Właściwości szlaku sygnalizacyjnego białka p53 ujawnione podczas analizy skutków traktowania komórek rezweratrolem.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Właściwości szlaku sygnalizacyjnego białka p53 ujawnione podczas analizy skutków traktowania komórek rezweratrolem."

Transkrypt

1 Właściwości szlaku sygnalizacyjnego białka p53 ujawnione podczas analizy skutków traktowania komórek rezweratrolem. Streszczenie Ogólnym celem niniejszej pracy było lepsze zrozumienie funkcjonowania szlaku sygnalizacyjnego białka p53. Szczegółowym celem sformułowanym na początku projektu było poszukiwanie molekularnych przyczyn zróżnicowanego stopnia aktywacji szlaku p53, w komórkach U-2 OS i A549 traktowanych rezweratrolem oraz określenie biologicznych skutków tego traktowania. Wybór rezweratrolu początkowo był podyktowany zamiarem wykorzystania go jako aktywatora deacetylazy SIRT1, której właściwości były badane w naszym laboratorium. W trakcie badań postawiono hipotezę, że wiele właściwości rezweratrolu może wynikać z jego zdolności do generowania stresu replikacyjnego i aktywacji p53. Wyniki uzyskane w trakcie realizacji projektu badawczego skłoniły mnie do wykonania badań funkcjonalnych i epidemiologicznych dotyczących białka i genu PPM1D, który jest negatywnym regulatorem p53. Model badawczy zbudowałem w oparciu o linie komórkowe: niedrobnokomórkowego raka płuca A549 oraz mięsaka kościopochodnego U-2 OS. Są one powszechnie wykorzystywane w badaniach szlaku sygnalizacyjnego białka p53. Ich zaletą jest posiadanie prawidłowych sekwencje genów kodujących kluczowe regulatory cyklu komórkowego - p53 i RB. W badaniach stosowałem rezweratrol, polifenol roślinny, składnik niektórych produktów spożywczych, stosowany jako suplement diety. Zainteresowanie rezweratrolem wynika między innymi z jego właściwości przeciwnowotworowych. Eksperymenty dotyczące wpływu PPM1D na funkcjonowanie p53 prowadziłem na liniach komórkowych NCI-H1299 i SAOS-2, pozbawionych endogennego p53, w których za pomocą transfekcji uzyskałem ekspresję p53 i PPM1D z wektorów plazmidowych. Do badań wykorzystałem również linię U-2 OS, w której obniżono ekspresję endogennego PPM1D przy użyciu cząsteczek shrna wprowadzonych do komórek za pomocą dostępnych komercyjnie lentiwirusów. Badania rozpocząłem od określenia wpływu stężenia rezweratrolu na proces proliferacji komórek. Zastosowałem stężenia 5, 20 i 50 µm. Rezweratrol w stężeniu 50 µm równie silnie blokował proliferację obu linii komórkowych, dlatego to stężenie było wykorzystane w kolejnych doświadczeniach. Mieści się ono w zakresie stężeń stosowanych przez innych badaczy (Rusin i wsp., 2009). Określenie fazy cyklu komórkowego, w której rezweratrol hamuje podziały komórkowe stało się kolejnym krokiem badań. Eksperyment z wykorzystaniem cytometrii przepływowej wykazał, że już po 24 h w obu liniach komórkowych zanika pik charakterystyczny dla fazy G2 oraz że wraz z upływem czasu traktowania wzrastał odsetek komórek w fazie replikacyjnej (S). Ponadto można było zauważyć, że komórki A549 wykazują tendencję do zatrzymywania się w środkowej części fazy S, a komórki linii U-2 OS pod jej koniec. Obserwacje sugeruję, iż rezweratrol generuje stres replikacyjny (Rusin i wsp., 2009).

2 W kolejnym eksperymencie za pomocą techniki immunodetekcji (ang. Western blotting), określiłem profil ekspresji białek związanych z kontrolą cyklu komórkowego. Wzrost ilości p53 występujący w traktowanych rezweratrolem komórkach A549 i U-2 OS wskazywał na jego uczestnictwo w zahamowaniu proliferacji. Wzrost poziomu całkowitego p53, jak i jego form z fosforylowaną seryną 15 i 37 (fosforylacje indukowane uszkodzeniami DNA) był związany z akumulacją białka p21 (inhibitora cyklinozależnych kinaz, zahamowującego cykl komórkowy) jedynie w linii A549. Linia A549 posiadała charakterystyczny profil zmian ilości białek związanych z aktywacją szlaku sygnalizacyjnego białka p53 i regulacją cyklu komórkowego. Długotrwała ekspozycja na rezweratrol była związana z silna akumulacją białka p21, zanikiem ekspresji cykliny B1 i białka BRCA1 oraz niskim poziomem fosforylacji białka RB. Odmienny profil ekspresji wspomnianych białek w komórkach U2-OS wskazuje, że białko p53, mimo akumulacji i fosforylacji, nie ma zdolności do wpływania na poziom ekspresji swoich genów docelowych (Rusin i wsp., 2009). Komórki po dłuższej ekspozycji na rezweratrol wykazywały morfologię komórek starzejących się o hipertroficznej cytoplazmie i dużych jadrach komórkowych. Przeprowadziłem barwienie wykrywające aktywność β-galaktozydazy charakterystycznej dla zestarzałych komórek. Barwienie potwierdziło, że rezweratrol indukował fenotyp zestarzałej komórki, a test na klonogenność wykazał, że komórki utraciły potencjał replikacyjny. Warto zauważyć, że komórki U-2 OS w większym stopniu utraciły zdolność klonogenną (Rusin i wsp., 2009). Wcześniejsze eksperymenty oraz doniesienia literaturowe wskazywały na możliwy wpływ rezweratrolu na generowanie uszkodzeń DNA. Poziom fosforylacji histonu H2AX odzwierciedla poziom występujących w genomie podwójnych pęknięć DNA, które mogą być generowane bezpośrednio lub pośrednio, w wyniku procesów naprawczych. Przeprowadziłem analizę immunocytochemiczną poziomu fosforylacji tego histonu w komórkach po różnym czasie ekspozycji na działanie rezweratrolu. Obie linie wykazywały po 48 godzinach silny wzrost ilości fosforylowanej formy histonu H2AX (γh2ax). Co ciekawe, po tym czasie ilość γh2ax spadała w komórkach A549 i pozostała niezmienna w U-2 OS. Przypomina to wzór zmian ekspresji całkowitej i fosforylowanej formy BRCA1 (Rusin i wsp., 2009). W kolejnym cyklu doświadczeń użyłem rezweratrolu jako genotoksycznego aktywatora białka p53 i porównałem mechanizm aktywacji p53 przez rezweratrol i niegenotoksyczną substancję o nazwie AICAR, która jako analog AMP symuluje stres metaboliczny (wysoki stosunek AMP/ATP). Genotoksyczność badanych substancji była określana w oparciu o ocenę fosforylacji H2AX oraz fosforylacji kinazy ATM na serynie 1981 (marker aktywacji ATM). Aktywacja p53 zarówno przez genotoksyczny rezweratrol jak i przez niegenotoksyczny AICAR była osłabiana przez działanie substancji o nazwie Ku-55933, która jest inhibitorem kinazy ATM. Zatem aktywacja p53 w komórkach traktowanych AICAR lub traktowanych rezweratrolem jest zależna od kinazy ATM (Zajkowicz i wsp., 2011).

