37 C rzez 7 tygoni. Oznaczona wartość kąta zwilżania nieznacznie sała z 77,2 na 76,1. W tabeli 3 zestawiono wartości obliczonej na ostawie omiarów kątów zwilżania swobonej energii owierzchniowej wg moelu Owensa-Wenta. Uział skłaowej ysersyjnej w sumarycznej wartości swobonej energii owierzchniowej jest większy la obu baanych olimerów. Dla baanych olimerów wartość swobonej energii owierzchniowej nieznacznie wzrosła o 27 miesiącach inkubacji róbek w stosunku o róbek nieinkubowanych, zwiekszenie wartości zaobserwowano la PHA. Oznaczona wartość swobonej energii owierzchniowej la PLA nieinkubowanego ma wyższą wartość niż rezentowana w racy [26], gzie wartość swobonej energii owierzchniowej γ s = 43,2 mj/m 2, a skłaowe: olarna γ s = 10,7 mj/m 2 i ysersyjna γ s = 32,5 mj/m 2. Zheng et al. [25] oznaczali EP la olihyroksymaśla- Tabela 3. wobona energia owierzchniowa obliczona na ostawie omiarów kąta zwilżania la olilaktyu i olihyroksyalkanianu rze inkubacją w wozie estylowanej i o inkubacji Table 3. The free surface energy calculate from contact angles for olylactie an olyhyroxyalkonate before an after incubation in istille water Ciecz omiarowa Czas inkubacji (miesiące) γ s γ s PLA γ s 0 48,85 ± 1,55 7,23 ± 0,55 41,62 ± 1, ,27 ± 1,63 5,55 ± 0,90 41,72 ± 0, ,84 ± 1,54 4,34 ± 0,55 36,50 ± 0, ,81 ± 1,79 9,12 ± 1,07 43,69 ± 0,72 PHA 0 48,57 ± 1,24 3,95 ± 0,24 44,62 ± 1, ,97 ± 2,08 4,28 ± 0,59 43,69 ± 1, ,44 ± 1,53 7,75 ± 0,53 43,69 ± 1, ,85 ± 1,57 7,90 ± 0,54 45,95 ± 1,03 γ c = 41,68 Ryc. 4. Wykres Zismana la PLA rze inkubacją Fig. 4. Zisman lot for PLA before incubation γ c = 43,10 Ryc. 5. Wykres Zismana la PLA o inkubacji Fig. 5. Zisman lot for PLA after 27 months of incubation nu (PHB) z roziny olihyroksyalkanianów, uzyskując wartość γ s = 45 mj/m 2, nieznacznie mniejszą niż oznaczona w baaniach własnych la PHA. Wartość kąta zwilżania owierzchni baanych olimerów określona z użyciem gliceryny bezwonej zmieniła się z wartości 67,2 ± 0,9 rze inkubacją na wartość 63,3 ± 1,1 o 27 miesiącach inkubacji la PLA, a la PHA z 74,7 ± 3,3 na 65,8 ± 3,7. Oznaczone wartości kąta zwilżania osłużyły o wyznaczenia trzeciego unktu wykresu Zismana. Wyznaczona metoą Zismana wartość krytycznej swobonej energii owierzchniowej zarówno la PLA (ryc. 4), jaki i la PHA (ryc. 6) rzekracza wartość 40 mj/m 2, co stanowi zakres obrej bioahezji [3, 8, 29]. Dla róbek inkubowanych w wozie estylowanej w trakcie rocesu bioegraacji nastąiło nieznaczne zwiększenie wartości krytycznej swobonej energii owierzchniowej (ryc. 5 i 7). Rezultatem wzrostu wartości krytycznej swobonej energii owierzchniowej jest zwiększenie ahezji komórek i roliferacja komórek, takich jak fibroblasty, komórki mięśni głakich oraz komórki nabłonkowe [29]. Analiza charakteru warstwy wierzchniej o wzglęem zwilżalności (hyrofobowości lub hyrofilowości) ozwala na ocenę, mięzy innymi, zachowania komórek organizmu w obecności warstwy wierzchniej materiału.

7 Charakterystyka owierzchni olimerów wykorzystywanych w meycynie 35 γ c = 45,56 Ryc. 6. Wykres Zismana la PHA rze inkubacją Fig. 6. Zisman lot for PHA before incubation γ c = 46,10 Ryc. 7. Wykres Zismana la PHA o 27 miesiącach inkubacji Fig. 7. Zisman lot for PLA after 27 months of incubation Oba baane olimery charakteryzują się hyrofilowością, co srzyja ahezji komórek [30]. Należy jenak amiętać, iż łyny ustrojowe skłaają się z woy, różnych białek i komórek, latego mogą ojawić się synergiczne oziaływania, zatem truno jest rzewizieć okłany mechanizm oziaływania owierzchni hyrofilowych i hyrofobowych ze śroowiskiem biologicznym. Analiza ostęnego iśmiennictwa [31 35] oraz rzerowazone baania ozwalają na sformułowanie wniosku o rzyatności omiarów kąta zwilżania i EP jako arametrów służących o oceny stonia zmian bioegraacji w rzyaku oowiezi tkankowej. Poznanie czasu beziecznego użytkowania lub czasu egraacji biologicznej w warunkach laboratoryjnych, które obiegają o tych anujących w śroowisku naturalnym ozwala jeynie na rzybliżoną ocenę. Doatkowo rzebieg rocesu zależy o wielu czynników, tj.: o obecności tlenu, zmian H, temeratury, wilgotności oraz obecności mikroorganizmów [6]. zeroko rowazone wsółcześnie baania cytotoksyczności olimerów bioegraujących zarówno in vivo, jak i in vitro wskazują na różny oziom biozgoności w oniesieniu o różnych tkanek, latego też w ocenie ługofalowej istotne są metoy oceny stonia bioegraacji materiałów w różnych śroowiskach. Niestety z uwagi na złożony charakter reakcji mięzy organizmem gosoarza a imlantem oraz secyficzne wymagania, jakie stawia się biomateriałom w asekcie biozgoności, biofunkcjonalności oraz bioreaktywności rezentowane wyniki analiz obejmują jeynie wybrane elementy szczegółowych baań uzależnione o zainteresowań zesołów baawczych. Na ostawie rzegląu ostęnej literatury można jenak wyznaczyć kierunek komleksowych baań i analiz ających oowieź na temat wływu materiałów bioegraujących (PLA, PHA) zarówno w rzyaku zastosowań w farmacji w systemach sterowanego uwalniania leków, jak i w oniesieniu o kinetyki zmian i umiejscowienia imlantów bioegraujących [37 39]. Dzięki analizom możliwości hoowli wybranych linii komórkowych w kontakcie z materiałami bioegraowalnymi [39, 40] ocenia się ich biozgoność oraz ewentualną możliwość wykorzystania na rusztowania w inżynierii tkankowej [41]. Prowaząc baania oznaczania stonia egraacji oraz kinetyki zmian o wływem czynników zewnętrznych, należy jenak amiętać o tym, że symulując śroowisko biologiczne, otrzymuje się rzybliżone wyniki, a weryfikacja błęu jest możliwa jeynie orzez rowazenie niezależnych baań rzez różne ośroki. Ograniczone oniesienia literaturowe z zakresu wyznaczania zmian kątów zwilżania, zmian swobonej energii owierzchniowej czy wyznaczania wartości krytycznej swobonej energii owierzchniowej la olimerów w trakcie rocesu bioegraacji ozostawiają otwarty temat interretacji wyników. Obiecujące treny rozwoju materiałów oracowywanych e novo, moyfikacji owierzchni imlantów oraz wrowazenia materiałów graientowych lub bioegraujących oszerzają obszar ich zastosowań meycznych. Pozwala to na rojektowanie materiałów o wzglęem zarówno wytrzymałości na zmienne obciążenia zewnętrzne i wewnętrzne, jak i otymalizacji strukturalnej. Zmiany kąta zwilżania oraz EP mogą służyć o oceny wływu śroowiska wonego na zmiany właściwości warstwy wierzchniej materiału oraz ostęu rocesu egraacji. Wymaga to jenak korelacji zmian kąta zwilżania i EP ze zmianami innych arametrów, tj. n. zmiany właściwości mechanicznych lub H i rzewoności wyciągów wonych z olimerów. Ocena kinetyki rocesu egraacji baanych olimerów na ostawie zmian różnych wskaźników bęzie rzemiotem innego oracowania.

