BIOCHEMIA ROGÓWKI W ASPEKCIE STOSOWANIA SOCZEWEK KONTAKTOWYCH THE CORNEAL BIOCHEMISTRY IN CONTACT LENSES WEARING SUBJECTS

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "BIOCHEMIA ROGÓWKI W ASPEKCIE STOSOWANIA SOCZEWEK KONTAKTOWYCH THE CORNEAL BIOCHEMISTRY IN CONTACT LENSES WEARING SUBJECTS"

Transkrypt

1 Nowiny Lekarskie 2011, 80, 3, KALINA MAĆKOWIAK, LECH TORLIŃSKI BIOCHEMIA ROGÓWKI W ASPEKCIE STOSOWANIA SOCZEWEK KONTAKTOWYCH THE CORNEAL BIOCHEMISTRY IN CONTACT LENSES WEARING SUBJECTS Zakład Biochemii Klinicznej i Medycyny Laboratoryjnej Katedra Chemii i Biochemii Klinicznej Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Kierownik Katedry i Zakładu: prof. zw. dr hab. med. Lech Torliński Streszczenie Przezierność ośrodków optycznych oka jest jednym z elementów warunkujących prawidłowe widzenie. Na przezierność rogówki i jej funkcje optyczne istotnie wpływa stan jej uwodnienia. Ogromne znaczenie ma również sprawność procesów biochemicznych, warunkujących jej prawidłową strukturę. Intensywność metabolizmu węglowodanów, lipidów i białek w rogówce uzależniona jest od dostępności odpowiednich substratów i tlenu, a także od gradientu stężeń jonów w poszczególnych warstwach histologicznych. Od intensywności metabolizmu rogówki zależy również czas regeneracji jej uszkodzeń po urazach. Ciśnienie parcjalne tlenu w warstwach rogówki ulega zmianom w zależności od tego, czy powieki są otwarte, czy zamknięte. Nie bez znaczenia dla dostępności tlenu i ciśnienia parcjalnego tlenu w poszczególnych strukturach rogówki jest użytkowanie soczewek kontaktowych, rozpatrywane w aspekcie skutków ostrego i przewlekłego niedoltenowania. SŁOWA KLUCZOWE: metabolizm rogówki, soczewki kontaktowe, niedotlenowanie. Summary Translucency of the optical centers of the eye is one of the prerequisites for proper vision. The translucency of the cornea and the optical function is significantly affected by the state of hydration. It is vital to the efficiency of biochemical processes, which determine the correct structure. The intensity of the metabolism of carbohydrates, lipids and proteins in the cornea is dependent on the availability of suitable substrates and oxygen, as well as the ion concentration gradient in each histological layer. On intensity of metabolism in the cornea depends the recovery time after injuries. Partial pressure of oxygen in the layers of the cornea is different depending on whether the eyes are open or closed. Significant for the availability of oxygen and partial pressure of oxygen in the various structures of the cornea is the use of contact lenses, which can be assessed as the effects of acute and chronic hypoxia. KEY WORDS: corneal metabolism, contact lenses, hypoxia. Współzależność struktury, hydratacji i funkcji rogówki Fizjologiczną rolą rogówki jest doprowadzenie i zogniskowanie światła zewnętrznego na siatkówce i zapewnienie sztywności całej gałce ocznej [1]. Chociaż grubość rogówki wynosi średnio zaledwie 0,52 mm, wyróżniamy w niej aż 5 odrębnych struktur, o różnym potencjale regeneracyjnym po doznanym urazie, do których należą [2 5]: nabłonek (epithelium) o grubości ok. 0,06 mm, wyróżniający się wysoką aktywnością mitotyczną, czego przejawem jest jego regeneracja po kilkumilimetrowym urazie w czasie 24 godzin błona Bowmana (blaszka graniczna przednia), która uszkodzona nie odradza się miąższ (stroma) o grubości ok. 0,47 mm (co stanowi 9/10 grubości całej rogówki), podlegający regeneracji z udziałem keratocytów, które po przekształceniu się w fibroblasty syntetyzują hydrofilne glikozaminoglikany (GAGS) błona Descemeta (blaszka graniczna tylna) posiadająca zdolność regeneracji po urazie śródbłonek (endothelium), gdzie powstałe ubytki wypełniane są tylko poprzez powiększanie objętości istniejących komórek, przy czym do pełnej sprawności śródbłonka niezbędna jest obecność minimum komórek/mm 2. Z wiekiem liczba komórek stopniowo maleje (od około kk/mm 2 do kk/mm 2 ), a wolne przestrzenie między nimi zastępowane są poprzez powiększenie i przesuwanie się sąsiadujących komórek. Wyznacznikiem funkcji śródbłonka, jest nie tylko gęstość komórek, ale również ich wielkość i kształt. Z odrębności histologicznych rogówki (Ryc. 1.) na szczególną uwagę zasługują [2 4, 6]: nabłonek zbudowany z 5 7 warstw komórek różniących się wielkością i kształtem (od walcowatych leżących na błonie Bowmana, poprzez wielokątne aż do płaskich tworzących mikrokosmki stabilizujące film łzowy). Pomiędzy komórkami występują połączenia typu okluzyjnego, dzięki czemu, w warunkach fizjologicznych tworzy on nieprzepuszczalną barierę

2 Biochemia rogówki w aspekcie stosowania soczewek kontaktowych 179 Rycina 1. Metabolizm glukozy w nabłonku rogówki przy otwartych powiekach (dobre utlenowanie rogówki) [według 3, zmodyfikowane]. Figure 1. Glucose metabolism in the corneal epithelium, eyelids open (good oxygenation of the cornea). miąższ, który na przekroju poprzecznym wyróżnia się heksagonalnym układem włókien kolagenowych, tworzącym ok. 60 równoległych, dobrze widocznych na przekroju podłużnym, blaszek kolagenowych, pośród których rozmieszczone są keratocyty i GAGS (taki bardzo uporządkowany przestrzennie układ włókien kolagenowych zapewnia miąższowi, na całej jego grubości, identyczny współczynnik załamania światła) śródbłonek zbudowany z pojedynczej warstwy sześciokątnych komórek. O grubości warstw rogówki decyduje miejscowy bilans wodno-mineralny, w tym skład jonowy i zdolność do kontrolowania stopnia hydratacji [6 8]: w warstwach nabłonkowej i śródbłonkowej przeważa stężenie jonów potasowych nad stężeniem jonów sodowych (gradient stężeń charakterystyczny dla środowiska wewnątrzkomórkowego) w warstwie miąższu przeważa stężenie jonów sodowych nad stężeniem jonów potasowych (gradient stężeń charakterystyczny dla środowiska zewnątrzkomórkowego i międzykomórkowego, np. osocza krwi i płynów ustrojowych) nabłonek cechuje się, w porównaniu ze śródbłonkiem, 7-krotnie mniejszą przepuszczalnością dla wody i aż 400-krotnie mniejszą przepuszczalnością dla małych jonów; dehydratacja warstwy nabłonkowej przebiega przy udziale pompy sodowochlorkowej (stymulowanej poprzez wzrost stężenia camp) i powodującej transport jonu chlorkowego i otaczającej go wody do łez (co powoduje charakterystyczny słony smak łez) oraz transport jonu sodowego i otaczającej go wody do miąższu rogówki; wartym podkreślenia jest fakt, że nawet mały obrzęk nabłonka powoduje ogromną utratę ostrości wzroku miąższ jest bogaty w wodę, która stanowi 78% jego masy; pomimo że wzrost hydratacji wiąże się ze wzrostem grubości tej warstwy, to zadziwiającym jest spostrzeżenie, że wzrost grubości miąższu o 70% powoduje utratę zaledwie o 25% ostrości wzroku

