KLASYFIKACJA BIOLOGICZNYCH SKUTKÓW PROMIENIOWANIA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "3.2.3. KLASYFIKACJA BIOLOGICZNYCH SKUTKÓW PROMIENIOWANIA"

Transkrypt

1 ZASADY OCHRONY RADIOLOGICZNEJ Czêœæ 3, rozdzia³ 2, podrozdzia³ 3, str Biologiczne skutki promieniowania jonizuj¹cego KLASYFIKACJA BIOLOGICZNYCH SKUTKÓW PROMIENIOWANIA Ze wzglêdu na mechanizm powstawania skutki biologiczne, obserwowane u osób poddanych ekspozycji na promieniowanie jonizuj¹ce, mo na podzieliæ na dwie zasadnicze kategorie: 1) wywo³ane g³ównie przez uœmiercenie du ej liczby komórek w organizmie skutki deterministyczne nazywane równie niestochastycznymi; 2) zainicjowane przez mutacje genowe, prowadz¹ce do powstawania nowotworów oraz nastêpstw dziedzicznych nazywane skutkami probabilistycznymi albo stochastycznymi. Skutki tego rodzaju, wystepuj¹ce po poch³oniêciu przez organizm du ych dawek promieniowania, s¹ g³ównie konsekwencj¹ uœmiercenia komórek w wyniku ekspozycji. S¹ klinicznie obserwowane od etapu, gdy promieniowanie zniszczy³o tak wiele komórek, e mimo przyspieszonej w takich okolicznoœciach proliferacji organizm nie mo e skompensowaæ strat. Radiacyjne uszkodzenie tkanek jest dodatkowo komplikowane przez stany zapalne oraz, jeœli zakres uszkodzenia jest wystarczaj¹co du y, nastêpstwa wtórne, jak gor¹czka, odwodnienie, infekcje bakteryjne itd. Pewne zjawiska, zachodz¹ce w procesie gojenia, mog¹ dodatkowo upoœledzaæ funkcje dotkniêtych tkanek i narz¹dów. Kliniczny- kategorie skutków skutki deterministyczne

2 Czêœæ 3, rozdzia³ 2, podrozdzia³ 3, str Biologiczne skutki promieniowania jonizuj¹cego ZASADY OCHRONY RADIOLOGICZNEJ mi przyk³adami takich uszkodzeñ s¹ zmiany martwicze skóry, zmiany martwicze lub zw³óknienia narz¹dów wewnêtrznych, choroba popromienna, zaæma oraz bezp³odnoœæ odpowiednie wartoœci dawki progowej podane s¹ w tabeli /1. Tabela /1. Wartoœci dawki progowej dla wybranych rodzajów deterministycznych skutków dzia³ania promieniowania jonizuj¹cego na organizm cz³owieka Tkanka/nastêpstwo J¹dra niep³odnoœæ czasowa niep³odnoœæ trwa³a Jajniki niep³odnoœæ Soczewka oka wykrywalne zmêtnienie upoœledzenie widzenia (zaæma) Szpik kostny upoœledzenie hematopoezy Skóra rumieñ, suche z³uszczenie naskórka, s¹cz¹ce z³uszczanie naskórka martwica naskórka i skóry w³aœciwej Ca³e cia³o Ostra choroba popromienna zgon Dawka progowa [Sv] 0,15 3,5-6,0 2,5-6,0 0,5-2,0 5,0 5,0 3,0-5, ,0 Rozci¹gniêcie dawki w czasie (ma³a moc dawki) lub podzielenie jej na szereg frakcji (dawka frakcjonowana) zawsze powoduje przesuniêcie dawki

3 ZASADY OCHRONY RADIOLOGICZNEJ Czêœæ 3, rozdzia³ 2, podrozdzia³ 3, str Biologiczne skutki promieniowania jonizuj¹cego progowej w kierunku dawek wy szych. agodniejsze skutki ma³ych mocy dawek lub frakcjonowania dawki t³umaczy siê g³ównie wewn¹trzkomórkow¹ napraw¹ uszkodzeñ DNA. Jeœli ca³kowity czas napromieniania jest dostatecznie d³ugi, uszkodzenia powsta³e na pocz¹tku ekspozycji mog¹ ulec naprawie jeszcze przed zakoñczeniem poch³aniania dawki. Skutki dzia³ania promieniowania s¹ tak e ³agodniejsze w przypadku gdy napromieniowaniu ulega nie ca³e cia³o lub narz¹d, tylko jego czêœæ. Wiele komórek pe³ni¹cych podobne funkcje mieœci siê bowiem w ró nych czêœciach cia³a i narz¹du. Gdy zostanie utracona tylko czêœæ komórek, pozosta³e przy yciu mog¹ przej¹æ ich funkcjê do czasu zast¹pienia uszkodzonych lub zabitych komórek przez nowe. UWAGA! Najpowa niejszym rodzajem skutków deterministycznych jest choroba popromienna w jej mózgowej, o³¹dkowo-jelitowej i szpikowej postaci. Przy jednorazowym napromienieniu ca³ego cia³a postaæ mózgow¹ wywo³uj¹ dawki równowa ne przekraczaj¹ce 50 Sv. Postaæ o³¹dkowo-jelitowa to wynik napromienienia dawkami od 10 do 50 Sv, a szpikowa od 1 do 10 SV. Dawki te mog¹ byæ jeszcze wy sze w przypadku napromieniania d³ugotrwa³ego z ma³¹ moc¹ dawki lub krótkotrwa³ego napromieniania miejscowego. Zatem choroba popromienna to wynik dzia³ania du ych i bardzo du ych dawek promieniowania. W wiêkszoœci przypadków skutki deterministyczne z trwa³ymi nastêpstwami wystepuj¹ po dawkach powy ej 0.5 Gy. Niektóre z nich nale ¹ do typowych powik³añ w radioterapii. Skutki tego rodzaju

4 Czêœæ 3, rozdzia³ 2, podrozdzia³ 3, str Biologiczne skutki promieniowania jonizuj¹cego ZASADY OCHRONY RADIOLOGICZNEJ mog¹ równie wyst¹piæ po dlugotrwa³ych zabiegach z zakresu radiologii interwencyjnej (stentowanie naczyñ). Typowa postaæ zale noœci pomiêdzy czêstoœci¹ wystêpowania skutków deterministycznych a dawk¹ poch³oniêta pokazana jest na rysunku /1. Cech¹ charakterystyczn¹ tej zale noœci jest praktyczna dawka progowa, poni ej której skutek danego rodzaju nie mo e byæ klinicznie zdiagnozowany. Powy ej dawki progowej stopieñ zaawansowania skutku deterministycznego (oparzenia popromienne, zaæma, zmiany we krwi) roœnie wraz z dawk¹ promieniowania. Popromienne uszkodzenia p³odu w ³onie matki, powstaj¹ce w trakcie procesu organogenezy (3-8 tydzieñ ci¹ y), s¹ równie spowodowane uœmierceniem komórek i jako takie zaliczane równie do skutków deterministycznych. To samo dotyczy uszkodzeñ przodomózgowia, prowadz¹cych do niedorozwoju umys³owego. Ten rodzaj uszkodzeñ p³odu powstaje po ekspozycji pomiêdzy 8 a 15 tygodniem od chwili poczêcia i w pewnym stopniu mo e jeszcze dotyczyæ okresu do 25 tygodnia. Progowe wartoœci dawki szacowane s¹ na mgy dla ekspozycji pomiêdzy trzecim a ósmym tygodniem, a na oko³o 200 mgy w przypadku uszkodzeñ mózgu (8-25 tydzieñ). Dawka progowa dla skutków deterministycznych nie jest wielkoœci¹ absolutn¹. Jej wartoœæ zmienia siê w pewnym stopniu w zale noœci od indywidualnej wra liwoœci organizmu.

5 ZASADY OCHRONY RADIOLOGICZNEJ Czêœæ 3, rozdzia³ 2, podrozdzia³ 3, str Biologiczne skutki promieniowania jonizuj¹cego Rysunek /1. Zale noœci charakterystyczne dla skutków deterministycznych 100% Czêstotliwoœæ 0% 50% Dawka Ostroœæ Ró nice osobniczej odpornoœci Próg warunków patologicznych Dawka Napromieniowane komórki, które prze y³y ekspozycjê, mog¹ byæ modyfikowane przez indukowane promieniowaniem mutacje. Takie modyfikacje mog¹ mieæ nastêpstwa dwojakiego rodzaju: choroby nowotworowej u osób bezpoœrednio napromienionych lub mutacje genetyczne, mog¹ce wywo³aæ szereg anomalii u potomstwa. (Ci¹g dalszy rozdzia³u w poradniku) skutki stochastyczne

6 ZASADY OCHRONY RADIOLOGICZNEJ Czêœæ 3, rozdzia³ 3, str Podstawowe metody ograniczania nara enia 3.3. PODSTAWOWE METODY OGRANICZANIA NARA ENIA Trzy podstawowe metody ograniczenia nara enia na promieniowanie jonizuj¹ce od Ÿróde³ zewnêtrznych to zmniejszenie czasu ekspozycji, zwiêkszenie odleg³oœci od Ÿród³a promieniowanie oraz zastosowanie odpowiednich os³on. metody ograniczenia nara enia Dla promieniowania gamma wynikaj¹ one bezpoœrednio z zale noœci pomiêdzy dawk¹ a wymienionymi parametrami ekspozycji: gdzie: D = Γ r A t k l 2 A aktywnoœæ Ÿród³a, Γ r sta³a ekspozycyjna (z tablic dla okreœlonego izotopu), k wspó³czynnik os³abienia w os³onie, t czas espozycji, l odleg³oœæ od Ÿród³a. Energia przekazana tkankom i organom ludzkiego organizmu zale y wprost od poch³oniêtej dawki promieniowania. Dla Ÿród³a dowolnego rodzaju dawka poch³oniêta jest wprost proporcjonalna do czasu ekspozycji. czas ekspozycji