8 36 A. Liber-Kneć,. Łagan Piśmiennictwo [1] Żenkiewicz M.: Ahezja i moyfikowanie warstwy wierzchniej tworzyw wielkocząsteczkowych. Wyawnictwo Naukowo- -Techniczne, Warszawa [2] Park J.B., Bronzino J.D.: Biomaterials: Princiles an alications, CRC Press, Nowy Jork, UA [3] Ratner B.D. et al.: Biomaterials cience: An Introuction to Materials in Meicine. Elsevier, New York, UA [4] Goar, J.M., Hotchkiss, J.H.: Polymer surface moification for the attachment of bioactive comouns. Progress Polym. ci. 2007, 32, [5] Xu, L.C.: Effect of surface wettability an contact time on rotein ahesion to biomaterial surfaces. Biomaterials 2007, 28, [6] Kaczmarek H., Bajer K.: Metoy baania bioegraacji materiałów olimerowych. Polimery 2006, 51, (10), [7] Kim M.., Khang G., Lee H.B.: Graient olymer surfaces for biomeical alications. Progress Polym. ci. 2008, 33, 1, [8] Baier R.E.: The role of surface energy in thrombogenesis. Bull. N.Y. Aca. Me. 1972, 48, 2, [9] Van Oss C.J.: Hyrohobicity an hyrohilicity of biosurfaces. Curr. Oin. Colloi Interface ci. 1997, 2, [10] Hazer B., Hazer D.B., Kilicay E.: Poly(3-hyroxyalkanoates)s: Diversification an biomeicalalications. A state of art review. Materials cience an Engineering C 2012, 32, [11] Ishii D., Hui Ying T., Yamaoka T., Iwata T.: Characterization an biocomatibility of bioolyester nanofibers. Materials 2009, 2, [12] Keshavarz T., Roy I.: Polyhyroxyalkanoates: biolastics with a green agena. Curr. Oin. Microbiol. 2010, 13, [13] Lyu., Untereker D.: Degraability of Polymers for Imlantable Biomeical Devices. Int. J. Mol. ci. 2009, 10, [14] Li., Girar A., Garreau H., Vert M.: Enzymatic egraation of olylactie stereocoolymers with reominant -lactyl contents. Polym. Degra. tab. 2000, 71 (1), [15] Tsuji H.: Autocatalytic hyrolysis of amorhous-mae olylacties: effects of l-lactie content, tacticity, an enantiomeric olymer blening. Polymer 2002, 43, [16] Nowak B., Pająk J.: Bioegraacja olilaktyu (PLA). Archiwum Gosoarki Oaami i Ochrony Śroowiska 2010, 12 (2), [17] Vieira A.C., Vieira J.C., Ferra J.M., Magalhaes F.D., Guees R.M., Marques A.T.: Mechanical stuy of PLA PCL fibers uring in vitro egraation. J. Mech. Behav. Biome. Mater. 2011, 4 (3), [18] aha.k., Tsuji H.: Enhance Crystallization of Poly(L-lactie-co-ecarolactone) in the Presence of Water. J. Al. Polym. ci. 2009, 112, [19] Farrar D.F., Gilson R.K.: Hyrolytic egraation of olyglyconate B: the relationshi between egraation time, strength an molecular weight. Biomaterials 2002, 23, [20] zaraniec B., Ziąbka M., Morawska-Chochół A., Chłoek J., Zebiak P., Piątek M., El Fray M.: Baania egraacji hyrolitycznej in vitro włókien resorbowalnych rzeznaczonych na imlanty meyczne. Inżynieria Biomateriałów/Engineering of Biomaterials 2007, 69 72, [21] Ziąbka M., zaraniec B., Chłoek J.: Resorbowalne komozyty olimerowe la chirurgii kostnej. Przegl. Lek. 2007, 64, [22] Żenkiewicz M.: Analiza głównych meto baania swobonej energii owierzchniowej materiałów olimerowych. Polimery 2007, 52, 10, [23] Pinto A.M., Moreira., Goncalves I.C., Gama F.M., Menes A.M., Magalhaes F.D.: Biocomatibility of oly(lactic aci) with incororate grahene-base materials. Coll. urf. B: Biointerfaces 2013, 104, [24] Kang I.K., Choi.H., hin D.., Yoon.C.: urface moification of olyhyroxyalkanoate films an their interaction with human fibroblasts. Int. J. Biol. Macromol. 2001, 28, [25] Zheng Z., Bei F.F., Tian H.L., Chen G.Q.: Effects of crystallization of olyhyroxyalkanoate blen on surface hysicochemical roerties an interactions with rabbit articular cartilage chonrocytes. Biomaterials 2005, 26, [26] Wan Y., Yang J., Yang J., Bei J., Wang.: Cell ahesion on gaseous lasma moifie oly-(l-lactie) surface uner shear stress fiel. Biomaterials 2003, 24, [27] Correlo V.M., Pinho E.D., Pashkuleva I., Bhattacharya M., Neves N.M., Reis R.L.: Water absortion an egraation characteristics of chitosan-base olyesters an hyroxyaatite comosites. Macromol. Biosci. 2007, 7, [28] Pamuła E., Dryzek E., Dobrzyński P.: Hyrolytic egraation of oly(l-lactie-co-glycolie) stuie by ositron annihilation lifetime sectroscoy an other techniques. ACTA Physica Polonica A 2006, 110(5), [29] Busscher H.J., Weerkam A.H., Van Der Mei H.C., Van teenberghe D., Quirynen M., Pratt I.H., Marechal M., Rouxhet P.G.: Physico-chemical roerties of oral stretococcal cell surfaces an their relation with ahesion to soli substrata in vitro an in vivo Coll. urf. 1989, 42, [30] Ryan J.A.: Evolution of Cell Culture urfaces. BioFiles 2008, 3.8, 21. [31] Xu L.C, ielecki C.A.: Effects of surface wettability an contact time on rotein ahesion to biomaterial surfaces. Biomaterials 2007, 28, [32] Combe E.C, Owen B.A., Hoges J..: A rotocol for etermining the surface free energy of ental materials. Dent. Mater. 2004, 20, [33] Harnett E.M., Alerman J., Woo T.: The surface energy of various biomaterials coate with ahesion molecules use in cell culture. Coll. urf. B: Biointerfaces 2007, 55,

9 Charakterystyka owierzchni olimerów wykorzystywanych w meycynie 37 [34] Fuse Y., Hirata I, Kurihara H., Okazaki M.: Cell Ahesion an Proliferation Patterns on Mixe elf-assemble Monolayers Carrying Various Ratios of Hyroxyl an Methyl Grous. Dent. Mater. J. 2007, 26(6), [35] Namen F., Galan J., Oliveira J., Cabreira R.: urface Proerties of Dental Polymers: Measurements of Contact Angles, Roughness an Fluorie Release. Mater. Res. 2008, 11, 3, [36] Chen G.Q., Wu Q.: The alication of olyhyroxyalkanoates as tissue engineering materials. Biomaterials 2005, 26, [37] Zhao K., Deng Y., Chen G.Q.: Effects of surface morhology on the biocomatibility of olyhyroxyalkonates. Biochem. Engineer. J. 2003, 16, [38] enil D., Gursel I., Wise D.L., Hasirci V.: Antibiotic release from bioegraable PHBV microarticles. J. Control. Release 1999, 59, [39] Wang Y.W., Yang F., Wu Q., Cheng Y.C., Yu P., Chen J., Chen G.Q.: Effect of comosition of oly(3-hyroxybutyrateco-3-hyroxyhexanoate) on growth of fibroblast an osteoblast. Biomaterials 2005, 26, [40] Deng Y., Zhao K., Zhang X.F., Hu P., Chen G.Q.: tuy on the threeimensional roliferation of rabbit articular cartilageerive chonrocytes on olyhyroxyalkanoate scaffols. Biomaterials 2002, 23, [41] Wang Y.C., Lin M.C., Wang D.M., Hsieh H.J.: Fabrication of a novel orous PGA-chitosan hybri matrix for tissue engineering. Biomaterials 2003, 24, Ares o koresonencji: Aneta Liber-Kneć Zakła Mechaniki Doświaczalnej i Biomechaniki Instytut Mechaniki tosowanej Politechnika Krakowska Al. Jana Pawła II Kraków Polska tel.: Konflikt interesów: nie wystęuje. Praca włynęła o Reakcji: r. Po recenzji: r. Zaakcetowano o ruku: r. Receive: Revise: Accete:

1. Cel ćwiczenia. 2. Aparatura pomiarowa

1. Cel ćwiczenia. 2. Aparatura pomiarowa ZAKŁAD MECHANIKI DOŚWIADCZANEJ I BIOMECHANIKI INTYTUT MECHANIKI TOOWANEJ Wyział Mechaniczny POITECHNIKA KRAKOWKA INTRUKCJA DO ĆWICZENIA Przemiot: METODY BADANIA BIOMATERIAŁÓW I TKANEK Nr ćwiczenia 2 Temat:

Bardziej szczegółowo

WPŁYW MODYFIKACJI POLIETYLENU WODOROTLENKIEM GLINU NA WARTOŚĆ SWOBODNEJ ENERGII POWIERZCHNIOWEJ

WPŁYW MODYFIKACJI POLIETYLENU WODOROTLENKIEM GLINU NA WARTOŚĆ SWOBODNEJ ENERGII POWIERZCHNIOWEJ Teka Kom. Bu. Eksl. Masz. Elektrotech. Bu. OL PAN, 2008, 153 158 WPŁYW MODYFIKACJI POLIETYLENU WODOROTLENKIEM GLINU NA WARTOŚĆ WOBODNEJ ENERGII POWIERZCHNIOWEJ Bronisła amujło *, Anna Ruaska ** *Katera

Bardziej szczegółowo

KONSTYTUOWANIE ENERGII SWOBODNEJ POWIERZCHNI WIĄZKĄ LASERA

KONSTYTUOWANIE ENERGII SWOBODNEJ POWIERZCHNI WIĄZKĄ LASERA KONSTYTUOWANIE ENERGII SWOBODNEJ POWIERZCHNI WIĄZKĄ LASERA Barbara CIECIŃSKA Streszczenie: W ostatnich latach obróbka laserowa staje się coraz owszechniejsza, a obszary jej stosowania są barzo zróżnicowane.