3 Określiłem również wpływ rapamycyny, swoistego inhibitora kinazy mtor na aktywację szlaku p53 w komórkach traktowanych rezweratrolem lub AICAR-em. Kinaza mtor zwiększa tempo translacji niektórych cząsteczek mrna, a rapamycyna jest stosowana w terapii przeciwnowotworowej oraz jako immunosupresant w transplantologii. Rapamycyna znacząco osłabiała aktywację p53 przez AICAR. Wpływ rapamycyny na aktywację p53 przez rezweratrol był nieznaczny. Wspomniane zależności zaobserwowałem zarówno na poziomie ilości transkryptów jak i białek (MDM2, p21) genów aktywowanych przez p53. Wyniki te wskazują, że dla aktywacji p53 przez AICAR wymagana jest aktywność kinazy mtor, natomiast jej wpływ na aktywację p53 przez rezweratrol jest stosunkowo niewielki. Co ciekawe zastosowanie dłuższego czasu ekspozycji komórek z rezweratrolem lub AICAR wykazało, że ten pierwszy jest znacznie silniejszym aktywatorem p53 i w przeciwieństwie do AICAR generuje fenotyp zestarzałej komórki (Zajkowicz i wsp., 2011). W kolejnej fazie projektu prowadziłem poszukiwanie przyczyn niezdolności komórek U-2 OS do aktywacji genów zależnych od p53 w warunkach traktowania rezweratrolem. Rozpocząłem od analizy poziomu mrna białek p21 i MDM2 (kodowanych przez markerowe geny aktywowane przez p53). Analiza wskazała, że upośledzenie aktywacji genów MDM2 i p21 w komórkach U-2 OS jest widoczne na poziomie ilości transkryptów (Zajkowicz i wsp., 2013). W celu sprawdzenia czy upośledzenie charakteryzujące komórki U-2 OS ma związek z niezdolnością do przeprowadzenia kluczowych modyfikacji potranslacyjnych, przeanalizowałem za pomocą dostępnych przeciwciał, zmiany fosforylacji i acetylacji aminokwasów w obrębie p53. W linii U-2 OS, poza nieznacznie słabszą fosforylacją seryny 37, nie ma różnic we wzorze modyfikacji potranslacyjnych p53 w porównaniu z komórkami A549 (Zajkowicz i wsp., 2013). Immunodetekcja niebadanych wcześniej regulatorów cyklu komórkowego w komórkach U-2 OS i A549, potwierdziła niezdolność komórek U-2 OS do represji genów białek regulujących cykl komórkowy i zależnych od p53 (CDC2, PLK1). Równocześnie potwierdziłem utrzymywanie się aktywacji kinazy ATM i zależnej od niej kinazy CHK2 w komórkach U-2 OS, co znacząco kontrastowało z wygaszeniem aktywności CHK2 w komórkach A549 po 96 godzinach traktowania rezweratrolem. Zmniejszenie ilości fosforylowanej formy CHK2 w linii A549 po 96 godzinach traktowania, jest związane z wzrostem ilości białka WIP1 (PPM1D), fosfatazy posiadającej zdolność defosforylowania ATM, CHK2 i p53. Co ciekawe, mimo bardzo silnej akumulacji fosfatazy WIP1 w komórkach U-2 OS nie można zauważyć jej związku ze stopniem fosforylacji ATM lub CHK2. Mimo wysokiej ekspresji WIP1 w komórkach U-2 OS, występuje w nich również duża ilość fosforylowanej kinazy ATM (Ser1981), co wydaje się sprzeczne w świetle wiedzy dotyczącej negatywnego wpływu WIP1 na fosforylację seryny 1981 ATM. Zwiększonej ilości białka WIP1 w komórkach U-2 OS towarzyszy również zwiększona ilość jego mrna. Wysoka akumulacja fosfatazy WIP1 w komórkach U-2 OS mogła świadczyć o mutacji w jej genie. Zdarza się

4 bowiem, że mutacjom generującym substytucje aminokwasowe towarzyszy wzrost ekspresji białka, czego dobrą ilustracją jest p53 (Zajkowicz i wsp., 2013). W celu sprawdzenia występowania mutacji w genie PPM1D w komórkach U-2 OS zsekwencjonowałem jego cdna. Okazało się, że w pozycji 1604 występuje substytucja nukleotydowa C>T. Heterozygotyczna zmiana nukleotydowa powoduje w kodonie 458 kodującym argininę pojawienie się kodonu STOP. Białko syntezowane przez transkrypt zawierający mutację jest około 25% krótsze od formy dzikiej. Na tym etapie badań założyłem, że powstające zmutowane białko jest niestabilne i ulega szybkiej degradacji, a obserwowana forma o długości około 70 kda (zgodnej z przewidywaną masą 67 kda) jest prawidłowym białkiem kodowanym przez dziki allel (Zajkowicz i wsp., 2013). Kolejnym etapem badań stało się określenie jaki wpływ ma akumulacja WIP1 na aktywację szlaku p53. Do tego celu wykorzystałem komórki U-2 OS z ekspresją WIP1 wyciszoną przy pomocy cząsteczek shrna, dostarczonych za pomocą lentiwirusów. Kontrolę stanowiły komórki traktowane lentiwirusem z konstruktami o przypadkowej sekwencji shrna. Przeprowadzony eksperyment w warunkach traktowania rezweratrolem wykazał wzrost fosforylacji Ser15 i Ser37, niewielki wzrost ekspresji p21 i niewielki wzrost fosforylacji CHK2 (Thr68) w komórkach z wyciszonym WIP1. Tak więc zwiększona ekspresja WIP-1 w U-2 OS osłabia stopień aktywacji p53 (Zajkowicz i wsp., 2013). W celu sprawdzenia czy upośledzenie stymulacji szlaku p53 w komórkach U-2 OS występuje w przypadku innych aktywatorów tego białka, potraktowałem komórki nutliną-3a - związkiem blokującym negatywne oddziaływanie MDM2 w stosunku do p53. Zaobserwowałem, że komórki U-2 OS traktowane nutliną wykazywały prawidłowy profil aktywacji (bądź represji) genów zależnych od p53 (p21, MDM2, CDC2, PLK1). W celu sprawdzenia jak nutlina wpłynie na aktywację p53 wywołaną rezweratrolem, komórki U-2 OS i A549 potraktowałem równocześnie oboma substancjami. Nutlina osłabiła wywołaną rezweratrolem aktywację kinaz ATM i CHK2 oraz obniżyła poziom fosforylacji p53, zwłaszcza w linii A549. Spadek aktywności kinaz obserwowano jako spadek poziomu fosforylacji aminokwasów służących za markery aktywacji. Immunocytochemiczne barwienie fosforylowanego histonu H2AX (modyfikowanego przez kinazy ATM, ATR), potwierdziło spadek aktywności systemów sygnalizacji uszkodzeń DNA w komórkach U-2 OS poddanych działaniu rezweratrolu i nutliny. Tak więc zastosowanie nutliny-3a, w nieznany sposób, zmniejsza oznaki genotoksycznego działania rezweratrolu. Temu zmniejszeniu towarzyszyła również modulacja przez nutlinę biologicznych skutków działanie rezweratrolu. Test klonogenności wykazał, że nutlina-3a chroni przed utratą potencjału replikacyjnego jaką wywołuje rezweratrol. Obie linie komórkowe traktowane 96 godzin rezweratrolem, nutliną lub oboma substancjami równocześnie wykazywały znaczne zahamowanie przyrostu populacji (test krótkoterminowy). Analiza ilości klonów uzyskanych po 10 dniach od wysiania komórek uprzednio traktowanych przez 96 godzin rezweratrolem, nutliną lub równocześnie nutliną i rezweratrolem wykazała, iż nutlina chroniła komórki przed utratą potencjału replikacyjnego wywołaną dziełaniem rezweratrolu. Ochronne działanie nutliny może być