7 Czêœæ 3, rozdzia³ 3, str Podstawowe metody ograniczania nara enia ZASADY OCHRONY RADIOLOGICZNEJ Osoby pracuj¹ce w nara eniu powinny wiêc przede wszystkim minimalizowaæ czas przebywania w s¹siedztwie Ÿród³a promieniowania. W przypadku pracy ze Ÿród³em o du ej aktywnoœci bez skutecznych os³on dobr¹ praktyk¹ jest æwiczenie okreœlonych czynnoœci z symulatorem Ÿród³a. Po osi¹gniêciu pe³nej bieg³oœci w tych czynnoœciach i p³ynnoœci poszczególnych etapów mo na przyst¹piæ do pracy ze Ÿród³em. W przypadku Ÿróde³ o ma³ych aktywnoœciach trzeba pamiêtaæ, aby minimalizowaæ czas przebywania w ich s¹siedztwie i nie wykonywaæ w pobli u Ÿród³a czynnoœci, które mo na wykonaæ bez nara enia. odleg³oœæ stosowanie os³on Jak wynika z powy szego wzoru, dla promieniowania gamma dawka zmniejsza siê wraz z kwadratem odleg³oœci od Ÿród³a. Dlatego te w pracy z silnymi Ÿród³ami nale y u ywaæ d³ugich szczypiec lub specjalnych manipulatorów. Dla Ÿróde³ promieniowania alfa czy beta czynnik odleg³oœci ma te pewne znaczenie, choæ korpuskularny charakter tego promieniowania sprawia, e jeœli odleg³oœæ od Ÿród³a jest wiêksza ni jego maksymalny zasiêg w powietrzu, dalsze jej zwiêkszanie nie ma wp³ywu na wielkoœæ dawki. Os³ona jest trzecim z podstawowych czynników zmniejszaj¹cym nara enie na promieniowanie jonizuj¹ce. Parametrem charakteryzuj¹cym os³onê jest jej krotnoœæ os³abienia k. Jest to liczba niemianowana, mówi ona ile razy zmniejszy siê w danym punkcie przestrzeni wielkoœæ, za pomoc¹ której opisuje siê pole promieniowania dawka, moc dawki po umieszczeniu os³ony pomiêdzy tym punktem a Ÿród³em promienio-

8 ZASADY OCHRONY RADIOLOGICZNEJ Czêœæ 3, rozdzia³ 3, str Podstawowe metody ograniczania nara enia wania. Krotnoœæ os³abienia zale y od rodzaju materia³u i jej gruboœci. Ze wzglêdu na sposób stosowania os³ony mo na podzieliæ na: 1) os³ony sta³e przegrody (œciany) pomiêdzy stanowiskiem pracy a Ÿród³em czy urz¹dzeniem emituj¹cym promieniowanie jonizuj¹ce; do os³on sta³ych zalicza siê równie drzwi ochronne, poniewa w czasie pracy ze Ÿród³em pozostaj¹ zamkniête; 2) os³ony ruchome os³ony na kó³kach lub rolkach, które mo na przemieszczaæ w zale noœci od kierunku wi¹zki promieniowania, os³ony na strzykawki z radiofarmaceutykami; 3) pojemniki do przechowywania lub transportu Ÿróde³; 4) os³ony osobiste os³ony przeznaczone specjalnie do danej pracy ze Ÿród³em, których charakter i rozmiar dobierany jest indywidualnie dla pracownika na tym stanowisku; do najczêœciej stosowanych os³on osobistych nale ¹: fartuchy i rêkawice z gumy o³owiowej, czyli z gumy zawieraj¹cej zwi¹zki o³owiu i okulary ochronne ze szk³a o³owiowego. Promieniowanie alfa ma charakter korpuskularny. Ze wzglêdu na silne oddzia³ywanie z materi¹ (du a wartoœæ LNT) ma bardzo ma³y zasiêg w porównaniu z innymi rodzajami promieniowania jonizuj¹cego. Wiêkszoœæ nawet cienkich materia³ów kartka papieru, ubranie stanowi wystarczaj¹c¹ os³onê. Jedynym problemem s¹ ska enia, w szczególnoœci drog¹ pokarmow¹ lub wziewn¹. rodzaje os³on os³ony przed promieniowaniem alfa Dla ochrony skóry przed ska eniami alfa wystarcz¹ zwyk³e rêkawice laboratoryjne.

9 Czêœæ 3, rozdzia³ 3, str Podstawowe metody ograniczania nara enia ZASADY OCHRONY RADIOLOGICZNEJ os³ony przed promieniowaniem beta Promieniowanie beta, czyli strumieñ elektronów, ma równie charakter korpuskularny i jego zasiêg w materii jest ograniczony. Zale y od energii promieniowania i gêstoœci materia³u. Projektuj¹c os³onê przed promieniowaniem beta o danej energii wystarczy znaæ jego zasiêg w danym materiale i dobraæ os³onê o odpowiednio wiêkszej gruboœci. Promieniowanie X lub gamma to strumieñ fotonów, natomiast promieniowanie alfa, beta oraz wi¹zka neutronowa maj¹ charakter korpuskularny. Poch³aa min = R max ρ gdzie: a min minimalna gruboœæ os³ony przed promieniowaniem β, R max maksymalny zasiêg promieniowania w materiale os³ony, ρ gêstoœæ materia³u os³ony. Z powy szej zale noœci widaæ, e najskuteczniejszymi os³onami przed promieniowaniem beta s¹ materia³y lekkie, np. szk³o organiczne, tworzywa sztuczne, aluminium. Dla emiterów beta o niskiej energii, jak tryt H 3,wêgiel C 14 czy siarka S 35 wystarczaj¹c¹ os³on¹ s¹ œcianki typowych pojemników z tworzyw sztucznych. Wiêkszym problemem jest czêsto stosowany fosfor P 32, którego wysoka energia wymaga dodatkowych os³on. Typowo 1 cm pleksiglasu lub materia³u o równowa nej gêstoœci zapewnia w³aœciw¹ ochronê. Nale y pamiêtaæ o unikaniu w tym wypadku os³on z ciê kich materia³ów, jak stal czy o³ów ze wzglêdu na powstaj¹ce w takich warunkach promieniowanie hamowania. os³ony przed promieniowaniem X i gamma

10 ZASADY OCHRONY RADIOLOGICZNEJ Czêœæ 3, rozdzia³ 3, str Podstawowe metody ograniczania nara enia nianie w os³onie ma w ka dym z tych przypadków inny charakter, zale ny od rodzaju oddzia³ywania z materi¹. Ogólnie bior¹c, oddzia³ywanie fotonów z materi¹ jest znacznie s³absze ni oddzia³ywanie na³adowanych cz¹stek. Dla tej samej wartoœci energii promieniowanie X i γ jest znacznie bardziej przenikliwe od cz¹stek alfa czy strumienia elektronów. Ze wzglêdu na czysto statystyczny charakter oddzia³ywania fotonów z materi¹ nie mo na te mówiæ o zasiêgu, a tym samym o os³onie, która by³aby stuprocentowo skuteczna. Funkcja charakteryzuj¹ca os³abianie wi¹zki fotonowej w os³onie ma charakter eksponencjalny, i jej wartoœæ zmierza asymptotycznie do zera, nigdy go nie osi¹gaj¹c. Stosunek liczby fotonów N(x) przenikaj¹cych warstwê okreœlonego materia³u o gruboœci x do liczby fotonów w wi¹zce padaj¹cej na tê warstwê, No, podaje równianie: N(x) N o = e -µx gdzie µ liniowy wspó³czynnik poch³aniania, którego jednostk¹ jest m -1 lub cm -1, w zale noœci od tego, w jakich jednostkach podana jest wartoœæ x. Jest on miar¹ prawdopodobieñstwa oddzia³ywania i jest proporcjonalny do gêstoœci, zatem równie do liczby atomowej Z materia³u os³ony. Os³ony przed promieniowaniem fotonowym wykonywane s¹ zatem z materia³ów o du ym ciê arze w³aœciwym jak o³ów, uran zubo ony, wolfram (pojemniki, os³ony ruchome) oraz barytobeton, szk³o o³owiowe (os³ony sta³e).

11 Czêœæ 3, rozdzia³ 3, str Podstawowe metody ograniczania nara enia ZASADY OCHRONY RADIOLOGICZNEJ Wielkoœci¹ przydatn¹ w obliczaniu os³on przed wi¹zk¹ fotonow¹ jest tzw. warstwa po³ówkowa HVL (half-value layer), czyli taka gruboœæ danego materia³u os³ony, która zmniejsza liczbê fotonów o po³owê w stosunku do wi¹zki padaj¹cej. N(x) N o = 1 2 Dla takiej zale noœci x = HVL. Mo na pokazaæ, e: HVL = µ = ln 2 µ Tablice podaj¹ce wartoœci warstw po³ówkowych dla ró nych materia³ów i ró nych rodzajów promieniowania fotonowego s¹ bardzo pomocne w przybli onym obliczaniu os³on. Dok³adne metody obliczania os³on i stosowane normy bêd¹ omówione w kolejnych aktualizacjach. os³ony przed promieniowaniem neutronowym i promieniowaniem X wy szych energii. Promieniowanie neutronowe powstaje w reakcjach j¹drowych, gdzie produkowane s¹ neutrony prêdkie i powolne. Trudno jest zbudowaæ skuteczn¹ os³onê przed neutronami prêdkimi. Natomiast stosunkowo ³atwo zatrzymaæ neutrony powolne, stosuj¹c np. cienk¹ warstwê kadmu. Dlatego neutrony prêdkie trzeba najpierw spowolniæ stosuj¹c os³onê sk³adaj¹c¹ siê z dwóch warstw: 1) spowalniaj¹c¹ sk³adaj¹c¹ siê z materia³u o ma- ³ej liczbie atomowej (wêgiel i jego zwi¹zki z wodorem, parafin¹, wod¹ i inne materia³y zawieraj¹ce du o wodoru); 2) poch³aniaj¹c¹ neutrony termiczne. Obliczanie os³on przed wi¹zk¹ neutronow¹ oraz przed promieniowaniem generowanym przez akce-

12 ZASADY OCHRONY RADIOLOGICZNEJ Czêœæ 3, rozdzia³ 3, str Podstawowe metody ograniczania nara enia leratory medyczne (wysokoenergetyczne wi¹zki X i elektronów, wtórne promieniowanie neutronowe) jest szczególnie trudnym zadaniem, wykraczaj¹cym poza zakres podstawowego podrêcznika ochrony radiologicznej. Problemy te bêd¹ przedstawione w odrêbnych opracowaniach. W razie potrzeby mo na zwróciæ siê o pomoc do Departamentu Nadzoru nad Zastosowaniami Promieniowania Jonizuj¹cego PAA (www.dnz.paa.gov.pl) lub do Stowarzyszenia Inspektorów Ochrony Radiologicznej. Wymienione instytucje mog¹ równie wskazaæ u yteczne kontakty w zakresie gotowych rozwi¹zañ dotycz¹cych ró nego rodzaju os³on.