Bardziej szczegółowo

POMIAR MOCY AKUSTYCZNEJ

POMIAR MOCY AKUSTYCZNEJ INSTYTUT KONSTRUKCJI MASZYN ABORATORIUM POMIAR MOCY AKUSTYCZNEJ Measurment of soun ower 9 8 ;7 ;6 ;5 4 h l c l Zakres ćwiczenia. Zaoznanie się z normami otyczącymi omiaru mocy akustycznej.. Zaoznanie się

Bardziej szczegółowo

Ć W I C Z E N I E N R C-5

Ć W I C Z E N I E N R C-5 INSTYTUT FIZYKI WYDZIAŁ INŻYNIERII PRODUKCJI I TECHNOLOGII ATERIAŁÓW POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA PRACOWNIA ECHANIKI I CIEPŁA Ć W I C Z E N I E N R C-5 WYZNACZANIE CIEPŁA PAROWANIA WODY ETODĄ KALORYETRYCZNĄ

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych. Sterowanie dławieniowe-równoległe prędkością ruchu odbiornika hydraulicznego

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych. Sterowanie dławieniowe-równoległe prędkością ruchu odbiornika hydraulicznego Intrukcja o ćwiczeń laboratoryjnych Sterowanie ławieniowe-równoległe rękością ruchu obiornika hyraulicznego Wtę teoretyczny Niniejza intrukcja oświęcona jet terowaniu ławieniowemu równoległemu jenemu ze

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 1. Oznaczanie porowatości otwartej, gęstości pozornej i nasiąkliwości wodnej biomateriałów ceramicznych

Ćwiczenie nr 1. Oznaczanie porowatości otwartej, gęstości pozornej i nasiąkliwości wodnej biomateriałów ceramicznych Ćwiczenie nr 1 Oznaczanie orowatości otwartej, gęstości ozornej i nasiąkliwości wodnej biomateriałów ceramicznych Cel ćwiczenia: Zaoznanie się z metodyką oznaczania orowatości otwartej, gęstości ozornej

Bardziej szczegółowo

1 LWM. Defektoskopia ultradźwiękowa. Sprawozdanie powinno zawierać:

1 LWM. Defektoskopia ultradźwiękowa. Sprawozdanie powinno zawierać: L Defetosoia ultraźwięowa Srawozanie owinno zawierać:. Króti ois aaratury i metoy.. Rysune słua z zwymiarowanym ołożeniem wa. L Elastootya ynii baań elastootycznych Rzą izochromy m Siła na ońcu źwigni

Bardziej szczegółowo

Projektowanie Systemów Elektromechanicznych. Przekładnie dr inż. G. Kostro

Projektowanie Systemów Elektromechanicznych. Przekładnie dr inż. G. Kostro Projektowanie Systemów Elektromechanicznych Przekłanie r inż. G. Kostro Zębate: Proste; Złożone; Ślimakowe; Planetarne. Cięgnowe: Pasowe; Łańcuchowe; Linowe. Przekłanie Przekłanie Hyrauliczne: Hyrostatyczne;

Bardziej szczegółowo

Zapis pochodnej. Modelowanie dynamicznych systemów biocybernetycznych. Dotychczas rozważane były głownie modele biocybernetyczne typu statycznego.

Zapis pochodnej. Modelowanie dynamicznych systemów biocybernetycznych. Dotychczas rozważane były głownie modele biocybernetyczne typu statycznego. owanie dynamicznych systemów biocybernetycznych Wykład nr 9 z kursu Biocybernetyki dla Inżynierii Biomedycznej rowadzonego rzez Prof. Ryszarda Tadeusiewicza Dotychczas rozważane były głownie modele biocybernetyczne

Bardziej szczegółowo

Metody doświadczalne w hydraulice Ćwiczenia laboratoryjne. 1. Badanie przelewu o ostrej krawędzi

Metody doświadczalne w hydraulice Ćwiczenia laboratoryjne. 1. Badanie przelewu o ostrej krawędzi Metody doświadczalne w hydraulice Ćwiczenia laboratoryjne 1. adanie rzelewu o ostrej krawędzi Wrowadzenie Przelewem nazywana jest cześć rzegrody umiejscowionej w kanale, onad którą może nastąić rzeływ.

Bardziej szczegółowo

Pole temperatury - niestacjonarne (temperatura zależy od położenia elementu ciała oraz czasu)

Pole temperatury - niestacjonarne (temperatura zależy od położenia elementu ciała oraz czasu) PODSAWY WYMIANY CIEPŁA. Postawowe pojęcia w wymianie ciepła Sposoby transportu ciepła: przewozenie konwekcja - swobona - wymuszona promieniowanie ransport ciepła w ciałach stałych obywa się na roze przewozenia.

Bardziej szczegółowo

Pole temperatury - niestacjonarne (temperatura zależy od położenia elementu ciała oraz czasu)

Pole temperatury - niestacjonarne (temperatura zależy od położenia elementu ciała oraz czasu) PODSAWY WYMIANY CIEPŁA. Postawowe pojęcia w wymianie ciepła Sposoby transportu ciepła: przewozenie konwekcja - swobona - wymuszona promieniowanie ransport ciepła w ciałach stałych obywa się na roze przewozenia.

Bardziej szczegółowo

Kalorymetria paliw gazowych

Kalorymetria paliw gazowych Katedra Termodynamiki, Teorii Maszyn i Urządzeń Cielnych W9/K2 Miernictwo energetyczne laboratorium Kalorymetria aliw gazowych Instrukcja do ćwiczenia nr 7 Oracowała: dr inż. Elżbieta Wróblewska Wrocław,

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 41 WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA ZAŁAMANIA ŚWIATŁA ZA POMOCĄ MIKROSKOPU. Kraków, luty 2004 - kwiecień 2015

ĆWICZENIE 41 WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA ZAŁAMANIA ŚWIATŁA ZA POMOCĄ MIKROSKOPU. Kraków, luty 2004 - kwiecień 2015 Józef Zapłotny, Maria Nowotny-Różańska Zakła Fizyki, Uniwersytet Rolniczy Do użytku wewnętrznego ĆWICZENIE 41 WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA ZAŁAMANIA ŚWIATŁA ZA POMOCĄ MIKROSKOPU Kraków, luty 2004 - kwiecień

Bardziej szczegółowo

Pierwsze prawo Kirchhoffa

Pierwsze prawo Kirchhoffa Pierwsze rawo Kirchhoffa Pierwsze rawo Kirchhoffa dotyczy węzłów obwodu elektrycznego. Z oczywistej właściwości węzła, jako unktu obwodu elektrycznego, który: a) nie może być zbiornikiem ładunku elektrycznego

Bardziej szczegółowo

Porównanie właściwości wybranych wektorowych regulatorów prądu w stanach dynamicznych w przekształtniku AC/DC

Porównanie właściwości wybranych wektorowych regulatorów prądu w stanach dynamicznych w przekształtniku AC/DC Piotr FALKOWSKI, Marian Roch DUBOWSKI Politechnika Białostocka, Wyział Elektryczny, Katera Energoelektroniki i Napęów Elektrycznych Porównanie właściwości wybranych wektorowych regulatorów prąu w stanach

Bardziej szczegółowo

OCENA ZMIAN WYBRANYC PRZECHOWYWANYCH W ROZTWORZE SOLI FIZJOLOGICZNEJ

OCENA ZMIAN WYBRANYC PRZECHOWYWANYCH W ROZTWORZE SOLI FIZJOLOGICZNEJ Aktualne Problemy Biomechaniki, nr 11/2016 87 1, Natalia DUL 2 1 Mechaniczny, Politechnika Krakowska, 2 zie OCENA ZMIAN WYBRANYC PRZECHOWYWANYCH W ROZTWORZE SOLI FIZJOLOGICZNEJ Streszczenie: - -ciu i 17-stu