3 180 Kalina Maćkowiak, Lech Torliński śródbłonek wyróżnia się wyjątkowo wysoką przepuszczalnością dla wody i małych jonów; dehydratacja warstwy śródbłonkowej przebiega przy udziale pompy wodorowęglanowej, powodującej transport jonu HCO-3 i otaczającej go wody z miąższu do cieczy wodnistej przedniej komory oka. Centralna grubość rogówki jest cechą osobniczo zmienną, jednak niektóre prace sugerują, że mała grubość rogówki jest ważnym czynnikiem ryzyka progresji neuropatii jaskrowej, jak również ewentualnego przekształcenia się nadciśnienia ocznego w jaskrę. Z tego powodu podkreśla się znaczenie badania grubości rogówki (pachymetria) w diagnostyce nadciśnienia wewnątrzgałkowego [9]. Zwiększoną centralną grubość rogówki zaobserwowano u pacjentów z cukrzycą typu 2 [10]. Optymalne wiązanie wody i utrzymanie jej zawartości w zrębie poniżej 78% decyduje o przejrzystości rogówki. Obrzęknięta rogówka traci przejrzystość, wzrasta jej grubość, następuje proces neowaskularyzacji (wrastania naczyń krwionośnych do naczyń rzęskowych przy rąbku). Obniżenie ciśnienia parcjalnego tlenu w tkance i deficyt kwasu askorbinowego stymulują neowaskularyzację rogówki [6]. Unerwienie i unaczynienie rogówki Rogówka jest nadzwyczaj bogata w zakończenia włókien czuciowych, pochodzących z pierwszej gałęzi (ocznej) nerwu trójdzielnego, a szczególnie z nerwów rzęskowych długich, których zakończenia usytuowane są blisko powierzchni łzowej warstwy nabłonkowej. Dlatego nabłonek rogówki wyróżnia się bardzo dużą wrażliwością i nawet najmniejszy jego uraz (corneal abrasion) skutkuje jednym z najsilniejszych odczuwalnych bólów. Neuroprzekaźnikami w obrębie rogówki są: acetylocholina, katecholaminy, substancja P i peptyd zależny od genu kalcytoniny. W warunkach fizjologicznych rogówka nie ma ani własnych naczyń krwionośnych ani naczyń limfatycznych [1, 2, 4]. Utlenowanie rogówki i eliminacja dwutlenku węgla Utlenowanie rogówki w znacznym stopniu zależy od otwartych lub zamkniętych powiek oczu. W przypadku otwartych powiek oczu (Ryc. 1.) głównym źródłem tlenu dla rogówki od strony nabłonka jest film łzowy (ciśnienie parcjalne tlenu ok. 155 mmhg, odpowiadające ciśnieniu parcjalnemu tlenu w powietrzu), a dodatkowymi Rycina 2. Metabolizm glukozy w nabłonku rogówki przy zamkniętych powiekach (hipoksja rogówki z niedoborem ATP) [według 3, zmodyfikowane]. Figure 2. Glucose metabolism in corneal epithelium, closed eyelids (corneal hypoxia with deficiency of ATP).

4 Biochemia rogówki w aspekcie stosowania soczewek kontaktowych 181 dwoma, uboższymi źródłami tlenu pozostają od strony śródbłonka ciecz wodnista przedniej komory oka (ciśnienie parcjalne tlenu ok. 55 mmhg) i z naczyń włosowatych rzęskowych rąbka rogówki (ciśnienie parcjalne tlenu ok. 55 mmhg). Natomiast w przypadku zamkniętych powiek oczu (Ryc. 2.) dostępne są także trzy źródła tlenu dla rogówki, lecz wszystkie trzy są równie ubogie w tlen: od strony nabłonka poprzez film łzowy (ciśnienie parcjalne tlenu tylko ok. 55 mmhg) i od strony śródbłonka poprzez ciecz wodnistą przedniej komory oka (ciśnienie parcjalne tlenu ok. 55 mmhg) oraz z naczyń włosowatych rzęskowych rąbka rogówki (ciśnienie parcjalne tlenu ok. 55 mmhg). Dlatego w czasie snu grubość rogówki zwiększa się o 3 4%, czego skutkiem jest ranne pogorszenie ostrości widzenia. Po otwarciu powiek i poprawie utlenowania, obrzęk zanika i ostrość widzenia powraca do stanu pierwotnego. W warunkach fizjologicznych przepuszczalność rogówki dla CO 2 jest 20-krotnie większa w porównaniu z przepuszczalnością dla tlenu, dlatego nie obserwujemy jego kumulacji w żadnej z warstw rogówki. Dostępność glukozy i innych substratów dla rogówki Głównym źródłem glukozy i innych substratów dla rogówki (Ryc. 1.) jest od strony śródbłonka ciecz wodnista przedniej komory oka, a dodatkowymi dwoma, uboższymi źródłami pozostają od strony nabłonka film łzowy i krew z naczyń włosowatych rzęskowych rąbka rogówki. Metabolizm glukozy w nabłonku rogówki jest ściśle uzależniony od stopnia utlenowania komórek. Podczas dobrego utlenowania komórek nabłonka rogówki źródłem glukozo-6-fosforanu G-6-P (kluczowego związku dla metabolizmu glukozy) jest wyłącznie glukoza, która w reakcji katalizowanej przez heksokinazę, przy udziale ATP i jonów magnezowych ulega przemianie do G-6-P. Część G-6-P jest wykorzystywana do syntezy glikogenu (wielocukru stanowiącego rezerwę glukozy na czas stresu metabolicznego), część ulega glikolizie tlenowej, w przebiegu której ze spalenia każdego mola glukozy powstaje 6 moli dwutlenku węgla, a komórka uzyskuje aż 38 moli ATP (wykorzystywanego do syntez i aktywnego transportu), natomiast pozostała część (od 35 do 65% katabolizowanej glukozy) ulega przemianie w cyklu pentozo-fosforanowym dostarczając pentozofosforanów do syntezy nukleotydów i NADPH do syntezy kwasów tłuszczowych. Uzyskana energia w formie ATP i cenne, powyższe metabolity umożliwiają syntezę wszystkich składników niezbędnych do powstania nowych komórek i procesu gojenia po urazie nabłonka. Udowodniono, że fizjologiczna odnowa komórek nabłonka rogówki następuje co 3, 5 7 dni. Kiełbowicz podaje za Orłowskim, że 96% aktywności oksydoredukcyjnej ma miejsce w nabłonku, 3% w śródbłonku, a 1% w miąższu. Nabłonek stanowiący około 10% masy rogówki pobiera 25 razy więcej tlenu z filmu łzowego i z naczyń rzęskowych rąbka rogówki niż cała istota właściwa (stroma). Inne substancje biorące udział w przemianie materii nabłonka to kwas askorbinowy, ATP i glutation [6]. Podczas niedostatecznego utlenowania komórek nabłonka rogówki czyli hipoksji (Ryc. 2.), źródłami glukozo-6-fosforanu jest zarówno glukoza, która w reakcji katalizowanej przez heksokinazę, przy udziale ATP i jonów magnezowych ulega przemianie do G-6-P, jak i glikogenoliza (fosforolityczny rozpad glikogenu), która przez kilka godzin jest ważnym, dodatkowym źródłem glukozo-1-fosforanu, przekształcanego w G-6-P. Nasuwa się pytanie po co komórkom nabłonka rogówki w stanie niedotlenowania potrzebna jest aż taka duża ilość G-6-P? Odpowiedź uzyskamy śledząc dalsze losy G-6-P w stanie hipoksji. Komórki nabłonka rogówki rezygnują z glikogenogenezy na korzyść rozkładu glikogenu. Ponadto ograniczenie przemiany w cyklu pentozofosforanowym uniemożliwia nie tylko syntezy de novo i utrudnia powstawanie nowych komórek, lecz także procesy reparacyjne po uszkodzeniach. Prawie cały uzyskany glukozo-6-fosforan kierowany jest na tor glikolizy beztlenowej (z katabolizmu każdego mola glukozy powstają wówczas 2 mole kwasu mlekowego i komórka uzyskuje zaledwie 2 mole ATP, czyli 19-krotnie mniej niż w warunkach dobrego utlenowania). Kwas mlekowy, jako końcowy produkt glikolizy beztlenowej, dyfunduje poprzez stromę i śródbłonek do cieczy wodnistej przedniej komory oka, a mimo to narastające stężenie mleczanu w rogówce jest przyczyną obrzęku nabłonka i stromy, ze znacznym pogorszeniem ostrości widzenia [6, 8]. Skutki ostrego i przewlekłego niedotlenowania rogówki w aspekcie noszenia soczewek kontaktowych Soczewka kontaktowa znajduje się w obrębie filmu łzowego i może stanowić barierę dla dyfuzji tlenu do rogówki. Ruch soczewki i krążenie utlenowanych łez w przestrzeni zasoczewkowej są bardzo ważne w mechanizmie dopływu tlenu. Obecność soczewek kontaktowych zmienia krążenie łez, powoduje uszkodzenie tkanki na drodze mechanicznej i w wyniku niedotlenowania oraz wiąże białka i zanieczyszczenia, które pozostają na powierzchni oka. Przedłużone noszenie soczewek kontaktowych, zła pielęgnacja i niewłaściwe dopasowanie są głównymi czynnikami ryzyka powikłań. Po długim czasie noszenia soczewki kontaktowej nabłonek rogówki staje się cieńszy i mniej wrażliwy na dotyk. Przenikanie tlenu przez soczewki kontaktowe (wartość Dk/t) może być niewystarczająca. Ciasno dopasowana soczewka (nieporuszająca się podczas mrugania), zaburza krążenie łez pod soczewką. Stan ten pogarsza zamknięcie powiek, jeśli soczewka pozostaje na oku w czasie snu. Niedotlenowanie prowadzi do beztlenowej przemiany materii i kwasicy mleczanowej, które hamuje normalną ochronę i działanie pompy rogówkowej [7, 11]. Bezpieczne w aspekcie biochemicznym są takie soczewki kontaktowe, które nie powodują przewlekłego niedotlenowania warstw rogówki (duże nadzieje wiąże