13 ZASADY OCHRONY RADIOLOGICZNEJ Czêœæ 3, rozdzia³ 4, podrozdzia³ 1, str Monitorowanie nara enia 3.4. MONITOROWANIE NARA ENIA WPROWADZENIE Bardzo wa nym elementem ochrony radiologicznej jest monitorowanie nara enia personelu oraz ska eñ œrodowiska pracy. Kierownictwo jednostki posiadaj¹cej zezwolenie Prezesa PAA na dzia³alnoœæ zwi¹zan¹ z nara eniem na promieniowanie jonizuj¹ce ma obowi¹zek prowadzenia takiego monitorowania w zakresie wynikaj¹cym z ustawy Prawo atomowe. Zgodnie z postanowieniem art. 17 ustawy, w celu dostosowania sposobu oceny zagro enia pracowników w jednostkach organizacyjnych do jego spodziewanego poziomu, w zale noœci od wielkoœci zagro enia, wprowadza siê dwie kategorie pracowników: 1) kategoria A obejmuj¹ca pracowników, którzy mog¹ byæ nara eni na dawkê skuteczn¹ przekraczaj¹c¹ 6 msv (milisiwertów) w ci¹gu roku lub na dawkê równowa n¹ przekraczaj¹c¹ trzy dziesi¹te wartoœci dawek granicznych dla soczewek oczu, skóry i koñczyn, okreœlonych w przepisach wydanych na podstawie art. 25 pkt 1; 2) kategoria B obejmuj¹ca pracowników, którzy mog¹ byæ nara eni na dawkê skuteczn¹ przekraczaj¹c¹ 1 msv w ci¹gu roku lub na dawkê równowa n¹ przekraczaj¹c¹ jedn¹ dziesi¹t¹ wartoœci okreœlonych w przepisach dawek granicznych dla soczewek oczu, skóry i koñczyn, i którzy nie zostali zaliczeni do kategorii A. kategorie nara enia pracownika

14 Czêœæ 3, rozdzia³ 4, podrozdzia³ 1, str Monitorowanie nara enia ZASADY OCHRONY RADIOLOGICZNEJ Ocena nara enia pracowników prowadzona jest na podstawie kontrolnych pomiarów dawek indywidualnych lub pomiarów dozymetrycznych w œrodowisku pracy. Zaliczenia pracowników zatrudnionych w warunkach nara enia do kategorii A lub B dokonuje kierownik jednostki organizacyjnej, w zale - noœci od przewidywanego poziomu nara enia tych pracowników. kategoria A kategoria B Pracownicy kategorii A podlegaj¹ ocenie nara enia prowadzonej na podstawie systematycznych pomiarów dawek indywidualnych, a je eli mog¹ byæ nara eni na ska enie wewnêtrzne maj¹ce wp³yw na poziom dawki skutecznej dla tej kategorii pracowników, podlegaj¹ równie pomiarom ska eñ wewnêtrznych. Kierownik jednostki organizacyjnej obowi¹zany jest prowadziæ rejestr dawek indywidualnych otrzymywanych przez pracowników zaliczonych do kategorii A na podstawie wyników pomiarów i ocen, dokonywanych przez wyspecjalizowane jednostki posiadaj¹ce odpowiedni¹ akredytacjê. Dane te przekazywane s¹ do Centralnego Rejestru Dawek, prowadzonego przez Prezesa Pañstwowej Agencji Atomistyki. Pracownicy kategorii B podlegaj¹ ocenie nara enia prowadzonej na podstawie pomiarów dozymetrycznych w œrodowisku pracy w sposób pozwalaj¹cy stwierdziæ prawid³owoœæ zaliczenia pracowników do tej kategorii, chyba e kierownik jednostki organizacyjnej zadecyduje o objêciu ich systematycznymi pomiarami dawek indywidualnych. Zezwolenie mo e zawieraæ warunek prowadzenia oceny nara- enia pracowników kategorii B wykonuj¹cych prace okreœlone w tym zezwoleniu na podstawie pomiarów dawek indywidualnych. W takim przypadku ewidencja dawek prowadzona jest wewnêtrznie, do celów oceny nara enia i o sposobie prowadzenia

15 ZASADY OCHRONY RADIOLOGICZNEJ Czêœæ 3, rozdzia³ 4, podrozdzia³ 1, str Monitorowanie nara enia tej ewidencji decyduje kierownik jednostki. Pomiary dozymetryczne w œrodowisku pracy oraz ich dokumentacjê mog¹ prowadziæ tylko pracownicy odpowiednio przeszkoleni i upowa nieni w tym zakresie. W przypadku gdy pomiar dawki indywidualnej jest niemo liwy lub niew³aœciwy, ocena dawki indywidualnej otrzymanej przez pracownika kategorii A mo e byæ dokonana na podstawie wyników pomiarów dawek indywidualnych przeprowadzonych dla innych nara onych pracowników tej kategorii, albo na podstawie wyników pomiarów dozymetrycznych w œrodowisku pracy. Dotyczy to przede wszystkim przypadków zagubienia lub zniszczenia dawkomierza indywidualnego lub jego nieprawid³owego odczytu. pomiar dawki indywidualnej Zdarzaj¹ siê przypadki wyst¹pienia przypadkowego lub celowego eksponowania dawkomierza indywidualnego na dodatkowe dawki przez w³aœciciela dawkomierza lub innej osoby. Ka dy z takich przypadków wymaga dodatkowych wyjaœnieñ, radiologicznego œledztwa i powiadamiania odpowiednich instytucji. Takie celowe powiêkszania dawki nie przynios³o w zasadzie adnych korzyœci osobom zainteresowanym. Na ogó³ wielkoœæ odczytanych dawek lub mo- liwa do odtworzenia geometria czy sekwencja czasowa ekspozycji od razu wskazuj¹, e taka ekspozycja nie mog³a mieæ miejsca. Zdarzaj¹ siê oczywiœcie sytuacje, gdy dawkomierz zostanie napromieniony przypadkowo. Przyczyn¹ mo e byæ na przyk³ad pozostawienie fartucha w pomieszczeniu terapii w czasie pracy serwisu czy kalibracji lub w pobli u otwartego pojemnika ze Ÿród³em.

16 Czêœæ 3, rozdzia³ 4, podrozdzia³ 1, str Monitorowanie nara enia ZASADY OCHRONY RADIOLOGICZNEJ Ka dy taki przypadek nale y zg³osiæ Inspektorowi Ochrony Radiologicznej, podaj¹c w miarê mo liwoœci datê przypadkowego napromienienia dawkomierza. Taka informacja pomo e we w³aœciwej ocenie nara enia i dawek z danego okresu odczytu. mierzone wielkoœci kontrola dawek indywidualnych sprzêt dozymetryczny wzorcowanie W kontroli œrodowiska pracy przy pomocy odpowiednich przyrz¹dów mierzy siê wartoœci: 1) kermy w powietrzu Ka [mgy]; 2) przestrzennego równowa nika dawki H*(10) [msv]. W kontroli dawek indywidualnych wyznacza siê tzw. indywidualny równowa nik dawki na g³êbokoœci d, który przybli a rzeczywiste dawki na narz¹dy: 1) dla promieniowania bardziej przenikliwego d = 10 mm, Hp (10) indywidualny równowa nik dawki g³êbokiej [msv]; 2) dla promieniowania mniej przenikliwego d = 0,07 mm, Hp (0,07) indywidualny równowa nik dawki na skórê [msv]. Wymagania dotycz¹ce sprzêtu pomiarowego s³u ¹cego do oceny nara enia przedstawione s¹ w rozporz¹dzenie Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie wymagañ dotycz¹cych sprzêtu dozymetrycznego. Podstawowym wymogiem, o którym nale y pamiêtaæ stosuj¹c sprzêt dozymetryczny do pomiarów w ochronie radiologicznej jest aktualnoœæ wzorcowania. Wzorcowanie przeprowadza siê nie rzadziej ni : 1) w przypadku sprzêtu dozymetrycznego nieposiadaj¹cego kontrolnego Ÿród³a promieniotwórczego raz na 12 miesiêcy; 2) w przypadku sprzêtu dozymetrycznego posiadaj¹cego kontrolne Ÿród³o promieniotwórcze raz na 24 miesi¹ce.