Bardziej szczegółowo

METODA OCENY PSR PIESZYCH NA OSYGNALIZOWANYCH PRZEJŚCIACH POZIOMYCH

METODA OCENY PSR PIESZYCH NA OSYGNALIZOWANYCH PRZEJŚCIACH POZIOMYCH POBLEMY KOMUNIKACYJNE MIAST W WAUNKACH ZATŁOCZENIA MOTOYZACYJNEGO IX Konferencja Naukowo-Techniczna Poznań-osnówko 19-21.06.2013 Jarosław CHMIELEWSKI* *) inż., Koło Naukowe Miasto w ruchu, Politechnika

Bardziej szczegółowo

MECHANIKA PŁYNÓW LABORATORIUM

MECHANIKA PŁYNÓW LABORATORIUM MECHANIKA PŁYNÓW LABORATORIUM Ćwiczenie nr 2 Wyznaczanie współczynnika oporów liniowych i współczynnika strat miejscowych w ruchu turbulentnym. Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z laboratoryjną metoą

Bardziej szczegółowo

Egzamin / zaliczenie na ocenę*

Egzamin / zaliczenie na ocenę* WYDZIAŁ WPPT KARTA PRZEDMIOTU Zał. nr 4 do ZW /01 Nazwa w języku polskim Fizyka biomateriałów Nazwa w języku angielskim Physics of biomaterials Kierunek studiów (jeśli dotyczy): Optyka Specjalność (jeśli

Bardziej szczegółowo

PROBLEM ODŻELAZIANIA WÓD W GEOTERMALNYCH NA CELE BALNEOLOGICZNE I REKREACYJNE. Problem żelaza w wodach geotermalnych

PROBLEM ODŻELAZIANIA WÓD W GEOTERMALNYCH NA CELE BALNEOLOGICZNE I REKREACYJNE. Problem żelaza w wodach geotermalnych PROBLEM ODŻELAZIANIA WÓD W GEOTERMALNYCH NA CELE BALNEOLOGICZNE I REKREACYJNE Iwona Kłosok-Bazan Politechnika Oolska Science for Industry: Necessity is the mother of invention Second Networking Event in

Bardziej szczegółowo

Pomiar wilgotności względnej powietrza

Pomiar wilgotności względnej powietrza Katedra Silników Salinowych i Pojazdów ATH ZAKŁAD TERMODYNAMIKI Pomiar wilgotności względnej owietrza - 1 - Wstę teoretyczny Skład gazu wilgotnego. Gazem wilgotnym nazywamy mieszaninę gazów, z których

Bardziej szczegółowo

B. Wymagania wstępne w zakresie wiedzy, umiejętności i kompetencji

B. Wymagania wstępne w zakresie wiedzy, umiejętności i kompetencji Akaemia Sztuki w Szczecinie yział Sztuk izualnych kierunek: grafika secjalność: grafika rojektowa oziom: stuia ierwszego stonia forma: stacjonarne rofil: ogólnoakaemicki KARTA KU RSU A. Informacje ogólne

Bardziej szczegółowo

wyodrębnia zjawisko z kontekstu, wskazuje czynniki istotne substancji

wyodrębnia zjawisko z kontekstu, wskazuje czynniki istotne substancji Copyright by ZamKor P. Sagnowski i Wspólnicy spółka jawna, Kraków 20 fizyka Kartoteka fizyka Czynność sprawdzane w zadaniu doświadczalne przekrojowe szczegółowe Liczba rozpoznaje sposób wyznaczania masy

Bardziej szczegółowo

Wstęp teoretyczny: Krzysztof Rębilas. Autorem ćwiczenia w Pracowni Fizycznej Zakładu Fizyki Akademii Rolniczej w Krakowie jest Barbara Wanik.

Wstęp teoretyczny: Krzysztof Rębilas. Autorem ćwiczenia w Pracowni Fizycznej Zakładu Fizyki Akademii Rolniczej w Krakowie jest Barbara Wanik. Ćwiczenie 22 A. Wyznaczanie wilgotności względnej owietrza metodą sychrometru Assmanna (lub Augusta) B. Wyznaczanie wilgotności bezwzględnej i względnej owietrza metodą unktu rosy (higrometru Alluarda)

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PROCESU TARCIA NA ZMIANĘ MIKROTWARDOŚCI WARSTWY WIERZCHNIEJ MATERIAŁÓW POLIMEROWYCH

WPŁYW PROCESU TARCIA NA ZMIANĘ MIKROTWARDOŚCI WARSTWY WIERZCHNIEJ MATERIAŁÓW POLIMEROWYCH WOJCIECH WIELEBA WPŁYW PROCESU TARCIA NA ZMIANĘ MIKROTWARDOŚCI WARSTWY WIERZCHNIEJ MATERIAŁÓW POLIMEROWYCH THE INFLUENCE OF FRICTION PROCESS FOR CHANGE OF MICROHARDNESS OF SURFACE LAYER IN POLYMERIC MATERIALS

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE CIEPŁA WŁAŚCIWEGO POLIMERU BIOKOMPATYBILNEGO METODĄ STANDARDOWEJ SKANINGOWEJ KALORYMETRII RÓŻNICOWEJ (DSC).

WYZNACZANIE CIEPŁA WŁAŚCIWEGO POLIMERU BIOKOMPATYBILNEGO METODĄ STANDARDOWEJ SKANINGOWEJ KALORYMETRII RÓŻNICOWEJ (DSC). Ćwiczenie WYZNACZANIE CIEPŁA WŁAŚCIWEGO POLIMERU BIOKOMPATYBILNEGO METODĄ STANDARDOWEJ SKANINGOWEJ KALORYMETRII RÓŻNICOWEJ (DSC). I. Cel ćwiczenia: W ramach zajęć zalanowano: otrzymywanie i analizę termogramów

Bardziej szczegółowo

Rozdział 8: Podstawowe zadania geodezyjne z rachunku współrzędnych

Rozdział 8: Podstawowe zadania geodezyjne z rachunku współrzędnych 183 Rozział 8: ostawowe zaania geoezyjne z rachunku współrzęnych 8.1. Orientacja pomiarów geoezyjnych W rozziale 1 przestawiliśmy krótką charakterystykę ukłaów współrzęnych stosowanych w geoezji, w tym

Bardziej szczegółowo

WPŁYW IMPLANTACJI JONOWEJ NA TARCIE POLIETYLENU

WPŁYW IMPLANTACJI JONOWEJ NA TARCIE POLIETYLENU 46 T R I B O L O G I A 4-2003 Bieliński Dariusz *, Ślusarski Luomir *, Liiński Piotr *, Turos Anrzej **, Jagielski Jacek ** PŁY IMPLANTACJI JONOEJ NA TARCIE POLIETYLENU INFLUENCE OF ION IMPLANTATION ON

Bardziej szczegółowo

Projekt: Nowe przyjazne dla środowiska kompozyty polimerowe z wykorzystaniem surowców odnawialnych

Projekt: Nowe przyjazne dla środowiska kompozyty polimerowe z wykorzystaniem surowców odnawialnych Projekt: Nowe przyjazne dla środowiska kompozyty polimerowe z wykorzystaniem surowców odnawialnych Zadanie 5 - Ocena wpływu czynników środowiskowych oraz obciążeo długotrwałych na zmiany właściwości wytworzonych

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 4. Wyznaczanie poziomów dźwięku na podstawie pomiaru skorygowanego poziomu A ciśnienia akustycznego

Ćwiczenie 4. Wyznaczanie poziomów dźwięku na podstawie pomiaru skorygowanego poziomu A ciśnienia akustycznego Ćwiczenie 4. Wyznaczanie oziomów dźwięku na odstawie omiaru skorygowanego oziomu A ciśnienia akustycznego Cel ćwiczenia Zaoznanie z metodą omiaru oziomów ciśnienia akustycznego, ocena orawności uzyskiwanych

Bardziej szczegółowo

Katedra Silników Spalinowych i Pojazdów ATH ZAKŁAD TERMODYNAMIKI. Pomiar ciepła spalania paliw gazowych

Katedra Silników Spalinowych i Pojazdów ATH ZAKŁAD TERMODYNAMIKI. Pomiar ciepła spalania paliw gazowych Katedra Silników Salinowych i Pojazdów ATH ZAKŁAD TERMODYNAMIKI Pomiar cieła salania aliw gazowych Wstę teoretyczny. Salanie olega na gwałtownym chemicznym łączeniu się składników aliwa z tlenem, czemu