5 182 Kalina Maćkowiak, Lech Torliński się z soczewkami sylikonowo-hydrożelowymi, dostępnymi od 1999 roku). Ich współczynnik przenikania tlenu (wartość Dk/t) mieści się w warunkach utlenowania, zawartych pomiędzy otwartymi a zamkniętymi powiekami (tzn. w zakresie ciśnienia parcjalnego tlenu we łzach pomiędzy mmhg). Analizując skutki biochemiczno-kliniczne ostrego i przewlekłego niedotlenowania (Tab. 1.), nasuwa się refleksja o konieczności pozostawienia rogówce czasu na niezbędną regenerację uszkodzeń, a tym samym rezygnacji z noszenia soczewek kontaktowych przy zamkniętych powiekach oczu (w czasie snu). Poprawa komfortu noszenia soczewek sylikonowo-hydrożelowych przyczyniła się do wydłużenia czasu noszenia soczewek. Pozostawienie soczewki na oku w nocy (poza wyżej omówionymi skutkami niedotlenowania), zwiększa ryzyko infekcji bez względu na materiał z którego wykonano soczewki [12, 13]. Tabela 1. Biochemiczno-kliniczne skutki ostrego i przewlekłego niedotlenowania warstw rogówki w aspekcie noszenia soczewek kontaktowych [wg 7, 11, 13 zmodyfikowane] Table 1. Biochemical and clinical effects of acute and chronic hypoxia of the cornea layers in subjects wearing contact lenses Warstwa rogówki Ostre niedotlenowanie Przewlekłe niedotlenowanie Niedobór ATP Odwracalne hamowanie syntez biocząsteczek Przewaga katabolizmu Hamowanie regeneracji po urazie Nabłonek Ubytki Mikrotorbiele Obrzęk Wodniczki Owrzodzenie Ścieńczenie warstwy Zniekształcenie Wzrost kruchości Obniżenie wrażliwości Waskularyzacja Redukcja zużycia tlenu Redukcja podziałów komórek Miąższ Obrzęk Ścieńczenie warstwy Prążki Nacieki Waskularyzacja Śródbłonek Fałdy Polimegatyzm Obrzęki Komórki odczynu zapalnego Cornea guttatae Warto też rozważyć, dlaczego okuliści i optometryści sami preferują szkła okularowe (korzystając z soczewek kontaktowych tylko w uzasadnionych sytuacjach i tak długo, jak to jest niezbędne). Pamiętajmy verba docent, exempla trahunt (słowa uczą, ale przykłady pociągają ). Zalety i wady noszenia soczewek kontaktowych Soczewki kontaktowe są szeroko stosowane terapeutycznie, stanowiąc skuteczną i potwierdzoną metodę leczenia wielu problemów okulistycznych, takich jak wady refrakcji, różnowzroczność czy bezsoczewkowość. Terapeutyczne soczewki kontaktowe pomagają poprawić ostrość wzroku, zabezpieczają przed podrażnieniem rogówki podczas leczenia wielu chorób oczu (o etiologii bakteryjnej, wirusowej czy na tle autoimmunologicznym) jak również po leczeniu operacyjnym. Obecnie stosowane technologie oraz materiały do produkcji soczewek pozwalają na użytkowanie soczewek kontaktowych przez ludzi we wszystkich grupach wiekowych [7, 14, 15]. Pomimo dużej powszechności noszenia soczewek, uszkodzenia i choroby oczu wywołane przez nie są stosunkowo rzadkie, ale mogą powodować mniej lub bardziej poważne komplikacje. Powikłania rogówkowe najczęściej obejmują zmiany o charakterze przejściowym: obrzęk nabłonka rogówki z niedotlenowania (objawia się zamgleniem widzenia), mechaniczne otarcie nabłonka (objawia się bólem, przekrwieniem wokółrąbkowym i wielogodzinnym pogorszeniem widzenia), przyrąbkowe powierzchniowe unaczynienie rogówki, spowodowane przedłużonym noszeniem soczewek [7]. Poważne choroby (najczęściej infekcyjne) wywołane są przeważnie mechanicznym uszkodzeniem nabłonka i wtórnym zakażeniem. Powodem może być nieprzestrzeganie zasad higieny osobistej, nieprawidłowa pielęgnacja soczewek kontaktowych, przedłużony czas noszenia, pływanie bez zdejmowania soczewek, a także istnienie źródła zakażenia w samym oku lub jego przydatkach [7, 15, 16, 17]. W fizjologicznych warunkach bakterie występujące w filmie łzowym nie mogą wiązać się z nabłonkiem rogówki. W następstwie abrazji i niedotlenowania bakterie mogą łączyć się i wnikać od nabłonka, potencjalnie powodując zakażenie. Drobnoustroje mogą być również wprowadzone na powierzchnię rogówki przez brudną soczewkę kontaktową lub używanie wody wodociągowej do pielęgnacji soczewek. Pseudomonas aeruginosa i Acanthamoeba mają znaczący związek z noszeniem miękkich soczewek kontaktowych [7, 18]. W ostatnich latach znacznie zwiększyła się popularność kosmetycznych soczewek kontaktowych, noszonych ze względów estetycznych przez młodych ludzi.