5 związane z jej zdolnością do blokowania komórek w fazie G1 lub G2 cyklu komórkowego. Zakładając, że cytostatyczne działanie rezweratrolu ma miejsce w fazie syntezy DNA, nutlina blokuje komórki przed wchodzeniem w najbardziej wrażliwą fazę cyklu komórkowego. Efekt ochronny nuliny był wyraźniejszy w komórkach U-2 OS niż w A549 (Zajkowicz i wsp., 2013). Ostatnia część projektu dotyczyła funkcjonalnej charakterystyki mutacji genu PPM1D wykrytej w komórkach U-2 OS oraz poszukiwania mutacji w genie PPM1D w DNA krwi obwodowej pacjentów z niedobnokomórkowym rakiem płuca. Obecność mutacji PPM1D w komórkach U-2 OS została wykryta i opublikowana równolegle przez innych badaczy, którzy dodatkowo przeprowadzili funkcjonalną analizę zmutowanej wersji i wykazali, że mimo skrócenia białka generuje ona aktywną fosfatazę akumulującą się w komórce ze względu na większą stabilność. Celem mojego badania była weryfikacja tych wyników oraz ocena funkcjonalna jednego z rzadkich wariantów genu PPM1D (469:Lys>Glu) wykrytego we krwi pacjenta z rakiem płuca (Zajkowicz i wsp., 2015). W wyniku klonowania molekularnego otrzymałem wektory ekspresyjne (w oparciu o wektor pcdna3.1): pierwszy kodujący poprawną sekwencję cdna białka WIP1, drugi zawierający formę z mutacją w kodonie 469 (Lys>Glu) i trzeci wektor kodujący zmutowaną formę wykrytą w komórkach U-2 OS. Korzystając z komórek pozbawionych dzikiego białka p53 (NCI-H1299) ustaliłem, że przygotowane wektory produkują białko WIP1. Co ciekawe, zmutowane i skrócone białko ulega bardzo silnej akumulacji w transfekowanych komórkach. Analiza masy molekularnej białek produkowanych przez plazmidy doprowadziła do wniosku, że białko WIP1 wykrywane metodą Western blotting w komórkach U-2 OS jest zmutowaną, stabilną formą białka. Wcześniejsze założenia okazały się niepoprawne z tego powodu, że rzeczywisty rozmiar prawidłowego białka jest znacznie większy niż rozmiar wynikający z sekwencji aminokwasowej. W konsekwencji rozmiar białka skróconego jest bardzo podobny do oczekiwanego rozmiaru białka prawidłowego (Zajkowicz i wsp., 2015). Następnie sprawdziłem jak poszczególne formy WIP1 modulują zdolność białka p53 (produkowanego z wektora plazmidowego) do regulacji ekspresji genów. Badania wykonałem przy pomocy podwójnego testu lucyferazowego. Jako wektory reporterowe wykorzystałem plazmidy zawierające promotory genów zależnych od p53 (BAX i MDM2). Obecność p53 znacząco aktywowała testowane promotory. Jednak żadna z badanych form WIP1 nie modulowała zdolności p53 do aktywacji testowanych promotorów. Możliwe wyjaśnienia tej niespodziewanej obserwacji zostały przedstawione w Dyskusji załączonej publikacji (Zajkowicz i wsp., 2015). Inny rodzaj funkcjonalnej analizy mutantów WIP1 polegał na sprawdzeniu ich wpływu na stopień fosforylacji p53 produkowanego z wektora ekspresyjnego. Do komórek NCI- H1299 lub SAOS-2, oprócz wektora p53 wprowadziłem również wektory produkujące dziką lub zmutowane formy WIP1. Dodatkowo komórki SAOS-2 poddałem działaniu kamptotecyny (inhibitor topoizomerazy I silnie aktywujący p53). Ekspresja białek WIP1 znacząco osłabiała fosforylację seryny 15 p53. Dzikie białko oraz mutant kodonu 469 wpływały w podobnym

6 stopniu na fosforylację tego aminokwasu. Mutacja w kodonie 458, powodująca skrócenie białka, produkowała formę cechującą się zwiększoną zdolnością defosforylacji seryny 15 p53. Zauważyłem również, że ekspresja badanych form WIP1 nie wpływa na zdolność p53 do indukcji ekspresji endogennych białek p21 i MDM2, co potwierdza wniosek z eksperymentu z wektorami reporterowymi. Uzyskane wyniki potwierdziły więc wnioski innych badaczy, że mutant wykryty w komórkach U-2 OS koduje białko o zwiększonej stabilności, silnie akumulujące się w komórce i mające zdolność defosforylacji p53. Testowany przeze mnie wariant 469:Lys>Glu okazał się funkcjonalnie neutralny (Zajkowicz i wsp., 2015). U niewielkiego odsetka pacjentów (ok. 1%) z nowotworami okrężnicy, piersi lub jajnika, wykrywano w leukocytach mutacje powodujące przedwczesne zakończenie syntezy łańcucha białka PPM1D (podobne do mutacji wykrytej w komórkach U-2 OS). Przeprowadzone przez autorów testy funkcjonalne wykazały, że tego typu mutacje powodują zwiększoną aktywność PPM1D. Postanowiłem sprawdzić czy w DNA krwi obwodowej pacjentów z rakiem płuca, leczonych w Centrum Onkologii w Gliwicach, występują podobne mutacje. Badane próbki DNA zgromadzono w ramach innych projektów badawczych. W celu poszukiwania mutacji zsekwencjonowałem odpowiedni fragment genu PPM1D w próbkach DNA z krwi obwodowej 543 pacjentów. U pięciu pacjentów wykryłem delecje nukleotydowe powodujące przesunięcie ramki odczytu i skrócenie białka. Obraz elektroforetyczny sugeruje, że wykryte zmiany sekwencji mają charakter mutacji mozaikowych. Jest to pierwsza obserwacja mutacji genu PPM1D we krwi obwodowej pacjentów z rakiem płuca. Sposób powstawania (spontaniczne lub indukowane chemioterapią) i znaczenie kliniczne takich mutacji nie jest znane. Jest to bardzo oryginalna obserwacja mogąca mieć potencjalne znaczenie praktyczne, jeśli okaże się, że przebieg choroby pacjentów z podobnymi mutacjami jest inny niż u pacjentów bez mutacji. Ten temat badawczy będzie przedmiotem dalszych analiz w ramach innych projektów naukowych (Zajkowicz i wsp., 2015).

Recenzja rozprawy doktorskiej mgr inż. Artura Zajkowicza

Recenzja rozprawy doktorskiej mgr inż. Artura Zajkowicza dr hab. Beata Schlichtholz Gdańsk, 20 października 2015 r. Katedra i Zakład Biochemii Gdański Uniwersytet Medyczny ul. Dębinki 1 80-211 Gdańsk Recenzja rozprawy doktorskiej mgr inż. Artura Zajkowicza pt.

Bardziej szczegółowo

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Genetyka ogólna wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Uniwersytet Warszawski Wydział Biologii andw@ibb.waw.pl http://arete.ibb.waw.pl/private/genetyka/ 1. Gen to odcinek DNA odpowiedzialny

Bardziej szczegółowo

Nowe terapie choroby Huntingtona. Grzegorz Witkowski Katowice 2014

Nowe terapie choroby Huntingtona. Grzegorz Witkowski Katowice 2014 Nowe terapie choroby Huntingtona Grzegorz Witkowski Katowice 2014 Terapie modyfikujące przebieg choroby Zahamowanie produkcji nieprawidłowej huntingtyny Leki oparte o palce cynkowe Małe interferujące RNA

Bardziej szczegółowo

Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane. Genetyczne podłoże nowotworzenia

Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane. Genetyczne podłoże nowotworzenia Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Genetyczne podłoże nowotworzenia Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Rozmnażanie i wzrost komórek sąściśle kontrolowane Połączenia komórek

Bardziej szczegółowo

Ocena ekspresji genów proangiogennych w komórkach nowotworowych OVP-10 oraz transfektantach OVP-10/SHH i OVP-10/VEGF

Ocena ekspresji genów proangiogennych w komórkach nowotworowych OVP-10 oraz transfektantach OVP-10/SHH i OVP-10/VEGF Agnieszka Gładysz Ocena ekspresji genów proangiogennych w komórkach nowotworowych OVP-10 oraz transfektantach OVP-10/SHH i OVP-10/VEGF Katedra i Zakład Biochemii i Chemii Klinicznej Akademia Medyczna Prof.

Bardziej szczegółowo

Sirtuiny - eliksir młodości nowej generacji?