17 ORGANIZACJA OCHRONY RADIOLOGICZNEJ Czêœæ 4, rozdzia³ 3, podrozdzia³ 1, str Ograniczanie nara enia personelu i pacjenta 4.3. OGRANICZANIE NARA ENIA PERSONELU I PACJENTA Stopniowanie nara enia pacjenta i personelu w medycznych zastosowaniach promieniowania jonizuj¹cego Nara enie na promieniowanie jonizuj¹ce we wspó³czesnej medycynie wystêpuje w nastêpuj¹cych dziedzinach: 1) diagnostyka rentgenowska, 2) radiologia zabiegowa, 3) radioterapia (teleradioterapia i brachyterapia), 4) medycyna nuklearna (diagnostyka i terapia z u yciem radiofarmaceutyków), 5) napromieniania preparatów krwi. W ostatnim przypadku mamy do czynienia z zastosowaniem laboratoryjnym, bez nara ania pacjenta; podczas eksploatacji radiatorów w szpitalnych bankach krwi i regionalnych centrach krwiodawstwa i krwiolecznictwa (patrz rozdzia³ 6.5) nara enie na bardzo niskim poziomie dotyczy wy³¹cznie personelu obs³uguj¹cego radiator. W obecnie stosowanych procedurach medycznych, z zastosowaniem promieniowania jonizuj¹cego, stopniowanie nara enia pacjenta mo na przedstawiæ nastêpuj¹co: 1) radioterapia, 2) medycyna nuklearna, 3) radiologia zabiegowa, 4) diagnostyka rentgenowska. stopniowanie nara enia pacjenta

18 Czêœæ 4, rozdzia³ 3, podrozdzia³ 1, str Ograniczanie nara enia personelu i pacjenta ORGANIZACJA OCHRONY RADIOLOGICZNEJ Kolejnoœæ drugiego i trzeciego miejsca uwzglêdnia raczej œredni¹ dawkê dla pacjenta, a nie najwiêksze dawki, które w tej dziedzinie zastosowañ mog¹ byæ rejestrowane. Terapeutyczne zastosowania radiofarmaceutyków mog¹ byæ bardzo obci¹ aj¹ce, szczególnie leczenie jodem I 131, natomiast zastosowania diagnostyczne wi¹ ¹ siê ze znacznie mniejsz¹ dawk¹ i ich liczba jest bez porównania wiêksza, ni dzia³añ terapeutycznych. Niektórzy specjaliœci w³¹czaj¹ leczenie preparatami radioaktywnego jodu do radioterapii. W radiologii zabiegowej istnieje wiele procedur zwi¹zanych z d³ugotrwa³ym dzia³aniem na skopii i dawka skuteczna dla pacjenta mo e byæ nawet wiêksza ni w przypadku terapii jodowej. Równie w diagnostyce rentgenowskiej s¹ badania, w których dawka skuteczna dla pacjenta przekracza 10 msv. Jest to na przyk³ad wlew doodbytniczy lub badanie z zastosowaniem tomografii komputerowej, szczególnie w obszarze miednicy. Liczba tych badañ jest jednak zdecydowanie mniejsza ni liczba zdjêæ stomatologicznych i standardowych zdjêæ klatki piersiowej, zatem œrednia dawka skuteczna dla pacjenta jest mniejsza, ni w radiologii zabiegowej lub nuklearnej. stopniowanie nara enia personelu Stopniowanie nara enia personelu w aspekcie dawki skutecznej ma inn¹ kolejnoœæ i przedstawia siê nastêpuj¹co: 1) radiologia zabiegowa, 2) medycyna nuklearna, 3) radioterapia,

19 ORGANIZACJA OCHRONY RADIOLOGICZNEJ Czêœæ 4, rozdzia³ 3, podrozdzia³ 1, str Ograniczanie nara enia personelu i pacjenta 4) diagnostyka rentgenowska, 5) napromienianie preparatów krwi. Tu równie mo na by dyskutowaæ kolejnoœæ w aspekcie okreœlonych zabiegów lub okreœlonych oœrodków stosuj¹cych promieniowanie jonizuj¹ce w celach medycznych; stopniowanie przedstawione powy ej dotyczy œredniej dawki dla personelu dla wszystkich badañ danego rodzaju. Organizacja pracy w jednostkach s³u by zdrowia, stosuj¹cych promieniowanie w celach medycznych powinna mieæ na celu ograniczenie dawek zarówno dla personelu, jak i dla pacjenta bez umniejszenia informacji diagnostycznej czy wyniku leczenia z zastosowaniem promieniowania. W ka dym przypadku pracy w nara eniu na czynniki potencjalnie szkodliwe dla cz³owieka okreœla siê stê enia, natê enia czy te dawki graniczne tego czynnika fizycznego czy chemicznego. Tak jest równie w przypadku pracy w nara eniu na promieniowanie jonizuj¹ce. Rozporz¹dzenie Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie dawek granicznych promieniowania jonizuj¹cego (Dz. U Nr 20, poz. 168) okreœla takie wartoœci nie tylko dla osób pracuj¹cych w nara eniu, ale równie dla ogó³u ludnoœci. Jest to kolejna nowelizacja tego rozporz¹dzenia jego zapisy wdra aj¹ postanowienia dyrektywy 96/ 29/Euratom z dnia 13 maja 1996 r. w sprawie podstawowych norm bezpieczeñstwa dotycz¹cych ochrony zdrowia przed promieniowaniem jonizuj¹cym pracowników i ogó³u ludnoœci. Polskie przepisy od dawna pod¹ a³y za œwiatowymi zaleceniami w tym

20 Czêœæ 4, rozdzia³ 3, podrozdzia³ 1, str Ograniczanie nara enia personelu i pacjenta ORGANIZACJA OCHRONY RADIOLOGICZNEJ zakresie, równie przed przyst¹pieniem Polski do Unii Europejskiej. Wartoœci dawek granicznych s¹ podstawowym elementem szkolenia dla osób pracuj¹cych w nara eniu na promieniowanie jonizuj¹ce, równie w pracowniach rentgenowskich; s¹ równie podstaw¹ do projektowania os³on w pracowniach oraz planowania badañ i zabiegów. Temat ten, w szczególnoœci w kontekœcie problemu szkodliwoœci ma³ych dawek promieniowania, jest gor¹co dyskutowany zarówno wœród fachowców, jak i osób nieposiadaj¹cych g³êbokiej wiedzy w tym zakresie, ale zainteresowanych potencjalnym zagro eniem, choæby z tytu³u pracy w nara eniu. Polska ustawa Prawo atomowe zosta³a znowelizowana po przyst¹pieniu Polski do Unii Europejskiej; nowelizacja zawiera³a zapisy lub delegacje wymagane dyrektyw¹ 97/43 EEC, w szczególnoœci w zakresie ochrony radiologicznej pacjenta. W œlad za nowelizacj¹ ustawy zosta³y wydane odpowiednie akty wykonawcze. Podstawowym aktem wykonawczym realizuj¹cym delegacje w tym zakresie dla Ministra Zdrowia jest rozporz¹dzenie Ministra Zdrowia z dnia 25 sierpnia 2005 r w sprawie warunków bezpiecznego stosowania promieniowania jonizuj¹cego dla wszystkich rodzajów ekspozycji medycznych (Dz. U Nr 194, poz. 1625) patrz podrozdzia³ Zgodnie z wymogami dyrektywy, zosta³y w nim okreœlone wymagania i szczegó³owe zasady realizacji systemu zarz¹dzania jakoœci¹ dla jednostki, maj¹ce na celu ochronê radiologiczn¹ personelu i pacjenta.

21 POMIESZCZENIA I SPRZÊT MEDYCZNY Czêœæ 5, rozdzia³ 1, podrozdzia³ 1.6, str Wymagania dotycz¹ce pomieszczeñ Os³ony przed promieniowaniem Wszystkie istniej¹ce lub projektowane œciany i stropy gabinetu rtg wymagaj¹ obliczenia gruboœci os³on celem stwierdzenia czy stanowi¹ one wystarczaj¹c¹ os³onê przed promieniowaniem dla osób znajduj¹cych siê w s¹siedztwie. Obliczeñ nale y dokonaæ w oparciu o postanowienia normy (PN 86/J Materia³y i sprzêt ochronny przed promieniowaniem X i gamma. Obliczenia os³on sta- ³ych) uwzglêdniaj¹c przeznaczenie s¹siednich pomieszczeñ, przyjmuj¹c odpowiednie dla nich dawki graniczne (zgodnie z obowi¹zuj¹cymi rozporz¹dzeniami: Ministra Zdrowia z dnia 21 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegó³owych warunków bezpiecznej pracy z urz¹dzeniami radiologicznymi Dz.U. Nr 180, poz oraz Rady Ministrów z dnia 18 sierpnia 2005 r. w sprawie dawek granicznych promieniowania jonizuj¹cego Dz.U. Nr 25, poz. 168), z uwzglêdnieniem dodatkowych wspó³czynników podanych w cytowanej normie (zob. te ) os³ony Przy doborze os³on nale y uwzglêdniæ ograniczenia dawek indywidualnych (limit u ytkowy dawki) dla zapewnienia optymalizacji, co by³o powszechnie znane jako zasada ALARA (As Low As Reasonable Achievable tak nisko jak rozs¹dnie osi¹galne).

22 Czêœæ 5, rozdzia³ 1, podrozdzia³ 1.6, str Wymagania dotycz¹ce pomieszczeñ POMIESZCZENIA I SPRZÊT MEDYCZNY Z regu³y betonowe stropy i œciany wylewane, a tak e œciany z ceg³y pe³nej o gruboœci 24 cm, a czêsto i 12 cm stanowi¹ wystarczaj¹ce zabezpieczenie. tynk barytowy Jako os³ony uzupe³niaj¹ce stosuje siê tynk barytowy (obecnie coraz rzadziej stosowany z uwagi na doœæ uci¹ liw¹ technologiê), blachê o³owian¹, blachê stalow¹ (zw³aszcza w gabinetach stomatologicznych) i szk³o o³owiowe dla okienek obserwacyjnych. Dla uzyskania odpowiedniego tynku barytowego zaleca siê stosowanie ni ej podanej, wypróbowanej receptury. Wyprawa barytowa /baryt wed³ug PN-83/C / o œredniej gêstoœci 3.0 g/cm 3 i o nastêpuj¹cym sk³adzie wagowym: 1) piasek barytowy o œrednicy do 5 mm i m¹czka 4 cz. 2) cement portlandzki marki 35 (PN-80/B ) 1 cz. 3) woda w zale noœci od wilgotnoœci barytu 0,9 cz. Dla cienkich warstw grys mo e byæ zast¹piony mieliwem. Dla uzyskania 1 m 3 wyprawy barytowej nale y u yæ: kruszywo barytowe 2200 kg cement 550 kg woda 500 kg Dla tynku barytowego, nale y stosowaæ ni ej podan¹ technologiê uk³adania. Po usuniêciu ewentualnego zwyk³ego tynku, œcianê nale y dok³adnie oczyœciæ i zmyæ, a przed uk³adaniem tynku barytowego obficie zwil yæ.

23 POMIESZCZENIA I SPRZÊT MEDYCZNY Czêœæ 5, rozdzia³ 1, podrozdzia³ 1.6, str Wymagania dotycz¹ce pomieszczeñ Tynk barytowy nale y ci¹gle mieszaæ w betoniarce, aby nie dopuœciæ do opadania barytu. Tynk barytowy nale y uk³adaæ warstwami, przy czym ka d¹ z nich o gruboœci 5 mm nale y uk³adaæ po zwi¹zaniu, lecz przed wyschniêciem poprzedniej warstwy. Pierwsz¹ warstwê nale y silnie narzucaæ prostopadle do œciany aby zape³niæ szpary pomiêdzy ceg³ami. Pod sufitem dla lepszej przyczepnoœci nale y rozpi¹æ gêsto mocowan¹ siatkê np. Rabitz'a. Przez pierwsze 10 dni u³o on¹ warstwê nale y skrapiaæ wod¹, aby nie dopuœciæ do powstawania pêkniêæ tworz¹cych siê przy zbyt szybkim wysychaniu. Temperatura otoczenia do czasu stê enia powinna byæ utrzymana w granicach o C. W przypadku powstawania pêkniêæ w miejscu tym nale y na ca³ej gruboœci wyprawê skuæ i u³o yæ now¹. Obecnie zamiast barytu stosuje siê coraz chêtniej blachê o³owian¹ wprasowan¹ pomiêdzy dwie laminowane jednostronnie p³yty wiórowe lub te p³yty kartonowo gipsowe. P³yty takie mog¹ stanowiæ samodzieln¹ konstrukcjê i s¹ czyste w monta u, co jest istotne przy pracach remontowych w istniej¹cych budynkach. Analogiczne p³yty uk³ada siê pod stropem. Jeœli strop górny dodatkowych os³on nie wymaga, wówczas os³ony na œcianach nie musz¹ siêgaæ do wysokoœci ponad 2,0 m. Natomiast w pod³odze uk³ada siê blachê o³owian¹ na g³adkiej wylewce, nastêpnie zabezpiecza siê przed uszkodzeniem dodatkow¹ warstw¹ np. wylewki i uk³ada wyk³adzinê pod³ogow¹.

Szczegółowy zakres szkolenia wymagany dla osób ubiegających się o nadanie uprawnień inspektora ochrony radiologicznej

Szczegółowy zakres szkolenia wymagany dla osób ubiegających się o nadanie uprawnień inspektora ochrony radiologicznej Załącznik nr 1 Szczegółowy zakres szkolenia wymagany dla osób ubiegających się o nadanie uprawnień inspektora ochrony radiologicznej Lp. Zakres tematyczny (forma zajęć: wykład W / ćwiczenia obliczeniowe

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI

BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI Szkodliwe dzia anie promieniowania laserowego dotyczy oczu oraz skóry cz owieka, przy czym najbardziej zagro one s oczy. Ze wzgl du na kierunkowo wi zki zagro enie promieniowaniem

Bardziej szczegółowo

CZUJNIKI TEMPERATURY Dane techniczne

CZUJNIKI TEMPERATURY Dane techniczne CZUJNIKI TEMPERATURY Dane techniczne Str. 1 typ T1001 2000mm 45mm 6mm Czujnik ogólnego przeznaczenia wykonany z giêtkiego przewodu igielitowego. Os³ona elementu pomiarowego zosta³a wykonana ze stali nierdzewnej.

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZ DZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 11 sierpnia 2000 r. w sprawie przeprowadzania kontroli przez przedsiêbiorstwa energetyczne.

ROZPORZ DZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 11 sierpnia 2000 r. w sprawie przeprowadzania kontroli przez przedsiêbiorstwa energetyczne. ROZPORZ DZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 11 sierpnia 2000 r. w sprawie przeprowadzania kontroli przez przedsiêbiorstwa energetyczne. (Dz. U. Nr 75, poz. 866, z dnia 15 wrzeœnia 2000 r.) Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Wymagany zakres szkolenia dla osób ubiegających się o nadanie uprawnień

Wymagany zakres szkolenia dla osób ubiegających się o nadanie uprawnień Dziennik Ustaw 5 Poz. 1534 Załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2012 r. (poz. 1534) Wymagany zakres szkolenia dla osób ubiegających się o nadanie uprawnień inspektora ochrony

Bardziej szczegółowo

Urządzenie do odprowadzania spalin

Urządzenie do odprowadzania spalin Urządzenie do odprowadzania spalin Nr. Art. 158930 INSTRUKCJA OBSŁUGI Informacje wstępne: Po otrzymaniu urządzenia należy sprawdzić czy opakowanie jest w stanie nienaruszonym. Jeśli po dostarczeniu produktu

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin Dominika Sowa Szczecin, 8 maj 2014 Program prezentacji: 1. Definicja substancji i mieszanin chemicznych wg Ustawy o substancjach chemicznych

Bardziej szczegółowo

KONTROLA DAWEK INDYWIDUALNYCH I ŚRODOWISKA PRACY. Magdalena Łukowiak

KONTROLA DAWEK INDYWIDUALNYCH I ŚRODOWISKA PRACY. Magdalena Łukowiak KONTROLA DAWEK INDYWIDUALNYCH I ŚRODOWISKA PRACY Magdalena Łukowiak Narażenie zawodowe Narażenie proces, w którym organizm ludzki podlega działaniu promieniowania jonizującego. Wykonywanie obowiązków zawodowych,

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) Dz.U.05.73.645 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 kwietnia 2005 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z dnia 28 kwietnia 2005 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo

CD-W00-00-0 Przetwornik stężenia CO 2 do montażu naściennego. Cechy i Korzyści. Rysunek 1: Przetwornik stężenia CO 2 do montażu naściennego

CD-W00-00-0 Przetwornik stężenia CO 2 do montażu naściennego. Cechy i Korzyści. Rysunek 1: Przetwornik stężenia CO 2 do montażu naściennego Karta informacyjna wyrobu CD-W00 Data wydania 06 2001 CD-W00-00-0 Przetwornik stężenia CO 2 do montażu naściennego W prowadzenie Johson Controls posiada w swojej ofercie pełną linię przetworników przekształcających

Bardziej szczegółowo

Szkolenie wstępne InstruktaŜ stanowiskowy ELEKTRYK. opracowanie: Henryk Batarowski pod red. Bogdana Rączkowskiego

Szkolenie wstępne InstruktaŜ stanowiskowy ELEKTRYK. opracowanie: Henryk Batarowski pod red. Bogdana Rączkowskiego Szkolenie wstępne InstruktaŜ stanowiskowy ELEKTRYK opracowanie: Henryk Batarowski pod red. Bogdana Rączkowskiego Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP

PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP Warszawa, dnia 04 września 2015 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSÓW PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP W związku z interpelacją nr 34158 posła Jana Warzechy i posła

Bardziej szczegółowo

OPIS TECHNICZNY DO PROJEKTU BUDOWLANEGO SIŁOWNI TERENOWEJ

OPIS TECHNICZNY DO PROJEKTU BUDOWLANEGO SIŁOWNI TERENOWEJ OPIS TECHNICZNY DO PROJEKTU BUDOWLANEGO SIŁOWNI TERENOWEJ 1 Dane wyjściowe 1.1 Przedmiot i podstawa opracowania Przedmiotem opracowania jest dokumentacja projektowa budowy siłowni terenowej na dz. nr ewid.

Bardziej szczegółowo

DAWKA SKUTECZNA I EKWIWALENTNA A RYZYKO RADIACYJNE. EFEKTY STOCHASTYCZNE I DETERMINISTYCZNE. Magdalena Łukowiak

DAWKA SKUTECZNA I EKWIWALENTNA A RYZYKO RADIACYJNE. EFEKTY STOCHASTYCZNE I DETERMINISTYCZNE. Magdalena Łukowiak DAWKA SKUTECZNA I EKWIWALENTNA A RYZYKO RADIACYJNE. EFEKTY STOCHASTYCZNE I DETERMINISTYCZNE. Magdalena Łukowiak Równoważnik dawki. Równoważnik dawki pochłoniętej, biologiczny równoważnik dawki, dawka równoważna

Bardziej szczegółowo

WZORU UŻYTKOWEGO EGZEMPLARZ ARCHIWALNY. d2)opis OCHRONNY. (19) PL (n)62894. Centralny Instytut Ochrony Pracy, Warszawa, PL

WZORU UŻYTKOWEGO EGZEMPLARZ ARCHIWALNY. d2)opis OCHRONNY. (19) PL (n)62894. Centralny Instytut Ochrony Pracy, Warszawa, PL RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej d2)opis OCHRONNY WZORU UŻYTKOWEGO (21) Numer zgłoszenia: 112772 (22) Data zgłoszenia: 29.11.2001 EGZEMPLARZ ARCHIWALNY (19) PL (n)62894 (13)

Bardziej szczegółowo

SUBSTANCJE ZUBOŻAJĄCE WARSTWĘ OZONOWĄ

SUBSTANCJE ZUBOŻAJĄCE WARSTWĘ OZONOWĄ SUBSTANCJE ZUBOŻAJĄCE WARSTWĘ OZONOWĄ I) INFORMACJE OGÓLNE W ostatnich latach stosowanie licznych, szeroko rozpowszechnionych substancji syntetycznych napotkało na nowe ograniczenie, którym jest ochrona

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Jak ju wspomniano, kinesiotaping mo e byç stosowany jako osobna metoda terapeutyczna, jak równie mo e stanowiç uzupe nienie innych metod fizjoterapeutycznych.

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie podczerwone

Promieniowanie podczerwone Promieniowanie podczerwone Charakterystyka czynnika Dla okreêlenia promieni podczerwonych cz sto u ywa si skrótu angielskiego terminu Infra Red IR. Promieniowaniem podczerwonym nazywamy promieniowanie

Bardziej szczegółowo

L A K M A R. Rega³y DE LAKMAR

L A K M A R. Rega³y DE LAKMAR Rega³y DE LAKMAR Strona 2 I. KONSTRUKCJA REGA ÓW 7 1 2 8 3 4 1 5 6 Rys. 1. Rega³ przyœcienny: 1 noga, 2 ty³, 3 wspornik pó³ki, 4pó³ka, 5 stopka, 6 os³ona dolna, 7 zaœlepka, 8 os³ona górna 1 2 3 4 9 8 1

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, dnia 11 lutego 2011 r. MINISTER FINANSÓW ST4-4820/109/2011 Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu wszystkie Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada

Bardziej szczegółowo

STATUT. SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ GMINNEGO OŚRODKA ZDROWIA W MARKUSZOWIE Rozdział I Postanowienia ogólne

STATUT. SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ GMINNEGO OŚRODKA ZDROWIA W MARKUSZOWIE Rozdział I Postanowienia ogólne STATUT SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ GMINNEGO OŚRODKA ZDROWIA W MARKUSZOWIE Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Podstawowym celem powołania Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki

Bardziej szczegółowo

A. Woźniak, M. Budzanowski, A. Nowak, B. DzieŜa, K. Włodek, M. Puchalska, R. Kopeć, M. Kruk

A. Woźniak, M. Budzanowski, A. Nowak, B. DzieŜa, K. Włodek, M. Puchalska, R. Kopeć, M. Kruk A. Woźniak, M. Budzanowski, A. Nowak, B. DzieŜa, K. Włodek, M. Puchalska, R. Kopeć, M. Kruk WYNIKI POMIARÓW DAWEK OTRZYMYWANYCH OD PROMIENIOWANIA JONIZUJĄCEGO W PLACÓWKACH MEDYCZNYCH OBJĘTYCH KONTROLĄ

Bardziej szczegółowo

NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA

NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA KARTA SERWISOWA NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA Gratulujemy! Dokonali Pañstwo œwietnego wyboru: nowoczesne drewniane okna s¹ ekologiczne, a tak e optymalne pod wzglêdem ekonomicznym. Nale ¹ do najwa niejszych elementów

Bardziej szczegółowo

Lekcja 173, 174. Temat: Silniki indukcyjne i pierścieniowe.

Lekcja 173, 174. Temat: Silniki indukcyjne i pierścieniowe. Lekcja 173, 174 Temat: Silniki indukcyjne i pierścieniowe. Silnik elektryczny asynchroniczny jest maszyną elektryczną zmieniającą energię elektryczną w energię mechaniczną, w której wirnik obraca się z

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne Załącznik do uchwały Walnego Zebrania Członków z dnia 28 grudnia 2015 roku STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Białystok, 19 grudzień 2012 r. Seminarium współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach

Bardziej szczegółowo

ROZPORZ DZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynno ci cywilnoprawnych

ROZPORZ DZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynno ci cywilnoprawnych Dz.U.08.234.1577 ROZPORZ DZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynno ci cywilnoprawnych (Dz. U. z dnia 30 grudnia 2008 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

ST- 01.00 SPECYFIKACJA TECHNICZNA ROBOTY GEODEZYJNE. Specyfikacje techniczne ST-01.00 Roboty geodezyjne

ST- 01.00 SPECYFIKACJA TECHNICZNA ROBOTY GEODEZYJNE. Specyfikacje techniczne ST-01.00 Roboty geodezyjne 41 SPECYFIKACJA TECHNICZNA ST- 01.00 ROBOTY GEODEZYJNE 42 SPIS TREŚCI 1. WSTĘP... 43 1.1. Przedmiot Specyfikacji Technicznej (ST)...43 1.2. Zakres stosowania ST...43 1.3. Zakres Robót objętych ST...43

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2. 20 pkt - szafa metalowa certyfikowana, posiadająca klasę odporności odpowiednią

Załącznik nr 2. 20 pkt - szafa metalowa certyfikowana, posiadająca klasę odporności odpowiednią Załącznik nr 2 ŚRODKI BEZPIECZEŃSTWA FIZYCZNEGO, ICH DOBÓR DO POZIOMU ZAGROŻEŃ I ZAKRES ICH STOSOWANIA W STRAŻY GRANICZNEJ 1. DOBÓR ŚRODKÓW BEZPIECZEŃSTWA FIZYCZNEGO KATEGORIA K1 - urządzenia do przechowywania/przetwarzania

Bardziej szczegółowo

Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I.

Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I. Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I 1. 2. 3. 1. 1 Niniejsze Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I, zwane dalej OWU, stosuje siê w umowach ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I zawieranych przez

Bardziej szczegółowo

tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 NIP 7343246017 Regon 120493751

tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 NIP 7343246017 Regon 120493751 Zespół Placówek Kształcenia Zawodowego 33-300 Nowy Sącz ul. Zamenhoffa 1 tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 http://zpkz.nowysacz.pl e-mail biuro@ckp-ns.edu.pl NIP 7343246017 Regon 120493751 Wskazówki

Bardziej szczegółowo

Sprawa numer: BAK.WZP.230.2.2015.34 Warszawa, dnia 27 lipca 2015 r. ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT

Sprawa numer: BAK.WZP.230.2.2015.34 Warszawa, dnia 27 lipca 2015 r. ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT Sprawa numer: BAK.WZP.230.2.2015.34 Warszawa, dnia 27 lipca 2015 r. ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT 1. Zamawiający: Skarb Państwa - Urząd Komunikacji Elektronicznej ul. Kasprzaka 18/20 01-211 Warszawa 2.

Bardziej szczegółowo

Laboratorium z Konwersji Energii. Ogniwo fotowoltaiczne

Laboratorium z Konwersji Energii. Ogniwo fotowoltaiczne Laboratorium z Konwersji Energii Ogniwo fotowoltaiczne 1.0 WSTĘP Energia słoneczna jest energią reakcji termojądrowych zachodzących w olbrzymiej odległości od Ziemi. Zachodzące na Słońcu przemiany helu

Bardziej szczegółowo

Rozp. w sprawie pobierania, przechowywania i przeszczepiania

Rozp. w sprawie pobierania, przechowywania i przeszczepiania Rozp. w sprawie pobierania, przechowywania i przeszczepiania Dz. U. 2009 nr 213. Data publikacji: 16 grudnia 2009 r.poz. 1656 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 4 grudnia 2009 r. w sprawie szczegółowych

Bardziej szczegółowo

DWP. NOWOή: Dysza wentylacji po arowej

DWP. NOWOŒÆ: Dysza wentylacji po arowej NOWOŒÆ: Dysza wentylacji po arowej DWP Aprobata Techniczna AT-15-550/2007 SMAY Sp. z o.o. / ul. Ciep³ownicza 29 / 1-587 Kraków tel. +48 12 78 18 80 / fax. +48 12 78 18 88 / e-mail: info@smay.eu Przeznaczenie

Bardziej szczegółowo

KLAUZULE ARBITRAŻOWE

KLAUZULE ARBITRAŻOWE KLAUZULE ARBITRAŻOWE KLAUZULE arbitrażowe ICC Zalecane jest, aby strony chcące w swych kontraktach zawrzeć odniesienie do arbitrażu ICC, skorzystały ze standardowych klauzul, wskazanych poniżej. Standardowa

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI

LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI Załącznik nr 14 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI NEREK ICD-10 N 18 przewlekła niewydolność

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. Nazwa zamówienia: Wykonanie usług geodezyjnych podziały nieruchomości

ZAPYTANIE OFERTOWE. Nazwa zamówienia: Wykonanie usług geodezyjnych podziały nieruchomości Znak sprawy: GP. 271.3.2014.AK ZAPYTANIE OFERTOWE Nazwa zamówienia: Wykonanie usług geodezyjnych podziały nieruchomości 1. ZAMAWIAJĄCY Zamawiający: Gmina Lubicz Adres: ul. Toruńska 21, 87-162 Lubicz telefon:

Bardziej szczegółowo

Od redakcji. Symbolem oznaczono zadania wykraczające poza zakres materiału omówionego w podręczniku Fizyka z plusem cz. 2.

Od redakcji. Symbolem oznaczono zadania wykraczające poza zakres materiału omówionego w podręczniku Fizyka z plusem cz. 2. Od redakcji Niniejszy zbiór zadań powstał z myślą o tych wszystkich, dla których rozwiązanie zadania z fizyki nie polega wyłącznie na mechanicznym przekształceniu wzorów i podstawieniu do nich danych.

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN FINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW FUNDUSZU PRACY KOSZTÓW STUDIÓW PODYPLOMOWYCH

REGULAMIN FINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW FUNDUSZU PRACY KOSZTÓW STUDIÓW PODYPLOMOWYCH REGULAMIN FINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW FUNDUSZU PRACY KOSZTÓW STUDIÓW PODYPLOMOWYCH ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Na podstawie art. 42 a ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI WD2250A. WATOMIERZ 0.3W-2250W firmy MCP

INSTRUKCJA OBSŁUGI WD2250A. WATOMIERZ 0.3W-2250W firmy MCP INSTRUKCJA OBSŁUGI WD2250A WATOMIERZ 0.3W-2250W firmy MCP 1. CHARAKTERYSTYKA TECHNICZNA Zakresy prądowe: 0,1A, 0,5A, 1A, 5A. Zakresy napięciowe: 3V, 15V, 30V, 240V, 450V. Pomiar mocy: nominalnie od 0.3

Bardziej szczegółowo

Elektryczne ogrzewanie podłogowe fakty i mity

Elektryczne ogrzewanie podłogowe fakty i mity Elektryczne ogrzewanie podłogowe fakty i mity Ogrzewanie podłogowe staje się coraz bardziej docenianym systemem podnoszącym komfort użytkowników mieszkań, apartamentów i domów jednorodzinnych. Niestety

Bardziej szczegółowo

Automatyczne Systemy Infuzyjne

Automatyczne Systemy Infuzyjne Automatyczne Systemy Infuzyjne Wype nienie luki Nie ma potrzeby stosowania skomplikowanych i czasoch onnych udoskonaleƒ sprz tu infuzyjnego wymaganych do specjalistycznych pomp. Pompy towarzyszàce pacjentowi

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku w sprawie określenia trybu powoływania członków oraz organizacji i trybu działania Będzińskiej Rady Działalności Pożytku Publicznego. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

CENTRALE WENTYLACYJNE NAWIEWNO WYWIEWNE Z ODZYSKIEM CIEPŁA ORAZ WILGOCI

CENTRALE WENTYLACYJNE NAWIEWNO WYWIEWNE Z ODZYSKIEM CIEPŁA ORAZ WILGOCI CENTRALE WENTYLACYJNE NAWIEWNO WYWIEWNE Z ODZYSKIEM CIEPŁA ORAZ WILGOCI DOKUMENTACJA TECHNICZNO RUCHOWA B3B-WX 20, B3B-WX 30, B3B-WX 40, B3B-WX 60 http://www.hakom.pl SPIS TREŚCI 1. CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA.

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ.

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. I. UWAGI OGÓLNE. 1. Dostarczanie posiłków, ich przechowywanie i dystrybucja musza odbywać się w warunkach zapewniających

Bardziej szczegółowo

z dnia 6 lutego 2009 r.

z dnia 6 lutego 2009 r. Pieczęć podłuŝna o treści Burmistrz Lądka Zdroju ZARZĄDZENIE NR 19 /09 Burmistrza Lądka Zdroju z dnia 6 lutego 2009 r. w sprawie ustalenia programu przeprowadzania szkoleń pracowników Urzędu Miasta i Gminy

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Regulamin Spółdzielni Mieszkaniowej INCO w sprawie rozliczania kosztów zużycia wody i odprowadzania ścieków.

Regulamin Spółdzielni Mieszkaniowej INCO w sprawie rozliczania kosztów zużycia wody i odprowadzania ścieków. Regulamin Spółdzielni Mieszkaniowej INCO w sprawie rozliczania kosztów zużycia wody i odprowadzania ścieków. I. Postanowienia ogólne. Podstawa prawna 1. Rozporządzenie Ministra Budownictwa z 28.06.2006r

Bardziej szczegółowo

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego 5. Wytyczne Województwa Wielkopolskiego Projekt wspó³finansowany przez Uniê Europejsk¹ z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Bud etu Pañstwa w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

HiTiN Sp. z o. o. Przekaźnik kontroli temperatury RTT 4/2 DTR. 40 432 Katowice, ul. Szopienicka 62 C tel/fax.: + 48 (32) 353 41 31. www.hitin.

HiTiN Sp. z o. o. Przekaźnik kontroli temperatury RTT 4/2 DTR. 40 432 Katowice, ul. Szopienicka 62 C tel/fax.: + 48 (32) 353 41 31. www.hitin. HiTiN Sp. z o. o. 40 432 Katowice, ul. Szopienicka 62 C tel/fax.: + 48 (32) 353 41 31 www.hitin.pl Przekaźnik kontroli temperatury RTT 4/2 DTR Katowice, 1999 r. 1 1. Wstęp. Przekaźnik elektroniczny RTT-4/2

Bardziej szczegółowo

Roczne zeznanie podatkowe 2015

Roczne zeznanie podatkowe 2015 skatteetaten.no Informacje dla pracowników zagranicznych Roczne zeznanie podatkowe 2015 W niniejszej broszurze znajdziesz skrócony opis tych pozycji w zeznaniu podatkowym, które dotyczą pracowników zagranicznych

Bardziej szczegółowo

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.),

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), Istota umów wzajemnych Podstawa prawna: Księga trzecia. Zobowiązania. Dział III Wykonanie i skutki niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Bardziej szczegółowo

UKŁAD ROZRUCHU SILNIKÓW SPALINOWYCH

UKŁAD ROZRUCHU SILNIKÓW SPALINOWYCH UKŁAD ROZRUCHU SILNIKÓW SPALINOWYCH We współczesnych samochodach osobowych są stosowane wyłącznie rozruszniki elektryczne składające się z trzech zasadniczych podzespołów: silnika elektrycznego; mechanizmu

Bardziej szczegółowo

Obowi¹zki pracodawcy w razie wypadku przy pracy (1)

Obowi¹zki pracodawcy w razie wypadku przy pracy (1) Obowi¹zki pracodawcy w razie wypadku przy pracy (1) Rozdz. 7 Kodeksu pracy; ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673 z późn. zm.); rozporządzenie RM z

Bardziej szczegółowo

Rozdział I Przepisy ogólne : Rozdział II

Rozdział I Przepisy ogólne : Rozdział II Załącznik Nr 3 do Regulaminu Pracy Zespołu Szkół Nr 2 im. Stanisława Konarskiego w Bochni Zatrudnienie młodocianych Na podstawie Art. 190-206 ustawy z dnia 26.06.1974 r. Kodeks pracy Dz. U. Nr 21, poz.

Bardziej szczegółowo

SPRZĄTACZKA pracownik gospodarczy

SPRZĄTACZKA pracownik gospodarczy Szkolenie wstępne InstruktaŜ stanowiskowy SPRZĄTACZKA pracownik gospodarczy pod red. Bogdana Rączkowskiego Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DOTYCZĄCA BEZPIECZEŃSTWA I OCHRONY ZDROWIA PLAN BIOZ

INFORMACJA DOTYCZĄCA BEZPIECZEŃSTWA I OCHRONY ZDROWIA PLAN BIOZ INFORMACJA DOTYCZĄCA BEZPIECZEŃSTWA I OCHRONY ZDROWIA PLAN BIOZ Temat opracowania: Oświetlenie uliczne Adres: 42-700 Rusinowice, ul. Leśna Inwestor: Urząd Gminy Koszęcin 42-286 Koszęcin, ul. Powstańców

Bardziej szczegółowo

PRAWA AUTORSKIE ZASTRZEŻONE. Kraków, listopad 2010 r

PRAWA AUTORSKIE ZASTRZEŻONE. Kraków, listopad 2010 r Projekt ochrony przeciwhałasowej i ochrony przed drganiami i wibracjami Małopolskiego entrum Biotechnologii Kampusu 0 lecia Odnowienia Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie przy ulicy Gronostajowej 7.

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH 45421000-4 ROBOTY W ZAKRESIE STOLARKI BUDOWLANEJ

SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH 45421000-4 ROBOTY W ZAKRESIE STOLARKI BUDOWLANEJ SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH 45421000-4 ROBOTY W ZAKRESIE STOLARKI BUDOWLANEJ 1 SPIS TREŚCI 1. WSTĘP str. 3 2. MATERIAŁY str. 3 3. SPRZĘT str. 4 4.TRANSPORT str. 4 5. WYKONANIE

Bardziej szczegółowo

1. Brak wystawiania faktur wewnętrznych dokumentujących WNT lub import usług.

1. Brak wystawiania faktur wewnętrznych dokumentujących WNT lub import usług. Jakie problemy podatkowe występują w przypadku przepisów ustawy o VAT? W trakcie audytów podatkowych audytorzy szczególną uwagę zwracają na rozliczenie przez podatników faktur wystawionych przez zagranicznych

Bardziej szczegółowo

Ochrona przed promieniowaniem jonizującym. Źródła promieniowania jonizującego. Naturalne promieniowanie tła. dr n. med.

Ochrona przed promieniowaniem jonizującym. Źródła promieniowania jonizującego. Naturalne promieniowanie tła. dr n. med. Ochrona przed promieniowaniem jonizującym dr n. med. Jolanta Meller Źródła promieniowania jonizującego Promieniowanie stosowane w celach medycznych Zastosowania w przemyśle Promieniowanie związane z badaniami

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity)

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity) Dz.U.98.21.94 1998.09.01 zm. Dz.U.98.113.717 art. 5 1999.01.01 zm. Dz.U.98.106.668 art. 31 2000.01.01 zm. Dz.U.99.99.1152 art. 1 2000.04.06 zm. Dz.U.00.19.239 art. 2 2001.01.01 zm. Dz.U.00.43.489 art.

Bardziej szczegółowo

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 w celu wszczęcia postępowania i zawarcia umowy opłacanej ze środków publicznych 1. Przedmiot zamówienia:

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 67/2011/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. z dnia 18 października 2011 r.