6 Biochemia rogówki w aspekcie stosowania soczewek kontaktowych 183 Z badań Sauera i Bourciera wynika, że ryzyko zakażeń rogówki w tej grupie jest zwiększone, nawet gdy edukacja na temat pielęgnacji soczewek była prawidłowa [16]. W wielu krajach okuliści dopasowując soczewki kontaktowe instruują pacjentów w sprawach higieny, trybu wymiany, pielęgnacji soczewek oraz konieczności wizyt kontrolnych. Zalecenia lekarskie dotyczą również przestrzegania czasu noszenia soczewek (wyrzucanie po ustalonym czasie noszenia, preferowanie dziennego trybu noszenia) oraz używanie soczewek jednorazowych [15, 18]. Badania kliniczne udowodniły, że długotrwała ekspozycja na promienie UV może spowodować uszkodzenia oczu (powiek, rogówki, soczewki wewnątrzgałkowej i siatkówki) [19]. Uszkodzenia oczu spowodowane promieniowaniem UV kumulują się w czasie i są nieodwracalne. Okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV oraz kapelusze przeciwsłoneczne pomagają chronić zewnętrzne części oka, jednak nie zapewniają pełnej ochrony przed peryferyjnie padającymi promieniami UV, które przedostają się do oka od strony nosowo-rąbkowej i dalej do nosowej warstwy korowej soczewki. Dlatego, wielu specjalistów podkreśla wagę dodatkowo stosowanych soczewek kontaktowych z filtrem UV, których pochłanianie peryferyjnego promieniowania zostało udowodnione [19 22]. Od czasu pojawienia się pierwszych miękkich soczewek kontaktowych pod koniec lat 60. XX wieku, kontaktologia przeszła ogromną przemianę. Zarówno materiały, technologia i asortyment soczewek kontaktowych, jak również asortyment środków higieny i konserwacji soczewek kontaktowych ulegają ciągłym zmianom. Właściwości optyczne i fizyczne soczewek (stopień uwodnienia, przepuszczalność tlenu) ciągle są modernizowane. Z tego powodu kontaktologia, stanowiąca obszerny zakres wiedzy okulistycznej, wymaga nieustannego uaktualniania [7]. Piśmiennictwo 1. Ganka N.: The cornea: stasis and dynamics. Gakkai Zasshi., 2008, 112(3), Henrikson R.C., Kaye G.I., Mazurkiewicz J.E. Histology. Henrikson R.C. (red.),williams & Wilkins, Albany NY, Wright K.W. (red.): Textbook of ophthalmology. Williams &Wilkins, Baltimore, Szaflik J. (red.): Choroby aparatu ochronnego oka i rogówki. Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner, Wrocław 2004, Oh JY, Lee HJ, Khwarg SI, Wee WR.: Corneal cell viability and structure after transcorneal freezing-thawing in the human cornea. Clin. Ophtalmol., 2010, 4, Kiełbowicz Z.: Badania nad możliwościami transplantacji nabłonka tylnego rogówki kotów. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu nr 563, rozprawy CCLII, Wrocław Niżankowska M.H.: Okulistyka podstawy kliniczne. Niżankowska M.H. (red.), Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa Kański J.: Okulistyka Kliniczna. Kański J. (red.), Elselvier Urban & Partner,Wrocław 2009, Wasyluk J.: Ocena pomiarów grubości warstw włókien nerwowych siatkówki wykonywanych za pomocą dwu różnych skaningowych polarymetrów laserowych GDxFCC i GDxVCC u pacjentów z wczesną jaskrą pierwotną otwartego kąta i nadciśnieniem ocznym. Post. Nauk Med., 2006, 6, Leem H.S., Lee K.J., Shin K.C.: Central corneal thickness and corneal endothelial cell changes caused by contact lens use in diabetic patients. Yonsei. Med. J., 2011, 52(2), doi: /ymj Chhabra M., Prausmitz J.M., Radke C.J.: Modeling corneal metabolism and oxygen transport during contact lens wear. Optom. Vis. Sci., 2009,86(5), Stapleton F., Stretton S., Papas E. et al.: Silicone hydrogel contact lenses and the ocular surface. Ocul. Surf., 2006, 4(1), Sassani J.W. (red.): Ophtalmic pathology with clinical correlations. Lippincott-Raven Publishers, New York, Mielczarek M.: Choroby zapalne spojówek. Med. Rodz., 2005, 2, Dejaco-Ruhswurm I. Scholz U., Hanselmayer G. et al.: Contact lens induced keratitis associated with contact lens wear. Acta Ophtalmol. Scand., 2001, 79(5), doi: /j x. 16. Sauer A., Bourcier T. and the French Study Group For Contact Lenses Related Microbal Keratitis: Microbial keratitis as a foreseeable complication of cosmetic contact lenses: a prospective study. Acta Ophtalmol., 2011,89,e430-e442. doi: /j x. 17. Pearson R.M.: A review of the limitations of the first hydrogel contact lenses. Clin. Exp. Optom., 2010, 93, 1, doi: /j x. 18. Verhelst D., Koppen C., Van Looveren J. et al.: Contact lens-related corneal ulcers equiring hospitalization: a 7- year retrospective study in Belgium. Acta Ophtalmol. Scand., 2006,84, doi: /j x. 19. Hyun-Yi Y., McCanna D.J., Sivak J.G. et al.: In vitro ultraviolet-induced damage in human corneal, lens, and retinal pigment epithelial cells. Mol. Vis., 2011, 17, McCarthy C.A.: Attributable risk for cataract to prioritize medical and public health action. Invest. Ophtalmol. Vis. Sci., 2000, 41(12), Kwok LS, Daszynski D.C., Kuznestow V.A. et al.: Peripheral light focusing as a potential mechanizm for phakic dysphotopsia and lens phototoxicity. Ophtalmic. Physiol. Opt., 2004,24(2), Schnider C.: UV-blocking contact lenses play unique role in protecting patients eyes. Ref. Eye., 2005, 9(12), Adres do korespondencji: dr. n med. Kalina Maćkowiak Katedra Chemii i Biochemii Klinicznej UMP ul. Grunwaldzka Poznań

Tajemnice świata zmysłów oko.

Tajemnice świata zmysłów oko. Tajemnice świata zmysłów oko. Spis treści Narządy zmysłów Zmysły u człowieka Oko Budowa oka Model budowy siatkówki Działanie oka Kolory oczu Choroby oczu Krótkowzroczność Dalekowzroczność Astygmatyzm Akomodacja

Bardziej szczegółowo

Czy możliwe jest uszkodzenie oka soczewką kontaktową?

Czy możliwe jest uszkodzenie oka soczewką kontaktową? Czy możliwe jest uszkodzenie oka soczewką kontaktową? Zakładanie i zdejmowanie soczewek są czynnościami, których trzeba się nauczyć, aby odbywało się w sposób prawidłowy. Wraz z upływem czasu czynności

Bardziej szczegółowo

Część 1. Podstawowe zagadnienia 1. Informacje ogólne 1

Część 1. Podstawowe zagadnienia 1. Informacje ogólne 1 Spis treści Wstęp do wydania czwartego Wstęp do wydania pierwszego Skróty xiii xiv xv Część 1. Podstawowe zagadnienia 1. Informacje ogólne 1 1.1 Anatomia stosowana 1 1.2 Fizjologia stosowana 4 1.3 Fizyczne

Bardziej szczegółowo

OKO BUDOWA I INFORMACJE. Olimpia Halasz xd Bartosz Kulus ; x

OKO BUDOWA I INFORMACJE. Olimpia Halasz xd Bartosz Kulus ; x OKO BUDOWA I INFORMACJE Olimpia Halasz xd Bartosz Kulus ; x OCZY - narządy receptorowe umożliwiające wykrywanie kierunku padania światła i jego intensywności oraz, wraz ze wzrostem złożoności konstrukcji,

Bardziej szczegółowo

Okulistyka. Klasyfikuj prace: Pielęgniarstwo okulistyczne w WY 158.

Okulistyka. Klasyfikuj prace: Pielęgniarstwo okulistyczne w WY 158. WW Okulistyka Klasyfikuj prace: Pielęgniarstwo okulistyczne w WY 158. WW 1-100 Wydawnictwa informacyjne i ogólne WW 101-290 Oko WW 101-113 Anatomia. Fizjologia. Higiena WW 140-160 Choroby. Postrzeganie

Bardziej szczegółowo

KATALOG PRODUKTÓW 2012. Dystrybutor

KATALOG PRODUKTÓW 2012. Dystrybutor KATALOG PRODUKTÓW 2012 Dystrybutor WŁAŚCIWOŚCI: Wysoka przepuszczalność tlenu Bez technologii ulepszającej powierzchnię Niski moduł sprężystości Wysoka zawartość wody Asferyczna optyka Asferyczna powierzchnia

Bardziej szczegółowo

Dzienne soczewki kontaktowe iloox CONTACT Daily

Dzienne soczewki kontaktowe iloox CONTACT Daily Dzienne soczewki kontaktowe iloox CONTACT Daily 5 sztuk soczewek gratis dokonując zakupu w salonie LOOX Galeria Optyki w Twoim mieście! Darmowa dostawa do domu, zamawiając soczewki w naszym internetowym

Bardziej szczegółowo

Struktury oka, które odgrywają rolę w mechanizmie powstawania jaskry:

Struktury oka, które odgrywają rolę w mechanizmie powstawania jaskry: Jaskra podstawowe informacje Oko budowa Twardówka Siatkówka Nerw wzrokowy Ciecz wodnista Rogówka Tęczówka Mięśnie oka Źrenica Soczewka Ciało rzęskowe Ciało szkliste Struktury oka, które odgrywają rolę

Bardziej szczegółowo

Suplementy. Wilkasy 2014. Krzysztof Gawin

Suplementy. Wilkasy 2014. Krzysztof Gawin Suplementy Wilkasy 2014 Krzysztof Gawin Suplementy diety - definicja Suplement diety jest środkiem spożywczym, którego celem jest uzupełnienie normalnej diety, będący skoncentrowanym źródłem witamin lub

Bardziej szczegółowo

Fizjologia wysiłku. Marta Kaczmarska, Anna Zielińska 30 XI 2015

Fizjologia wysiłku. Marta Kaczmarska, Anna Zielińska 30 XI 2015 Fizjologia wysiłku Marta Kaczmarska, Anna Zielińska 30 XI 2015 Węglowodany (CHO) Węglowodany glikogen i glukoza są głównym źródłem energii dla skurczu mięśni podczas intensywnego wysiłku, a zmęczenie podczas

Bardziej szczegółowo

METODY BADAŃ W OKULISTYCE

METODY BADAŃ W OKULISTYCE Dr med. Joanna Wąsiewicz-Rager Wywiad okulistyczny przyczyna zgłoszenia się do okulisty przebyte choroby narządu wzroku urazy gałki ocznej wywiad dotyczący wieku dziecięcego-zezy dotychczasowa korekcja

