PRZYCZYNY PRACY NIEREJESTROWANEJ W POLSCE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PRZYCZYNY PRACY NIEREJESTROWANEJ W POLSCE"

Transkrypt

1

2 PRZYCZYNY PRACY NIEREJESTROWANEJ W POLSCE Raport przygotowano na zlecenie Departamentu Rynku Pracy Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach projektu Przyczyny pracy nierejestrowanej, jej skala, charakter i skutki społeczne współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego, Działanie 1.1, schemat a) Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich Zawarte w tej publikacji poglądy i konkluzje wyrażają opinię autorów i nie muszą odzwierciedlać oficjalnego stanowiska Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej

3 PRZYCZYNY PRACY NIEREJESTROWANEJ W POLSCE Redakcja naukowa Marek Bednarski Elżbieta Kryńska Krzysztof Pater Mateusz Walewski Warszawa

4 Recenzent: Prof. zw. dr hab. Zenon Wiśniewski Redaktorzy naukowi: Marek Bednarski, Elżbieta Kryńska, Krzysztof Pater, Mateusz Walewski Wykonawcy projektu: Instytut Pracy i Spraw Socjalnych Centrum Badania Opinii Społecznej (CBOS) CASE Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych Millward-Brown SMG/KRC Koordynacja projektu: Departament Rynku Pracy Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej ul. Tamka 1, Warszawa Redakcja: Jadwiga Dreger Projekt okładki: Luiza Patrycja Daab Redakcja techniczna: Daria Szatkowska Skład komputerowy: Janina Copyright by Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa 2008 ISBN Druk: Matrix s.c. Nowa Iwiczna, 18,5 ark. wyd., nakład 300 egz. 3

5 Redaktorzy naukowi: Elżbieta Kryńska Część I Marek Bednarski Część II Mateusz Walewski Część II Krzysztof Pater Część III Autorzy: Wstęp Krzysztof Pater Część I Stanisław Cichocki pkt. 1; 2; 3; 4 Mieczysław Kabaj pkt. 1; 2; 4 Izabela Marcinkowska pkt. 1; 2; 3; 4 Friedrich Schneider pkt. 1; 2; 3 Kamil Styczyński pkt. 1; 2; 3; 4 Część II Marek Bednarski pkt ; ; 4.1.1; 4.1.2; 6 Michał Boni pkt ; 3.2.6; 4.2.6; 5.2 Stanisław Cichocki pkt ; 3.2.6; 4.2.1; 4.2.2; 4.2.3; Mikołaj Czajkowski pkt ; 3.2.6; 4.2.1; 4.2.4; Kazimierz W. Frieske pkt ; Anna Giza-Poleszczuk pkt ; 3.2.3; 3.2.4; 3.2.6; 4.2.1; Mieczysław Kabaj pkt. 5.1 Joanna Konieczna pkt ; 3.2.5; 3.2.6; 4.2.1; 4.2.2; 4.2.3; Elżbieta Kryńska pkt ; Joanna Mirosław pkt. 2 Anna Myślińska pkt. 1; 4.1.3; Wojciech Paczyński pkt ; 3.2.6; 4.2.1; 4.2.2; 4.2.3; Bartłomiej Piotrowski pkt ; 3.2.6; 4.2.1; 4.2.6; 5.2 Jan Poleszczuk pkt ; 3.2.3; 3.2.6; 4.2.1; Iwona Poliwczak pkt ; Magdalena Rokicka pkt ; 3.2.6; 4.2.1; 4.2.2; 4.2.3; 4.2.5; Wiktor Rutkowski pkt ; 3.1.2; 4.1.1; Halina Sobocka-Szczapa pkt ; Mateusz Walewski pkt ; 3.2.2; 3.2.3; 3.2.6; 4.2.1; Zespół CASE pkt ; 3.2.6; 4.2.1; Część III Michał Boni pkt. 2.1 Mieczysław Kabaj pkt. 1 Joanna Mirosław pkt. 1 Krzysztof Pater pkt. 3 Bartłomiej Piotrowski pkt. 2.1 Iwona Poliwczak pkt Halina Sobocka-Szczapa pkt ; 2.2.2; 2.2.4;

6 SPIS TREŚCI WSTĘP...9 Część I ZATRUDNIENIE NIEREJESTROWANE JAKO ZJAWISKO SPOŁECZNO-EKONOMICZNE 1. Interpretacja pojęć kluczowych Szara strefa gospodarki Kategorie nierejestrowanej działalności gospodarczej Zatrudnienie nierejestrowane i jego miejsce w karierze zawodowej Perspektywa teoretyczna w świetle literatury krajowej i zagranicznej Geneza i ewolucja badań szarej strefy Szara strefa w różnych regionach i krajach świata Obraz globalny Zatrudnienie w szarej strefie w wybranych regionach i krajach Struktura pracujących w szarej strefie Główne przyczyny istnienia szarej strefy Obciążenia podatkami i składkami na ubezpieczenie społeczne Intensywność uregulowań prawnych Usługi sektora publicznego Podsumowanie głównych przyczyn istnienia szarej strefy Szara strefa a korupcja Makroekonomiczne czynniki determinujące szarą strefę wyniki badań w krajach Unii Europejskiej Podatki i bezrobocie Koszty pracy Poziom rozwoju gospodarczego Uwagi końcowe Szara strefa gospodarki w 25 państwach w okresie przejściowym Wyniki ekonometryczne Wielkość szarej strefy gospodarczej w 25 krajach znajdujących się w okresie przejściowym w latach 1999/ / Podsumowanie i wnioski Analiza kosztów i korzyści zatrudnienia nierejestrowanego (cost-benefits analysis) Metodologiczna specyfika badań Metody bezpośrednie Metody ankietowe Metoda kontroli fiskalnej Podsumowanie Metody pośrednie Różnica między statystyką wydatków krajowych a statystyką dochodu

7 Różnica między oficjalną a rzeczywistą siłą roboczą Metoda transakcyjna Metoda popytu na pieniądz Analiza fizycznego zużycia energii elektrycznej Metoda modelu Podsumowanie krytyczne i wniosek końcowy Wyniki dotychczasowych analiz dla Polski Badania i szacunki przeprowadzane przez Główny Urząd Statystyczny Szacunki zatrudnienia nierejestrowanego w Polsce Główne powody podejmowania pracy nierejestrowanej Pracownicy podejmujący pracę nierejestrowaną według rodzajów zajęć Czasowy i doraźny charakter pracy nierejestrowanej Sezonowość pracy nierejestrowanej Praca nierejestrowana główna i dodatkowa Poziom i zróżnicowanie dochodów w szarej strefie Pracodawcy Badania prowadzone w innych ośrodkach badawczych Podsumowanie Bibliografia Część II ZATRUDNIENIE NIEREJESTROWANE W ŚWIETLE BADAŃ WŁASNYCH 1. Szacunki szarej strefy przy wykorzystaniu metod pośrednich Uwagi wstępne Zastosowana metodologia Dane statystyczne Specyfikacja modelu Wyniki estymacji Dyskusja wyników Interpretacja parametrów i statystyk Szacowanie rozmiaru gospodarki nieoficjalnej Praca nierejestrowana w świetle badań jakościowych Uwagi wstępne Motywacje decyzji o nierejestrowaniu pracownika Motyw finansowy Unikanie barier administracyjnych Minimalizacja ryzyka związanego z zatrudnieniem nierejestrowanym Zabezpieczanie się przed skutkami kontroli Państwowej Inspekcji Pracy lub Urzędu Pracy Zabezpieczanie się przed ryzykiem wypadku w pracy Zabezpieczanie się przed niewłaściwym wykonaniem pracy Ryzyko roszczeń ze strony pracownika Zatrudnienie nierejestrowane od strony pracowników Badania IPiSS Metodologia i charakterystyka badanej zbiorowości Pracownicy nierejestrowani