Bardziej szczegółowo

POMIAR WSPÓŁCZYNNIKA PRZEWODNOŚCI CIEPLNEJ ALUMINIUM

POMIAR WSPÓŁCZYNNIKA PRZEWODNOŚCI CIEPLNEJ ALUMINIUM POMIAR WSPÓŁCZYNNIKA PRZEWODNOŚCI CIEPLNEJ ALUMINIUM I. Cel ćwiczenia: pomiar współczynnika przewoności cieplnej aluminium. II. Przyrząy: III. Literatura: zestaw oświaczalny złożony z izolowanego aluminiowego

Bardziej szczegółowo

Katedra Inżynierii Materiałowej

Katedra Inżynierii Materiałowej Katedra Inżynierii Materiałowej Instrukcja do ćwiczenia z Biomateriałów pt: Tworzenie biofilmu na biomateriałach metalicznych dr inż. Beata Świeczko-Żurek Gdańsk 2009 Wprowadzając implant do organizmu

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM TECHNIKI CIEPLNEJ INSTYTUTU TECHNIKI CIEPLNEJ WYDZIAŁ INŻYNIERII ŚRODOWISKA I ENERGETYKI POLITECHNIKI ŚLĄSKIEJ

LABORATORIUM TECHNIKI CIEPLNEJ INSTYTUTU TECHNIKI CIEPLNEJ WYDZIAŁ INŻYNIERII ŚRODOWISKA I ENERGETYKI POLITECHNIKI ŚLĄSKIEJ INSTYTUTU TECHNIKI CIEPLNEJ WYDZIAŁ INŻYNIERII ŚRODOWISKA I ENERGETYKI POLITECHNIKI ŚLĄSKIEJ INSTRUKCJA LABORATORYJNA Temat ćwiczenia: WYZNACZANIE WILGOTNOŚCI WZGLĘDNEJ I STOPNIA ZAWILŻENIA POWIETRZA HIGROMETREM

Bardziej szczegółowo

Biologiczna ocena wyrobów medycznych Testy in vitro

Biologiczna ocena wyrobów medycznych Testy in vitro Specjalistyczne metody badań materiałów, 2014 Biologiczna ocena wyrobów medycznych Testy in vitro Bogdan Walkowiak Zakład Biofizyki IIM PŁ in vitro vs in vivo i ex vivo http://sexymammy.fotolog.pl/in-vitro-wedlug-disy,1370470

Bardziej szczegółowo

UNIWESRYTET EKONOMICZNY WE WROCŁAWIU HOSSA ProCAPITAL WYCENA OPCJI. Sebastian Gajęcki WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH

UNIWESRYTET EKONOMICZNY WE WROCŁAWIU HOSSA ProCAPITAL WYCENA OPCJI. Sebastian Gajęcki WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH UNIWESRYTET EKONOMICZNY WE WROCŁAWIU HOSSA ProCAPITAL WYCENA OPCJI Sebastian Gajęcki WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH WPROWADZENIE Opcje są instrumentem pochonym, zatem takim, którego cena zależy o ceny instrumentu

Bardziej szczegółowo

Entalpia swobodna (potencjał termodynamiczny)

Entalpia swobodna (potencjał termodynamiczny) Entalia swobodna otencjał termodynamiczny. Związek omiędzy zmianą entalii swobodnej a zmianami entroii Całkowita zmiana entroii wywołana jakimś rocesem jest równa sumie zmiany entroii układu i otoczenia:

Bardziej szczegółowo

Inżynieria Środowiska I stopień (I stopień / II stopień) ogólno akademicki (ogólno akademicki / praktyczny) dr hab. inż. Lidia Dąbek, prof.

Inżynieria Środowiska I stopień (I stopień / II stopień) ogólno akademicki (ogólno akademicki / praktyczny) dr hab. inż. Lidia Dąbek, prof. Załącznik nr 7 do Zarządzenia Rektora nr 10/12 z dnia 21 lutego 2012r. KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2013/14

Bardziej szczegółowo

I. Pomiary charakterystyk głośników

I. Pomiary charakterystyk głośników LABORATORIUM ELEKTROAKUSTYKI ĆWICZENIE NR 4 Pomiary charakterystyk częstotliwościowych i kierunkowości mikrofonów i głośników Cel ćwiczenia Ćwiczenie składa się z dwóch części. Celem ierwszej części ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

Wykład 4 Gaz doskonały, gaz półdoskonały i gaz rzeczywisty Równanie stanu gazu doskonałego uniwersalna stała gazowa i stała gazowa Odstępstwa gazów

Wykład 4 Gaz doskonały, gaz półdoskonały i gaz rzeczywisty Równanie stanu gazu doskonałego uniwersalna stała gazowa i stała gazowa Odstępstwa gazów Wykład 4 Gaz doskonały, gaz ółdoskonały i gaz rzeczywisty Równanie stanu gazu doskonałego uniwersalna stała gazowa i stała gazowa Odstęstwa gazów rzeczywistych od gazu doskonałego: stoień ściśliwości Z

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do laboratorium z fizyki budowli. Ćwiczenie: Pomiar i ocena hałasu w pomieszczeniu

Instrukcja do laboratorium z fizyki budowli. Ćwiczenie: Pomiar i ocena hałasu w pomieszczeniu nstrukcja do laboratorium z fizyki budowli Ćwiczenie: Pomiar i ocena hałasu w omieszczeniu 1 1.Wrowadzenie. 1.1. Energia fali akustycznej. Podstawowym ojęciem jest moc akustyczna źródła, która jest miarą

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE BADANIE BEZPIECZEŃSTWA UŻYTKOWEGO SILOSÓW WIEŻOWYCH

ĆWICZENIE BADANIE BEZPIECZEŃSTWA UŻYTKOWEGO SILOSÓW WIEŻOWYCH ĆWICZENIE BADANIE BEZPIECZEŃSTWA UŻYTKOWEGO SILOSÓW WIEŻOWYCH 1. Cel ćwiczenia Celem bezośrednim ćwiczenia jest omiar narężeń ionowych i oziomych w ścianie zbiornika - silosu wieżowego, który jest wyełniony

Bardziej szczegółowo

LEPKOŚĆ. D średnica rury, V średnia prędkość cieczy w rurze, d gęstość cieczy, η (czyt. eta ) lepkość dynamiczna.

LEPKOŚĆ. D średnica rury, V średnia prędkość cieczy w rurze, d gęstość cieczy, η (czyt. eta ) lepkość dynamiczna. LEPKOŚĆ Opracowanie: r Urszula Lelek-Borkowska Płyn substancja ciekła, gazowa lub proszek, który ma zolność płynięcia, czyli owolnej zmiany kształtu oraz swobonego przemieszczania, np. przepompowywania.

Bardziej szczegółowo

Termodynamika techniczna

Termodynamika techniczna Termodynamika techniczna Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska Ekologiczne Źródła Energii II rok Pomiar wilgotności owietrza Instrukcja do ćwiczenia Katedra Systemów Energetycznych i Urządzeń

Bardziej szczegółowo

BADANIE CIEPLNE LAMINATÓW EPOKSYDOWO-SZKLANYCH STARZONYCH W WODZIE THERMAL RESERACH OF GLASS/EPOXY LAMINATED AGING IN WATER

BADANIE CIEPLNE LAMINATÓW EPOKSYDOWO-SZKLANYCH STARZONYCH W WODZIE THERMAL RESERACH OF GLASS/EPOXY LAMINATED AGING IN WATER Andrzej PUSZ, Łukasz WIERZBICKI, Krzysztof PAWLIK Politechnika Śląska Instytut Materiałów InŜynierskich i Biomedycznych E-mail: lukasz.wierzbicki@polsl.pl BADANIE CIEPLNE LAMINATÓW EPOKSYDOWO-SZKLANYCH

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTRUKCJA Z LABORATORIUM W ZAKŁADZIE BIOFIZYKI. Ćwiczenie 5 POMIAR WZGLĘDNEJ LEPKOŚCI CIECZY PRZY UŻYCIU

POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTRUKCJA Z LABORATORIUM W ZAKŁADZIE BIOFIZYKI. Ćwiczenie 5 POMIAR WZGLĘDNEJ LEPKOŚCI CIECZY PRZY UŻYCIU POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTRUKCJA Z LABORATORIUM W ZAKŁADZIE BIOFIZYKI Ćwiczenie 5 POMIAR WZGLĘDNEJ LEPKOŚCI CIECZY PRZY UŻYCIU WISKOZYMETRU KAPILARNEGO I. WSTĘP TEORETYCZNY Ciecze pod względem struktury

Bardziej szczegółowo

Repetytorium z wybranych zagadnień z chemii

Repetytorium z wybranych zagadnień z chemii Repetytorium z wybranych zagadnień z chemii Mol jest to liczebność materii występująca, gdy liczba cząstek (elementów) układu jest równa liczbie atomów zawartych w masie 12 g węgla 12 C (równa liczbie

Bardziej szczegółowo

ANALIZA NUMERYCZNA ROZKŁADU TEMPERATURY W ZEWNĘTRZNEJ PRZEGRODZIE PIONOWEJ

ANALIZA NUMERYCZNA ROZKŁADU TEMPERATURY W ZEWNĘTRZNEJ PRZEGRODZIE PIONOWEJ Buownictwo o zoptymalizowanym potencjale energetycznym 1(13) 2014, s. 22-27 Anna DERLATKA, Piotr LACKI Politechnika Częstochowska ANALIZA NUMERYCZNA ROZKŁADU TEMPERATURY W ZEWNĘTRZNEJ PRZEGRODZIE PIONOWEJ

Bardziej szczegółowo

= T. = dt. Q = T (d - to nie jest różniczka, tylko wyrażenie różniczkowe); z I zasady termodynamiki: przy stałej objętości. = dt.