Bardziej szczegółowo

Instytut Sportu. Biochemiczne wskaźniki przetrenowania. Zakład Biochemii. mgr Konrad Witek

Instytut Sportu. Biochemiczne wskaźniki przetrenowania. Zakład Biochemii. mgr Konrad Witek Instytut Sportu Zakład Biochemii Biochemiczne wskaźniki przetrenowania Przetrenowanie (overtraining)- długotrwałe pogorszenie się dyspozycji sportowej zawodnika, na skutek kumulowania się skutków stosowania

Bardziej szczegółowo

KRYSTYNA PRZYBYŁOWSKA, EWA CZYŻ, EWA CZAPLICKA, JADWIGA BERNARDCZYK-MELLER

KRYSTYNA PRZYBYŁOWSKA, EWA CZYŻ, EWA CZAPLICKA, JADWIGA BERNARDCZYK-MELLER Nowiny Lekarskie 2006, 75, 4, 328 333 KRYSTYNA PRZYBYŁOWSKA, EWA CZYŻ, EWA CZAPLICKA, JADWIGA BERNARDCZYK-MELLER WPŁYW NOSZENIA MIĘKKICH SOCZEWEK KONTAKTOWYCH O RÓŻNYM WSPÓŁCZYNNIKU GAZOPRZEPUSZCZALNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych www.aotm.gov.pl Rekomendacja nr 123/2013 z dnia 16 września 2013 r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych w sprawie zasadności wydawania zgód na refundację produktu

Bardziej szczegółowo

Miesięczne soczewki kontaktowe iloox CONTACT

Miesięczne soczewki kontaktowe iloox CONTACT Miesięczne soczewki kontaktowe iloox CONTACT 1 soczewka gratis dokonując zakupu w salonach LOOX i sunloox w Twoim mieście! Darmowa dostawa do domu, zamawiając soczewki w naszym internetowym salonie optycznym

Bardziej szczegółowo

Polish version: Your guide to diabetic retinopathy screening. Twój przewodnik po badaniu na obecność retinopatii cukrzycowej

Polish version: Your guide to diabetic retinopathy screening. Twój przewodnik po badaniu na obecność retinopatii cukrzycowej Polish version: Your guide to diabetic retinopathy screening Twój przewodnik po badaniu na obecność retinopatii cukrzycowej Co to jest retinopatia cukrzycowa? Jest to choroba spowodowana cukrzycowymi zmianami

Bardziej szczegółowo

Przyczyny zaniku nerwu wzrokowego są następujące:

Przyczyny zaniku nerwu wzrokowego są następujące: JASKRA Na jaskrę cierpi 67 milionów ludzi na świecie, a ponad 6 milionów jest z tego powodu całkowicie niewidomych. Na czym polega to schorzenie? W prawidłowym oku odbywa się stale krążenie płynu śródocznego,

Bardziej szczegółowo

PDF stworzony przez wersję demonstracyjną pdffactory www.pdffactory.pl/ Agata Miłaszewska 3gB

PDF stworzony przez wersję demonstracyjną pdffactory www.pdffactory.pl/ Agata Miłaszewska 3gB Agata Miłaszewska 3gB rogówka- w części centralnej ma grubość około 0,5 mm, na obwodzie do 1 mm, zbudowana jest z pięciu warstw, brak naczyń krwionośnych i limfatycznych, obfite unerwienie, bezwzględny

Bardziej szczegółowo

Subiektywne objawy zmęczenia. Zmęczenie. Ból mięśni. Objawy obiektywne 2016-04-07

Subiektywne objawy zmęczenia. Zmęczenie. Ból mięśni. Objawy obiektywne 2016-04-07 Zmęczenie to mechanizm obronny, chroniący przed załamaniem funkcji fizjologicznych (wyczerpaniem) Subiektywne objawy zmęczenia bóle mięśni, uczucie osłabienia i wyczerpania, duszność, senność, nudności,

Bardziej szczegółowo

Jeden z narządów zmysłów. Umożliwia rozpoznawanie kształtów, barw i ruchów. Odczytuje moc i kąt padania światła. Bardziej wyspecjalizowanie oczy

Jeden z narządów zmysłów. Umożliwia rozpoznawanie kształtów, barw i ruchów. Odczytuje moc i kąt padania światła. Bardziej wyspecjalizowanie oczy I CO MU ZAGRAŻA Jeden z narządów zmysłów. Umożliwia rozpoznawanie kształtów, barw i ruchów. Odczytuje moc i kąt padania światła. Bardziej wyspecjalizowanie oczy pozwalają np. widzieć w ciemności. Zewnętrzne

Bardziej szczegółowo

ACOUSTIC WAVE THEAPY X-WAVE TERAPIA FALAMI AKUSTYCZNYMI

ACOUSTIC WAVE THEAPY X-WAVE TERAPIA FALAMI AKUSTYCZNYMI ACOUSTIC WAVE THEAPY X-WAVE TERAPIA FALAMI AKUSTYCZNYMI TERAPIA FALAMI AKUSTYCZNYMI zaawansowane, nieinwazyjne leczenie cellulitu pomagające uzyskać gładką skórę w miejscach, gdzie zazwyczaj występują

Bardziej szczegółowo

Zaćma. Sandra Zuziak 2013-07-29

Zaćma. Sandra Zuziak 2013-07-29 Zaćma Sandra Zuziak 1 Zaćma zajmuje pierwsze miejsce w rankingu przyczyn ślepoty we współczesnym świecie wg statystyk Światowej Organizacji Zdrowia www.korektorzdrowia.pl 2 Definicja Zaćma (łac. cataracta)

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 2 Jeśli otrzymałeś tę ulotkę, prawdopodobnie zmagasz się z problemem cukrzycy. Musisz więc odpowiedzieć sobie na pytania: czy wiesz, jak żyć z cukrzycą? Jak postępować w wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Uwaga: tkanka tłuszczowa (adipose tissue) NIE wykorzystuje glicerolu do biosyntezy triacylogliceroli Endo-, para-, i autokrynna droga przekazu informacji biologicznej.

Bardziej szczegółowo

TERAPIA FALAMI AKUSTYCZNYMI

TERAPIA FALAMI AKUSTYCZNYMI TERAPIA FALAMI AKUSTYCZNYMI zaawansowane, nieinwazyjne leczenie cellulitu pomaga osiągnąć gładką skórę w miejscach, gdzie zazwyczaj występują wgłębienia potwierdzona naukowo metoda zabiegów estetycznych

Bardziej szczegółowo

Metody numeryczne w zagadnieniach optycznych. Soczewki kontaktowe

Metody numeryczne w zagadnieniach optycznych. Soczewki kontaktowe Metody numeryczne w zagadnieniach optycznych Politechnika Wrocławska Inżynieria biomedyczna II st. Wydział Mechaniczny 2014/2015r. Skipirzepa Dagmara Wróbel Eliza Soczewki kontaktowe Soczewki kontaktowe

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

BADANIE PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO

BADANIE PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO BADANIE PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO 1. Pobranie płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR) Podstawowym sposobem uzyskania próbki do badania płynu mózgowo rdzeniowego jest punkcja lędźwiowa. Nakłucie lędźwiowe przeprowadza

Bardziej szczegółowo

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life.

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life. POWIKŁANIA Personal solutions for everyday life. Powikłania Cukrzyca występuje u osób, w przypadku których organizm nie potrafi sam kontrolować poziomu glukozy we krwi (określanego również jako poziom

Bardziej szczegółowo

Glaucoma-profi laxis 2015

Glaucoma-profi laxis 2015 bezpłatny zestaw pomiarów: pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego metodą bezkontaktową pachymetria (mierzenie grubości rogówki) autorefraktometria (komputerowy pomiar wad widzenia) Glaucoma-profi laxis 2015

Bardziej szczegółowo

Soczewki jednodniowe Wygoda odpowiadająca wyzwaniom nowoczesnego stylu życia

Soczewki jednodniowe Wygoda odpowiadająca wyzwaniom nowoczesnego stylu życia Soczewki jednodniowe Wygoda odpowiadająca wyzwaniom nowoczesnego stylu życia Soczewki jednodniowe Soczewki jednodniowe Dk/t (przy -3,00 DS) Dk (ISO 9913-1998) ZAKRES MOCY ŚREDNICA (mm) PROMIEŃ KRZYWIZNY

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI:

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI: PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI: 1. Adres jednostki: Adres: Katedra i Klinika Okulistyki Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu 61-848 Poznań ul:długa