Sirtuiny - eliksir młodości nowej generacji? WYKŁAD: 4 Sirtuiny - eliksir młodości nowej generacji? Prof. dr hab. Małgorzata Milkiewicz Zakład Biologii Medycznej 1 Dieta niskokaloryczna (calorie restriction,cr) 2 3 4 Zdjęcie 2. Stuletnia mieszkanka

Bardziej szczegółowo

THE UNFOLDED PROTEIN RESPONSE

THE UNFOLDED PROTEIN RESPONSE THE UNFOLDED PROTEIN RESPONSE Anna Czarnecka Źródło: Intercellular signaling from the endoplasmatic reticulum to the nucleus: the unfolded protein response in yeast and mammals Ch. Patil & P. Walter The

Bardziej szczegółowo

Wykład 13. Regulacja cyklu komórkowego w odpowiedzi na uszkodzenia DNA. Mechanizmy powstawania nowotworów

Wykład 13. Regulacja cyklu komórkowego w odpowiedzi na uszkodzenia DNA. Mechanizmy powstawania nowotworów Wykład 13 Regulacja cyklu komórkowego w odpowiedzi na uszkodzenia DNA Mechanizmy powstawania nowotworów Uszkodzenie DNA Wykrycie uszkodzenia Naprawa DNA Zatrzymanie cyklu kom. Apoptoza Źródła uszkodzeń

Bardziej szczegółowo

The Role of Maf1 Protein in trna Processing and Stabilization / Rola białka Maf1 w dojrzewaniu i kontroli stabilności trna

The Role of Maf1 Protein in trna Processing and Stabilization / Rola białka Maf1 w dojrzewaniu i kontroli stabilności trna Streszczenie rozprawy doktorskiej pt. The Role of Maf1 Protein in trna Processing and Stabilization / Rola białka Maf1 w dojrzewaniu i kontroli stabilności trna mgr Tomasz Turowski, promotor prof. dr hab.

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ BIOCHEMII, BIOFIZYKI I BIOTECHNOLOGII Pracownia Genetyki Molekularnej i Wirusologii. Kierownik Prof. dr hab. HANNA ROKITA

WYDZIAŁ BIOCHEMII, BIOFIZYKI I BIOTECHNOLOGII Pracownia Genetyki Molekularnej i Wirusologii. Kierownik Prof. dr hab. HANNA ROKITA WYDZIAŁ BIOCHEMII, BIOFIZYKI I BIOTECHNOLOGII Kierownik Prof. dr hab. HANNA ROKITA Kraków, 4 stycznia 2016 r. ul. Gronostajowa 7 30-387 Kraków tel. +48 (12) 664 6337 email:hanna.rokita@uj.edu.pl Recenzja

Bardziej szczegółowo

Co to jest transkryptom? A. Świercz ANALIZA DANYCH WYSOKOPRZEPUSTOWYCH 2

Co to jest transkryptom? A. Świercz ANALIZA DANYCH WYSOKOPRZEPUSTOWYCH 2 ALEKSANDRA ŚWIERCZ Co to jest transkryptom? A. Świercz ANALIZA DANYCH WYSOKOPRZEPUSTOWYCH 2 Ekspresja genów http://genome.wellcome.ac.uk/doc_wtd020757.html A. Świercz ANALIZA DANYCH WYSOKOPRZEPUSTOWYCH

Bardziej szczegółowo

Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych

Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych Zalety w porównaniu z analizą trankryptomu: analiza transkryptomu komórki identyfikacja mrna nie musi jeszcze oznaczać

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne systemy ekspresji genów

Nowoczesne systemy ekspresji genów Nowoczesne systemy ekspresji genów Ekspresja genów w organizmach żywych GEN - pojęcia podstawowe promotor sekwencja kodująca RNA terminator gen Gen - odcinek DNA zawierający zakodowaną informację wystarczającą

Bardziej szczegółowo

Toruń, dnia r.

Toruń, dnia r. dr hab. Dariusz Jan Smoliński Zakład Biologii Komórki Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Toruń, dnia 24.06.2013 r. RECENZJA rozprawy doktorskiej Pana magistra

Bardziej szczegółowo

starszych na półkuli zachodniej. Typową cechą choroby jest heterogenny przebieg

starszych na półkuli zachodniej. Typową cechą choroby jest heterogenny przebieg STRESZCZENIE Przewlekła białaczka limfocytowa (PBL) jest najczęstszą białaczką ludzi starszych na półkuli zachodniej. Typową cechą choroby jest heterogenny przebieg kliniczny, zróżnicowane rokowanie. Etiologia

Bardziej szczegółowo

Konspekt do zajęć z przedmiotu Genetyka dla kierunku Położnictwo dr Anna Skorczyk-Werner Katedra i Zakład Genetyki Medycznej

Konspekt do zajęć z przedmiotu Genetyka dla kierunku Położnictwo dr Anna Skorczyk-Werner Katedra i Zakład Genetyki Medycznej Seminarium 1 część 1 Konspekt do zajęć z przedmiotu Genetyka dla kierunku Położnictwo dr Anna Skorczyk-Werner Katedra i Zakład Genetyki Medycznej Genom człowieka Genomem nazywamy całkowitą ilość DNA jaka

Bardziej szczegółowo

Wykład 14 Biosynteza białek

Wykład 14 Biosynteza białek BIOCHEMIA Kierunek: Technologia Żywności i Żywienie Człowieka semestr III Wykład 14 Biosynteza białek WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA CENTRUM BIOIMMOBILIZACJI I INNOWACYJNYCH MATERIAŁÓW OPAKOWANIOWYCH

Bardziej szczegółowo

Dr. habil. Anna Salek International Bio-Consulting 1 Germany

Dr. habil. Anna Salek International Bio-Consulting 1 Germany 1 2 3 Drożdże są najprostszymi Eukariontami 4 Eucaryota Procaryota 5 6 Informacja genetyczna dla każdej komórki drożdży jest identyczna A zatem każda komórka koduje w DNA wszystkie swoje substancje 7 Przy

Bardziej szczegółowo

października 2013: Elementarz biologii molekularnej. Wykład nr 2 BIOINFORMATYKA rok II

października 2013: Elementarz biologii molekularnej. Wykład nr 2 BIOINFORMATYKA rok II 10 października 2013: Elementarz biologii molekularnej www.bioalgorithms.info Wykład nr 2 BIOINFORMATYKA rok II Komórka: strukturalna i funkcjonalne jednostka organizmu żywego Jądro komórkowe: chroniona

Bardziej szczegółowo

WYNALAZKI BIOTECHNOLOGICZNE W POLSCE. Ewa Waszkowska ekspert UPRP

WYNALAZKI BIOTECHNOLOGICZNE W POLSCE. Ewa Waszkowska ekspert UPRP WYNALAZKI BIOTECHNOLOGICZNE W POLSCE Ewa Waszkowska ekspert UPRP Źródła informacji w biotechnologii projekt SLING Warszawa, 9-10.12.2010 PLAN WYSTĄPIENIA Umocowania prawne Wynalazki biotechnologiczne Statystyka

Bardziej szczegółowo

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY d r i n ż. Magdalena Górnicka Zakład Oceny Żywienia Katedra Żywienia Człowieka WitaminyA, E i C oraz karotenoidy Selen Flawonoidy AKRYLOAMID Powstaje podczas przetwarzania

Bardziej szczegółowo

Wybrane techniki badania białek -proteomika funkcjonalna

Wybrane techniki badania białek -proteomika funkcjonalna Wybrane techniki badania białek -proteomika funkcjonalna Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich (lub prawie wszystkich) białek komórkowych Zalety analizy proteomu w porównaniu z analizą trankryptomu:

Bardziej szczegółowo

Klonowanie molekularne Kurs doskonalący. Zakład Geriatrii i Gerontologii CMKP

Klonowanie molekularne Kurs doskonalący. Zakład Geriatrii i Gerontologii CMKP Klonowanie molekularne Kurs doskonalący Zakład Geriatrii i Gerontologii CMKP Etapy klonowania molekularnego 1. Wybór wektora i organizmu gospodarza Po co klonuję (do namnożenia DNA [czy ma być metylowane