8 Postawy wobec pracy nierejestrowanej. Poza oficjalnym ładem pracy świat zobowiązań wzajemnych Podsumowanie Badania CASE Metodologia i charakterystyka badanej zbiorowości Rozmiar i struktura zatrudnienia nierejestrowanego Mechanizm zatrudnienia w szarej strefie Praca nierejestrowana w opiniach pracowników Cudzoziemcy w szarej strefie Podsumowanie Zatrudnienie nierejestrowane od strony pracodawców Badania IPiSS Metodologia i charakterystyka badanej zbiorowości Gospodarstwa domowe jako pracodawcy Zatrudnienie nierejestrowane w podmiotach gospodarczych Podsumowanie Badania CASE Metodologia i charakterystyka badanej zbiorowości Charakterystyka zatrudnienia nierejestrowanego Opinie pracodawców na temat przyczyn zjawiska Analiza preferencji przedsiębiorców wobec zatrudnienia nierejestrowanego Szara strefa rzeczywiste oferty wyniki badania Mystery Shopper Podsumowanie Praca nierejestrowane w opinii służb publicznych Badania IPiSS Metodologia i charakterystyka badanej zbiorowości Zjawisko pracy nierejstrowanej w opinii pracowników służb publicznych Podsumowanie Badania CASE Metodologia i charakterystyka badanej zbiorowości Przeciwdziałanie nierejestrowanemu zatrudnieniu w opinii pracowników instytucji kontrolujących Podsumowanie Wnioski z badań empirycznych Część III OGRANICZENIE ZATRUDNIENIA NIEREJESTROWANEGO 1. Doświadczenia międzynarodowe w zwalczaniu zjawiska pracy nierejestrowanej Praca nierejestrowana w programie Międzynarodowej Organizacji Pracy Wprowadzenie Instrumenty prawne zalecane przez Międzynarodową Organizację Pracy Ochrona zabezpieczenia społecznego w sektorze nieformalnym Wzmocnienie reprezentacji interesów pracowników nierejestrowanych OECD wobec szarej strefy Stanowisko OECD Metody przeciwdziałania szarej strefie

9 1.3. Rola Unii Europejskiej w przeciwdziałaniu pracy nierejestrowanej Wymóg informowania pracowników o warunkach zatrudnienia Konieczność dostosowania polityki w zakresie szarej strefy do konkretnych warunków społeczno-ekonomicznych Przekształcenie pracy niedeklarowanej w regularne zatrudnienie Zasięg problemu i jego przyczyny Czynniki sprzyjające pracy nierejestrowanej Opcje polityki Szara strefa a nielegalna imigracja Rekomendacje Komisji Europejskiej (European Commission 2004) W kierunku dobrej łączonej polityki (policy mix) Rola polskich instytucji kontrolnych Uwarunkowania prawno-organizacyjne instytucji zajmujących się kontrolą nierejestrowanego zatrudnienia w Polsce Państwowa Inspekcja Pracy Inne instytucje kontrolujące Podsumowanie Kontrola zjawisk pracy nierejestrowanej przez polską administrację publiczną Wprowadzenie Analizy wyników kontroli legalności zatrudnienia przeprowadzanej przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Wykonywanie pracy nielegalnej przez cudzoziemców Działania Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie kontroli legalności zatrudnienia Analiza materiałów źródłowych Ministerstwa Finansów Rekomendacje Uwagi wstępne Zachęty finansowe Usprawnienia organizacyjno-administracyjne Uelastycznienie stosunków pracy Indywidualna pomoc dla pracowników nierejestrowanych Kampanie informacyjno-edukacyjne Wzmocnienie systemu kontroli Bibliografia

10 WSTĘP W ocenie zjawiska pracy nierejestrowanej przeważa kontekst negatywny. Praca w szarej strefie gospodarki przynosi wiele strat, zarówno w skali makroekonomicznej i makrospołecznej, jak również w skali mikroekonomicznej i mikrospołecznej. Z punktu widzenia makroekonomicznego praca nierejestrowana nie stanowi źródła podatków dochodowych, co w warunkach polskich bezpośrednio ogranicza możliwości zmniejszania deficytu budżetowego, a na poziomie lokalnym, dokąd trafia część wpływów z podatku dochodowego od osób fizycznych, ogranicza możliwości inwestycyjne samorządów. Praca ta nie stanowi także źródła wpływów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tym samym, przy względnej sztywności wydatków tego funduszu, ogranicza możliwości zmniejszania jego deficytu. W wymiarze makrospołecznym pojawia się efekt gapowicza osoby niepłacące podatków mogą korzystać z usług finansowanych ze źródeł budżetowych (np. publicznej edukacji, ochrony zdrowia, dotowanych instytucji kultury). Osoby ukrywające swoje dochody uzyskują także świadczenia społeczne (np. świadczenia rodzinne, dodatki mieszkaniowe, świadczenia z pomocy społecznej), pomimo że ich rzeczywiste dochody kształtują się na poziomie wyższym niż określone dla tych świadczeń progi dochodowe. Przychody, a tym samym wydatki publicznych funduszy (np. Narodowy Fundusz Zdrowia, Fundusz Pracy, Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych), realizujących ważne funkcje społeczne, są ograniczone w stosunku do potencjalnych możliwości. Funkcjonowanie szarej strefy jest też czynnikiem zwiększającym skalę braku respektu dla reguł prawa, będącego współcześnie podstawowym czynnikiem regulującym społeczne zachowania. Z punktu widzenia mikroekonomicznego jest oczywiste, ze utrzymywanie szerokiej skali zjawiska pracy nierejestrowanej stwarza warunki nieuczciwej konkurencji dla legalnie funkcjonujących podmiotów gospodarczych. W konsekwencji, uczciwie działające podmioty gospodarcze, chcąc obniżyć koszty działalności i sprostać konkurencji, są niejako zmuszane do zatrudniania pracowników w sposób nierejestrowany. W wymiarze mikrospołecznym praca nierejestrowana często pozbawia pracownika podstawowych praw określonych w kodeksie pracy oraz innych przepisach prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (np. dotyczących wynagrodzeń, prawa do wypoczynku, w tym urlopu o odpowiedniej długości, bezpiecznych warunków pracy). Pracownicy nierejestrowani są pozbawieni możliwości nabycia uprawnień do świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych (np. prawo do zasiłku 9

11 z tytułu choroby i macierzyństwa, emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy) albo wymiar tych świadczeń jest znacząco ograniczony z uwagi na podejmowanie pracy nierejestrowanej. Także rodzina takiego pracownika, w przypadku jego śmierci, często nie ma prawa do renty rodzinnej czy zasiłku pogrzebowego. W ten sposób zwiększa się zagrożenie ubóstwem takich pracowników w przyszłości. Osoby wykonujące pracę nierejestrowaną są często nieświadome swoich praw lub ich nie egzekwują, w obawie przed utratą tej pracy. Najczęściej nie zdają sobie też sprawy z tego, jak bardzo negatywny wpływ na ich uprawnienia socjalne ma wykonywanie pracy nierejestrowanej. Ograniczenie, a tym bardziej likwidacja szarej strefy zatrudnienia napotykać będzie bariery, tak po stronie pracodawców, jak i pracobiorców. Nie można bowiem pomijać faktu pewnych korzyści podejmowania pracy nierejestrowanej. Z punktu widzenia gospodarki jako całości praca nierejestrowana faktycznie rozszerza rynek pracy, jakkolwiek najczęściej powstają miejsca pracy o niskiej produktywności i niskich wynagrodzeniach, które nie powstałyby w formalnej sferze gospodarki. Zatrudnieni w szarej strefie są również nabywcami towarów i usług, zwiększają zatem popyt konsumpcyjny, przyczyniając się w sposób pośredni do zwiększenia wpływów budżetowych z tytułu podatku VAT, a w pewnym zakresie przyczyniają się do tworzenia nowych miejsc pracy legalnej. Z punktu widzenia pracownika praca nierejestrowana stanowi źródło dochodu, którego brak zwiększałby zagrożenie ubóstwem pracującego i jego rodziny. Dla pewnej grupy pracowników, szczególnie tych o niskich kwalifikacjach, możliwość podjęcia pracy nierejestrowanej jest w praktyce jedyną szansą na własne dochody. Jest bowiem oczywiste, że w obecnym systemie prawnym pewne grupy osób wykonujących pracę nierejestrowaną nie mają żadnych ekonomicznych możliwości jej legalizacji ze względu na wysokie koszty wejścia, spowodowane przede wszystkim minimalnym poziomem obowiązkowej składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Często jest to dla takich pracowników pierwszy krok do samodzielności życiowej, jej podjęcie oznacza bowiem, że źródłem zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych staje się nie tylko szeroko rozumiany system pomocy społecznej, ale także własny wysiłek. Ukrycie dochodów stwarza wielu pracownikom szansę na dostęp do świadczeń socjalnych, których przyznanie jest uzależnione od dochodów. Dla niektórych pracowników brak legalnych dochodów pozwala nie realizować swoich zobowiązań komorniczych, a tym samych znacząco zwiększyć kwotę będącą w ich dyspozycji. Praca nierejestrowana przynosi korzyści także pracodawcom. Najważniejszą z nich są oczywiście niższe koszty pracy. Niekiedy jest to zasadniczy czynnik, mający wpływ na ostateczną decyzję o zatrudnieniu pracownika. Często, ze względu na bariery administracyjne, zatrudnienie nierejestrowane to jedyny sposób na szybkie wykonanie pracy przez pozyskanego na krótki okres pracownika, zmniejsza także ryzyko ekonomiczne, jakie wiąże się z zatrudnieniem rejestrowanym (np. finansowanie absencji chorobowej przez pierwsze 33 dni w roku). 10

12 Niniejsze opracowanie jest podsumowaniem projektu badawczego Przyczyny pracy nierejestrowanej, jej skala, charakter i skutki społeczne, wykonanego na zlecenie Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w 2007 r. Projekt był realizowany w formie dwóch, niezależnych od siebie projektów, prowadzonych równoczesnie przez dwa ośrodki badawcze. Realizatorem pierwszego był Instytut Pracy i Spraw Socjalnych (IPiSS) oraz Centrum Badania Opinii Społecznej (CBOS) (zespół w składzie: Krzysztof Pater koordynator projektu, Barbara Badora, Marek Bednarski, Dorota Chlebosz, Agata Dudek, Kazimierz W. Frieske, Magdalena Gwiazda, Mieczysław Kabaj, Jolanta Kalka, Ilona Kawalec, Piotr Krajewski, Elżbieta Kryńska, Michał Mackiewicz, Joanna Mirosław, Anna Myślińska, Krzysztof Pankowski, Iwona Poliwczak, Paweł Poławski, Beata Rogulska, Wiktor Rutkowski, Halina Sobocka-Szczapa, Dariusz Zalewski). Wykonawcą drugiego projektu było CASE Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych oraz Millward-Brown SMG/KRC (zespół w składzie: Mateusz Walewski koordynator projektu, Michał Boni, Stanisław Cichocki, Mikołaj Czajkowski, Anna Giza-Poleszczuk, Anna Hek, Tomasz Karoń, Joanna Konieczna, Izabela Marcinkowska, Wojciech Paczyński, Joanna Paśnik, Bartłomiej Piotrowski, Jan Poleszczuk, Magdalena Rokicka, Anna Ruzik, Friedrich Schneider, Maciej Sobolewski, Kamil Styczyński, Krzysztof Tomczak). Podstawowym celem badań było określenie przyczyn, charakteru, skali i skutków społecznych zjawiska pracy nierejestrowanej oraz wskazanie rekomendowanych działań, których podjęcie powinno ograniczać zjawisko pracy nierejestrowanej. Aby ten cel osiągnąć, konsorcjum IPiSS i CBOS dokonało: analizy literatury przedmiotu opisującej zjawisko pracy nierejestrowanej oraz wyników dotychczasowych badań tego zjawiska, przeprowadzonych w Polsce przez Główny Urząd Statystyczny w latach 1995, 1998, 2004; analizy działań podejmowanych wobec zjawiska pracy nierejestrowanej przez wybrane organizację międzynarodowe, Unię Europejską oraz niektóre kraje OECD; próby szacowania rozmiarów sektora nieformalnego w Polsce za pomocą wybranych metod pośrednich; analizy danych statystycznych dotyczących kontroli zjawiska pracy nierejestrowanej, dostępnych w instytucjach publicznych, które z uwagi na swoje ustawowe zadania powinny być szczególnie zainteresowane ograniczaniem tego zjawiska lub które prowadzą działania kontrolne w sektorach, w których szczególnie często występuje praca nierejestrowana. W pierwszym etapie zrealizowano, w marcu 2007 r., badania jakościowe metodą zogniskowanych wywiadów grupowych (Focus Group Interview), według stworzonej dla potrzeb badawczych typologii grup pracodawców i pracobiorców z obszaru pracy nierejestrowanej, przy użyciu 10 scenariuszy podzielonych ze względu na założone grupy (5 scenariuszy dla pracodawców i 5 dla pracowników). Badania przeprowadzono w dniach marca 2007 r. z mieszkańcami 3 dużych miast, 2 małych miast i z mieszkańcami 12 wsi. Ogółem przeprowadzono 20 FGI: 10 z pracodawcami i 10 z pracownikami. Łącznie wzięło w nich udział 88 pracodawców 11

13 (71 przedstawicieli gospodarstw domowych, 17 właścicieli małych podmiotów gospodarczych) i 90 pracowników. Celem tego badania była pogłębiona analiza istotnych elementów relacji łączących pracodawców i zatrudnionych przez nich w sposób nierejestrowany pracowników, a wnioski zostały wykorzystane przy opracowywaniu kwestionariuszy do drugiego etapu badań. Były to badania ilościowe, realizowane w terenie w okresie od maja do lipca 2007 r. metodą bezpośrednich wywiadów ankieterskich (face-to-face) przy użyciu standaryzowanego kwestionariusza (PAPI). Badania te objęły: ogólnopolską, losową, reprezentatywną próbę Polaków (N=9038) w wieku 15 ukończonych lat i więcej; pod wylosowanym adresem przeprowadzono dwa wywiady z głowami gospodarstw domowych (w badaniu gospodarstw domowych jako pracodawców) i z osobami wylosowanymi do badania (w badaniu pracowników nierejestrowanych), którymi mogły też być głowy gospodarstw domowych; ogólnopolską reprezentatywną próbę przedsiębiorców (N=905), reprezentujących małe przedsiębiorstwa sektora prywatnego, zatrudniające do 49 pracowników; założona liczebność próby podzielona została na warstwy, proporcjonalnie do przedsiębiorstw w warstwie; przedstawicieli instytucji, które z racji kompetencji są włączone w proces monitorowania pracy nierejestrowanej (Powiatowych Urzędów Pracy, Oddziałów Kontroli Legalności Zatrudnienia przy Urzędzie Wojewódzkim i Okręgowych Inspektoratów Państwowej Inspekcji Pracy); łącznie przeprowadzono 403 wywiady. Projekt realizowany przez CASE i SMG/KRC składał się z serii ilościowych i jakościowych badań terenowych, prowadzonych na różnych grupach badawczych i według różnorodnych metodologii, oraz z analiz wyników tych badań. Elementami projektu były następujące badania jakościowe: wywiady zogniskowane, indywidualne oraz biograficzne, przeprowadzone z osobami pracującymi w szarej strefie w rolnictwie, budownictwie, handlu oraz gastronomii; wywiady biograficzne z rosyjskojęzycznymi cudzoziemcami pracującymi w Polsce; wywiady indywidualne z pracodawcami korzystającymi z pracy nierejestrowanej; wywiady indywidualne z pracownikami instytucji odpowiedzialnych za kontrolę nierejestrowanego zatrudnienia; oraz następujące badania ilościowe: badanie gospodarstw domowych i siły roboczej, przeprowadzone na próbie 8000 gospodarstw domowych i członkach tych gospodarstw; jednocześnie realizowane na wyodrębnionej z głównej próby grupie 1000 osób badanie typu conjoint, mierzące rzeczywiste preferencje Polaków wobec pracy nierejestrowanej; realizowane równolegle na próbie 1000 osób pracujących w szarej strefie badanie typu screeningowego, dotyczące ich szczegółowych postaw; badanie ogólnopolskie na próbie 1000 firm, dotyczące postrzegania natężenia zjawiska pracy nierejestrowanej; 12