Zarządzenie Nr 67/2011/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. z dnia 18 października 2011 r. Zarządzenie Nr 67/2011/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 18 października 2011 r. w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju świadczenia zdrowotne kontraktowane odrębnie

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: 0101872HC8201

INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: 0101872HC8201 INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: PZ-41SLB-E PL 0101872HC8201 2 Dziękujemy za zakup urządzeń Lossnay. Aby uŝytkowanie systemu Lossnay było prawidłowe i bezpieczne, przed pierwszym uŝyciem przeczytaj niniejszą

Bardziej szczegółowo

Zmiany pozycji techniki

Zmiany pozycji techniki ROZDZIAŁ 3 Zmiany pozycji techniki Jak zmieniać pozycje chorego w łóżku W celu zapewnienia choremu komfortu oraz w celu zapobieżenia odleżynom konieczne jest m.in. stosowanie zmian pozycji ciała chorego

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY

POWIATOWY URZĄD PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY ul. Piłsudskiego 33, 33-200 Dąbrowa Tarnowska tel. (0-14 ) 642-31-78 Fax. (0-14) 642-24-78, e-mail: krda@praca.gov.pl Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 5/2015 Powiatowej Rady Rynku Pracy

Bardziej szczegółowo

Instrukcja użytkowania DRIVER. Programator z przewodem sterowniczym. DRIVER 610 lub 620-1 lub 2 strefy DRIVER

Instrukcja użytkowania DRIVER. Programator z przewodem sterowniczym. DRIVER 610 lub 620-1 lub 2 strefy DRIVER Instrukcja użytkowania DRIVER Programator z przewodem sterowniczym 6050425 6050426 DRIVER 610 lub 620-1 lub 2 strefy DRIVER Opis Urządzenie pozwala na programowanie temperatury komfortowej oraz ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

PRZEPISY KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH

PRZEPISY KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH PRZEPISY KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH ZMIANY NR 2/2010 do CZĘŚCI VIII INSTALACJE ELEKTRYCZNE I SYSTEMY STEROWANIA 2007 GDAŃSK Zmiany Nr 2/2010 do Części VIII Instalacje elektryczne i systemy

Bardziej szczegółowo

Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami

Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami Cechy: Kolorowy i intuicyjny wyœwietlacz LCD Czujnik wysokiej jakoœci Inteligentne rozpoznawanie przeszkód Przedni i tylni system wykrywania

Bardziej szczegółowo

4.1. Transport ISK SKIERNIEWICE, PL

4.1. Transport ISK SKIERNIEWICE, PL TRANSPORT 18 4.1. Transport Transport, w szczególności towarów niebezpiecznych, do których należą środki ochrony roślin, jest zagadnieniem o charakterze przygotowawczym nie związanym ściśle z produkcją

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, ROZDZIAŁ 1

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, ROZDZIAŁ 1 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 1217/2003 z dnia 4 lipca 2003 r. ustanawiające powszechne specyfikacje dla krajowych programów kontroli jakości w zakresie ochrony lotnictwa cywilnego (Tekst mający znaczenie

Bardziej szczegółowo

Cennik wynajmu agregatów Horus-Energia ważny od 01.10.2011.

Cennik wynajmu agregatów Horus-Energia ważny od 01.10.2011. Cennik wynajmu agregatów Horus-Energia ważny od 01.10.2011. Moc zespołu w kva 1 dzień z obsługą od 1 do 2 dni bez obsługi od 3 do 6 dni Standard dobowa (1) Non-Stop Opłata dobowa (2) Rezerwa dobowa (3)

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN STYPENDIALNY FUNDACJI NA RZECZ NAUKI I EDUKACJI TALENTY

REGULAMIN STYPENDIALNY FUNDACJI NA RZECZ NAUKI I EDUKACJI TALENTY REGULAMIN STYPENDIALNY FUNDACJI NA RZECZ NAUKI I EDUKACJI TALENTY Program opieki stypendialnej Fundacji Na rzecz nauki i edukacji - talenty adresowany jest do młodzieży ponadgimnazjalnej uczącej się w

Bardziej szczegółowo

Procedura ewakuacji szkoły Cel procedury

Procedura ewakuacji szkoły Cel procedury Procedura ewakuacji szkoły Cel procedury Zapewnienie sprawnego przygotowania i przeprowadzenia bezpiecznej ewakuacji uczniów i pracowników Szkoły w sytuacji wystąpienia zagrożenia. I. Przedmiot i zakres

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 1. ZMIANA GRUPY PRACOWNIKÓW LUB AWANS W przypadku zatrudnienia w danej grupie pracowników (naukowo-dydaktyczni, dydaktyczni, naukowi) przez okres poniżej 1 roku nie dokonuje

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania EUROGALICJA Regulamin Rady

Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania EUROGALICJA Regulamin Rady Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania EUROGALICJA Regulamin Rady Rozdział I Postanowienia ogólne 1 1. Rada Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Eurogalicja, zwana dalej Radą, działa na podstawie: Ustawy

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1.

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. P r o j e k t z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. W ustawie z dnia 18 września 2001 r. o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół (Dz.U. Nr 122, poz.

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA MONTAŻU SYSTEMU OGRZEWANIA PODŁOGOWEGO T 2 RED

INSTRUKCJA MONTAŻU SYSTEMU OGRZEWANIA PODŁOGOWEGO T 2 RED INSTRUKCJA MONTAŻU SYSTEMU OGRZEWANIA PODŁOGOWEGO T 2 RED Samoregulujące przewody grzejne T 2 Red można układać w cienkiej warstwą wypełniającej na istniejącym podłożu. Podłożem takim może być drewno,

Bardziej szczegółowo

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki Warszawa, dnia 3 grudnia 2009 r. DIS/DEC 1207/44995/09 dot. DIS-K-421/130/09 D E C Y Z J A Na podstawie art. 104 1 i art. 105 1 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Pojazd podstawowy AT. łączników w automatycznych. Wymaganie to nie dotyczy następuj. łączników. w: - od akumulatora do układu zimnego startu i wyłą

Pojazd podstawowy AT. łączników w automatycznych. Wymaganie to nie dotyczy następuj. łączników. w: - od akumulatora do układu zimnego startu i wyłą POJAZD AT Średnice przewodów w powinny być na tyle duże, aby nie dochodziło o do ich przegrzewania. Przewody powinny być należycie izolowane. Wszystkie obwody elektryczne powinny być zabezpieczone za pomocą

Bardziej szczegółowo

Uzdatniacz wody. Instrukcja obsługi 231258, 231364, 231357

Uzdatniacz wody. Instrukcja obsługi 231258, 231364, 231357 Uzdatniacz wody 231258, 231364, 231357 Instrukcja obsługi I Przed uruchomieniem urządzenia naleŝy koniecznie dokładnie przeczytać niniejszą instrukcję obsługi. INSTRUKCJA OBSŁUGI I INSTALACJI Aby poprawnie

Bardziej szczegółowo

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Druk: Drukarnia VIVA Copyright by Infornext.pl ISBN: 978-83-61722-03-8 Wydane przez Infornext Sp. z o.o. ul. Okopowa 58/72 01 042 Warszawa www.wieszjak.pl Od

Bardziej szczegółowo

PLANOVA KATALOG 2012

PLANOVA KATALOG 2012 KATALOG 2012 GONDOLA NA KWIATY gondola - cynk galwaniczny + farba proszkowa, standardowe kolory - podest RAL 7045, obudowa - RAL 1003. pó³ka metalowa przykrêcana do gondoli ma 11 okr¹g³ych otworów do wk³adania

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA Z KONTROLI PRAWIDŁOWOŚCI ETYKIETOWANIA OPON POD KĄTEM EFEKTYWNOŚCI PALIWOWEJ I INNYCH ZASADNICZYCH PARAMETRÓW

INFORMACJA Z KONTROLI PRAWIDŁOWOŚCI ETYKIETOWANIA OPON POD KĄTEM EFEKTYWNOŚCI PALIWOWEJ I INNYCH ZASADNICZYCH PARAMETRÓW DIH-83-4( 1)/16/AB INFORMACJA Z KONTROLI PRAWIDŁOWOŚCI ETYKIETOWANIA OPON POD KĄTEM EFEKTYWNOŚCI PALIWOWEJ I INNYCH ZASADNICZYCH PARAMETRÓW Warszawa, 25 luty 2016 r. I. WSTĘP Zgodnie z Planem Kontroli

Bardziej szczegółowo

3 4 5 Zasady udzielania urlopów 6 7 8

3 4 5 Zasady udzielania urlopów 6 7 8 Zarządzenie nr 143 z dnia 27 listopada 2012 Dyrektora Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w sprawie zasad wykorzystania urlopów wypoczynkowych przez nauczycieli akademickich Na podstawie 27 ust

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im. Komisji Edukacji Narodowej w Jaworze

Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im. Komisji Edukacji Narodowej w Jaworze Załącznik nr 1 do zarządzenia nr 9/11/12 dyrektora PCKZ w Jaworze z dnia 30 marca 2012 r. Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA nr XLVI/262/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 25 czerwca 2014 roku

UCHWAŁA nr XLVI/262/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 25 czerwca 2014 roku UCHWAŁA nr XLVI/262/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 25 czerwca 2014 roku w sprawie ulg w podatku od nieruchomości dla przedsiębiorców na terenie Gminy Lubomierz Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt

Bardziej szczegółowo

KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE

KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE Opis świadczenia KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE 1. Charakterystyka świadczenia 1.1 nazwa świadczenia Kwalifikacja i weryfikacja leczenia doustnego stanów

Bardziej szczegółowo

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Karta pracy III.. Imię i nazwisko klasa Celem nauki jest stawianie hipotez, a następnie ich weryfikacja, która w efekcie

Bardziej szczegółowo