Bardziej szczegółowo

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Karolina Klara Radomska Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Streszczenie Wstęp Ostre białaczki szpikowe (Acute Myeloid Leukemia, AML) to grupa nowotworów mieloidalnych,

Bardziej szczegółowo

Geny, a funkcjonowanie organizmu

Geny, a funkcjonowanie organizmu Geny, a funkcjonowanie organizmu Wprowadzenie do genów letalnych Geny kodują Białka Kwasy rybonukleinowe 1 Geny Występują zwykle w 2 kopiach Kopia pochodząca od matki Kopia pochodząca od ojca Ekspresji

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE DO GENETYKI MOLEKULARNEJ

WPROWADZENIE DO GENETYKI MOLEKULARNEJ WPROWADZENIE DO GENETYKI MOLEKULARNEJ Replikacja organizacja widełek replikacyjnych Transkrypcja i biosynteza białek Operon regulacja ekspresji genów Prowadzący wykład: prof. dr hab. Jarosław Burczyk REPLIKACJA

Bardziej szczegółowo

Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego

Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego Aleksandra Sałagacka Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego Pracownia Biologii Molekularnej i Farmakogenomiki

Bardziej szczegółowo

Mutacje jako źródło różnorodności wewnątrzgatunkowej

Mutacje jako źródło różnorodności wewnątrzgatunkowej Mutacje jako źródło różnorodności wewnątrzgatunkowej Zajęcia terenowe: Zajęcia w klasie: Poziom nauczania oraz odniesienie do podstawy programowej: Liceum IV etap edukacyjny zakres rozszerzony: Różnorodność

Bardziej szczegółowo

Sesja sponsorowana przez Olympus Optical Polska SESJA 8 DIAGNOSTYKA GENETYCZNA. TERAPIA GENOWA WYKŁADY

Sesja sponsorowana przez Olympus Optical Polska SESJA 8 DIAGNOSTYKA GENETYCZNA. TERAPIA GENOWA WYKŁADY Sesja sponsorowana przez Olympus Optical Polska SESJA 8 DIAGNOSTYKA GENETYCZNA. TERAPIA GENOWA WYKŁADY 180 SESJA 8 WYKŁADY W08-01 DIAGNOSTYKA MOLEKULARNA-METODY WYKRYWANIA MUTACJI W GENACH Włodzimierz

Bardziej szczegółowo

Gliwice, 15 września 2016

Gliwice, 15 września 2016 WWW.IO.GLIWICE.PL Gliwice, 15 września 2016 Recenzja rozprawy doktorskiej pani Magdaleny Machowskiej pt. Analiza skuteczności wybranych strategii terapii genowych wpływ jądrowo ukierunkowanej maspiny na

Bardziej szczegółowo

Wirus zapalenia wątroby typu B

Wirus zapalenia wątroby typu B Wirus zapalenia wątroby typu B Kliniczne następstwa zakażenia odsetek procentowy wyzdrowienie przewlekłe zakażenie Noworodki: 10% 90% Dzieci 1 5 lat: 70% 30% Dzieci starsze oraz 90% 5% - 10% Dorośli Choroby

Bardziej szczegółowo

Dr hab. Janusz Matuszyk. Ocena rozprawy doktorskiej. Pani mgr Hanny Baurskiej

Dr hab. Janusz Matuszyk. Ocena rozprawy doktorskiej. Pani mgr Hanny Baurskiej Dr hab. Janusz Matuszyk INSTYTUT IMMUNOLOGII I TERAPII DOŚWIADCZALNEJ im. Ludwika Hirszfelda P OLSKIEJ A K A D E M I I N AUK Centrum Doskonałości: IMMUNE ul. Rudolfa Weigla 12, 53-114 Wrocław tel. (+48-71)

Bardziej szczegółowo

mikrosatelitarne, minisatelitarne i polimorfizm liczby kopii

mikrosatelitarne, minisatelitarne i polimorfizm liczby kopii Zawartość 139371 1. Wstęp zarys historii genetyki, czyli od genetyki klasycznej do genomiki 2. Chromosomy i podziały jądra komórkowego 2.1. Budowa chromosomu 2.2. Barwienie prążkowe chromosomów 2.3. Mitoza

Bardziej szczegółowo

Geny i działania na nich

Geny i działania na nich Metody bioinformatyki Geny i działania na nich prof. dr hab. Jan Mulawka Trzy królestwa w biologii Prokaryota organizmy, których komórki nie zawierają jądra, np. bakterie Eukaryota - organizmy, których

Bardziej szczegółowo

Analizy wielkoskalowe w badaniach chromatyny

Analizy wielkoskalowe w badaniach chromatyny Analizy wielkoskalowe w badaniach chromatyny Analizy wielkoskalowe wykorzystujące mikromacierze DNA Genotypowanie: zróżnicowane wewnątrz genów RNA Komórka eukariotyczna Ekspresja genów: Które geny? Poziom

Bardziej szczegółowo

TATA box. Enhancery. CGCG ekson intron ekson intron ekson CZĘŚĆ KODUJĄCA GENU TERMINATOR. Elementy regulatorowe

TATA box. Enhancery. CGCG ekson intron ekson intron ekson CZĘŚĆ KODUJĄCA GENU TERMINATOR. Elementy regulatorowe Promotory genu Promotor bliski leży w odległości do 40 pz od miejsca startu transkrypcji, zawiera kasetę TATA. Kaseta TATA to silnie konserwowana sekwencja TATAAAA, występująca w większości promotorów

Bardziej szczegółowo

Ocena pracy doktorskiej mgr Magdaleny Banaś zatytułowanej: Ochronna rola chemeryny w fizjologii naskórka

Ocena pracy doktorskiej mgr Magdaleny Banaś zatytułowanej: Ochronna rola chemeryny w fizjologii naskórka Profesor Jacek Otlewski Wrocław, 23 lutego 2015 r. Ocena pracy doktorskiej mgr Magdaleny Banaś zatytułowanej: Ochronna rola chemeryny w fizjologii naskórka Rozprawa doktorska mgr Magdaleny Banaś dotyczy

Bardziej szczegółowo

Możliwości współczesnej inżynierii genetycznej w obszarze biotechnologii

Możliwości współczesnej inżynierii genetycznej w obszarze biotechnologii Możliwości współczesnej inżynierii genetycznej w obszarze biotechnologii 1. Technologia rekombinowanego DNA jest podstawą uzyskiwania genetycznie zmodyfikowanych organizmów 2. Medycyna i ochrona zdrowia

Bardziej szczegółowo

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000 Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Korzystny wpływ skryningu na zmniejszenie umieralności z powodu raka

Bardziej szczegółowo

Zawartość. Wstęp 1. Historia wirusologii. 2. Klasyfikacja wirusów

Zawartość. Wstęp 1. Historia wirusologii. 2. Klasyfikacja wirusów Zawartość 139585 Wstęp 1. Historia wirusologii 2. Klasyfikacja wirusów 3. Struktura cząstek wirusowych 3.1. Metody określania struktury cząstek wirusowych 3.2. Budowa cząstek wirusowych o strukturze helikalnej

Bardziej szczegółowo

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska Dane mikromacierzowe Mateusz Markowicz Marta Stańska Mikromacierz Mikromacierz DNA (ang. DNA microarray) to szklana lub plastikowa płytka (o maksymalnych wymiarach 2,5 cm x 7,5 cm) z naniesionymi w regularnych

Bardziej szczegółowo

Rozwój metod dozymetrii biologicznej oraz biofizycznych markerów i indykatorów wpływu promieniowania na organizmy żywe

Rozwój metod dozymetrii biologicznej oraz biofizycznych markerów i indykatorów wpływu promieniowania na organizmy żywe Rozwój metod dozymetrii biologicznej oraz biofizycznych markerów i indykatorów wpływu promieniowania na organizmy żywe Marcin Kruszewski Centrum Radiobiologii i Dozymetrii Biologicznej Instytut Chemii

Bardziej szczegółowo

Disruption of c-mos causes parthenogenetic develepment of unfertilized mouse eggs. W.H Colledge, M.B.L. Carlton, G.B. Udy & M.J.

Disruption of c-mos causes parthenogenetic develepment of unfertilized mouse eggs. W.H Colledge, M.B.L. Carlton, G.B. Udy & M.J. Disruption of c-mos causes parthenogenetic develepment of unfertilized mouse eggs. W.H Colledge, M.B.L. Carlton, G.B. Udy & M.J.Evans Partenogeneza-dzieworództwo, to sposób rozmnażania polegający na rozwoju

Bardziej szczegółowo

Inwestycja w przyszłość czyli znaczenie ochrony własności przemysłowej dla współczesnej biotechnologii

Inwestycja w przyszłość czyli znaczenie ochrony własności przemysłowej dla współczesnej biotechnologii Inwestycja w przyszłość czyli znaczenie ochrony własności przemysłowej dla współczesnej biotechnologii Zdolność patentowa wynalazków biotechnologicznych dr Małgorzata Kozłowska Ekspert w UPRP dr Ewa Waszkowska

Bardziej szczegółowo

TECHNIKI ANALIZY RNA TECHNIKI ANALIZY RNA TECHNIKI ANALIZY RNA

TECHNIKI ANALIZY RNA TECHNIKI ANALIZY RNA TECHNIKI ANALIZY RNA DNA 28SRNA 18/16S RNA 5SRNA mrna Ilościowa analiza mrna aktywność genów w zależności od wybranych czynników: o rodzaju tkanki o rodzaju czynnika zewnętrznego o rodzaju upośledzenia szlaku metabolicznego

Bardziej szczegółowo

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Badania epidemiologiczne i eksperymentalne nie budzą wątpliwości spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko rozwoju wielu nowotworów złośliwych, zwłaszcza

Bardziej szczegółowo

Inwestycja w przyszłość czyli znaczenie ochrony własności przemysłowej dla współczesnej biotechnologii

Inwestycja w przyszłość czyli znaczenie ochrony własności przemysłowej dla współczesnej biotechnologii Inwestycja w przyszłość czyli znaczenie ochrony własności przemysłowej dla współczesnej biotechnologii Zdolność patentowa wynalazków biotechnologicznych aspekty praktyczne dr Małgorzata Kozłowska Ekspert

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 9

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 9 Załącznik nr 9 Nazwa programu: do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) ICD 10 grupa rozpoznań obejmująca nowotwory

Bardziej szczegółowo

Immunologia komórkowa

Immunologia komórkowa Immunologia komórkowa ocena immunofenotypu komórek Mariusz Kaczmarek Immunofenotyp Definicja I Charakterystyczny zbiór antygenów stanowiących elementy różnych struktur komórki, związany z jej różnicowaniem,

Bardziej szczegółowo

Drożdżowe systemy ekspresyjne

Drożdżowe systemy ekspresyjne Drożdże Drożdżowe systemy ekspresyjne Zalety: możliwość uzyskania dużej biomasy modyfikacje postranslacyjne eksprymowanych białek transport eksprymowanych białek do pożywki Duża biomasa W przypadku hodowli

Bardziej szczegółowo

Inżynieria genetyczna- 6 ECTS. Inżynieria genetyczna. Podstawowe pojęcia Część II Klonowanie ekspresyjne Od genu do białka

Inżynieria genetyczna- 6 ECTS. Inżynieria genetyczna. Podstawowe pojęcia Część II Klonowanie ekspresyjne Od genu do białka Inżynieria genetyczna- 6 ECTS Część I Badanie ekspresji genów Podstawy klonowania i różnicowania transformantów Kolokwium (14pkt) Część II Klonowanie ekspresyjne Od genu do białka Kolokwium (26pkt) EGZAMIN

Bardziej szczegółowo

Sylabus Biologia molekularna

Sylabus Biologia molekularna Sylabus Biologia molekularna 1. Metryczka Nazwa Wydziału Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej Program kształcenia Farmacja, jednolite studia magisterskie, forma studiów: stacjonarne

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ BIOCHEMII, BIOFIZYKI I BIOTECHNOLOGII PRACOWNIA GENETYKI MOLEKULARNEJ I WIRUSOLOGII

WYDZIAŁ BIOCHEMII, BIOFIZYKI I BIOTECHNOLOGII PRACOWNIA GENETYKI MOLEKULARNEJ I WIRUSOLOGII UNIWERSYTET JAGIELLOŃSKI W KRAKOWIE WYDZIAŁ BIOCHEMII, BIOFIZYKI I BIOTECHNOLOGII PRACOWNIA GENETYKI MOLEKULARNEJ I WIRUSOLOGII KIEROWNIK PROF. DR HAB. HANNA ROKITA 12 marca 2012 r. Recenzja pracy doktorskiej

Bardziej szczegółowo

TERAPIA GENOWA. dr Marta Żebrowska

TERAPIA GENOWA. dr Marta Żebrowska TERAPIA GENOWA dr Marta Żebrowska Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki, Zakładu Biochemii Farmaceutycznej, Uniwersytetu Medycznego w Łodzi Źródło zdjęcia: httpblog.ebdna.plindex.phpjednoznajwiekszychzagrozenludzkosciwciazniepokonane

Bardziej szczegółowo

INICJACJA ELONGACJA TERMINACJA

INICJACJA ELONGACJA TERMINACJA INICJACJA ELONGACJA TERMINACJA 2007 by National Academy of Sciences Kornberg R D PNAS 2007;104:12955-12961 Struktura chromatyny pozwala na różny sposób odczytania informacji zawartej w DNA. Możliwe staje

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 8

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 8 Załącznik nr 8 Nazwa programu: do Zarządzenia 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) ICD 10 grupa rozpoznań obejmująca nowotwory

Bardziej szczegółowo

C Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów. Ocena rozprawy doktorskiej mgr. Łukasza Skalniaka

C Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów. Ocena rozprawy doktorskiej mgr. Łukasza Skalniaka C Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów O Centrum Onkologii - Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Gliwicach ul. Wybrzeże Armii Krajowej 15, 44-101 Gliwice; tel. 32

Bardziej szczegółowo

WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY

WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY WYDZIAŁ LEKARSKO-DENTYSTYCZNY KATEDRA PROTETYKI STOMATOLOGICZNEJ ANALIZA ZMIAN WARTOŚCI SIŁY RETENCJI W TRÓJELEMENTOWYCH UKŁADACH KORON TELESKOPOWYCH Rozprawa na stopień

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka zakażeń EBV

Diagnostyka zakażeń EBV Diagnostyka zakażeń EBV Jakie wyróżniamy główne konsekwencje kliniczne zakażenia EBV: 1) Mononukleoza zakaźna 2) Chłoniak Burkitta 3) Potransplantacyjny zespół limfoproliferacyjny Jakie są charakterystyczne

Bardziej szczegółowo

Kiedy lekarz powinien decydować o wyborze terapii oraz klinicznej ocenie korzyści do ryzyka stosowania leków biologicznych lub biopodobnych?

Kiedy lekarz powinien decydować o wyborze terapii oraz klinicznej ocenie korzyści do ryzyka stosowania leków biologicznych lub biopodobnych? Kiedy lekarz powinien decydować o wyborze terapii oraz klinicznej ocenie korzyści do ryzyka stosowania leków biologicznych lub biopodobnych? prof. dr hab. med.. Piotr Fiedor Warszawski Uniwersytet Medyczny

Bardziej szczegółowo

ROZPRAWA DOKTORSKA STRESZCZENIE

ROZPRAWA DOKTORSKA STRESZCZENIE Uniwersytet Medyczny w Lublinie Katedra i Zakład Patomorfologii Klinicznej ROZPRAWA DOKTORSKA STRESZCZENIE Lek. Joanna Irla-Miduch WERYFIKACJA HISTOPATOLOGICZNA I OCENA EKSPRESJI BIAŁKA p16 INK4A ORAZ

Bardziej szczegółowo

Ocena rozprawy doktorskiej mgr Sudipta Das

Ocena rozprawy doktorskiej mgr Sudipta Das C Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów O Centrum Onkologii - Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Gliwicach ul. Wybrzeże Armii Krajowej 15, 44-101 Gliwice; tel. 32

Bardziej szczegółowo

Układ pracy. Wstęp i cel pracy. Wyniki. 1. Ekspresja i supresja Peroksyredoksyny III w stabilnie transfekowanej. linii komórkowej RINm5F

Układ pracy. Wstęp i cel pracy. Wyniki. 1. Ekspresja i supresja Peroksyredoksyny III w stabilnie transfekowanej. linii komórkowej RINm5F The influence of an altered Prx III-expression to RINm5F cells Marta Michalska Praca magisterska wykonana W Zakładzie Medycyny Molekularnej Katedry Biochemii Klinicznej Akademii Medycznej w Gdańsku Przy

Bardziej szczegółowo

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Genetyka ogólna wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Uniwersytet Warszawski Wydział Biologii andw@ibb.waw.pl http://arete.ibb.waw.pl/private/genetyka/ Wykład 4 Jak działają geny?

Bardziej szczegółowo

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Pulmonologia 2015, PAP, Warszawa, 26 maja 2015 1 Epidemiologia raka płuca w Polsce Pierwszy nowotwór w Polsce pod względem umieralności. Tendencja

Bardziej szczegółowo

144010 HCR-APOB Analiza. Wykrycie charakterystycznych mutacji genu APOB warunkujących występowanie hipercholesterolemii rodzinnej.

144010 HCR-APOB Analiza. Wykrycie charakterystycznych mutacji genu APOB warunkujących występowanie hipercholesterolemii rodzinnej. Badany Gen Literatura OMIM TM Gen Jednostka chorobowa Literatura OMIM TM Jednostka chorobowa Oznaczenie testu Opis/cel badania Zakres analizy Czas analizy Materiał [dni biologiczny roboczy ch] APOB 7730

Bardziej szczegółowo

Zaoczne Liceum Ogólnokształcące Pegaz

Zaoczne Liceum Ogólnokształcące Pegaz WYMAGANIA EGZAMINACYJNE ROK SZKOLNY 2015/2016 Semestr jesienny TYP SZKOŁY: liceum ogólnokształcące PRZEDMIOT: biologia SEMESTR: II LICZBA GODZIN W SEMESTRZE: 15 PROGRAM NAUCZANIA: Program nauczania biologii

Bardziej szczegółowo

Rola starzenia komórkowego w kancerogenezie i terapii przeciwnowotworowej

Rola starzenia komórkowego w kancerogenezie i terapii przeciwnowotworowej Rola starzenia komórkowego w kancerogenezie i terapii przeciwnowotworowej Grażyna Mosieniak Anna Strzeszewska Pracownia Molekularnych Podstaw Starzenia, Instytut Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego

Bardziej szczegółowo

leczenia personalizowanego

leczenia personalizowanego Diagnostyka molekularna jako podstawa leczenia personalizowanego Dorota Nowakowska Poradnia Genetyczna CO-I Warszawa medycyna personalizowana Definicja wg Polskiej Koalicji Medycyny Personalizowanej: Kluczowe

Bardziej szczegółowo

Biologia molekularna

Biologia molekularna Biologia molekularna 1. Metryczka Nazwa Wydziału Program kształcenia Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej Analityka Medyczna, studia jednolite magisterskie, studia stacjonarne i niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE KATEDRA I KLINIKA REUMATOLOGII I UKŁADOWYCH CHORÓB TKANKI ŁĄCZNEJ PRACA DOKTORSKA.

UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE KATEDRA I KLINIKA REUMATOLOGII I UKŁADOWYCH CHORÓB TKANKI ŁĄCZNEJ PRACA DOKTORSKA. UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE KATEDRA I KLINIKA REUMATOLOGII I UKŁADOWYCH CHORÓB TKANKI ŁĄCZNEJ PRACA DOKTORSKA Małgorzata Biskup Czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego u chorych na reumatoidalne zapalenie

Bardziej szczegółowo

Z A P Y T A N I E O F E R T O W E

Z A P Y T A N I E O F E R T O W E Kraków, dn. 19.09.2017 Z A P Y T A N I E O F E R T O W E 12 09 2017 A na zakup odczynników biologicznych w ramach projektu pn. Opracowanie platformy badań in vitro dla biopodobnych przeciwciał o działaniu

Bardziej szczegółowo

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie Sekwencyjność występowania zaburzeń molekularnych w niedrobnokomórkowym raku płuca

Bardziej szczegółowo

Generator testów Bioinformatyka wer / 0 Strona: 1

Generator testów Bioinformatyka wer / 0 Strona: 1 Przedmiot: Nazwa przedmiotu Nazwa testu: Bioinformatyka wer. 1.0.6 Nr testu 0 Klasa: V zaoczne WNB UZ Odpowiedzi zaznaczamy TYLKO w tabeli! 1. Analiza porównawcza białek zwykle zaczyna się na badaniach

Bardziej szczegółowo

Badanie funkcji genu

Badanie funkcji genu Badanie funkcji genu Funkcję genu można zbadać różnymi sposobami Przypadkowa analizy funkcji genu MUTACJA FENOTYP GEN Strategia ukierunkowanej analizy funkcji genu GEN 1. wprowadzenie mutacji w genie 2.

Bardziej szczegółowo

Zgodnie z tzw. modelem interpunkcji trna, cząsteczki mt-trna wyznaczają miejsca

Zgodnie z tzw. modelem interpunkcji trna, cząsteczki mt-trna wyznaczają miejsca Tytuł pracy: Autor: Promotor rozprawy: Recenzenci: Funkcje białek ELAC2 i SUV3 u ssaków i ryb Danio rerio. Praca doktorska wykonana w Instytucie Genetyki i Biotechnologii, Wydział Biologii UW Lien Brzeźniak

Bardziej szczegółowo

LEKI CHEMICZNE A LEKI BIOLOGICZNE

LEKI CHEMICZNE A LEKI BIOLOGICZNE LEKI CHEMICZNE A LEKI BIOLOGICZNE PRODUKT LECZNICZY - DEFINICJA Art. 2 pkt.32 Ustawy - Prawo farmaceutyczne Substancja lub mieszanina substancji, przedstawiana jako posiadająca właściwości: zapobiegania

Bardziej szczegółowo

Bezpośrednia embriogeneza somatyczna

Bezpośrednia embriogeneza somatyczna Bezpośrednia embriogeneza somatyczna Zarodki somatyczne formują się bezpośrednio tylko z tych komórek roślinnych, które są kompetentne już w momencie izolowania z rośliny macierzystej, czyli z proembriogenicznie

Bardziej szczegółowo

Adam Dawidowski Klasa III b. mgr Beata Ulczyńska

Adam Dawidowski Klasa III b. mgr Beata Ulczyńska Adam Dawidowski Klasa III b (autor) mgr Beata Ulczyńska (opiekun) BADANIE WPŁYWU GENU orf654 Z OPERONU mboii NA ZJAWISKO PRZESUNIĘCIA RAMKI ODCZYTU TRANSLACJI -1 W ZMUTOWANYM GENIE mboiim2δ I Akademickie

Bardziej szczegółowo

TRANSKRYPCJA - I etap ekspresji genów

TRANSKRYPCJA - I etap ekspresji genów Eksparesja genów TRANSKRYPCJA - I etap ekspresji genów Przepisywanie informacji genetycznej z makrocząsteczki DNA na mniejsze i bardziej funkcjonalne cząsteczki pre-mrna Polimeraza RNA ETAP I Inicjacja