Bardziej szczegółowo

Zmysł wzroku Narząd wzroku Zdolność układu nerwowego do odbierania bodźców świetlnych i przetwarzania ich w mózgu na wrażenia wzrokowe jest określana jako zmysł wzroku. Anatomiczną postacią tego zmysłu

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 12 do materiałów informacyjnych PRO. zalecenie ponownego zgłoszenia się na badanie po 12 miesiącach w

Załącznik nr 12 do materiałów informacyjnych PRO. zalecenie ponownego zgłoszenia się na badanie po 12 miesiącach w SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚWIADCZEŃ I ZASAD ICH UDZIELANIA ORAZ WYMAGANIA WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW W PROGRAMIE WCZESNEJ DIAGNOSTYKI I LECZENIA JASKRY 1. OPIS ŚWIADCZEŃ 1) PORADA NA ETAPIE I OBEJMUJE: a) zarejestrowanie

Bardziej szczegółowo

Jaskra Klasyfikacja: 1. Jaskra pierwotna:

Jaskra Klasyfikacja: 1. Jaskra pierwotna: Jaskra Zespół chorób oka, które prowadzą do postępującego i nieodwracalnego uszkodzenia nerwu wzrokowego i komórek zwojowych siatkówki, co powoduje uszkodzenie lub utratę wzroku. Choroba ta może spotkać

Bardziej szczegółowo

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE Czym jest cellulit? cellulit= skórka pomarańczowa = nierównomierne rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, wody i produktów przemiany materii w tkankach skóry, widoczne wgłębienia i guzkowatość skóry, występująca

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE MD-TISSUE W TERAPII ANTI-AGING

ZASTOSOWANIE MD-TISSUE W TERAPII ANTI-AGING Starzenie się skóry jest rezultatem wpływu wielu czynników biologicznych, biochemicznych i genetycznych na indywidualne jednostki. Jednocześnie wpływ czynników zewnętrznych chemicznych i fizycznych determinują

Bardziej szczegółowo

Wzrok na szóstkę z plusem PORADNIK DLA RODZICÓW

Wzrok na szóstkę z plusem PORADNIK DLA RODZICÓW Wzrok na szóstkę z plusem PORADNIK DLA RODZICÓW Drodzy Rodzice, Serdecznie dziękujemy, za aktywny udział w akcji społecznej Wzrok na szóstkę z plusem i zaufanie jakim nas Państwo obdarzyli udzielając zgody

Bardziej szczegółowo

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby SPIS TREŚCI JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje Wątroba jest największym narządem wewnętrznym naszego organizmu. Wątroba jest kluczowym organem regulującym nasz metabolizm (każda substancja

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. Egzamin / zaliczenie na ocenę* WYMAGANIA WSTĘPNE W ZAKRESIE WIEDZY, UMIEJĘTNOŚCI I INNYCH KOMPETENCJI

KARTA PRZEDMIOTU. Egzamin / zaliczenie na ocenę* WYMAGANIA WSTĘPNE W ZAKRESIE WIEDZY, UMIEJĘTNOŚCI I INNYCH KOMPETENCJI WYDZIAŁ PPT Zał. nr 4 do ZW /01 KARTA PRZEDMIOTU Nazwa w języku polskim SOCZEWKI KONTAKTOWE Nazwa w języku angielskim CONTACT LENSES Kierunek studiów (jeśli dotyczy): OPTYKA Specjalność (jeśli dotyczy):

Bardziej szczegółowo

Dodatek 1. C f. A x. h 1 ( 2) y h x. powrót. xyf

Dodatek 1. C f. A x. h 1 ( 2) y h x. powrót. xyf B Dodatek C f h A x D y E G h Z podobieństwa trójkątów ABD i DEG wynika z h x a z trójkątów DC i EG ' ' h h y ' ' to P ( ) h h h y f to ( 2) y h x y x y f ( ) i ( 2) otrzymamy to yf xy xf f f y f h f yf

Bardziej szczegółowo

Temat 3. 1.Budowa oka 2.Widzenie stereoskopowe 3.Powstawanie efektu stereoskopowe 4.Stereoskop zwierciadlany

Temat 3. 1.Budowa oka 2.Widzenie stereoskopowe 3.Powstawanie efektu stereoskopowe 4.Stereoskop zwierciadlany Temat 3 1.Budowa oka 2.Widzenie stereoskopowe 3.Powstawanie efektu stereoskopowe 4.Stereoskop zwierciadlany Budowa oka oko + narządy dodatkowe Oko = gałka oczna + nerw wzrokowy Narządy dodatkowe = Aparat

Bardziej szczegółowo

Wykazano wzrost ekspresji czynnika martwicy guza α w eksplanta ch naczyniówki i nabłonka barwnikowego siatkówki myszy poddanych fotokoagulacji w

Wykazano wzrost ekspresji czynnika martwicy guza α w eksplanta ch naczyniówki i nabłonka barwnikowego siatkówki myszy poddanych fotokoagulacji w Monika Jasielska Katedra i Klinika Okulistyki Uniwersytetu Medycznego w Lublinie Kontakt mail: monikaleszczukwp.pl Tytuł pracy doktorskiej: Rola receptora czynnika martwicy guza α Rp75 (TNFRp75) w powstawaniu

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Wysiłek krótkotrwały o wysokiej intensywności Wyczerpanie substratów energetycznych:

Wysiłek krótkotrwały o wysokiej intensywności Wyczerpanie substratów energetycznych: Zmęczenie Zmęczenie jako jednorodne zjawisko biologiczne o jednym podłożu i jednym mechanizmie rozwoju nie istnieje. Zmęczeniem nie jest! Zmęczenie po dniu ciężkiej pracy Zmęczenie wielogodzinną rozmową

Bardziej szczegółowo

Inteligentna technologia przeciwzmarszczkowa

Inteligentna technologia przeciwzmarszczkowa Inteligentna technologia przeciwzmarszczkowa 2 przeciw oznakom starzenia Inteligentna koncepcja pielęgnacji skóry: możesz pozytywnie wpłynąć na przyszłość skóry. Innowacyjna technologia pielęgnacji skóry

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Zespół stopy cukrzycowej

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Zespół stopy cukrzycowej AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Zespół stopy cukrzycowej PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania

Bardziej szczegółowo

Telefon 1: Ulica: Kod pocztowy: Województwo: Miejsce: Kraj: Poland. 90,55 kg 184,0 cm 26,7 kg/m²

Telefon 1: Ulica: Kod pocztowy: Województwo: Miejsce: Kraj: Poland. 90,55 kg 184,0 cm 26,7 kg/m² Wiek: Płeć: 29 lat 8 mies. mężczyzna Telefon 1: Ulica: Kod pocztowy: Województwo: Miejsce: Kraj: Poland Dane podstawowe Data: 13.04.23 Godzina: 10:53 90,55 kg 184,0 cm 26,7 kg/m² Płyn Pomiar całkowitej

Bardziej szczegółowo

Siarczan polikarboksymetyloglukozy RGTA Wyrób medyczny. Informacja dla pacjenta

Siarczan polikarboksymetyloglukozy RGTA Wyrób medyczny. Informacja dla pacjenta Siarczan polikarboksymetyloglukozy RGTA Wyrób medyczny Informacja dla pacjenta CZYM JEST ROGÓWKA? Rogówka to przejrzysta przednia część oka, przypominająca okno w kształcie kopuły. Jej powierzchnię pokrywa

Bardziej szczegółowo

Wysoka szczytowa moc impulsu, krótki czas jego trwania oraz długie

Wysoka szczytowa moc impulsu, krótki czas jego trwania oraz długie W HILTERAPIA stosuje się pulsacyjną emisję promieniowania laserowego. Wysoka szczytowa moc impulsu, krótki czas jego trwania oraz długie przerwy między impulsami sprawiają, że odpowiednio duża dawka energii

Bardziej szczegółowo

Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek

Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek Krzysztof Letachowicz Katedra i Klinika Nefrologii i Medycyny Transplantacyjnej, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu Kierownik: Prof. dr hab. Marian Klinger Cewkowo-śródmiąższowe

Bardziej szczegółowo

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Reakcja między substancjami A i B zachodzi według

Bardziej szczegółowo

OBWODOWY UKŁAD NERWOWY

OBWODOWY UKŁAD NERWOWY KRĘGOSŁUP Cechy dzięki którym chroni rdzeń : Elastyczność połączeń międzykręgowych sprężystości krążków Krzywizny kręgosłupa Obszerne światło kanału kręgowego i OBWODOWY UKŁAD NERWOWY Nerwy łączą się z

Bardziej szczegółowo

Wczesna diagnostyka stożka rogówki Czy można wykorzystać OCT?

Wczesna diagnostyka stożka rogówki Czy można wykorzystać OCT? Wczesna diagnostyka stożka rogówki Czy można wykorzystać OCT? Bartłomiej J. Kałużny Klinika Chorób Oczu, Collegium Medicum, Bydgoszcz Kierownik: prof. dr hab. med. G. Malukiewicz Po co? - prawidłowa kwalifikacja

Bardziej szczegółowo

Karta Opisu Przedmiotu

Karta Opisu Przedmiotu Politechnika Opolska Wydział Wychowania Fizycznego i Fizjoterapii Kierunek studiów Profil kształcenia Poziom studiów Specjalność Forma studiów Semestr studiów Fizjoterapia Praktyczny Studia pierwszego

Bardziej szczegółowo

Temat 3. 1.Budowa oka 2.Widzenie stereoskopowe 3.Powstawanie efektu stereoskopowe 4.Stereoskop zwierciadlany

Temat 3. 1.Budowa oka 2.Widzenie stereoskopowe 3.Powstawanie efektu stereoskopowe 4.Stereoskop zwierciadlany Temat 3 1.Budowa oka 2.Widzenie stereoskopowe 3.Powstawanie efektu stereoskopowe 4.Stereoskop zwierciadlany Budowa oka oko + narządy dodatkowe Oko = gałka oczna + nerw wzrokowy Narządy dodatkowe = Aparat

Bardziej szczegółowo

Ocena żywotności mięśnia sercowego w badniach 18FDG-PET

Ocena żywotności mięśnia sercowego w badniach 18FDG-PET Ocena żywotności mięśnia sercowego w badniach 18FDG-PET Dr n. med. Małgorzata Kobylecka Zakład Medycyny Nuklearnej WUM Międzynarodowa Szkoła Energetyki Jądrowej 26-30 Października 2015 Warszawa Frank M.

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej

Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej 17 Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej Tabela 17.1. Ocena stopnia zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej ph krwi tętniczej Równowaga kwasowo-zasadowa Stężenie jonu wodorowego (nmol/l) < 7,2 Ciężka kwasica

Bardziej szczegółowo

I Pracownia Fizyczna Dr Urszula Majewska dla Biologii

I Pracownia Fizyczna Dr Urszula Majewska dla Biologii Ćw. 6/7 Wyznaczanie gęstości cieczy za pomocą wagi Mohra. Wyznaczanie gęstości ciał stałych metodą hydrostatyczną. 1. Gęstość ciała. 2. Ciśnienie hydrostatyczne. Prawo Pascala. 3. Prawo Archimedesa. 4.

Bardziej szczegółowo

Znaczenie przenikalności tlenu przez róŝne tworzywa polimerowe dla optymalizacji funkcjonowania soczewek kontaktowych

Znaczenie przenikalności tlenu przez róŝne tworzywa polimerowe dla optymalizacji funkcjonowania soczewek kontaktowych Znaczenie przenikalności tlenu przez róŝne tworzywa polimerowe dla optymalizacji funkcjonowania soczewek kontaktowych Adam Grzech, Marta Misiuk-Hojło Katedra i Klinika Okulistyki Akademii Medycznej we

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA ZAKŁADANIA SOCZEWEK KONTAKTOWYCH.

INSTRUKCJA ZAKŁADANIA SOCZEWEK KONTAKTOWYCH. INSTRUKCJA ZAKŁADANIA SOCZEWEK KONTAKTOWYCH. Przed przystąpieniem do zakładania soczewek należy dokładnie umyć ręce w ciepłej wodzie i wytrzeć je czystą ściereczką, która się nie mechaci i nie oddaje pozostałości

Bardziej szczegółowo

FIZJOLOGIA WYSIŁKU FIZYCZNEGO ENERGETYKA WYSIŁKU, ROLA KRĄŻENIA I UKŁADU ODDECHOWEGO

FIZJOLOGIA WYSIŁKU FIZYCZNEGO ENERGETYKA WYSIŁKU, ROLA KRĄŻENIA I UKŁADU ODDECHOWEGO FIZJOLOGIA WYSIŁKU FIZYCZNEGO ENERGETYKA WYSIŁKU, ROLA KRĄŻENIA I UKŁADU ODDECHOWEGO Dr hab. Andrzej Klusiewicz Zakład Fizjologii Instytutu Sportu Tematyka wykładu obejmuje trzy systemy energetyczne generujące

Bardziej szczegółowo

Choroby alergiczne a narząd wzroku przypadki kliniczne

Choroby alergiczne a narząd wzroku przypadki kliniczne Choroby alergiczne a narząd wzroku przypadki kliniczne M. Pietruszyńska, I. Jankowska Lech, I. Grabska-Liberek Klinika Okulistyki CMKP w Warszawie Kierownik Kliniki : prof. dr hab. I. Grabska - Liberek

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

Wady refrakcji u niemowląt, dzieci i młodzieży.

Wady refrakcji u niemowląt, dzieci i młodzieży. Anna Gotz-Więckowska Wady refrakcji u niemowląt, dzieci i młodzieży. Katedra Okulistyki i Klinika Okulistyczna UM w Poznaniu Kierownik: Prof.UM dr hab. Jarosław Kocięcki Rozwój narządu wzroku Precyzyjny

Bardziej szczegółowo

Wady i choroby oczu i uszu

Wady i choroby oczu i uszu Wady i choroby oczu i uszu Oko miarowe Większość osób ma oczy miarowe, to znaczy takie, które prawidłowo skupiają promienie świetlne na siatkówce. Niektórzy mają jednak oczy niemiarowe. Związane z tym

Bardziej szczegółowo

Ulotka informacyjna. Apo-lutea

Ulotka informacyjna. Apo-lutea Ulotka informacyjna Apo-lutea Supelement diety Co to jest preparat Apo-Lutea i w jakim celu się go stosuje Skład suplementu diety Apo-Lutea został starannie skomponowany, aby w pełni uzupełnić dietę o

Bardziej szczegółowo

D-Pulse: Impuls stworzony dla MonaLisa Touch

D-Pulse: Impuls stworzony dla MonaLisa Touch D-Pulse: Impuls stworzony dla MonaLisa Touch Dzięki szczególnemu kształtowi impulsu (DEKA-Pulse lub D-Pulse), w tkance pochwy tworzą się niewielkie wysepki denaturacji, otoczone tkanką niezmienioną (zabiegi

Bardziej szczegółowo

Choroba wieńcowa i zawał serca.

Choroba wieńcowa i zawał serca. Choroba wieńcowa i zawał serca. Dr Dariusz Andrzej Tomczak Specjalista II stopnia chorób wewnętrznych Choroby serca i naczyń 1 O czym będziemy mówić? Budowa układu wieńcowego Funkcje układu wieńcowego.

Bardziej szczegółowo

Zapomnij o okularach. 13.09.2011, Warszawa

Zapomnij o okularach. 13.09.2011, Warszawa Zapomnij o okularach 13.09.2011, Warszawa Program konferencji Badanie CBOS Jak Polacy dbają o wzrok Prezbiopia wprowadzenie Laser femtosekundowy opis urządzenia IntraCOR laserowa korekcja prezbiopii Pozbyłem

Bardziej szczegółowo

PRAWDA O SOCZEWKACH KONTAKTOWYCH ECLF 2009

PRAWDA O SOCZEWKACH KONTAKTOWYCH ECLF 2009 PRAWDA O SOCZEWKACH KONTAKTOWYCH Obalanie mitów Zestaw najczęściej zadawanych pytań i odpowiedzi dotyczących soczewek kontaktowych, kierowanych do lekarzy ogólnych, lekarzy pediatrów i lekarzy okulistów

Bardziej szczegółowo

Konsensus okulistyczno-położniczy w sprawie wskazań do rozwiązania porodu drogą cięcia cesarskiego z powodu zmian w narządzie wzroku

Konsensus okulistyczno-położniczy w sprawie wskazań do rozwiązania porodu drogą cięcia cesarskiego z powodu zmian w narządzie wzroku Konsensus okulistyczno-położniczy w sprawie wskazań do rozwiązania porodu drogą cięcia cesarskiego z powodu zmian w narządzie wzroku Wytyczne Polskiego Towarzystwa Okulistycznego 1 Konsensus okulistyczno-położniczy

Bardziej szczegółowo

Omówienie Raportu na temat dyskomfortu w soczewkach kontaktowych

Omówienie Raportu na temat dyskomfortu w soczewkach kontaktowych Omówienie Raportu na temat dyskomfortu w soczewkach kontaktowych Report on International Workshop on Contact Lens Discomfort Sylwia Kropacz-Sobkowiak Alcon Polska Sp. z o.o. Pracownia Fizyki Widzenia i

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia

Bardziej szczegółowo

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 18.05.2005 05010800.0

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 18.05.2005 05010800.0 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 1600805 (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 18.05.2005 05010800.0 (13) T3 (51) Int. Cl. G02C7/04 A01K13/00

Bardziej szczegółowo

Karboksyterapia Fenix

Karboksyterapia Fenix Karboksyterapia Fenix Medical Device CE, FDA Czym jest karboksyterapia? Jedyna terapia działająca ogólnorozwojowo, umożliwiająca efekt synergiczny. Karboksyterapia to obecnie najskuteczniejsza metoda redukująca

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr 7 Temat: Pomiar kąta załamania i kąta odbicia światła. Sposoby korekcji wad wzroku. 1. Wprowadzenie Zestaw ćwiczeniowy został

Bardziej szczegółowo

Specjalna Terapia Szyi i Dekoltu. DTS MG Co., Ltd.

Specjalna Terapia Szyi i Dekoltu. DTS MG Co., Ltd. Specjalna Terapia Szyi i Dekoltu DTS MG Co., Ltd. Objawy starzenia się skóry szyi i dekoltu Podwójny podbródek Głębokie zmarszczki Pigmentacja Fotostarzenie Odwodnienie i suchość Powody starzenia się okolic

Bardziej szczegółowo

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92 Magdalena Szopa Związek pomiędzy polimorfizmami w genie adiponektyny a wybranymi wyznacznikami zespołu metabolicznego ROZPRAWA DOKTORSKA Promotor: Prof. zw. dr hab. med. Aldona Dembińska-Kieć Kierownik

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej.

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej. LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej.. Wprowadzenie Soczewką nazywamy ciało przezroczyste ograniczone

Bardziej szczegółowo

4. Soczewki wewnątrzgałkowe 50 szt.

4. Soczewki wewnątrzgałkowe 50 szt. PAKIET I Soczewki wewnątrzgałkowe L.p. Asortyment Ilość j.m. VAT % Proponowana nazwa własna Nr katalogowy Producent - kraj 1. Soczewki wewnątrzgałkowe tylnokomorowe z PMMA 120 szt. (sterylne) 2. Soczewki

Bardziej szczegółowo

Fizjologia, biochemia

Fizjologia, biochemia 50 Fizjologia, biochemia sportu Krioterapia powoduje lepszą krążeniową i metaboliczną tolerancję oraz opóźnia narastanie zmęczenia w trakcie wykonywania pracy mięśniowej przez zawodników sportów wytrzymałościowych.

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ( na podstawie artykułu zamieszczonego na portalu internetowym www.wp.pl zebrał i opracował administrator strony www.atol.org.pl ) Przewlekłe nadużywanie

Bardziej szczegółowo

Katedra Fizyki i Biofizyki UWM, Instrukcje do ćwiczeń laboratoryjnych z biofizyki. Maciej Pyrka wrzesień 2013

Katedra Fizyki i Biofizyki UWM, Instrukcje do ćwiczeń laboratoryjnych z biofizyki. Maciej Pyrka wrzesień 2013 M Wyznaczanie zdolności skupiającej soczewek za pomocą ławy optycznej. Model oka. Zagadnienia. Podstawy optyki geometrycznej: Falowa teoria światła. Zjawisko załamania i odbicia światła. Prawa rządzące

Bardziej szczegółowo

28 Choroby infekcyjne

28 Choroby infekcyjne 28 Choroby infekcyjne Ludzki wirus upośledzenia odporności (HIV)/zespół nabytego upośledzenia odporności (AIDS) Retinopatia związana z ludzkim wirusem upośledzenia odporności Retinopatia HIV to rodzaj

Bardziej szczegółowo

Długotrwały niedobór witaminy C (hipoascorbemia) powoduje miażdżycę oraz osadzanie się lipoproteiny(a) w naczyniach krwionośnych transgenicznych myszy

Długotrwały niedobór witaminy C (hipoascorbemia) powoduje miażdżycę oraz osadzanie się lipoproteiny(a) w naczyniach krwionośnych transgenicznych myszy Długotrwały niedobór witaminy C (hipoascorbemia) powoduje miażdżycę oraz osadzanie się lipoproteiny(a) w naczyniach krwionośnych transgenicznych myszy Nowa publikacja Instytutu Medycyny Komórkowej dr Ratha

Bardziej szczegółowo

+OPTYKA 3.stacjapogody.waw.pl K.M.

+OPTYKA 3.stacjapogody.waw.pl K.M. Zwierciadło płaskie, prawo odbicia. +OPTYKA.stacjapogody.waw.pl K.M. Promień padający, odbity i normalna leżą w jednej płaszczyźnie, prostopadłej do płaszczyzny zwierciadła Obszar widzialności punktu w

Bardziej szczegółowo

Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu ECMO POZAUSTROJOWE UTLENOWANIE KRWI. Jesteśmy, aby ratować, leczyć, dawać nadzieję...

Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu ECMO POZAUSTROJOWE UTLENOWANIE KRWI. Jesteśmy, aby ratować, leczyć, dawać nadzieję... Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu ECMO POZAUSTROJOWE UTLENOWANIE KRWI Jesteśmy, aby ratować, leczyć, dawać nadzieję... Rodzaje ECMO 1. ECMO V-V żylno - żylne Kaniulacja żyły udowej i szyjnej lub żyły

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO. Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia

MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO. Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia Aktywność fizyczna - jest to dowolna forma ruchu ciała

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Jaskra nie boli kradnie wzrok. społeczna kampania edukacyjna

Jaskra nie boli kradnie wzrok. społeczna kampania edukacyjna Jaskra nie boli kradnie wzrok społeczna kampania edukacyjna O kampanii Jaskra nie boli kradnie wzrok Kampania zainaugurowana w marcu 2015 r. podczas Światowego Tygodnia Jaskry Odpowiedź na niską wykrywalność

Bardziej szczegółowo

Specjalizacja: trening zdrowotny

Specjalizacja: trening zdrowotny Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS W CYKLU Kształcenia 2014-2016 Katedra Fizjoterapii Jednostka Organizacyjna: Rodzaj studiów i profil : Nazwa przedmiotu: Tryb studiów Rok Zakład

Bardziej szczegółowo

soczewka, leży ona poza tęczówką i jest drugą w kolejności strukturą załamującą światło, przy czym jej kształt przez długi okres życia jest zmienny

soczewka, leży ona poza tęczówką i jest drugą w kolejności strukturą załamującą światło, przy czym jej kształt przez długi okres życia jest zmienny Wzrok Jak Widzimy? Wzrok - jeden z pięciu zmysłów, polega on na rozpoznawaniu kształtów, barw oraz natężenia światła. Głównym narządem wzroku jest oko, które posiada aparaty ochronne w postaci brwi, rzęs,

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3. Zadanie nr 1 Parametry wymagalne i ocenialne dla zadania nr 1 część 1-400 sztuk soczewek. Producent:... Typ soczewki...

Załącznik nr 3. Zadanie nr 1 Parametry wymagalne i ocenialne dla zadania nr 1 część 1-400 sztuk soczewek. Producent:... Typ soczewki... Załącznik nr 3 Zadanie nr 1 i ocenialne dla zadania nr 1 część 1-400 sztuk soczewek. L.p Parametr wymagalny Kryterium: Wpisać lub nie 1 Soczewki wewnątrzgałkowe zwijalne akrylowe, 2 Soczewka jednoczęściowa

Bardziej szczegółowo

Rozwój konstrukcji soczewek sztywnych

Rozwój konstrukcji soczewek sztywnych Conflex air (Wohlk, 18) W pełni asferyczna konstrukcja z polimeru fluorowego, dopasowywana równolegle w części centralnej. TD =,30 mm,,80 mm, 10,30 mm BOZR = 7,20 8,0 mm Asferyczne peryferia e = 0,4.2

Bardziej szczegółowo

Artur Moskała,Krzysztof Woźniak TANATOLOGIA

Artur Moskała,Krzysztof Woźniak TANATOLOGIA Artur Moskała,Krzysztof Woźniak TANATOLOGIA Definicje śmierci Definicja klasyczna nieodwracalne ustanie krążenia krwi oznacza śmierć człowieka jako całości. Definicja nowa nieodwracalne ustanie funkcji

Bardziej szczegółowo