= T. = dt. Q = T (d - to nie jest różniczka, tylko wyrażenie różniczkowe); z I zasady termodynamiki: przy stałej objętości. = dt. ieło właściwe gazów definicja emiryczna: Q = (na jednostkę masy) T ojemność cielna = m ieło właściwe zależy od rocesu: Q rzy stałym ciśnieniu = T dq = dt rzy stałej objętości Q = T (d - to nie jest różniczka,

Bardziej szczegółowo

Obliczanie i badanie obwodów prądu trójfazowego 311[08].O1.05

Obliczanie i badanie obwodów prądu trójfazowego 311[08].O1.05 - 0 - MINISTERSTWO EDUKACJI i NAUKI Teresa Birecka Obliczanie i badanie obwodów rądu trójazowego 3[08].O.05 Poradnik dla ucznia Wydawca Instytut Technologii Eksloatacji Państwowy Instytut Badawczy Radom

Bardziej szczegółowo

Doktorantka: Żaneta Lewandowska

Doktorantka: Żaneta Lewandowska Doktorantka: Żaneta Lewandowska Główny opiekun naukowy: Dr hab. Piotr Piszczek, prof. UMK Katedra Chemii Nieorganicznej i Koordynacyjnej, Wydział Chemii Dodatkowy opiekun naukowy: Prof. dr hab. Wiesław

Bardziej szczegółowo

Teoretyczne i eksperymentalne wyznaczanie górnego limitu rozmiaru ziarn flotujących w różnych urządzeniach

Teoretyczne i eksperymentalne wyznaczanie górnego limitu rozmiaru ziarn flotujących w różnych urządzeniach Wyział Geoinżynierii, Górnictwa i Geologii Teoretyczne i ekserymentalne wyznaczanie górnego limitu rozmiaru ziarn flotujących w różnych urzązeniach Przemysław B. Kowalczuk Rozrawa oktorska Promotor: rof.

Bardziej szczegółowo

BADANIA SYMULACYJNE PROCESU IMPULSOWEGO ZAGĘSZCZANIA MAS FORMIERSKICH. W. Kollek 1 T. Mikulczyński 2 D.Nowak 3

BADANIA SYMULACYJNE PROCESU IMPULSOWEGO ZAGĘSZCZANIA MAS FORMIERSKICH. W. Kollek 1 T. Mikulczyński 2 D.Nowak 3 VI KONFERENCJA ODLEWNICZA TECHNICAL 003 BADANIA SYMULACYJNE PROCESU IMPULSOWEGO ZAGĘSZCZANIA MAS FORMIERSKICH BADANIA SYMULACYJNE PROCESU IMPULSOWEGO ZAGĘSZCZANIA MAS FORMIERSKICH W. Kollek 1 T. Mikulczyński

Bardziej szczegółowo

Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych wytłaczanych z polietylenu

Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych wytłaczanych z polietylenu POLITECHNIKA ŚLĄSKA ZESZYTY NAUKOWE NR 1676 SUB Gottingen 7 217 872 077 Andrzej PUSZ 2005 A 12174 Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych

Bardziej szczegółowo

XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I

XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I Katowice, 16.12.2009 XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I ZADANIE 1. KRZYśÓWKA ZWIĄZKI WĘGLA I WODORU (9 punktów) RozwiąŜ krzyŝówkę. Litery z wyszczególnionych pól utworzą hasło nazwę węglowodoru:

Bardziej szczegółowo

Geometria płaska - matura Przyprostokątne trójkąta prostokątnego mają długości 3 7cm poprowadzona z wierzchołka kąta prostego ma długość: 12

Geometria płaska - matura Przyprostokątne trójkąta prostokątnego mają długości 3 7cm poprowadzona z wierzchołka kąta prostego ma długość: 12 Geometria płaska - matura 010 1. Przyprostokątne trójkąta prostokątnego mają ługości 7cm i 4 7cm. Wysokość poprowazona z wierzchołka kąta prostego ma ługość: 1 5 A. 7cm B. cm C. 8 7cm D. 7 7cm 5 7. Miara

Bardziej szczegółowo

BeStCAD - Moduł INŻYNIER 1

BeStCAD - Moduł INŻYNIER 1 BeStCAD - Moduł INŻYNIER 1 Ścianki szczelne Oblicza ścianki szczelne Ikona: Polecenie: SCISZ Menu: BstInżynier Ścianki szczelne Polecenie służy do obliczania ścianek szczelnych. Wyniki obliczeń mogą być

Bardziej szczegółowo

OKREŚ LANIE CHARAKTERYSTYK DRGANIOWYCH SILNIKÓW TURBINOWYCH W STANACH NIEUSTALONYCH

OKREŚ LANIE CHARAKTERYSTYK DRGANIOWYCH SILNIKÓW TURBINOWYCH W STANACH NIEUSTALONYCH ZESZYTY NAUKOWE AKADEMII MARYNARKI WOJENNEJ ROK LII NR 3 (186) 2011 Anrzej Grzą ziela Akaemia Marynarki Wojennej OKREŚ LANIE CHARAKTERYSTYK DRGANIOWYCH SILNIKÓW TURBINOWYCH W STANACH NIEUSTALONYCH STRESZCZENIE

Bardziej szczegółowo

Karta modułu/przedmiotu

Karta modułu/przedmiotu Karta modułu/przedmiotu Informacje ogólne o module/przedmiocie 1. Kierunek studiów: Analityka Medyczna 2. Poziom kształcenia: jednolite studia magisterskie 3. Forma studiów: stacjonarne 4. Rok: II 5. Semestr:

Bardziej szczegółowo

Katedra Silników Spalinowych i Pojazdów ATH ZAKŁAD TERMODYNAMIKI. Badanie pompy ciepła - 1 -

Katedra Silników Spalinowych i Pojazdów ATH ZAKŁAD TERMODYNAMIKI. Badanie pompy ciepła - 1 - Katera Silników Spalinowych i Pojazów ATH ZAKŁAD TERMODYNAMIKI Baanie pompy - - Wstęp teoretyczny Pompa jest urzązeniem eneretycznym, które realizuje przepływ w kierunku wzrostu temperatury. Pobiera ciepło

Bardziej szczegółowo

Przykładowe zadania z matematyki na poziomie podstawowym wraz z rozwiązaniami

Przykładowe zadania z matematyki na poziomie podstawowym wraz z rozwiązaniami 8 Liczba 9 jest równa A. B. C. D. 9 5 C Przykładowe zadania z matematyki na oziomie odstawowym wraz z rozwiązaniami Zadanie. (0-) Liczba log jest równa A. log + log 0 B. log 6 + log C. log 6 log D. log

Bardziej szczegółowo

Porównanie nacisków obudowy Glinik 14/35-POz na spąg obliczonych metodą analityczną i metodą Jacksona

Porównanie nacisków obudowy Glinik 14/35-POz na spąg obliczonych metodą analityczną i metodą Jacksona dr inż. JAN TAK Akademia Górniczo-Hutnicza im. St. Staszica w Krakowie inż. RYSZARD ŚLUSARZ Zakład Maszyn Górniczych GLINIK w Gorlicach orównanie nacisków obudowy Glinik 14/35-Oz na sąg obliczonych metodą

Bardziej szczegółowo

Analityczne metody kinematyki mechanizmów

Analityczne metody kinematyki mechanizmów J Buśkiewicz Analityczne Metoy Kinematyki w Teorii Mechanizmów Analityczne metoy kinematyki mechanizmów Spis treści Współrzęne opisujące położenia ogniw pary kinematycznej Mechanizm korowo-wozikowy (crank-slier