14 badanie celowe na pięciu próbach, po 100 firm każda, reprezentujących branże: rolnictwo, budownictwo, handel, gastronomię oraz informatykę; dodatkowe badanie typu choice experiment na próbie 114 firm (324 obserwacje), którego celem było wyjawienie rzeczywistych preferencji firm wobec zatrudniania pracowników nierejestrowanych; badanie typu mystery shopper, realizowane w sposób ciągły w czasie trwania projektu, na łącznej próbie 2490 ofert pracy umieszczanych w gazetach w całej Polsce. Opracowanie składa się z trzech zasadniczych części. W części pierwszej (Zatrudnienie nierejestrowane jako zjawisko społeczno- -ekonomiczne) podjęto problemy teoretyczne i metodologiczne oraz przedstawiono dorobek polskiej i światowej nauki w zakresie szarej strefy gospodarki. W pierwszym rozdziale tej części zostały omówione podstawowe pojęcia, niezbędne do właściwego zrozumienia zjawiska pracy nierejestrowanej. Ponieważ pojęcia te występują w określonym kontekście teorii ekonomicznych, kolejny rozdział tej części poświęcono najważniejszym zagadnieniom teoretycznym, występującym w literaturze światowej. Stanowiły one bowiem podstawę do sformułowania hipotez roboczych, które następnie poddane zostały weryfikacji w procesie badawczym. W przypadku badania nierejestrowanego zatrudnienia kwestie metodologiczne są niezwykle istotne. Przedmiotem zainteresowania są bowiem działania pozaprawne, o których w pełni i prawdziwe respondenci zwykle nie chcą mówić. Uzyskanie wiarygodnych wyników wymaga więc znalezienia sposobów, aby pozbawić respondentów obaw lub skutecznie oszacować skalę błędu. Wymaga to sięgnięcia po określone instrumenty metodologiczne dlatego tej problematyce poświęcono rozdział trzeci w części pierwszej. Wreszcie analiza wyników badań przeprowadzonych w ramach omawianego projektu powinna być dokonywana z uwzględnieniem dotychczasowego dorobku badawczego w tym zakresie. Prezentowane przedsięwzięcie nie było bowiem pierwszym badaniem zjawiska pracy nierejestrowanej, zrealizowanym w Polsce. Dlatego wynikom dotychczasowych badań poświęcono rozdział czwarty w tej części. Część pierwsza stanowi komplikacje wątków teoretycznych, metodologicznych i empirycznych, zawartych w opracowaniach IPiSS i CASE. Część druga (Zatrudnienie nierejestrowane w świetle badań własnych) zawiera omówienie wyników przeprowadzonych badań. Pierwszy rozdział tej części został poświęcony omówieniu szacunków szarej strefy w Polsce, wykonanych za pomocą jednej z zaprezentowanych w projekcie metod ekonometrycznych. W kolejnym rozdziale dokonano analizy praktycznych aspektów, wynikających z przeprowadzonych badań jakościowych. Biorąc po uwagę fakt, że nie wszystkie wnioski czy spostrzeżenia z badań jakościowych mogły być poddane weryfikacji w badaniach ilościowych, uznano za celowe odrębne zaprezentowanie tych aspektów. Stanowią one bowiem ważne uzupełnienie danych uzyskanych w wyniku przeprowadzonych badań ankietowych. Nie pokazują wprawdzie w sposób wymierny skali poszczególnych zjawisk, ale sam fakt ich występowania powinien stanowić ważną inspiracje do działań podejmowanych przez decydentów, zainteresowanych 13

15 ograniczaniem zjawiska pracy nierejestrowanej. Kolejne rozdziały tej części zawierają omówienie wyników badań empirycznych, realizowanych przez oba konsorcja Trzeci rozdział jest poświęcony wynikom badań opinii pracowników na temat zjawiska pracy nierejestrowanej. W kolejnym rozdziale zostały omówione wyniki badań, mające na celu analizę tego zjawiska od strony pracodawców. Piąty rozdział tej części zawiera omówienie wyników badań przeprowadzonych wśród pracowników służb publicznych, mających bezpośredni kontakt zarówno z pracownikami jak i pracodawcami i będących źródłem wielu bardzo interesujących informacji i spostrzeżeń. Ostatni rozdział drugiej części toswoiste podsumowanie wnioski z przeprowadzonych w ramach projektu badań empirycznych. W części trzeciej (Ograniczenie zatrudnienia nierejestrowanego) skoncentrowano się na prezentacji tych elementów raportów obu konsorcjów, które mają szczególny aspekt praktyczny. Zawierają bowiem, zaprezentowane w sposób pośredni bądź bezpośredni, sugestie oraz rekomendacje działań, mogących przynieść konkretne, pozytywne efekty w zmniejszaniu zjawiska pracy nierejestrowanej. Pierwszy rozdział tej części zawiera charakterystykę działań podejmowanych przez organizacje międzynarodowe, Unię Europejską oraz rządy wybranych krajów, mających na celu ograniczanie zjawiska pracy nierejestrowanej. W drugim rozdziale zostały zaprezentowane możliwości prawne i organizacyjne oraz faktyczne efekty działań kontrolnych, polskich instytucji powołanych do identyfikacji i zwalczania zjawiska pracy nierejestrowanej. Ostatni rozdział zawiera szczegółowe rekomendacje działań, których podjęcie mogłoby spowodować zmniejszenie zjawiska pracy nierejestrowanej. Jest to w istocie propozycja pakietu przedsięwzięć, równocześnie wprowadzającego finansowe zachęty do podejmowania rejestrowanego zatrudnienia, znoszącego istniejące bariery o charakterze administracyjnym i prawnym, zwiększającego poziom świadomości społecznej w kwestiach uznanych za szczególnie wrażliwych dla procesu ograniczenia pracy nierejestrowanej oraz wprowadzającego nowe rozwiązania w systemie kontroli i kar. Krzysztof Pater 14

16

17 Część I ZATRUDNIENIE NIEREJESTROWANE JAKO ZJAWISKO SPOŁECZNO-EKONOMICZNE 16

18 1. Interpretacja pojęć kluczowych 1.1. Szara strefa gospodarki We współczesnych systemach ekonomicznych obok rejestrowanej gospodarki oficjalnej istnieje jej część nieoficjalna ( szara strefa ), niepodlegająca opodatkowaniu i kontroli państwa. Zjawisko to jest nieodłącznym elementem każdej gospodarki i każdego rynku, w tym rynku pracy, jednak przyczyny i sposoby formowania się go nie są we wszystkich krajach i na poszczególnych rynkach identyczne. W literaturze przedmiotu istnieje kilkanaście określeń nieoficjalnej części gospodarki, których używają autorzy różnych prac. Oto niektóre z nich: 1) shadow economy zacieniona gospodarka (Schneider 2004), 2) informal economy nieformalna gospodarka (ILO 2002), 3) grey economy szara gospodarka (Alderslade, Talmage, Freeman 2006), 4) unofficial economy nieoficjalna gospodarka (Alexeev, Pyle 2003), 5) hidden economy ukryta gospodarka (Bhattacharyya 1999), 6) black economy czarna gospodarka (Dallago 1990), 7) underground economy podziemna gospodarka (Feige 1989), 8) parallel economy równoległa gospodarka (Del Boca 1981), 9) undeclared work niezgłoszona praca (European Commission 1998), 10) uregistered economy nierejstrowana gospodarka (Smith 1994), 11) non-observed economy niemonitorowana gospodarka (OECD 2002), 12) unprotected work niechroniona praca (ILO 2002). Większość autorów zmagających się z mierzeniem szarej strefy ma trudności z jej definicją. Powszechnie stosowana definicja robocza określa ją jako obecnie niezarejestrowaną działalność gospodarczą, wliczaną do oficjalnie obliczanego (lub obserwowanego) PKB 1. Smith (1994, s. 18) za gospodarkę nierejstrowaną uważa rynkową produkcję dóbr i usług, legalną i nielegalną, która nie jest rejestrowana w statystyce PKB. Inni ekonomiści definiują tę strefę jako te działania gospodarcze i źródła dochodów, które są poza regulacjami rządowymi podatkowymi i monitoringiem (Dell Anno 2003; Schneider 2004, Feige 1989, Thomas 1999, Fleming, Roman i Farrell (2000). OECD określa nieco inaczej tę strefę działalności ze względu na jej naturę jest to legalna aktywność gospodarcza, ale niezadeklarowana władzom publicznym, zgodnie z regulacjami w poszczególnych krajach (OECD 2002). Ponieważ definicje te nie zawierają odpowiedzi na wszystkie możliwe pytania, tabela 1.1 pomaga lepiej zrozumieć istotę szarej strefy. 1 Definicję tę wykorzystują np. Feige (1989, 1996), Schneider (1994a, 2003, 2005) oraz Frey i Pommerehne (1984). Nie obejmuje ona majsterkowania. Szacunki dotyczące szarej strefy i majsterkowania w Niemczech znaleźć można w Karmann (1986, 1990). 17

19 Typ działalności Działalność przestępcza Taksonomia typów działalności w szarej strefie Transakcje pieniężne Paserstwo, produkcja narkotyków, handel narkotykami, prostytucja, hazard, przemyt, oszustwa itp. Działalność legalna Uchylanie się od podatków Unikanie opodatkowania Niezgłoszone zyski Zniżki dla z samozatruć- pracowników, dnienia, pensje bonusy i dochody z niezarejestrowanej pracy związanej z legalnymi usługami i towarami Źródło: Na podstawie Lippert i Walker, red. (1997, s. 5). Transakcje niepieniężne Tabela 1.1 Wymienny handel narkotykami i towarami pochodzącymi z kradzieży, przemyt itp. Uprawa lub produkcja narkotyków na własny użytek. Kradzież na własny użytek Uchylanie się Unikanie od podatków opodatkowania Handel wymienny legalnymi towarami i usługami Wszelkie formy majsterkowania i pomoc sąsiedzka Z tabeli tej wynika, iż szeroka definicja szarej strefy obejmuje działalność Przestępczą oraz niezarejestrowany zysk z produkcji legalnych towarów i usług oraz z transakcji pieniężnych lub wymiennych, czyli wszelką działalność gospodarczą, która podlegałaby opodatkowaniu po zgłoszeniu jej władzom (podatkowym). W węższym ujęciu 2 szara strefa obejmuje legalną rynkową produkcję towarów usług, która umyślnie ukrywana jest przed władzami z następujących powodów: aby uniknąć płacenia podatków dochodowych, VAT lub innych, aby uniknąć opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, aby uniknąć spełniania pewnych standardów rynku pracy, takich jak płace minimalne, maksymalny czas pracy, standardy BHP itp., aby uniknąć procedur administracyjnych, takich jak wypełnianie kwestionariuszy statystycznych lub innych formularzy typu administracyjnego Kategorie nierejestrowanej działalności gospodarczej Nierejestrowaną działalność gospodarczą można podzielić na dwie kategorie: unikanie obowiązku podatkowego i uchylanie się od podatków; nierejestrowana aktywność na rynku pracy (praca na czarno). 2 Zob. również znakomitą dyskusję na temat definicji szarej strefy w Pedersen (2003, s ) oraz w Kazemier (2005a), gdzie jest ona zbliżona. 18

20 Unikanie płacenia podatków towarzyszyło człowiekowi od początku istnienia systemów podatkowych. Polityka podatkowa jest jedną z najstarszych polityk w ogóle (chociaż nie zawsze była realizowana za pomocą pieniądza). Równocześnie jest ona jedną z tych polityk, w której bardzo łatwo o przesadę. Rosnące podatki stają się bardzo często istotnym czynnikiem wpływającym na wzrost szarej strefy. Ściąganie podatku jest niczym innym jak pomniejszaniem ciężko wypracowanego zysku. Ludzie niechętnie oddają to, na co sami zapracowali. Dodatkowym impulsem do unikania odpowiedzialności podatkowej jest brak zaufania, że środki, które państwo zawłaszcza od zysku przedsiębiorstw, będą właściwie wykorzystywane 3. Unikanie płacenia podatków (ang. tax evasion) może przybierać wiele form i metod. Jedną z nich jest uchylanie się od płacenia podatków 4. Termin ten jest stosowany, gdy mówi się o unikaniu przez osoby prywatne lub firmy płacenia podatków w sposób nielegalny, niezgodny z prawem. Najczęściej jest on używany, gdy osoby celowo i świadomie ukrywają faktyczny stan swoich zarobków przed państwem, aby zmniejszyć kwoty płaconego podatku (Mróz 2002, s. 35). Podstawowe formy takiej działalności to: niezgłaszanie przez podatnika odpowiednim władzom administracyjnym i fiskalnym swojej obecności lub działalności gospodarczej w kraju, w którym przebywa lub prowadzi działalność; niezgłaszanie źródeł przychodu, dochodów lub zysków podlegających opodatkowaniu, pomimo istnienia takiego obowiązku; niewykazywanie pełnej sumy dochodu podlegającego opodatkowaniu. Drugą ważną kategorią sposobów uczestnictwa w nierejestrowanej aktywności ekonomicznej jest praca na czarno. Można ją podzielić na dwie grupy. Jedną z nich jest wytwarzanie dóbr i usług na własne potrzeby w gospodarstwach domowych, a drugą aktywność na rynku pracy nierejestrowanej. Może ona przybierać różne formy naruszania istniejących norm i uregulowań prawnych: począwszy od dodatkowej pracy zarobkowej w godzinach pracy oficjalnej, a skończywszy na gospodarce podziemnej zajmującej się produkcją i dystrybucją narkotyków. Praca na czarno występuje we wszystkich krajach i systemach ustrojowych świata. Oczywiście natężenie tego zjawiska jak i formy, pod jakimi występuje, nie są wszędzie jednakowe. Najpowszechniejszą i zarazem najstarszą formą pracy na czarno jest wytwarzanie dóbr i usług na własne potrzeby w gospodarstwach domowych (konsumpcja naturalna). Do tej kategorii zalicza się produkcją rolną na własny użytek w gospodarstwach wiejskich. Wlicza się tu także różne formy aktywności produkcyjnej i usłu- 3 Jako przykład można podać Francję, która borykała się w pierwszej połowie lat osiemdziesiątych z poważnymi trudnościami ekonomicznymi. Wtedy to właśnie prezydent Mitterrand podjął decyzję o budowie w paryskiej dzielnicy Défanse Łuku Triumfalnego (Sowa, red. 1990, s. 8). Takie działania nie mogą przysporzyć polityce podatkowej zwolenników. 4 Więcej informacji nt. sposobów unikania podatków przez podmioty gospodarcze w: Kloc (1998, s ). 19

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Uzyskując dochody z tytułu pracy najemnej wykonywanej za granicą, w większości przypadków należy pamiętać o rozliczeniu się z nich także w

Bardziej szczegółowo

PRACA NA WŁASNY RACHUNEK DETERMINANTY I IMPLIKACJE

PRACA NA WŁASNY RACHUNEK DETERMINANTY I IMPLIKACJE PRACA NA WŁASNY RACHUNEK DETERMINANTY I IMPLIKACJE ELŻBIETA redakcja naukowa KRYŃSKA Warszawa 2007 SPIS TREŚCI SŁOWO WSTĘPNE 13 Tomasz Duraj Rozdział I PRAWNA PERSPEKTYWA PRACY NA WŁASNY RACHUNEK 19 1.

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich Jakub Bińkowski Warszawa 2014 1 POSTULATY ZPP Bogactwo bierze się z pracy. Kapitał czy ziemia, póki nie zostają ożywione pracą, są martwe.

Bardziej szczegółowo

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012 Oferta raportu: Szkolnictwo wyższe w Polsce i wybranych krajach analiza porównawcza OFERTA RAPORTU Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata Kraków 2012 1 Oferta raportu:

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski NIEPEŁNOSPRAWNI W EUROPIE Około 83,2 mln ogółu ludności Europy to osoby z niepełnosprawnością (11,7%

Bardziej szczegółowo

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję? 13.06.2014 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: Artur Szeremeta Specjalista ds. współpracy z mediami tel. 509 509 536 szeremeta@sedlak.pl W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa, 27.01.2016 r. Pracujący w nietypowych formach zatrudnienia Informacja została opracowana na podstawie wyników badania modułowego Nietypowe formy

Bardziej szczegółowo

Przyczyny pracy nierejestrowanej, jej skala, charakter i skutki społeczne

Przyczyny pracy nierejestrowanej, jej skala, charakter i skutki społeczne o Analiza przygotowana dla Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach projektu Przyczyny pracy nierejestrowanej, jej skala, charakter i skutki społeczne, realizowanego przez Departament Rynku Pracy

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Mierniki dobrobytu gospodarczego Przemysław Pluskota Uniwersytet Szczeciński 05 listopada 2015r. Mierniki dobrobytu gospodarczego MIERZENIE ROZMIARÓW AKTYWNOŚCI GOSPODARCZEJ PKB PKB per capita PNB W gospodarce

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Materiał na konferencję prasową w dniu 23 października 2007 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych)

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) 015 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Opracowanie sygnalne Warszawa, 9.06.2015 r. Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) Jaki był zasięg ubóstwa ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

PROBLEMY AKTYWNOŚCI ZAWODOWEJ LUDZI STARSZYCH (GŁOS W DYSKUSJI) Wstęp

PROBLEMY AKTYWNOŚCI ZAWODOWEJ LUDZI STARSZYCH (GŁOS W DYSKUSJI) Wstęp T. XL Zeszyty Naukowe WSHE 2015 r. Henryk Stępień (Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna we Włocławku) PROBLEMY AKTYWNOŚCI ZAWODOWEJ LUDZI STARSZYCH (GŁOS W DYSKUSJI) Wstęp Współczesne społeczeństwa

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury Andrzej Rzońca Wiktor Wojciechowski Warszawa, 29 lutego 2008 roku W Polsce jest prawie 3,5 mln osób w wieku produkcyjnym, które pobierają świadczenia

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę 8 maja 2014 Łukasz Zalicki 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

Niskie płace barier rozwoju. Cz I. Popyt gospodarstw domowych: zagroony czynnik wzrostu gospodarczego?

Niskie płace barier rozwoju. Cz I. Popyt gospodarstw domowych: zagroony czynnik wzrostu gospodarczego? Cz I Popyt gospodarstw domowych: zagroony czynnik wzrostu gospodarczego? 1. Podstawowe definicje wprowadzenie!" # " " $ % % & &%'# " (& )#&!* *! "(* *! "(* ł ł $ % # &+,"% + & ", *! "(*! " #$% $ % # &!

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

AGER2015. DEFINING THE ENTREPRENEURIAL SPIRIT Polska

AGER2015. DEFINING THE ENTREPRENEURIAL SPIRIT Polska AGER2015 DEFINING THE ENTREPRENEURIAL SPIRIT Polska PROJEKT SONDAŻU Edycja 6 edycja Partner Katedra Strategii i Organizacji Zarządzania, Uniwersytet Techniczny w Monachium, Niemcy. Okres prowadzenia badań

Bardziej szczegółowo

Ekonomia 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06. dr Adam Salomon

Ekonomia 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06. dr Adam Salomon 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06 dr Adam Salomon : ZATRUDNIENIE I BEZROBOCIE 2 Podaż pracy Podaż pracy jest określona przez decyzje poszczególnych pracowników, dotyczące ilości czasu, który chcą

Bardziej szczegółowo

NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY

NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY N a r o d o w y B a n k P o l s k i Departament Statystyki 2008-04-07 NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY Dane bilansu płatniczego zostały zweryfikowane od I kwartału

Bardziej szczegółowo

WOJCIECH WYRZYKOWSKI PODATKOWE UWARUNKOWANIA ROZWOJU PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W POLSCE

WOJCIECH WYRZYKOWSKI PODATKOWE UWARUNKOWANIA ROZWOJU PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W POLSCE WOJCIECH WYRZYKOWSKI PODATKOWE UWARUNKOWANIA ROZWOJU PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W POLSCE GDAŃSK 2013 PRZEWODNICZĄCY KOMITETU REDAKCYJNEGO WYDAWNICTWA POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ Janusz T. Cieśliński REDAKTOR PUBLIKACJI

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ Patrycja Zwiech ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ 1. Wstęp Polska, będąc członkiem Unii Europejskiej, stoi przed rozwiązaniem wielu problemów.

Bardziej szczegółowo

Report Card 13. Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych. Warszawa, 14 kwietnia 2016 r.

Report Card 13. Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych. Warszawa, 14 kwietnia 2016 r. Report Card 13 Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych Warszawa, 14 kwietnia 2016 r. O UNICEF UNICEF jest agendą ONZ zajmującą się pomocą dzieciom

Bardziej szczegółowo

AKTYWNOŚĆ POLSKICH SAMORZĄDÓW NA ARENIE MIĘDZYNARODOWEJ: FORMY, MOŻLIWOŚCI, WYZWANIA. - wnioski z badania ankietowego

AKTYWNOŚĆ POLSKICH SAMORZĄDÓW NA ARENIE MIĘDZYNARODOWEJ: FORMY, MOŻLIWOŚCI, WYZWANIA. - wnioski z badania ankietowego AKTYWNOŚĆ POLSKICH SAMORZĄDÓW NA ARENIE MIĘDZYNARODOWEJ: FORMY, MOŻLIWOŚCI, WYZWANIA - wnioski z badania ankietowego Prowadzenie współpracy międzynarodowej (w %) nie tak 28% 72% Posiadanie opracowanego

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego.

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Fundusze hedgingowe i private equity - jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Dr Małgorzata Mikita Wyższa Szkoła a Handlu i Prawa im. R. Łazarskiego w Warszawie Do grupy inwestycji alternatywnych

Bardziej szczegółowo

PRACA NIEREJESTROWANA WE WSPÓŁCZESNEJ LITERATURZE EKONOMICZNEJ

PRACA NIEREJESTROWANA WE WSPÓŁCZESNEJ LITERATURZE EKONOMICZNEJ PRACA NIEREJESTROWANA WE WSPÓŁCZESNEJ LITERATURZE EKONOMICZNEJ Mieczysław Kabaj Instytut Pracy i Spraw Socjalnych WSTĘP Szara strefa występuje we wszystkich krajach świata, choć jej skala jest bardzo różna

Bardziej szczegółowo

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro Adam Tochmański / Przewodniczący Koalicji na rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

Teorie migracji Ekonomiczno społeczne skutki migracji Otwarcie niemieckiego rynku pracy:

Teorie migracji Ekonomiczno społeczne skutki migracji Otwarcie niemieckiego rynku pracy: Łukasz Pokrywka 23.05.2011 Teorie migracji Ekonomiczno społeczne skutki migracji Otwarcie niemieckiego rynku pracy: o Emigracja Polaków po przystąpieniu do UE o Sytuacja społeczno-gospodarcza Niemiec o

Bardziej szczegółowo

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W KATOWICACH Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 KATOWICE październik 2014 r. Wprowadzenie Minęło dziesięć lat od wstąpienia Polski do Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

Odwrócony VAT szanse i zagrożenia w świetle doświadczeń krajowych i zagranicznych. Warszawa, 11 grudnia 2014 r.

Odwrócony VAT szanse i zagrożenia w świetle doświadczeń krajowych i zagranicznych. Warszawa, 11 grudnia 2014 r. Odwrócony VAT szanse i zagrożenia w świetle doświadczeń krajowych i zagranicznych Warszawa, 11 grudnia 2014 r. Odwrócone obciążenie art. 199 Dyrektywy VAT 2 Prace budowlane Transakcja Zapewnienie personelu

Bardziej szczegółowo

International Tax Services. Regulacje CFC. Kogo obejmą nowe przepisy. 18 marca 2014

International Tax Services. Regulacje CFC. Kogo obejmą nowe przepisy. 18 marca 2014 International Tax Services Regulacje CFC Kogo obejmą nowe przepisy i jakie będą miały skutki? 18 marca 2014 Czym są regulacje CFC? CFC (ang. Controlled Foreign Corporations) zagraniczne spółki kontrolowane.

Bardziej szczegółowo

Finanse ubezpieczeń społecznych

Finanse ubezpieczeń społecznych Finanse ubezpieczeń społecznych Wykład 4. Procesy demograficzne a polityka społeczna Averting... rozdz. 1, Clark et al. (2004) Społeczeństwo się starzeje. Coraz więcej osób dożywa starości, ale również

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok Materiał na konferencję prasową w dniu 23 lipca 2013 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Oczekiwania i bariery Paweł Kaczmarek Poznański Park Naukowo-Technologiczny Fundacji UAM w Poznaniu Projekt MAPEER SME MŚP a Programy wsparcia B+R Analiza

Bardziej szczegółowo

Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne

Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne Beata Szydło Prawo i Sprawiedliwość Wiceprezes www.pis.org.pl 8,0 7,0 6,0 5,0 4,0 3,0 2,0 1,0 0,0 Wiemy jak budować silną, konkurencyjną gospodarkę Polski Dynamika

Bardziej szczegółowo

Bilans Kapitału Ludzkiego

Bilans Kapitału Ludzkiego 2015 Bilans Kapitału Ludzkiego Szara strona rynku pracy. Czy elastyczność jest rozwiązaniem? Konrad Turek Uniwersytet Jagielloński Warszawa, 28 kwietnia 2015 Plan prezentacji Gospodarka nieformalna w Polsce

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO RADY OCHRONY PRACY w sprawie zawierania umów cywilnoprawnych i zatrudnienia w szarej strefie

STANOWISKO RADY OCHRONY PRACY w sprawie zawierania umów cywilnoprawnych i zatrudnienia w szarej strefie STANOWISKO RADY OCHRONY PRACY w sprawie zawierania umów cywilnoprawnych i zatrudnienia w szarej strefie Rada Ochrony Pracy na posiedzeniu 9 lutego 2016 r. zapoznała się z przygotowanym przez Państwową

Bardziej szczegółowo

Wstęp... 11 CZĘŚĆ I. PODATKI POŚREDNIE W POLITYCE GOSPODARCZEJ PAŃSTWA. PODATKI AKCYZOWE... 15

Wstęp... 11 CZĘŚĆ I. PODATKI POŚREDNIE W POLITYCE GOSPODARCZEJ PAŃSTWA. PODATKI AKCYZOWE... 15 Spis treści Wstęp............................................................. 11 CZĘŚĆ I. PODATKI POŚREDNIE W POLITYCE GOSPODARCZEJ PAŃSTWA. PODATKI AKCYZOWE.... 15 Rozdział 1. Podatki pośrednie w systemie

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym

Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym s. 0 Zamiast WIRR powinno być: Kolejne indeksy to mwig40, który uwzględnia notowania 40 średnich spółek kolejnych 40 spółek

Bardziej szczegółowo

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA Lucjan Pawłowski Politechnika Lubelska, Wydział Inżynierii Środowiska, ul. Nadbystrzycka 40B, 20-618

Bardziej szczegółowo

Redakcja naukowa Elżbieta Kryńska

Redakcja naukowa Elżbieta Kryńska Regionalny system koordynacji rynku pracy województwa mazowieckiego PRACA - ZATRUDNIENIE - SZKOLENIE" Projekt współfinansowany z Europejskiego Funduszu Społecznego - funduszu strukturalnego Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

ZNIESIEMY SKŁADKI NA ZUS I NFZ. Poznań, 12.09.2015

ZNIESIEMY SKŁADKI NA ZUS I NFZ. Poznań, 12.09.2015 ZNIESIEMY SKŁADKI NA ZUS I NFZ Poznań, 12.09.2015 Nasza propozycja Zniesiemy składki na ZUS i NFZ ani pracownik ani pracodawca nie będzie musiał odprowadzać składek Zrobimy PIT jedynym i bardziej sprawiedliwym

Bardziej szczegółowo

Polski Związek Firm Deweloperskich. Polski Związek Firm Deweloperskich. Dostępność mieszkań

Polski Związek Firm Deweloperskich. Polski Związek Firm Deweloperskich. Dostępność mieszkań Dostępność mieszkań Co to znaczy dostępne mieszkanie? Jeżeli gospodarstwo domowe wydaje więcej niż 5 % swojego dochodu na mieszkanie, wtedy mieszkanie uważane jest za niedostępne ) Taki koszt należy rozumieć

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Dr Magdalena Hryniewicka Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Zakład Ekonomii Plan wystąpienia Cel Definicje konkurencyjności w literaturze

Bardziej szczegółowo

Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Warszawa 2006

Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Warszawa 2006 INSTYTUT TRANSPORTU SAMOCHODOWEGO Stan bezpieczeństwa ruchu drogowego w krajach OECD Biiullettyn IInfforrmacyjjny Warszawa 2006 Spis treści Wstęp... 3 I. Dane ogólne... 4 II. Wypadki drogowe... 11 III.

Bardziej szczegółowo

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015)

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Aleksander Łaszek, Rafał Trzeciakowski, Tomasz Dróżdż Kontakt: E-mail:

Bardziej szczegółowo

GODZENIE PRACY ZAWODOWEJ Z ŻYCIEM RODZINNYM SEMINARIUM ELASTYCZNA OPRGANIZACJA PRACY I CZASU PRACY. DLACZEGO TAK? DLACZEGO NIE? Dorota Głogosz Instytut Pracy i Spraw Socjalnych Biuro Polityki Społecznej

Bardziej szczegółowo

Sytuacja odlewnictwa na świecie, w Europie i w Polsce

Sytuacja odlewnictwa na świecie, w Europie i w Polsce Sytuacja odlewnictwa na świecie, w Europie i w Polsce Jerzy J. Sobczak, Elżbieta Balcer, Agnieszka Kryczek Prezenter: Agnieszka Kryczek - 1 - ŚWIAT Produkcja odlewów 2013 Wielkość globalnej produkcji odlewów

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 UNIWERSYTET RZESZOWSKI Promotor: dr Magdalena Cyrek Mariola Banach STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 przedstawienie istoty ubóstwa i wykluczenia

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu : Makroekonomia II 2. Kod modułu : MEKOII (10-MEKOII-z2-s; 10-MEKOII-z2-ns)

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

REFORMA 2012. Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska. Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA

REFORMA 2012. Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska. Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA REFORMA 2012 Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA Ilustrator: Jerzy Flisak Podręcznik do nauki zawodu technik ekonomista i innych zawodów z branży ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

mogą nabyć prawo do emerytury po ukończeniu wieku letniego (w przypadku kobiety) lub 25 letniego (w przypadku mężczyzny) okresu składkowego i

mogą nabyć prawo do emerytury po ukończeniu wieku letniego (w przypadku kobiety) lub 25 letniego (w przypadku mężczyzny) okresu składkowego i Świadczenia emerytalno-rentowe rentowe podlegające koordynacji unijnej w stosunkach polsko-greckich ki Zakład Ubezpieczeń ń Społecznych ł maj 2013 Polskie świadczenia emerytalno-rentowe rentowe objęte

Bardziej szczegółowo

Agroturystyka w Polsce na tle pozostałych krajów Unii Europejskiej

Agroturystyka w Polsce na tle pozostałych krajów Unii Europejskiej dr Lucyna Przezbórska-Skobiej Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Katedra Ekonomii i Polityki Gospodarczej w Agrobiznesie Agroturystyka w Polsce na tle pozostałych krajów Unii Europejskiej Międzynarodowa

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36%

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36% Jakie zmiany mogą czekać rolników po 2013? Czy będą to zmiany gruntowne czy jedynie kosmetyczne? Czy poszczególne instrumenty WPR będą ewaluować czy też zostaną uzupełnione o nowe elementy? Reforma WPR

Bardziej szczegółowo

1) produkt krajowy brutto per capita 2) wskaźnik rozwoju społecznego [HDI] 3) wskaźnik ubóstwa społecznego [HPI] 5) udział zatrudnienia w usługach

1) produkt krajowy brutto per capita 2) wskaźnik rozwoju społecznego [HDI] 3) wskaźnik ubóstwa społecznego [HPI] 5) udział zatrudnienia w usługach GEOGRAFIA EKONOMICZNA MIERNIKI ROZWOJU SPOŁECZNO- GOSPODARCZEGO dr Anna Bernaciak MIERNIKI ROZWOJU SPOŁECZNO-GOSPODARCZEGO 1) produkt krajowy brutto per capita 2) wskaźnik rozwoju społecznego [HDI] 3)

Bardziej szczegółowo

BS/170/2005 OCENY I PRZEWIDYWANIA DOTYCZĄCE INFLACJI I DOCHODÓW REALNYCH - OPINIE BADANYCH Z POLSKI, CZECH, WĘGIER I SŁOWACJI KOMUNIKAT Z BADAŃ

BS/170/2005 OCENY I PRZEWIDYWANIA DOTYCZĄCE INFLACJI I DOCHODÓW REALNYCH - OPINIE BADANYCH Z POLSKI, CZECH, WĘGIER I SŁOWACJI KOMUNIKAT Z BADAŃ BS/170/2005 OCENY I PRZEWIDYWANIA DOTYCZĄCE INFLACJI I DOCHODÓW REALNYCH - OPINIE BADANYCH Z POLSKI, CZECH, WĘGIER I SŁOWACJI KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, PAŹDZIERNIK 2005 PRZEDRUK MATERIAŁÓW CBOS W CAŁOŚCI

Bardziej szczegółowo

Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012

Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY DEPARTAMENT BADAŃ DEMOGRAFICZNYCH I RYNKU PRACY Warszawa, październik 2013 roku Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012 Wprowadzenie Główny

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

11 lat polskiej emigracji zarobkowej w Unii Europejskiej

11 lat polskiej emigracji zarobkowej w Unii Europejskiej 11 lat polskiej emigracji zarobkowej w Unii Europejskiej Raport Euro-Tax.pl Kwiecień 2015 W 11 lat Polacy zarobili 996 miliardów złotych w UE W ciągu 11 lat naszej obecności w strukturach Unii Europejskiej,

Bardziej szczegółowo

Drogowskazy sukcesu W poszukiwaniu szans na rynkach finansowych 17 marca 2010, Warszawa

Drogowskazy sukcesu W poszukiwaniu szans na rynkach finansowych 17 marca 2010, Warszawa 1 Jak oszacować potencjał rynku? MicroTest w branży finansowej Krzysztof Siekierski MicroTest sm MicroTest sm to narzędzie badawcze opracowane przez Research International do szacowania wielkości sprzedaży

Bardziej szczegółowo

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Edukacja a rynek pracy dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Rynek pracy co to? Zatrudnianie nie jest koniecznością Rynek pracy jako całość to byt

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Kraków, 4 lutego 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

INSTYTUCJE DORADZTWA ROLNICZEGO W PROCESIE ABSORPCJI WSPARCIA UNIJNEGO

INSTYTUCJE DORADZTWA ROLNICZEGO W PROCESIE ABSORPCJI WSPARCIA UNIJNEGO INSTYTUCJE DORADZTWA ROLNICZEGO W PROCESIE ABSORPCJI WSPARCIA UNIJNEGO dr hab. inż. Józef Kania, prof. UR Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Konferencja nt. Instytucje w procesie przemian strukturalnych i

Bardziej szczegółowo

Elementy systemu podatkowego

Elementy systemu podatkowego Elementy systemu podatkowego I. ogólne prawo podatkowe 1. zobowiązania podatkowe i postępowanie podatkowe ustawa z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa 1 2. kontrola skarbowa -ustawa z dnia 28 września

Bardziej szczegółowo

Rynek pracy RYNEK PRACY RYNEK PRACY RYNEK PRACY. Czynniki wpływające na podaż pracy. Czynniki wpływające na popyt na pracę

Rynek pracy RYNEK PRACY RYNEK PRACY RYNEK PRACY. Czynniki wpływające na podaż pracy. Czynniki wpływające na popyt na pracę RYNEK PRACY Rynek pracy podobny do rynku dóbr i usług; elementem wymiany jest praca ludzka; bezpośrednie powiązanie pracy z człowiekiem powoduje, że rynek ten nie może być pozostawiony sam sobie; popyt

Bardziej szczegółowo

Finanse i Rachunkowość

Finanse i Rachunkowość Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Finanse i Rachunkowość 1 Zestaw pytań

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013

Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY DEPARTAMENT BADAŃ DEMOGRAFICZNYCH I RYNKU PRACY Warszawa, październik 2014 roku Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

www.pwc.pl Czego oczekuje Pokolenie Y od procesu rekrutacji w firmach #rekrutacjainaczej

www.pwc.pl Czego oczekuje Pokolenie Y od procesu rekrutacji w firmach #rekrutacjainaczej www.pwc.pl Czego oczekuje Pokolenie Y od procesu rekrutacji w firmach #rekrutacjainaczej Spain Hiszpania Greece Grecja Italy Włochy Portugalia Slovak Republic Słowacja Ireland Irlandia Polska Poland France

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY OCHRONY ZDROWIA

SYSTEMY OCHRONY ZDROWIA SYSTEMY OCHRONY ZDROWIA Doc. dr Alicja Sobczak Podyplomowe Studia Menadżerskie Zarządzanie w podmiotach leczniczych w dobie przekształceń własnościowych Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze

Bardziej szczegółowo

Wyniki badań polskich firm-eksporterów zaawansowanych technologii Projekt zlecony przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Wyniki badań polskich firm-eksporterów zaawansowanych technologii Projekt zlecony przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych Wyniki badań polskich firm-eksporterów zaawansowanych technologii Projekt zlecony przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych technologie@mail.wz.uw.edu.pl Wydział Zarządzania, Uniwersytet Warszawski Wydział

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Diagnoza i analiza funkcjonowania formalnych i nieformalnych instytucji opieki w Polsce to innowacyjny projekt, który łączy w sobie różne podejścia do badania opieki. Wykorzystuje ilościowe i jakościowe

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY. Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku

PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY. Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku Plan prezentacji 2 1. Sytuacja demograficzna w woj. podlaskim na tle trendów światowych.

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Załącznik Z1 Uzupełnienie do metodologii z części 1.2 Raportu Do przygotowania analiz mikrosymulacyjnych wartości podatku VAT płaconego przez gospodarstwa domowe wykorzystano dane dotyczące wydatków konsumpcyjnych

Bardziej szczegółowo

Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i politycznym.

Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i politycznym. BEZROBOCIE rodzaje, skutki i przeciwdziałanie 1 2 3 Bezrobocie problemem XXI wieku Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i

Bardziej szczegółowo

Budżet państwa. Polityka fiskalna

Budżet państwa. Polityka fiskalna Budżet państwa. Polityka fiskalna Budżet państwa Budżet państwa jest to plan finansowy zawierający dochody i wydatki państwa związane z realizacją przyjętej polityki społecznej, gospodarczej i obronnej.

Bardziej szczegółowo

Monitor Rynku Pracy. Raport z 18. edycji badania 27 stycznia 2015 r.

Monitor Rynku Pracy. Raport z 18. edycji badania 27 stycznia 2015 r. Monitor Rynku Pracy Raport z 18. edycji badania 27 stycznia 2015 r. Struktura raportu: Metodologia i opis próby badania Wyniki badania: rotacje na rynku pracy obawa o utratę pracy i przekonanie o możliwości

Bardziej szczegółowo

Warszawa, wrzesień 2014 ISSN 2353-5822 NR 123/2014 OPINIE O MINIMALNEJ GODZINOWEJ STAWCE WYNAGRODZENIA

Warszawa, wrzesień 2014 ISSN 2353-5822 NR 123/2014 OPINIE O MINIMALNEJ GODZINOWEJ STAWCE WYNAGRODZENIA Warszawa, wrzesień 2014 ISSN 2353-5822 NR 123/2014 OPINIE O MINIMALNEJ GODZINOWEJ STAWCE WYNAGRODZENIA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja

Bardziej szczegółowo

Marketing międzynarodowy. Jolanta Tkaczyk www.rynkologia.pl

Marketing międzynarodowy. Jolanta Tkaczyk www.rynkologia.pl Marketing międzynarodowy Jolanta Tkaczyk www.rynkologia.pl Agenda Analiza szans na rynkach międzynarodowych 3 sposoby wchodzenia na rynek międzynarodowy Marketing mix standaryzacja czy adaptacja 3 sposoby

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe

Badania marketingowe Badania marketingowe Dr hab. prof. SGH Katedra Rynku i Marketingu SGH teresataranko@o2.pl Konsultacje pokój 302 Madalińskiego 6/8 Wtorek -15.00-16.00 Struktura problematyki 1. Definicja i funkcje badań

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ BIURO PEŁNOMOCNIKA RZĄDU DO SPRAW OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ BIURO PEŁNOMOCNIKA RZĄDU DO SPRAW OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ BIURO PEŁNOMOCNIKA RZĄDU DO SPRAW OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH ul. Nowogrodzka 1/3/5, 00-513 Warszawa, tel. +48 22 529 06 00,fax +48 22 529 06 02 wuw.mpips.gov.pl; www.niepeinosprawni.gov.pl;

Bardziej szczegółowo

Czy warto korzystać z rachunków bankowych i płatności bezgotówkowych?

Czy warto korzystać z rachunków bankowych i płatności bezgotówkowych? Szczecin, 21 maja 2012 r. Wstęp bezpłatny! Czy warto korzystać z rachunków bankowych i płatności bezgotówkowych? Adam Tochmański Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego Narodowy Bank Polski Agenda 1.

Bardziej szczegółowo

Podatki podstawowe. Podstawowe akty prawne

Podatki podstawowe. Podstawowe akty prawne Podatki System podatkowy Podatki podstawowe Głównymi podatkami w Polsce są: Podatek dochodowy od osób prawnych Podatek dochodowy od osób fizycznych Podatek od czynności cywilno-prawnych Podatek VAT Opłata

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Opole, 3 marca 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

Promocja zdrowego środowiska. z chorobami przewlekłymi Zdrowie publiczne i praca (PH Work)

Promocja zdrowego środowiska. z chorobami przewlekłymi Zdrowie publiczne i praca (PH Work) Promocja zdrowego środowiska pracy dla pracowników z chorobami przewlekłymi Zdrowie publiczne i praca (PH Work) Dane techniczne o projekcie Realizacja w latach 2011-2013 Finansowanie z Programu Zdrowia

Bardziej szczegółowo

przedsiębiorcy Lp. Pełna nazwa (firma) Adres lub siedziba % wartości udziałów 0 1 2 3

przedsiębiorcy Lp. Pełna nazwa (firma) Adres lub siedziba % wartości udziałów 0 1 2 3 FORMULARZ SPRAWOZDAWCZY PRZEDSIĘBIORCY KORZYSTAJĄCEGO Z POMOCY PUBLICZNEJ W SEKTORZE WŁÓKIEN SYNTETYCZNYCH W ROKU.... Pełna nazwa (firma) przedsiębiorcy. Adres lub siedziba przedsiębiorcy województwo gmina

Bardziej szczegółowo

Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Warszawa 2005

Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Warszawa 2005 INSTYTUT TRANSPORTU SAMOCHODOWEGO Stan bezpieczeństwa ruchu drogowego w krajach OECD Biiullettyn IInfforrmacyjjny Warszawa 2005 Spis treści Wstęp... 3 I. Dane ogólne... 4 II. Wypadki drogowe... 11 III.

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju firmy Decyzje o wyborze rynków Decyzje inwestycyjne Rozwój nowych produktów Pozycjonowanie. Marketing strategiczny

Kierunki rozwoju firmy Decyzje o wyborze rynków Decyzje inwestycyjne Rozwój nowych produktów Pozycjonowanie. Marketing strategiczny Badania marketingowe dr Grzegorz Mazurek Istota badań Podejmowanie decyzji odbywa się na bazie doświadczenia, wiedzy oraz intuicji. Podejmowanie decyzji wiąże się automatycznie z ryzykiem poniesienia porażki

Bardziej szczegółowo