Bardziej szczegółowo

OCENA Rozprawy doktorskiej mgr Aksany Varabyovej Biogeneza dysmutazy ponadtlenkowej 1 w mitochondrialnej przestrzeni międzybłonowej

OCENA Rozprawy doktorskiej mgr Aksany Varabyovej Biogeneza dysmutazy ponadtlenkowej 1 w mitochondrialnej przestrzeni międzybłonowej prof. dr hab. Barbara Zabłocka Pracownia Biologii Molekularnej Instytut Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. M. Mossakowskiego PAN ul. Pawińskiego 5, 02-106 Warszawa tel: 22-60 86 486 e-mail: bzablocka@imdik.pan.pl

Bardziej szczegółowo

Drożdże piekarskie jako organizm modelowy w genetyce

Drożdże piekarskie jako organizm modelowy w genetyce Drożdże piekarskie jako organizm modelowy w genetyce W dobie nowoczesnych, szybko rozwijających się metod sekwencjonowania DNA, naukowcy bez problemu potrafią zidentyfikować kolejność par nukleotydowych

Bardziej szczegółowo

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Genetyka ogólna wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Uniwersytet Warszawski Wydział Biologii andw@ibb.waw.pl http://arete.ibb.waw.pl/private/genetyka/ Wykład 5 Droga od genu do

Bardziej szczegółowo

OFERTA BADAŃ GENETYCZNYCH

OFERTA BADAŃ GENETYCZNYCH OFERTA BADAŃ GENETYCZNYCH Obowiązuje od stycznia 2014 ONKOLOGIA Załącznik nr 4 Kod badania Jednostka chorobowa Opis badania Materiał do badań Cena ONK-001 Genetyczna do raka piersi - panel Analiza mutacji

Bardziej szczegółowo

TRANSLACJA II etap ekspresji genów

TRANSLACJA II etap ekspresji genów TRANSLACJA II etap ekspresji genów Tłumaczenie informacji genetycznej zawartej w mrna (po transkrypcji z DNA) na aminokwasy budujące konkretne białko. trna Operon (wg. Jacob i Monod) Zgrupowane w jednym

Bardziej szczegółowo

Dr hab. n. med. Paweł Blecharz

Dr hab. n. med. Paweł Blecharz BRCA1 zależny rak piersi i jajnika odmienności diagnostyczne i kliniczne (BRCA1 dependent breast and ovarian cancer clinical and diagnostic diversities) Paweł Blecharz Dr hab. n. med. Paweł Blecharz Dr

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KONFERENCJI. Perspektywy w onkologii molekularnej II zjazd Centrum Onkologii- Instytutu im. Marii Skłodowskiej-Curie

PROGRAM KONFERENCJI. Perspektywy w onkologii molekularnej II zjazd Centrum Onkologii- Instytutu im. Marii Skłodowskiej-Curie PROGRAM KONFERENCJI Perspektywy w onkologii molekularnej II zjazd Centrum Onkologii- Instytutu im. Marii Skłodowskiej-Curie 4 kwietnia 2017 9.30-10.00 Rejestracja i kawa 10.00-10.10 Dyrektor COI - Prof.

Bardziej szczegółowo

Walidacja elementów systemów sterowania związanych z bezpieczeństwem jako krok do zapewnienia bezpieczeństwa użytkowania maszyn

Walidacja elementów systemów sterowania związanych z bezpieczeństwem jako krok do zapewnienia bezpieczeństwa użytkowania maszyn Walidacja elementów systemów sterowania związanych z bezpieczeństwem jako krok do zapewnienia bezpieczeństwa użytkowania maszyn mgr inż. Tomasz Strawiński Zakład Techniki Bezpieczeństwa CIOP - PIB Walidacja

Bardziej szczegółowo

Agenda: Wynalazek jako własnośd intelektualna. Co może byd wynalazkiem. Wynalazek biotechnologiczny. Ochrona patentowa

Agenda: Wynalazek jako własnośd intelektualna. Co może byd wynalazkiem. Wynalazek biotechnologiczny. Ochrona patentowa dr Bartosz Walter Agenda: Wynalazek jako własnośd intelektualna Co może byd wynalazkiem Wynalazek biotechnologiczny Ochrona patentowa Procedura zgłoszenia patentowego Gdzie, kiedy i jak warto patentowad

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU Czy priony zawsze są szkodliwe? SPIS TREŚCI: Wprowadzenie. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca. Karty pracy. 1.

Bardziej szczegółowo

Cykl komórkowy i nowotwory. Materiały dydaktyczne współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.

Cykl komórkowy i nowotwory. Materiały dydaktyczne współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Cykl komórkowy i nowotwory Materiały dydaktyczne współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Kilka podstawowych informacji Komórki wielokomórkowego organizmu

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU Transkrypcja RNA

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU Transkrypcja RNA SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU Transkrypcja RNA SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca. III. Karty pracy. 1. Karta

Bardziej szczegółowo

Wykład 5. Remodeling chromatyny

Wykład 5. Remodeling chromatyny Wykład 5 Remodeling chromatyny 1 Plan wykładu: 1. Przebudowa chromatyny 2. Struktura, funkcje oraz mechanizm działania kompleksów remodelujących chromatynę 3. Charakterystyka kompleksów typu SWI/SNF 4.

Bardziej szczegółowo

Gdzie chirurg nie może - - tam wirusy pośle. czyli o przeciwnowotworowych terapiach wirusowych

Gdzie chirurg nie może - - tam wirusy pośle. czyli o przeciwnowotworowych terapiach wirusowych Gdzie chirurg nie może - - tam wirusy pośle czyli o przeciwnowotworowych terapiach wirusowych Wirusy zwiększające ryzyko rozwoju nowotworów HBV EBV HCV HTLV HPV HHV-8 Zmniejszenie liczby zgonów spowodowanych

Bardziej szczegółowo

SPOSÓB PRZEDSTAWIANIA DOKUMENTACJI DOŁĄCZANEJ DO WNIOSKU O DOPUSZCZENIE DO OBROTU PRODUKTU LECZNICZEGO WETERYNARYJNEGO IMMUNOLOGICZNEGO

SPOSÓB PRZEDSTAWIANIA DOKUMENTACJI DOŁĄCZANEJ DO WNIOSKU O DOPUSZCZENIE DO OBROTU PRODUKTU LECZNICZEGO WETERYNARYJNEGO IMMUNOLOGICZNEGO Załącznik nr 2 SPOSÓB PRZEDSTAWIANIA DOKUMENTACJI DOŁĄCZANEJ DO WNIOSKU O DOPUSZCZENIE DO OBROTU PRODUKTU LECZNICZEGO WETERYNARYJNEGO IMMUNOLOGICZNEGO CZĘŚĆ I - STRESZCZENIE DOKUMENTACJI I A IB I B 1 I

Bardziej szczegółowo

Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym

Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym mgr Magdalena Brzeskwiniewicz Promotor: Prof. dr hab. n. med. Janusz Limon Katedra i Zakład Biologii i Genetyki Gdański Uniwersytet Medyczny

Bardziej szczegółowo

Analizy DNA in silico - czyli czego można szukać i co można znaleźć w sekwencjach nukleotydowych???

Analizy DNA in silico - czyli czego można szukać i co można znaleźć w sekwencjach nukleotydowych??? Analizy DNA in silico - czyli czego można szukać i co można znaleźć w sekwencjach nukleotydowych??? Alfabet kwasów nukleinowych jest stosunkowo ubogi!!! Dla sekwencji DNA (RNA) stosuje się zasadniczo*

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU. Czym są choroby prionowe?

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU. Czym są choroby prionowe? SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU Czym są choroby prionowe? SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca. III. Karty pracy.

Bardziej szczegółowo

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Barbara Radecka Opolskie Centrum Onkologii Amadeo Modigliani (1884-1920) 1 Młode chore Kto to taki??? Daniel Gerhartz (1965-) 2 3 Grupy wiekowe

Bardziej szczegółowo