Bardziej szczegółowo

WYBÓR FORMY OPODATKOWANIA PRZEDSIĘBIORSTW NIEPOSIADAJĄCYCH OSOBOWOŚCI PRAWNEJ

WYBÓR FORMY OPODATKOWANIA PRZEDSIĘBIORSTW NIEPOSIADAJĄCYCH OSOBOWOŚCI PRAWNEJ ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 667 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 40 2011 ADAM ADAMCZYK Uniwersytet Szczeciński WYBÓR FORMY OPODATKOWANIA PRZEDSIĘBIORSTW NIEPOSIADAJĄCYCH OSOBOWOŚCI

Bardziej szczegółowo

BADANIA SKUTECZNOŚCI KLEJENIA POLIAMIDU PA6 ORAZ POLITETRAFLUOROETYLENU (PTFE)

BADANIA SKUTECZNOŚCI KLEJENIA POLIAMIDU PA6 ORAZ POLITETRAFLUOROETYLENU (PTFE) BADANIA SKUTECZNOŚCI KLEJENIA POLIAMIDU PA6 ORAZ POLITETRAFLUOROETYLENU (PTFE) Mariusz KŁONICA, Józef KUCZMASZEWSKI Streszczenie W pracy przedstawiono wybrane wyniki badań dotyczących skuteczności klejenia

Bardziej szczegółowo

SPRĘŻYNY SPRINGS. seria/series. Sprężyny do niskich obciążeń zgodne z normą ISO 10243. Sprężyny do podwyższonych obciążeń zgodne z normą ISO 10243

SPRĘŻYNY SPRINGS. seria/series. Sprężyny do niskich obciążeń zgodne z normą ISO 10243. Sprężyny do podwyższonych obciążeń zgodne z normą ISO 10243 SPRĘŻYNY SPRINGS seria/series SI Sprężyna / Spring Opis / escription Sprężyny o niskich obciążeń zgone z normą ISO 10243 Light uty springs to ISO 10243 Sprężyny o powyższonych obciążeń zgone z normą ISO

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O Test maturalny Chemia ogólna i nieorganiczna Zadanie 1. (1 pkt) Uzupełnij zdania. Pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 16 znajduje się w.... grupie i. okresie układu okresowego pierwiastków chemicznych,

Bardziej szczegółowo

U L T R A ZAKŁAD BADAŃ MATERIAŁÓW

U L T R A ZAKŁAD BADAŃ MATERIAŁÓW U L T R A ZAKŁAD BADAŃ MATERIAŁÓW Zał 1 instr Nr02/01 str. 53-621 Wrocław, Głogowska 4/55, tel/fax 071 3734188 52-404 Wrocław, Harcerska 42, tel. 071 3643652 www.ultrasonic.home.pl tel. kom. 0 601 710290

Bardziej szczegółowo

PROSZKI CERAMICZNE. Metody badań morfologii proszków. Metody badań morfologii proszków. Metody badań morfologii proszków

PROSZKI CERAMICZNE. Metody badań morfologii proszków. Metody badań morfologii proszków. Metody badań morfologii proszków intensywność, cs intensywność, cs intensywność, cs 1/2 I max 215-4-26 Wielkość krystalitów metoda Scherrera 25 2 15 1 FWHM D ( hkl ) k B cos 5 PROSZKI CERAMICZNE 29,6 29,8 3, 3,2 3,4 2 Wielkość krystalitów

Bardziej szczegółowo

OBCIĄŻALNOŚĆ PRĄDOWA GÓRNEJ SIECI TRAKCYJNEJ CURRENT-CARRYING CAPACITY OF OVERHEAD CONTACT LINE

OBCIĄŻALNOŚĆ PRĄDOWA GÓRNEJ SIECI TRAKCYJNEJ CURRENT-CARRYING CAPACITY OF OVERHEAD CONTACT LINE ARTUR ROJEK, WIESŁAW MAJEWSKI, MAREK KANIEWSKI, TADEUSZ KNYCH OBCIĄŻALNOŚĆ PRĄDOWA GÓRNEJ SIECI TRAKCYJNEJ CURRENT-CARRYING CAPACITY OF OVERHEAD CONTACT LINE Streszczenie W artykule rzedstawiono wyniki

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM ĆWICZENIE LABORATORYJNE NR 7. Temat: Określenie sztywności ścianki korpusu polimerowego - metody analityczne i doświadczalne

LABORATORIUM ĆWICZENIE LABORATORYJNE NR 7. Temat: Określenie sztywności ścianki korpusu polimerowego - metody analityczne i doświadczalne LABORATORIUM ĆWICZNI LABORATORYJN NR 7 Oracował: Piotr Kowalewski Instytut Konstrukcji i ksloatacji Maszyn Politechniki Wrocławskiej Temat: Określenie sztywności ścianki korusu olimerowego - metody analityczne

Bardziej szczegółowo

Podstawy Obliczeń Chemicznych

Podstawy Obliczeń Chemicznych Podstawy Obliczeń Chemicznych Korekta i uzuełnienia z dnia 0.10.009 Autor rozdziału: Łukasz Ponikiewski Rozdział. Prawa Gazowe.1. Warunki normalne.1.1. Objętość molowa gazów rawo Avogadro.1.. Stała gazowa..

Bardziej szczegółowo

OCENA STABILNOŚCI WYNIKÓW KLASYFIKACJI WOJEWÓDZTW POLSKI POD WZGLĘDEM POZIOMU ŻYCIA LUDNOŚCI

OCENA STABILNOŚCI WYNIKÓW KLASYFIKACJI WOJEWÓDZTW POLSKI POD WZGLĘDEM POZIOMU ŻYCIA LUDNOŚCI METODY ILOŚCIOWE W BADANIACH EKONOMICZNYCH Tom XIII/3 01 str. 159 168 OCENA STABILNOŚCI WYNIKÓW KLASYFIKACJI WOJEWÓDZTW POLSKI POD WZGLĘDEM POZIOMU ŻYCIA LUDNOŚCI Małgorzata Machowska-Szewczyk Katera Meto

Bardziej szczegółowo

JAKOŚCIOWA ANALIZA TERMOGRAMÓW W DIAGNOSTYCE IZOLACYJNOŚCI TERMICZNEJ PRZEGRÓD ZEWNĘTRZNYCH W BUDYNKACH MIESZKALNYCH *

JAKOŚCIOWA ANALIZA TERMOGRAMÓW W DIAGNOSTYCE IZOLACYJNOŚCI TERMICZNEJ PRZEGRÓD ZEWNĘTRZNYCH W BUDYNKACH MIESZKALNYCH * JAKOŚCIOWA ANALIZA TERMOGRAMÓW W DIAGNOSTYCE IZOLACYJNOŚCI TERMICZNEJ PRZEGRÓD ZEWNĘTRZNYCH W BUDYNKACH MIESZKALNYCH * Dr inż. Paweł Krause, Dr inż. Tomasz Steil, Dr inż. Artur Nowoświat WPROWADZENIE Obliczenia

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów ierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach rojektu Era inżyniera ewna lokata na rzyszłość Oracowała: mgr inż.

Bardziej szczegółowo

I. Pomiary charakterystyk głośników

I. Pomiary charakterystyk głośników LABORATORIUM ELEKTROAKUSTYKI ĆWICZENIE NR 4 Pomiary charakterystyk częstotliwościowych i kierunkowości mikrofonów i głośników Cel ćwiczenia Ćwiczenie składa się z dwóch części. Celem ierwszej części ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2 KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. BIOCHEMIA BIOCHEMISTRY Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Prof. dr hab. Maria Filek Zespół dydaktyczny dr Anna Barbasz dr Elżbieta Rudolphi-Skórska dr Apolonia Sieprawska

Bardziej szczegółowo

17. 17. Modele materiałów

17. 17. Modele materiałów 7. MODELE MATERIAŁÓW 7. 7. Modele materiałów 7.. Wprowadzenie Podstawowym modelem w mechanice jest model ośrodka ciągłego. Przyjmuje się, że materia wypełnia przestrzeń w sposób ciągły. Możliwe jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

Kierunek i poziom studiów: chemia poziom pierwszy Sylabus modułu: Podstawy Chemii B 0310-CH-S1-010

Kierunek i poziom studiów: chemia poziom pierwszy Sylabus modułu: Podstawy Chemii B 0310-CH-S1-010 Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: chemia poziom pierwszy Sylabus modułu: Podstawy Chemii B 0310-CH-S1-010 1. Informacje ogólne koordynator modułu Prof. dr hab. Teresa Kowalska

Bardziej szczegółowo

Problem Odwrotny rozchodzenia się fali Love'a w falowodach sprężystych obciążonych cieczą lepką

Problem Odwrotny rozchodzenia się fali Love'a w falowodach sprężystych obciążonych cieczą lepką Problem Odwrotny rozchodzenia się fali Love'a w falowodach sprężystych obciążonych cieczą lepką Dr hab. Piotr Kiełczyński, prof. w IPPT PAN, Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN Zakład Teorii Ośrodków

Bardziej szczegółowo

Opis techniczny. Strona 1

Opis techniczny. Strona 1 Ois techniczny Strona 1 1. Założenia dla instalacji solarnej a) lokalizacja inwestycji: b) średnie dobowe zużycie ciełej wody na 1 osobę: 50 [l/d] c) ilość użytkowników: 4 osób d) temeratura z.w.u. z sieci

Bardziej szczegółowo

Kuratorium Oświaty w Lublinie ZESTAW ZADAŃ KONKURSOWYCH Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ROK SZKOLNY 2013/2014

Kuratorium Oświaty w Lublinie ZESTAW ZADAŃ KONKURSOWYCH Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ROK SZKOLNY 2013/2014 Kuratorium Oświaty w Lublinie KOD UCZNIA ZESTAW ZADAŃ KONKURSOWYCH Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ROK SZKOLNY 2013/2014 ETAP WOJEWÓDZKI Instrukcja dla ucznia 1. Zestaw konkursowy zawiera 13 zadań. 2. Przed

Bardziej szczegółowo

Metrologia Techniczna

Metrologia Techniczna Zakła Metrologii i Baań Jakości Wrocław, nia Rok i kierunek stuiów Grupa (zień tygonia i gozina rozpoczęcia zajęć) Metrologia Techniczna Ćwiczenie... Imię i nazwisko Imię i nazwisko Imię i nazwisko Błęy

Bardziej szczegółowo

Ćw. 11 Wyznaczanie prędkości przepływu przy pomocy rurki spiętrzającej

Ćw. 11 Wyznaczanie prędkości przepływu przy pomocy rurki spiętrzającej Ćw. Wyznaczanie rędkości rzeływu rzy omocy rurki siętrzającej. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zaoznanie się z metodą wyznaczania rędkości rzeływu za omocą rurek siętrzających oraz wykonanie charakterystyki

Bardziej szczegółowo

METODY WZMACNIANIA KONSTRUKCJI STALOWYCH STRENGTHENING OF STEEL STRUCTURES CONCEPTS AND THEIR APPLICATIONS

METODY WZMACNIANIA KONSTRUKCJI STALOWYCH STRENGTHENING OF STEEL STRUCTURES CONCEPTS AND THEIR APPLICATIONS Mateusz Kuśnierek, Maciej Maciejak I rok (stuia II stopnia) Koło Naukowe KONKRET przy Katerze Konstrukcji Betonowych Politechnika Wrocławska Opiekun naukowy referatu r inż. T. Trapko METODY WZMACNIANIA

Bardziej szczegółowo

METODY WYZNACZANIA CHARAKTERYSTYK PRZEPŁYWOWYCH DŁAWIKÓW HYDRAULICZNYCH

METODY WYZNACZANIA CHARAKTERYSTYK PRZEPŁYWOWYCH DŁAWIKÓW HYDRAULICZNYCH METODY WYZNACZANIA CHARAKTERYSTYK PRZEPŁYWOWYCH DŁAWIKÓW HYDRAULICZNYCH Małgorzata SIKORA 1 1. WPROWADZENIE Łożyska oraz prowanice hyrostatyczne jako ukłay hyrauliczne zasilane olejem o stałym ciśnieniu

Bardziej szczegółowo

Inżynieria chemiczna

Inżynieria chemiczna Literatra ostawowa. M. Serwiński: Zasay inżynierii cemicznej. WNT 98.. J. Ciborowski: Postawy inżynierii cemicznej. WNT 965... Selecki, L. Graoń: Postawowe rocesy rzemysł cemiczneo. WNT 985. 4. P. Lewicki:

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE POŻARÓW. Ćwiczenia laboratoryjne. Ćwiczenie nr 1. Obliczenia analityczne parametrów pożaru

MODELOWANIE POŻARÓW. Ćwiczenia laboratoryjne. Ćwiczenie nr 1. Obliczenia analityczne parametrów pożaru MODELOWANIE POŻARÓW Ćwiczenia laboratoryjne Ćwiczenie nr Obliczenia analityczne arametrów ożaru Oracowali: rof. nadzw. dr hab. Marek Konecki st. kt. dr inż. Norbert uśnio Warszawa Sis zadań Nr zadania

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 409. Wyznaczanie modułu Younga przy pomocy grubościomierza

Ćwiczenie 409. Wyznaczanie modułu Younga przy pomocy grubościomierza Nazwisko... Data... Nr na liście... Imię... Wyział... Dzień tyg.... Gozina... Ćwiczenie 409 Wyznaczanie moułu Younga przy pomocy grubościomierza Wartość prękości nastawiona w grubościomierzu v 0 =. m/s

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie gęstości cieczy i ciał stałych za pomocą wagi hydrostatycznej FIZYKA. Ćwiczenie Nr 3 KATEDRA ZARZĄDZANIA PRODUKCJĄ

Wyznaczanie gęstości cieczy i ciał stałych za pomocą wagi hydrostatycznej FIZYKA. Ćwiczenie Nr 3 KATEDRA ZARZĄDZANIA PRODUKCJĄ POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA KATEDRA ZARZĄDZANIA PRODUKCJĄ Instrukcja o zajęć laboratoryjnych z przemiotu: FIZYKA Ko przemiotu: KS07; KN07; LS07; LN07 Ćiczenie Nr Wyznaczanie gęstości cieczy i ciał stałych

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA KRAKOWSKA Instytut Inżynierii Cieplnej i Procesowej Zakład Termodynamiki i Pomiarów Maszyn Cieplnych

POLITECHNIKA KRAKOWSKA Instytut Inżynierii Cieplnej i Procesowej Zakład Termodynamiki i Pomiarów Maszyn Cieplnych Laboratorium Termodynamiki i Pomiarów Maszyn Cielnych Przeływomierze zwężkowe POLITECHNIKA KRAKOWSKA Instytut Inżynierii Cielnej i Procesowej Zakład Termodynamiki i Pomiarów Maszyn Cielnych LABORATORIUM

Bardziej szczegółowo

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Temat ćwiczenia: Ścisła próba rozciągania stali Numer ćwiczenia: 2 Laboratorium z przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Rys. 1 Zestaw do przeprowadzenia eksperymentu.

Rys. 1 Zestaw do przeprowadzenia eksperymentu. 3. Odbijająca się piłka Treść problemu: Upuszczona piłeczka pingpongowa odbija się od podłoża, na które pada. Charakter tego zjawiska zmienia się, gdy w piłeczce znajduje się ciecz. Zbadaj, jak charakter

Bardziej szczegółowo

Ć W I C Z E N I E N R C-6

Ć W I C Z E N I E N R C-6 INSTYTUT FIZYKI WYDZIAŁ INŻYNIERII PRODUKCJI I TECHNOLOGII MATERIAŁÓW POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA PRACOWNIA MECHANIKI I CIEPŁA Ć W I C Z E N I E N R C-6 WYZNACZANIE SPRAWNOŚCI CIEPLNEJ GRZEJNIKA ELEKTRYCZNEGO

Bardziej szczegółowo

Janusz Górczyński. Prognozowanie i symulacje w zadaniach

Janusz Górczyński. Prognozowanie i symulacje w zadaniach Wykłady ze statystyki i ekonometrii Janusz Górczyński Prognozowanie i symulacje w zadaniach Wyższa Szkoła Zarządzania i Marketingu Sochaczew 2009 Publikacja ta jest czwartą ozycją w serii wydawniczej Wykłady

Bardziej szczegółowo

STRUKTURA STOPÓW UKŁADY RÓWNOWAGI FAZOWEJ. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

STRUKTURA STOPÓW UKŁADY RÓWNOWAGI FAZOWEJ. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego STRUKTURA STOPÓW UKŁADY RÓWNOWAGI FAZOWEJ Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Wykresy układów równowagi faz stopowych Ilustrują skład fazowy

Bardziej szczegółowo

Zjawisko Comptona opis pół relatywistyczny

Zjawisko Comptona opis pół relatywistyczny FOTON 33, Lato 06 7 Zjawisko Comtona ois ół relatywistyczny Jerzy Ginter Wydział Fizyki UW Zderzenie fotonu ze soczywającym elektronem Przy omawianiu dualizmu koruskularno-falowego jako jeden z ięknych

Bardziej szczegółowo

ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA Kierunek: Inżynieria Materiałowa Studia I stopnia

ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA Kierunek: Inżynieria Materiałowa Studia I stopnia ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA Kierunek: Inżynieria Materiałowa Studia I stopnia Tabela odniesień efektów kierunkowych do efektów obszarowych Odniesienie do Symbol Kierunkowe efekty kształcenia efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo