wydanie specjalne 1/2007

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "wydanie specjalne 1/2007"

Transkrypt

1

2 WYDANIE SPECJALNE 1/2007 wydanie specjalne 1/2007 Światowa strategia rozpoznawania, leczenia i prewencji astmy Aktualizacja 2006 Global strategy for asthma management and prevention. Revised 2006 Global Initiative for Asthma (cyt ) Tłumaczył dr med. Piotr Gajewski Konsultowali: prof. dr hab. med. Wacław Droszcz Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie prof. dr hab. med. Jerzy Kruszewski Klinika Chorób Infekcyjnych i Alergologii, Wojskowy Instytut Medyczny w Warszawie prof. dr hab. med. Piotr Kuna Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii, Uniwersytecki Szpital Kliniczny im. N. Barlickiego, Uniwersytet Medyczny w Łodzi dr hab. med. Henryk Mazurek Klinika Pneumonologii i Mukowiscydozy Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Oddział Terenowy im. Jana i Ireny Rudników w Rabce prof. dr hab. med. Ewa Niżankowska-Mogilnicka II Katedra Chorób Wewnętrznych Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie dr hab. med. Marek Sanak II Katedra Chorób Wewnętrznych Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie Redakcja językowa i opracowanie edytorskie Krystyna Moćko, Katarzyna Jagieła, Lucyna Niespodziewany Redakcja techniczna Maciej Dora, Łukasz Łukasiewicz, Mirosław Szymański Wydawca Medycyna Praktyczna ul. Krakowska 41, Kraków tel , fax Copyright by Medycyna Praktyczna, Kraków 2007 Druk Drukarnia TECHNET, Kraków

3 WYDANIE SPECJALNE 1/2007 Komitet Wykonawczy GINA* Paul O Byrne, MD, przewodniczący McMaster University Hamilton, Ontario, Kanada Eric D. Bateman, MD University of Cape Town Kapsztad, Republika Południowej Afryki Jean Bousquet, MD, PhD Montpellier University and INSERM Montpellier, Francja Tim Clark, MD National Heart and Lung Institute Londyn, Wielka Brytania Ken Ohta, MD, PhD Teikyo University School of Medicine Tokio, Japonia Pierluigi Paggiaro, MD University of Pisa Piza, Włochy Soren Erik Pedersen, MD Kolding Hospital Kolding, Dania Manuel Soto-Quiroz, MD Hospital Nacional de Niños San José, Kostaryka Raj B. Singh, MD Apollo Hospital Madras, Indie Wan-Cheng Tan, MD St Paul s Hospital, Vancouver, BC, Kanada Komitet Naukowy GINA* Eric D. Bateman, MD, przewodniczący University of Cape Town Kapsztad, Republika Południowej Afryki Peter J. Barnes, MD National Heart and Lung Institute Londyn, Wielka Brytania Jean Bousquet, MD, PhD Montpellier University and INSERM Montpellier, Francja * Deklaracje sprzeczności interesów członków Komitetu Wykonawczego i Komitetu Naukowego GINA można znaleźć na stronie Jeffrey M. Drazen, MD Harvard Medical School Boston, Massachusetts, USA Mark FitzGerald, MD University of British Columbia Vancouver, BC, Kanada Peter Gibson, MD John Hunter Hospital Newcastle, NSW, Australia Paul O Byrne, MD McMaster University Hamilton, Ontario, Kanada Ken Ohta, MD, PhD Teikyo University School of Medicine Tokio, Japonia Soren Erik Pedersen, MD Kolding Hospital Kolding, Dania Emilio Pizzichini, MD Universidade Federal de Santa Catarina Florianópolis, SC, Brazylia Sean D. Sullivan, PhD University of Washington Seattle, Waszyngton, USA Sally E. Wenzel, MD National Jewish Medical/Research Center Denver, Kolorado, USA Heather J. Zar, MD University of Cape Town Kapsztad, Republika Południowej Afryki Konsultanci Louis P. Boulet, MD Hopital Laval Quebec, QC, Kanada William W. Busse, MD University of Wisconsin Madison, Wisconsin, USA Neil Barnes, MD The London Chest Hospital, Barts and the London NHS Trust Londyn, Wielka Brytania Yoshinosuke Fukuchi, MD, PhD Prezes Asian Pacific Society of Respirology Tokio, Japonia 2 MEDYCYNA PRAKTYCZNA WYDANIE SPECJALNE 1/2007

4 WYDANIE SPECJALNE 1/2007 John E. Heffner, MD Prezes American Thoracic Society Providence Portland Medical Center Portland, Oregon, USA Dr Mark Levy Kenton Bridge Medical Centre Kenton, Wielka Brytania Carlos M. Luna, MD Prezes ALAT University of Buenos Aires Buenos Aires, Argentyna Dr Helen K. Reddel Woolcock Institute of Medical Research Camperdown, New South Wales, Australia Stanley Szefler, MD National Jewish Medical & Research Center Denver, Kolorado, USA Członkowie Zgromadzenia GINA, którzy przesłali uwagi Profesor Nguygen Nang An Bachmai University Hospital Hanoi, Wietnam Profesor Richard Beasley Medical Research Institute New Zealand Wellington, Nowa Zelandia Yu-Zi Chen, MD Children s Hospital of The Capital Institute of Pediatrics Pekin, Chiny Ladislav Chovan, MD, PhD Prezes Slovak Pneumological and Phthisiological Society Bratysława, Słowacja Motohiro Ebisawa, MD, PhD National Sagamihara Hospital/Clinical Research Center for Allergology Kanagawa, Japonia Profesor Amiran Gamkrelidze Tbilisi, Gruzja Dr Michiko Haida Hanzomon Hospital, Chiyoda-ku Tokio, Japonia Dr Carlos Adrian Jiménez San Luis Potosí, Meksyk Sow-Hsong Kuo, MD National Taiwan University Hospital Tajpej, Tajwan Eva Mantzouranis, MD University Hospital Iraklion, Kreta, Grecja Dr Yousser Mohammad Tishreen University School of Medicine Latakia, Syria Hugo E. Neffen, MD Children Hospital Santa Fe, Argentyna Profesor Ewa Niżankowska-Mogilnicka Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego Kraków, Polska Afshin Parsikia, MD, MPH Asthma and Allergy Program Iran Jose Eduardo Rosado Pinto, MD Hospital Dona Estefania Lizbona, Portugalia Joaquín Sastre, MD Universidad Autonoma de Madrid Madryt, Hiszpania Dr Jeana Rodica Radu N. Malaxa Hospital Bukareszt, Rumunia Mostafizur Rahman, MD Director and Head, NIDCH Dakka, Bangladesz Václav Špičák, MD Czech Initiative for Asthma Praga, Czechy G.W. Wong, MD Chinese University of Hong Kong Hongkong, Chiny Program GINA Suzanne S. Hurd, PhD Dyrektor naukowy Sarah DeWeerdt Redaktor medyczny

5 Przedmowa Astma stanowi poważny problem zdrowotny na całym świecie. Ta przewlekła choroba dróg oddechowych dotyka ludzi w każdym wieku i jeśli nie jest kontrolowana może bardzo ograniczać aktywność życiową chorego, a niekiedy prowadzi do zgonu. W większości krajów częstość występowania astmy się zwiększa, zwłaszcza wśród dzieci. Astma powoduje znaczne obciążenie, nie tylko poprzez koszty opieki medycznej, ale również zmniejszenie produktywności i ograniczenie udziału chorych w życiu rodzinnym. W ciągu ostatnich 20 lat byliśmy świadkami wielu odkryć naukowych, które wzbogaciły naszą wiedzę na temat astmy oraz możliwości jej skutecznego leczenia. Jednak odmienności systemów opieki zdrowotnej oraz różnice w dostępności metod leczenia astmy w poszczególnych krajach powodują konieczność przystosowania wytycznych postępowania w astmie do warunków lokalnych. Ponadto osoby zarządzające służbą zdrowia potrzebują informacji o kosztach leczenia astmy, metodach skutecznego postępowania w tej przewlekłej chorobie i najlepszych metodach edukacji w celu opracowania systemu opieki nad chorymi na astmę uwzględniającego specyficzne potrzeby i uwarunkowania w poszczególnych krajach. W 1993 roku National Heart, Lung and Blood Institute nawiązał współpracę ze Światową Organizacja Zdrowia w celu zorganizowania spotkania, które zaowocowało opracowaniem raportu (Workshop Report) zatytułowanego Światowa strategia rozpoznawania, leczenia i prewencji astmy. Raport ten przedstawiał kompleksowy plan postępowania w astmie, mający na celu zmniejszenie przewlekłego upośledzenia sprawności i częstości przedwczesnych zgonów, tak by umożliwić chorym na astmę prowadzenie w pełni produktywnego i satysfakcjonującego życia. W tym samym czasie rozpoczęto wdrażanie programu o nazwie Światowa Inicjatywa Zwalczania Astmy (Global Initiative for Asthma GINA) w celu stworzenie sieci osób, organizacji i urzędników zajmujących się zdrowiem publicznym, odpowiedzialnych za rozpowszechnianie informacji na temat właściwej opieki nad chorymi na astmę oraz zapewnienie mechanizmów wykorzystania wyników badań naukowych w praktyce klinicznej. Na podstawie Raportu GINA przygotowano dodatkowe publikacje, przetłumaczone na kilka języków, w celu ułatwienia międzynarodowej współpracy i rozpowszechniania informacji. Z zamiarem rozpowszechniania informacji na temat postępowania w astmie powołano Zgromadzenie GINA (GINA Assembly), w którego skład weszli eksperci z wielu krajów. Ich zadaniem jest prowadzenie warsztatów edukacyjnych z lekarzami i ekspertami w poszczególnych krajach oraz organizowanie seminariów krajowych i międzynarodowych. Ponadto GINA zainicjowała (w 2001 r.) organizowanie dorocznego Światowego Dnia Astmy, cieszącego się z roku na rok coraz większym zainteresowaniem, w celu uświadamiania obciążeń związanych z astmą oraz zapoczątkowania lokalnych i ogólnokrajowych działań edukacyjnych dla rodzin chorych i dla pracowników opieki zdrowotnej na temat skutecznych metod kontroli astmy. Pomimo tych wysiłków międzynarodowe badania dostarczyły bezpośrednich dowodów, że w wielu krajach kontrola astmy nie jest optymalna, chociaż dostępne są skuteczne metody leczenia tej choroby. Oczywiste jest, że jeśli zalecenia zawarte w tym raporcie, mają poprawić opiekę nad chorymi na astmę, to trzeba dołożyć wszelkich starań, by nakłonić decydentów w opiece zdrowotnej do zapewnienia dostępności leków oraz opracować sposoby wdrażania skutecznych programów leczenia astmy, obejmujących właściwe narzędzia do oceny efektów. W 2002 roku w Raporcie GINA napisano: można oczekiwać, że u większości chorych na astmę można i powinno się uzyskać i utrzymać kontrolę choroby. Aby sprostać temu wyzwaniu, w 2005 roku Komitet Wykonawczy zalecił przygotowanie nowego raportu nie tylko w celu uwzględnienia nowych danych naukowych, ale także zmiany postępowania w astmie polegającej na kierowaniu się stopniem kontroli choroby, a nie stopniem jej ciężkości. W niniejszym dokumencie podano zalecenia dotyczące oceny, osiągnięcia i utrzymania kontroli astmy. Metody użyte do aktualizacji opisano we Wprowadzeniu. Mam przyjemność podziękować wielu osobom za ich wkład w przygotowanie uaktualnienia Raportu, a także za wspaniałą pracę wszystkich osób, które przyczyniły się do sukcesu programu GINA. MEDYCYNA PRAKTYCZNA WYDANIE SPECJALNE 1/2007

6 Program GINA jest prowadzony dzięki bezwarunkowym grantom edukacyjnym otrzymanym od następujących firm: Altana, Astra-Zeneca, Boehringer Ingelheim, Chiesi Group, GlaxoSmith- -Kline, Meda Pharma, Merck Sharp & Dohme, Mitsubishi Pharma, Novartis i PharmAxis. Szczodre wsparcie ze strony wymienionych firm umożliwiło członkom grupy roboczej spotkania w celu omówienia poszczególnych zagadnień i wypracowania wspólnego stanowiska w sposób konstruktywny i w krótkim czasie. Jednakże za stwierdzenia i wnioski zawarte w tym dokumencie są odpowiedzialni wyłącznie członkowie Komitetów GINA. Publikacje GINA są dostępne w internecie (http://www.ginasthma.org). Paul O Byrne, MD Przewodniczący Komitetu Wykonawczego GINA McMaster University Hamilton, Ontario, Kanada Przedmowa

7 Spis treści Przedmowa... 4 Wprowadzenie... 9 Podsumowanie postępowania w astmie u dzieci w wieku 5 lat i młodszych Rozdział 1. Definicja i ogólna charakterystyka Główne punkty...19 Definicja...19 Obciążenia związane z astmą...20 Częstość występowania, chorobowość i umieralność...20 Obciążenie społeczne i ekonomiczne...20 Czynniki wpływające na rozwój i ujawnienie się astmy...21 Czynniki osobnicze...22 Czynniki genetyczne...22 Otyłość...22 Płeć...22 Czynniki środowiskowe...22 Alergeny...22 Zakażenia...23 Zawodowe czynniki uczulające...23 Dym tytoniowy...25 Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego i wewnątrz pomieszczeń...25 Dieta...25 Mechanizmy astmy...25 Zapalenie dróg oddechowych w astmie...25 Komórki zapalne...26 Mediatory zapalne...26 Zmiany strukturalne w drogach oddechowych...26 Patofizjologia...26 Nadreaktywność dróg oddechowych...27 Zaostrzenia...27 Astma nocna...27 Nieodwracalne zwężenie dróg oddechowych...28 Astma trudna...28 Palenie tytoniu i astma...28 Piśmiennictwo...28 Rozdział 2. Rozpoznanie i klasyfikacja Główne punkty...31 Wprowadzenie...31 Rozpoznanie kliniczne...31 Wywiad...31 Objawy podmiotowe...31 Wariant kaszlowy astmy...31 Skurcz oskrzeli wywoływany przez wysiłek fizyczny...32 Badanie przedmiotowe...32 Badania pomocnicze służące do rozpoznania i monitorowania...33 Pomiary czynności płuc...33 Pomiary reaktywności dróg oddechowych...35 Nieinwazyjne markery zapalenia dróg oddechowych...35 Diagnostyka alergii...36 Trudności diagnostyczne i rozpoznanie różnicowe...36 Dzieci w wieku 5 lat i młodsze...36 Dzieci starsze i dorośli...37 Osoby w podeszłym wieku...37 Astma zawodowa...38 Odróżnienie astmy od POChP...38 Klasyfikacja astmy...38 Klasyfikacja etiologiczna...38 Klasyfikacja na podstawie ciężkości astmy...39 Kontrola astmy...39 Piśmiennictwo...40 Rozdział 3. Leki przeciwastmatyczne Główne punkty...42 Wprowadzenie...42 Leki przeciwastmatyczne u dorosłych...42 Drogi podawania leków...42 Leki kontrolujące...44 Glikokortykosteroidy wziewne...44 Leki przeciwleukotrienowe...45 Długo działające β 2 -mimetyki wziewne...45 Teofilina...46 Kromony: kromoglikan sodu i nedokromil sodu...47 Długo działające β 2 -mimetyki doustne...47 Przeciwciała anty-ige...47 Glikokortykosteroidy stosowane ogólnoustrojowo...47 Doustne leki przeciwalergiczne...48 Inne leki kontrolujące...48 Swoista immunoterapia alergenowa...49 Leki doraźne...50 Szybko działające β 2 -mimetyki wziewne...50 Glikokortykosteroidy stosowane ogólnoustrojowo...50 Leki przeciwcholinergiczne...51 Teofilina...51 Krótko działające β 2 -mimetyki doustne...51 Medycyna komplementarna i alternatywna...51 Leki przeciwastmatyczne u dzieci MEDYCYNA PRAKTYCZNA WYDANIE SPECJALNE 1/2007

8 Drogi podawania leków...52 Leki kontrolujące...53 Glikokortykosteroidy wziewne...53 Leki przeciwleukotrienowe...56 Długo działające β 2 -mimetyki wziewne...56 Teofilina...56 Kromony: kromoglikan sodu i nedokromil sodu...57 Długo działające β 2 -mimetyki doustne...57 Glikokortykosteroidy stosowane ogólnoustrojowo...58 Leki doraźne...58 Szybko działające β 2 -mimetyki wziewne i krótko działające β 2 -mimetyki doustne...58 Leki przeciwcholinergiczne...58 Piśmiennictwo...58 Rozdział 4. Leczenie i prewencja astmy Wprowadzenie Składowa 1: wypracowanie partnerskiej relacji między pacjentem a lekarzem Główne punkty...63 Wprowadzenie...64 Edukacja w astmie...64 Pierwsza wizyta lekarska...65 Osobisty plan działania w astmie...65 Wizyty kontrolne i ocena...66 Poprawa przestrzegania zaleceń...67 Samodzielne postępowanie dzieci...67 Edukacja innych osób...67 Składowa 2: identyfikacja i zmniejszenie narażenia na czynniki ryzyka Główne punkty...68 Wprowadzenie...68 Prewencja astmy...68 Zapobieganie objawom i zaostrzeniom astmy...69 Alergeny wewnątrz pomieszczeń...69 Roztocze kurzu domowego...69 Zwierzęta mające sierść...70 Karaluchy...70 Grzyby...70 Alergeny środowiska zewnętrznego...71 Zanieczyszczenia powietrza wewnątrz pomieszczeń...71 Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego...71 Narażenia zawodowe...71 Żywność i dodatki do żywności...72 Leki...72 Szczepienie przeciwko grypie...72 Otyłość...72 Stres emocjonalny...72 Inne czynniki, które mogą wywoływać zaostrzenia astmy...72 Składowa 3: Ocena kontroli astmy, leczenie w celu jej osiągnięcia i monitorowanie Główne punkty...73 Wprowadzenie...73 Ocena kontroli astmy...73 Leczenie w celu uzyskania kontroli astmy...73 Stopnie leczenia do osiągnięcia kontroli...74 Stopień 1: leki doraźne...74 Skurcz oskrzeli wywoływany przez wysiłek fizyczny...75 Stopień 2: leki doraźne w połączeniu z 1 lekiem kontrolującym...76 Stopień 3: leki doraźne w połączeniu z 1 lub 2 lekami kontrolującymi...76 Stopień 4: leki doraźne w połączeniu z 2 lekami kontrolującymi...77 Stopień 5: leki doraźne w połączeniu z dodatkowymi lekami kontrolującymi astmę...77 Leczenie w celu utrzymania kontroli astmy...78 Czas trwania i dostosowywanie leczenia...78 Zmniejszanie intensywności leczenia po uzyskaniu kontroli astmy...78 Intensyfikacja leczenia w odpowiedzi na utratę kontroli astmy...79 Astma trudna...80 Składowa 4: leczenie zaostrzeń astmy Główne punkty...81 Wprowadzenie...81 Ocena ciężkości zaostrzenia...82 Postępowanie w warunkach ambulatoryjnych...82 Leczenie...82 Leki rozszerzające oskrzela...82 Glikokortykosteroidy...82 Postępowanie na oddziale pomocy doraźnej...84 Ocena...84 Leczenie...84 Tlen...84 Szybko działające β 2 -mimetyki wziewne...84 Adrenalina...86 Dodatkowe leki rozszerzające oskrzela...86 Glikokortykosteroidy stosowane ogólnoustrojowo...86 Glikokortykosteroidy wziewne...87 Magnez...87 Leczenie mieszaniną helu i tlenu...87 Leki przeciwleukotrienowe...87 Leki sedatywne...87 Spis treści

9 Wskazania do hospitalizacji lub wypisania chorego z oddziału pomocy doraźnej do domu...88 Składowa 5: sytuacje szczególne Ciąża...89 Operacje...89 Nieżyt nosa, zapalenie zatok przynosowych i polipy nosa...90 Nieżyt nosa...90 Zapalenie zatok przynosowych...90 Polipy nosa...90 Astma zawodowa...91 Zakażenia układu oddechowego...91 Refluks żołądkowo-przełykowy...91 Astma aspirynowa...92 Anafilaksja i astma...93 Piśmiennictwo...93 Rozdział 5. Wdrażanie wytycznych postępowania w astmie w systemach opieki zdrowotnej Główne punkty Wprowadzenie Strategie wdrażania wytycznych Wartość ekonomiczna interwencji i wdrażanie wytycznych postępowania w astmie Wykorzystanie i koszt zasobów opieki zdrowotnej Określenie ekonomicznej wartości interwencji w astmie Zasoby służące rozpowszechnianiu i wdrażaniu wytycznych GINA Piśmiennictwo MEDYCYNA PRAKTYCZNA WYDANIE SPECJALNE 1/2007

10 Wprowadzenie Astma jest przewlekłą chorobą dróg oddechowych stanowiącą poważny problem zdrowia publicznego na całym świecie. Dotyka ludzi w każdym wieku, może mieć ciężki przebieg, a niekiedy prowadzi do śmierci. W 1993 roku utworzono Światową Inicjatywę Zwalczania Astmy (Global Initiative for Asthma GINA). Cele i założenia tego programu opisano w 1995 roku w Raporcie NHLBI/WHO Światowa strategia rozpoznawania, leczenia i prewencji astmy. Raport ten (nowa wersja ukazała się w 2002 r.) i towarzyszące mu dokumenty zostały szeroko rozpowszechnione i przetłumaczone na wiele języków. Powstała sieć osób i organizacji zajmujących się leczeniem astmy oraz zainicjowano liczne krajowe programy leczenia tej choroby. Jednak dużo jest jeszcze do zrobienia dla zmniejszenia chorobowości i umieralności z powodu astmy. W styczniu 2004 roku Komitet Wykonawczy GINA zalecił modyfikację Światowej Strategii Leczenia i Prewencji Astmy w celu oparcia postępowania w astmie na kontroli klinicznej, a nie na klasyfikacji chorych według ciężkości choroby. Ta ważna zmiana strategii opieki nad chorymi na astmę odzwierciedla postęp, jaki się dokonał w farmakoterapii. Wielu chorych na astmę otrzymuje leki przeciwastmatyczne. Rolą lekarza jest ustalenie aktualnego poziomu leczenia i kontroli choroby u każdego pacjenta, a następnie takie dostosowanie leczenia, aby uzyskać i utrzymać kontrolę choroby. Oznacza to, że chorzy na astmę powinni odczuwać co najwyżej minimalne objawy podmiotowe (dotyczy to także objawów w nocy), nie mieć żadnych ograniczeń aktywności (w tym możliwości wykonywanie ćwiczeń fizycznych), co najwyżej sporadycznie przyjmować leki doraźne, mieć niemal prawidłową czynność płuc i bardzo rzadko doświadczać zaostrzeń choroby. Zadania na przyszłość Pomimo podejmowanych w ostatnim dziesięcioleciu godnych uznania wysiłków w celu poprawy opieki nad chorymi na astmę większość chorych nie korzysta z postępów w leczeniu, a wielu nie ma zapewnionej nawet podstawowej opieki. Zadaniem na nadchodzące kilka lat jest praca z lekarzami podstawowej opieki zdrowotnej i osobami zajmującymi się zdrowiem publicznym w różnych krajach w celu opracowania, wdrożenia i oceny programów leczenia astmy uwzględniających lokalne potrzeby. Komitet Wykonawczy GINA, zdając sobie sprawę z trudności tego zadania, powołał do pomocy w jego realizacji kilka grup światowych ekspertów, w tym: Grupę ds. Rozpowszechniania, Zgromadzenie GINA, sieć osób zajmujących się chorymi na astmę w różnych warunkach opieki zdrowotnej oraz programy regionalne (pierwsze dwa to: GINA Mesoamerica i GINA Mediterranean). Ma on usprawnić przepływ informacji do specjalistów zajmującymi się astmą, lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, innych pracowników służby zdrowia oraz organizacji wsparcia skupiających chorych na astmę. Komitet Wykonawczy nadal stara się wykrywać trudności we wdrażaniu zaleceń postępowania w astmie, zwłaszcza problemów stojących przed lekarzami pierwszego kontaktu i występujących w krajach rozwijających się. Wczesne rozpoznanie astmy i zastosowanie odpowiedniego leczenia znacząco zmniejsza obciążenie społeczno-ekonomiczne powodowane przez chorobę i poprawia jakość życia chorych, ale główny składnik całkowitych kosztów leczenia astmy wciąż stanowi koszt leków. Z tego powodu ceny leków stanowią palące zagadnienie i przedmiot zainteresowań badawczych, ze względu na ważne implikacje dla całkowitego kosztu leczenia astmy. Ponadto znaczna część populacji świata mieszka na obszarach, gdzie dostęp do opieki medycznej jest niewystarczający, a przeznaczane na nią nakłady finansowe są niewielkie. Komitet Wykonawczy GINA ma świadomość tego, że sztywne międzynarodowe wytyczne i protokoły naukowe mogą być nie do zrealizowania w wielu miejscach na świecie. Dlatego zalecenia zawarte w tym Raporcie muszą być dostosowane do lokalnych warunków praktyki medycznej i środków przeznaczanych na ochronę zdrowia. W miarę rozszerzania działań Komitetów GINA będą podejmowane wszelkie wysiłki w celu rozwoju współpracy chorych i lekarzy w poszczególnych krajach i regionach, jak również lokalnie, w różnych systemach opieki zdrowotnej, w celu ciągłej oceny nowych metod mających zapewnić chorym na astmę najlepszą opiekę. GINA bierze udział w programie rozpoczętym w marcu 2006 Wprowadzenie 9

11 roku przez Światową Organizację Zdrowia pod nazwą Global Alliance Against Chronic Respiratory Diseases (GARD). Dzięki pracy Komitetów GINA i współdziałaniu w inicjatywach GARD w ciągu następnej dekady powinien się dokonać znaczny postęp w kierunku lepszej opieki nad chorymi na astmę. Metodologia Przygotowanie dorocznych aktualizacji Zaraz po ogłoszeniu aktualizacji Raportu GINA w 2002 roku Komitet Wykonawczy powołał Komitet Naukowy GINA, powierzając mu bieżącą aktualizację Raportu poprzez przeglądanie publikowanych badań naukowych dotyczących leczenia i prewencji astmy, ocenę wpływu tych badań na zalecenia dotyczące postępowania w astmie w dokumentach GINA oraz umieszczanie dorocznych aktualizacji tych dokumentów na stronie internetowej GINA. Pierwszą aktualizację umieszczono w internecie w październiku 2003 roku; była ona oparta na publikacjach z okresu od stycznia 2000 roku do końca grudnia 2002 roku. Druga aktualizacja ukazała się w październiku 2004 roku, a trzecia w październiku 2005 roku; każda obejmowała publikacje z okresu od stycznia do końca grudnia roku poprzedzającego. Proces dorocznych aktualizacji rozpoczynał się przeglądem piśmiennictwa w bazie Pub Med z użyciem haseł i ograniczeń wyszukiwania ustalonych przez Komitet: 1) asthma, All Fields, All ages, only items with abstracts, Clinical Trial, Human, sorted by Authors; i 2) asthma AND systematic, All fields, ALL agents, only items with abstracts, Human, sorted by Author. Ponadto członkom Komitetu można było przedłożyć publikacje recenzowane nieujęte w bazie Pub Med, pod warunkiem że były dostępne w formie streszczenia i w całości, w języku angielskim (lub przetłumaczone na angielski). Wszyscy członkowie Komitetu otrzymali zestawienie pozycji piśmiennictwa i wszystkie streszczenia. Poszczególne streszczenia przydzielano 2 członkom Komitetu, a wszyscy pozostali mieli możliwość wyrażenia opinii na temat każdego streszczenia. Członkowie oceniali streszczenie lub, jeśli uznali to za konieczne, całą publikację, odpowiadając na określone pytania w krótkim kwestionariuszu; określali, czy przedstawione dane naukowe wpływają na zalecenia w Raporcie GINA. Jeśli tak, proszono członka Komitetu o zaproponowanie zmian, które powinny zostać wprowadzone. Cały Komitet Naukowy GINA spotykał się regularnie w celu przedyskutowania każdej publikacji, która została uznana przez co najmniej 1 członka Komitetu za mającą wpływ na zalecenia dotyczące leczenia i prewencji astmy, i uzgodnienia stanowiska co do zmian w Raporcie. Rozbieżności opinii rozstrzygano poprzez głosowanie. Publikacje, które spełniały kryteria wyszukiwania do każdej dorocznej aktualizacji ( artykułów rocznie), miały wpływ głównie na rozdziały dotyczące postępowania klinicznego. Wykaz publikacji uwzględnionych przez Komitet Naukowy każdego roku, wraz z aktualną wersją Raportu umieszczano na stronie internetowej GINA (www.ginasthma.org). B. Przygotowanie nowego raportu w 2006 roku W styczniu 2005 roku Komitet Naukowy GINA rozpoczął prace nad niniejszym nowym raportem. Podczas dwudniowego spotkania Komitet ustalił, że głównym tematem nowego raportu powinna być kontrola astmy. Przygotowano spis treści, ustalono tematykę każdego rozdziału i utworzono zespoły redakcyjne. Komitet spotkał się w maju i we wrześniu 2005 roku w celu oceny postępu prac i uzgodnienia zakresu informacji w każdym rozdziale. Intencją prac Komitetu było opracowanie na podstawie aktualnego piśmiennictwa naukowego możliwie najbardziej zwięzłego dokumentu o zasięgu ogólnoświatowym. Jednocześnie zdawano sobie sprawę z tego, że jedną z zalet Raportu GINA było dostarczenie podstawowych informacji na temat postępowania w astmie i danych naukowych, na których oparto zalecenia dotyczące tego postępowania. W styczniu 2006 roku Komitet spotkał się ponownie na dwudniowej sesji, podczas której przeprowadzono kolejną dogłębną ocenę każdego rozdziału. Podczas tego spotkania członkowie Komitetu przeanalizowali piśmiennictwo z roku 2005, kierując się tymi samymi kryteriami opracowanymi dla procesu aktualizacji. Lista MEDYCYNA PRAKTYCZNA WYDANIE SPECJALNE 1/2007

12 uwzględnionych publikacji z 2005 roku znajduje się na stronie internetowej GINA. Podczas styczniowego spotkania było jasne, że prace będzie można zakończyć latem 2006 roku; w związku z tym Komitet postanowił, że w miarę ukazywania się nowych publikacji na początku 2006 roku będą one dokładnie przeglądane pod kątem ewentualnego wpływu na zalecenia. Na kolejnym spotkaniu Komitetu w maju publikacje z 2006 roku, które spełniały przyjęte kryteria wyszukiwania, zostały uwzględnione i włączone do aktualnych wersji roboczych rozdziałów, jeśli było to uzasadnione. Końcowe spotkanie Komitetu odbyło się we wrześniu 2006 roku; wówczas przeanalizowano publikacje, które ukazały się do 31 lipca 2006 roku, pod kątem ich ewentualnego wpływu na treść raportu. W okresie prac nad niniejszym raportem przedstawiciele Komitetu Naukowego GINA regularnie spotykali się z członkami Zgromadzenia GINA (w maju i wrześniu 2005 roku oraz w maju 2006 roku) w celu omówienia ogólnego zagadnienia kontroli astmy i zagadnień odnoszących się do poszczególnych rozdziałów. Zgromadzenie GINA składa się z przedstawicieli ponad 50 krajów i wielu z nich brało udział w tych dyskusjach. Ponadto poproszono członków Zgromadzenia o zgłaszanie uwag do wersji roboczej dokumentu latem 2006 roku. Uwagi te, wraz z uwagami otrzymanymi od innych osób zaproszonych jako recenzentów, Komitet przeanalizował we wrześniu 2006 roku. Podsumowanie głównych zmian Głównym celem rewizji raportu było przedstawienie informacji na temat postępowania w astmie w sposób wyczerpujący na tyle, na ile to możliwe, ale nie tak szczegółowo jak w podręcznikach. Dołożono wszelkich starań, by wybrać główne pozycje piśmiennictwa, aczkolwiek w wielu przypadkach można by zacytować inne publikacje. Dokument ma służyć jako materiał źródłowy; zostaną przygotowane inne raporty podsumowujące, w tym podręczny przewodnik dotyczący opieki nad niemowlętami i małymi dziećmi chorymi na astmę. Niektóre główne zmiany wprowadzone w tym raporcie to: 1. Dołożono wszelkich starań, by opracować dokument bardziej zwięzły i przejrzysty, który będzie użyteczniejszy dla zapracowanych lekarzy, szczególnie w podstawowej opiece zdrowotnej. Podano aktualne pozycje piśmiennictwa, zainteresowani czytelnicy mogą więc znaleźć więcej szczegółów na różne tematy podsumowane w raporcie. 2. Cały dokument obecnie podkreśla kontrolę astmy. Istnieją mocne dowody na to, że kliniczne przejawy astmy objawy podmiotowe, zaburzenia snu, ograniczenie codziennej aktywności, upośledzenie czynności płuc i zużycie leków doraźnych można kontrolować, stosując właściwe leczenie. 3. Podsumowano aktualne dane epidemiologiczne, szczególnie pochodzące z raportu Global Burden of Asthma. Chociaż z perspektywy pacjenta oraz całego społeczeństwa koszt kontroli astmy wydaje się duży, to koszt niestosowania właściwego leczenia astmy jest jeszcze większy. 4. Wprowadzono pojęcie astmy trudnej (difficult-to-treat asthma) i rozwinięto je w różnych miejscach raportu. Chorzy na astmę trudną często są względnie niewrażliwi na glikokortykosteroidy i niekiedy nie można u nich osiągnąć takiego samego stopnia kontroli astmy jak u innych chorych. 5. Nadal zaleca się badanie czynności płuc za pomocą spirometrii lub pomiaru szczytowego przepływu wydechowego (PEF) w celu ułatwienia rozpoznania choroby i jej monitorowania. Większą rolę przypisano pomiarom zmienności ograniczenia przepływu powietrza przez drogi oddechowe, gdyż parametr ten ma zasadnicze znaczenie, zarówno dla rozpoznania astmy, jak i dla oceny jej kontroli. 6. Używanie dotychczasowego podziału astmy na podstawie stopnia jej ciężkości na sporadyczną, przewlekłą lekką, przewlekłą umiarkowaną i przewlekłą ciężką zaleca się obecnie wyłącznie do celów naukowych. 7. Zamiast tego podziału zalecono klasyfikowanie astmy na podstawie poziomu jej kontroli: kontrolowana, częściowo kontrolowana lub niekontrolowana. Odzwierciedla to wiedzę, że ciężkość astmy obejmuje nie tylko nasilenie samej choroby, ale także odpowiedź na leczenie, oraz fakt, że ciężkość astmy nie jest cechą stałą u danego chorego, lecz może się zmieniać w ciągu miesięcy lub lat. 8. W całym raporcie położono nacisk na koncepcję, że celem leczenia astmy jest osiągnięcie i utrzymanie kontroli klinicznej. Kontrolę astmy definiuje się następująco: Wprowadzenie 11

Astma oskrzelowa. Zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli ( cecha nabyta ) na różne bodźce.

Astma oskrzelowa. Zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli ( cecha nabyta ) na różne bodźce. Astma oskrzelowa Astma jest przewlekłym procesem zapalnym dróg oddechowych, w którym biorą udział liczne komórki, a przede wszystkim : mastocyty ( komórki tuczne ), eozynofile i limfocyty T. U osób podatnych

Bardziej szczegółowo

Przewodnik postępowania ambulatoryjnego w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc (POChP)

Przewodnik postępowania ambulatoryjnego w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc (POChP) Przewodnik postępowania ambulatoryjnego w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc (POChP) Na podstawie Światowej strategii rozpoznawania, leczenia i prewencji przewlekłej obturacyjnej choroby płuc GLOBAL

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Historia astmy Wacław Droszcz 1. 2. Definicja i podział astmy Wacław Droszcz 37

Spis treści. 1. Historia astmy Wacław Droszcz 1. 2. Definicja i podział astmy Wacław Droszcz 37 Spis treści 1. Historia astmy Wacław Droszcz 1 1.1. Słowo wstępne... 1 1.2. Okres dawny... 1 1.3. Średniowiecze i czasy nowożytne... 2 1.4. Wiek XIX i XX... 4 1.4.1. Obraz kliniczny... 5 1.4.2. Badania

Bardziej szczegółowo

2010-05-28. Marcin Grabicki

2010-05-28. Marcin Grabicki Obecnie 4 przyczyna zgonów na świecie Marcin Grabicki Klinika Pulmonologii, Alergologii i Onkologii Pulmonologicznej Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu (wg Murray CJI, Lopez AD. Lancet. 1997: 349; 1269-1276)

Bardziej szczegółowo

12 SQ-HDM Grupa farmakoterapeutyczna: Wyciągi alergenowe, kurz domowy; Kod ATC: V01AA03

12 SQ-HDM Grupa farmakoterapeutyczna: Wyciągi alergenowe, kurz domowy; Kod ATC: V01AA03 SUBSTANCJA CZYNNA (INN) GRUPA FARMAKOTERAPEUTYCZNA (KOD ATC) PODMIOT ODPOWIEDZIALNY NAZWA HANDLOWA PRODUKTU LECZNICZEGO, KTÓREGO DOTYCZY PLAN ZARZĄDZANIA RYZYKIEM 12 SQ-HDM Grupa farmakoterapeutyczna:

Bardziej szczegółowo

Wst p Jerzy Kruszewski... 15 PiÊmiennictwo... 18. Rozdzia 1. Immunologiczne podstawy patogenezy chorób alergicznych Krzysztof Zeman...

Wst p Jerzy Kruszewski... 15 PiÊmiennictwo... 18. Rozdzia 1. Immunologiczne podstawy patogenezy chorób alergicznych Krzysztof Zeman... Spis treêci Wst p Jerzy Kruszewski....................... 15 PiÊmiennictwo........................... 18 Rozdzia 1. Immunologiczne podstawy patogenezy chorób alergicznych Krzysztof Zeman.....................

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ Charakterystyka problemu zdrowotnego Alergia uznawana jest za chorobę cywilizacyjną XX wieku. W wielu obserwacjach

Bardziej szczegółowo

Postępowanie w astmie oskrzelowej - współczesność i perspektywy

Postępowanie w astmie oskrzelowej - współczesność i perspektywy Problemy kliniczne w alergii i astmie 13 Prof. zw. dr hab. med. Marek L. Kowalski Lek. med. Barbara Bieńkiewicz Katedra i Zakład Immunologii Klinicznej, Ośrodek Diagnostyki i Leczenia Astmy i Alergii Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego

Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego Podczas akcji przebadano 4400 osób. Na badania rozszerzone skierowano ok. 950 osób. Do tej pory przebadano prawie 600 osób. W wyniku pogłębionych

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Doniec. Ocena skuteczności i tolerancji leczenia salmeterolem w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc i astmie oskrzelowej

Zbigniew Doniec. Ocena skuteczności i tolerancji leczenia salmeterolem w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc i astmie oskrzelowej Zbigniew Doniec Ocena skuteczności i tolerancji leczenia salmeterolem w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc i astmie oskrzelowej Klinika Pneumonologii Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Oddział Terenowy

Bardziej szczegółowo

3 MAJA MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ ASTMY I ALERGII

3 MAJA MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ ASTMY I ALERGII 3 MAJA MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ ASTMY I ALERGII Astma jest przewlekłą chorobą zapalną dróg oddechowych, charakteryzującą się nawracającymi atakami duszności, kaszlu i świszczącego oddechu, których częstotliwość

Bardziej szczegółowo

Choroby układu oddechowego

Choroby układu oddechowego Choroby układu oddechowego Astma, alergia i przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) to poważne schorzenia układu oddechowego, które w XXI wieku przybrały już charakter epidemiologiczny. Astma, alergia

Bardziej szczegółowo

Astma i POChP. Maciej Kupczyk Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Astma i POChP. Maciej Kupczyk Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi Astma i POChP Maciej Kupczyk Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi Epidemia alergii i astmy Devereux G. 2006. Nature Rev Immunol 6;869-874. Epidemiologia astmy i chorób

Bardziej szczegółowo

Czwartek, 25 września 2014

Czwartek, 25 września 2014 Czwartek, 25 września 2014 SESJA SZKOLENIOWO-NAUKOWA I 9.00 10.30 Leczenie pacjentów z chorobami drobnych dróg oddechowych jakie mamy dzisiaj możliwości? przyznanego przez firmę Chiesi Przewodniczący:

Bardziej szczegółowo

Przewlekła obturacyjna choroba płuc. II Katedra Kardiologii

Przewlekła obturacyjna choroba płuc. II Katedra Kardiologii Przewlekła obturacyjna choroba płuc II Katedra Kardiologii Definicja Zespół chorobowy charakteryzujący się postępującym i niecałkowicie odwracalnym ograniczeniem przepływu powietrza przez drogi oddechowe.

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 609 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 609 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 69 SECTIO D 5 Zakład Pielęgniarstwa Internistycznego z Pracownią Pielęgniarstwa Onkologicznego WPiNoZ Akademii Medycznej

Bardziej szczegółowo

Praca specjalizacyjna

Praca specjalizacyjna Praca specjalizacyjna N owe leki stosowane w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc i astmie Kamil Kiaszewicz Farmacja Apteczna Opiekun Specjalizacji Anna Kozłowska Wstęp Przewlekła obturacyjna choroba

Bardziej szczegółowo

Przewlekłe zapalenie dróg oddechowych doprowadza do zwężenia oskrzeli poprzez następujące mechanizmy:

Przewlekłe zapalenie dróg oddechowych doprowadza do zwężenia oskrzeli poprzez następujące mechanizmy: ASTMA DEFINICJA Astma jest przewlekłą chorobą zapalną dróg oddechowych, w której uczestniczy wiele komórek i uwalnianych z nich substancji. Przewlekłemu zapaleniu towarzyszy nadreaktywność oskrzeli prowadząca

Bardziej szczegółowo

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Omnisolvan przeznaczone do publicznej wiadomości

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Omnisolvan przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Omnisolvan przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Nadmierne wydzielanie śluzu w drogach

Bardziej szczegółowo

Podstawy leczenia PCD

Podstawy leczenia PCD Podstawy leczenia PCD Henryk Mazurek Klinika Pneumonologii i Mukowiscydozy IGiChP OT w Rabce - Zdroju Podstawy leczenia Brak badań wykonanych wg EBM w PCD Zasady leczenia proponowane wg doświadczeń w innych

Bardziej szczegółowo

PRZEWLEKŁA OBTURACYJNA CHOROBA PŁUC (POCHP)

PRZEWLEKŁA OBTURACYJNA CHOROBA PŁUC (POCHP) PRZEWLEKŁA OBTURACYJNA CHOROBA PŁUC (POCHP) POChP jest jedną z najczęstszych chorób przewlekłych z wszystkich i najczęstsza przewlekłą chorobą układu oddechowego. Uważa się, że na POChP w Polsce choruje

Bardziej szczegółowo

Zanieczyszczenia powietrza a obturacyjne choroby płuc

Zanieczyszczenia powietrza a obturacyjne choroby płuc Zanieczyszczenia powietrza a obturacyjne choroby płuc Dr med. Piotr Dąbrowiecki Wojskowy Instytut Medyczny Polska Federacja Stowarzyszeń Chorych na Astmę Alergię i POCHP Obturacyjne choroby płuc - ASTMA

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia rozsianego oparte na kryteriach

Bardziej szczegółowo

Przedmowa... Skróty...

Przedmowa... Skróty... VII Przedmowa.............................................................. Skróty................................................................... Przedmowa..........................................................

Bardziej szczegółowo

Sesje. "POLASTMA - Astma oskrzelowa - problem zdrowotny, społeczny i ekonomiczny" 16.00-17.30

Sesje. POLASTMA - Astma oskrzelowa - problem zdrowotny, społeczny i ekonomiczny 16.00-17.30 ŚRODA 25.03.2009 Sesje SESJA SZKOLENIOWO-NAUKOWA I 14.00-15.45 "POLASTMA - Astma oskrzelowa - problem zdrowotny, społeczny i ekonomiczny" Prof. dr hab. med. Wacław Droszcz, Prof. dr hab. med. Piotr Kuna

Bardziej szczegółowo

SZCZEPIENIA OCHRONNE U DOROSŁYCH lek. Kamil Chudziński Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii CSK MSW w Warszawie 10.11.2015 Szczepionki Zabite lub żywe, ale odzjadliwione drobnoustroje/toksyny +

Bardziej szczegółowo

Astma u dzieci zalecenia Światowej Inicjatywy Zwalczania Astmy (GINA) 2006

Astma u dzieci zalecenia Światowej Inicjatywy Zwalczania Astmy (GINA) 2006 Astma u dzieci zalecenia Światowej Inicjatywy Zwalczania Astmy (GINA) 2006 Asthma in children and Global Initiative for Asthma (GINA) 2006 guidelines Andrzej Bant S t r e s z c z e n i e Astma oskrzelowa

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 42 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

EUROPEAN LUNG FOUNDATION

EUROPEAN LUNG FOUNDATION CIĘŻKA ASTMA Zalecenia specjalistów w przystępnej formie Asthma UK Niniejszy przewodnik zawiera informacje na temat ciężkiej astmy, przygotowane przez Europejskie Towarzystwo Chorób Płuc (ERS) i Amerykańskie

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon VI.2 VI.2.1 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon Omówienie rozpowszechnienia choroby Deksametazonu sodu fosforan w postaci roztworu do wstrzykiwań stosowany jest

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 589 Poz. 86 Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI: Katedra i Klinika Pulmonologii, Alergologii i Onkologii Pulmonologicznej

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI: Katedra i Klinika Pulmonologii, Alergologii i Onkologii Pulmonologicznej PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI: Katedra i Klinika Pulmonologii, Alergologii i Onkologii Pulmonologicznej 1. Adres jednostki: Adres: ul. Szamarzewskiego 84, 60-569 Poznań

Bardziej szczegółowo

Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi.

Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi. Raport z badania ankietowego Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi. Strona 1/32 Spis treści Komentarz autora..................................................

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. n. med. Andrzej Emeryk. o astmie u dzieci

Prof. dr hab. n. med. Andrzej Emeryk. o astmie u dzieci Prof. dr hab. n. med. Andrzej Emeryk o astmie u dzieci Astma jest przewlekłą chorobą zapalną dolnych dróg oddechowych. Przewlekłe zapalenie jest przyczyną nadwrażliwości oskrzeli na różne substancje i

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji www.aotmit.gov.pl Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji nr 85/2015 z dnia 13 kwietnia 2015 r. o projekcie programu Gminny

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI:

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI: PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI: Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych i Diabetologii UM w Poznaniu 1. Adres jednostki: Adres: Szpital im. Fr. Raszei, ul. Mickiewicza

Bardziej szczegółowo

KIESZONKOWE WYTYCZNE DOTYCZĄCE LECZENIA I ZAPOBIEGANIA ASTMIE

KIESZONKOWE WYTYCZNE DOTYCZĄCE LECZENIA I ZAPOBIEGANIA ASTMIE KIESZONKOWE WYTYCZNE DOTYCZĄCE LECZENIA I ZAPOBIEGANIA ASTMIE (u dorosłych i dzieci w wieku powyżej 5 lat) Kieszonkowe wytyczne dla lekarzy i pielęgniarek zaktualizowane w 2014 r. NA PODSTAWIE GLOBAL STRATEGY

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI Załącznik nr 11 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI ICD 10 D80 w tym D80.0, D80.1, D80.3, D80.4, D80.5,

Bardziej szczegółowo

PLACEBO JAKO PROBLEM ETYCZNY PRZY OCENIE BADAŃ KLINICZNYCH

PLACEBO JAKO PROBLEM ETYCZNY PRZY OCENIE BADAŃ KLINICZNYCH PLACEBO JAKO PROBLEM ETYCZNY PRZY OCENIE BADAŃ KLINICZNYCH W badaniach nowych leków placebo - nieomal standardem. zasady dopuszczające jego stosowanie u ludzi por. Deklaracja Helsińska dyrektywy Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Aneks II Zmiany w drukach informacyjnych produktów leczniczych zarejestrowanych w procedurze narodowej

Aneks II Zmiany w drukach informacyjnych produktów leczniczych zarejestrowanych w procedurze narodowej Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną immunoglobulinę anty-t limfocytarną pochodzenia króliczego stosowaną u ludzi [rabbit anti-human thymocyte] (proszek

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne. Zdrowie środowiskowe

Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne. Zdrowie środowiskowe Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne Zdrowie środowiskowe 1. Podaj definicję ekologiczną zdrowia i definicję zdrowia środowiskowego. 2. Wymień znane Ci czynniki fizyczne

Bardziej szczegółowo

Intensywna terapia i choroby układu oddechowego małych zwierząt w praktyce

Intensywna terapia i choroby układu oddechowego małych zwierząt w praktyce Międzynarodowa Konferencja VetCo Intensywna terapia i choroby układu oddechowego małych zwierząt w praktyce 18-19 maja 2013, Falenty k. Warszawy Materiały konferencyjne 1 Wydawca biuletynu: VetCo Veterinary

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Opieka i medycyna paliatywna

Opieka i medycyna paliatywna Lek. med. Katarzyna Scholz Opieka i medycyna paliatywna Informator dla chorych i ich rodzin Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli Lublin, 2011 Szanowni Państwo, Drodzy Pacjenci, Rodziny.

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną hydroksyzynę.

Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną hydroksyzynę. Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną hydroksyzynę. Aneks III Poprawki do odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ K.OLESZCZYK J.RYBICKI A.ZIELINSKA-MEUS I.MATYSIAKIEWICZ A.KUŚMIERCZYK-PIELOK K.BUGAJSKA-SYSIAK E.GROCHULSKA STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ XVI Konferencja Jakość w Opiece

Bardziej szczegółowo

Przewlekła obturacyjna choroba płuc w wieku podeszłym. Maria Korzonek Wydział Nauk o Zdrowiu PAM

Przewlekła obturacyjna choroba płuc w wieku podeszłym. Maria Korzonek Wydział Nauk o Zdrowiu PAM Przewlekła obturacyjna choroba płuc w wieku podeszłym Maria Korzonek Wydział Nauk o Zdrowiu PAM Występowanie POCHP u ludzi starszych POCHP występuje u 46% osób w wieku starszym ( III miejsce) Choroby układu

Bardziej szczegółowo

Prof. Karina Jahnz-Różyk Wojskowy Instytut Medyczny

Prof. Karina Jahnz-Różyk Wojskowy Instytut Medyczny Prof. Karina Jahnz-Różyk Wojskowy Instytut Medyczny Przewlekła choroba układu oddechowego przebiegająca z dusznością Około 2 mln chorych w Polsce, ale tylko 1/3 jest zdiagnozowana (400-500 tys) Brak leczenia

Bardziej szczegółowo

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Definicja NS to zespół kliniczny, w którym wskutek dysfunkcji serca jego pojemność minutowa jest zmniejszona w stosunku do zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok ZAKAŻENIA SZPITALNE Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok REGULACJE PRAWNE WHO Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi Rozporządzenie Ministra

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 269 15687 Poz. 1597 1597 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych Na

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyki Zdrowotnej

Program Profilaktyki Zdrowotnej Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr IX/56/2011 Program Profilaktyki Zdrowotnej Realizowany w roku 2011 pod nazwą Badania wad postawy wśród dzieci klas pierwszych szkół podstawowych miasta Tczewa w ramach programu

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50)

LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50) Załącznik B.32. LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W PROGRAMIE BADANIA DIAGNOSTYCZNE WYKONYWANE W

Bardziej szczegółowo

RAPORT ASTMA CIÊ KA SYTUACJA PACJENTÓW W POLSCE. RAPORT ASTMA CIÊ KA SYTUACJA PACJENTÓW W POLSCE.

RAPORT ASTMA CIÊ KA SYTUACJA PACJENTÓW W POLSCE. RAPORT ASTMA CIÊ KA SYTUACJA PACJENTÓW W POLSCE. 1 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Dr n. med. Piotr Dąbrowiecki Cześć medyczna... 9 Dr n. med. Izabela Kupryś-Lipińska Astma co to za choroba?... 9 Klasyfikacja astmy... 10 Leki stosowane w astmie i zasady leczenia...

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DLA FARMACEUTY JAK WYDAWAĆ LEK INSTANYL

PRZEWODNIK DLA FARMACEUTY JAK WYDAWAĆ LEK INSTANYL PRZEWODNIK DLA FARMACEUTY JAK WYDAWAĆ LEK INSTANYL WAŻNE INFORMACJE DOTYCZĄCE BEZPIECZEŃSTWA: INSTANYL, AEROZOL DO NOSA LEK STOSOWANY W LECZENIU PRZEBIJAJĄCEGO BÓLU NOWOTWOROWEGO Szanowny Farmaceuto, Należy

Bardziej szczegółowo

Informacje dla osób leczonych inhalatorem DuoResp Spiromax

Informacje dla osób leczonych inhalatorem DuoResp Spiromax Respiratory Polska Informacje dla osób leczonych inhalatorem DuoResp Spiromax Co wywołuje objawy astmy i POChP? Objawy astmy i POChP (przewlekłej obturacyjnej choroby płuc) wywoływane są przez stan zapalny

Bardziej szczegółowo

Astma oskrzelowa z perspektywy lekarza rodzinnego

Astma oskrzelowa z perspektywy lekarza rodzinnego Astma oskrzelowa z perspektywy lekarza rodzinnego Agnieszka Mastalerz Migas Katedra i Zakład Medycyny Rodzinnej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu Astma A.D. 2014 W maju 2014 roku, w Światowym Dniu Astmy

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. DICLOABAK, 1 mg/ml, krople do oczu, roztwór Diclofenacum natricum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. DICLOABAK, 1 mg/ml, krople do oczu, roztwór Diclofenacum natricum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA DICLOABAK, 1 mg/ml, krople do oczu, roztwór Diclofenacum natricum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę,

Bardziej szczegółowo

Wanda Siemiątkowska - Stengert

Wanda Siemiątkowska - Stengert Wanda Siemiątkowska - Stengert Wpływ zabiegu odsysania z tchawicy na ciśnienie śródczaszkowe i układ krążenia noworodków wymagających wentylacji zastępczej, po zastosowaniu różnej premedykacji farmakologicznej.

Bardziej szczegółowo

Lipophoral Tablets 150mg. Mediator 150 mg Tabletka Podanie doustne. Benfluorex Qualimed. Mediator 150mg Tabletka Podanie doustne

Lipophoral Tablets 150mg. Mediator 150 mg Tabletka Podanie doustne. Benfluorex Qualimed. Mediator 150mg Tabletka Podanie doustne ANEKS I WYKAZ NAZW WŁASNYCH, POSTAĆ FARMACEUTYCZNA, MOC PRODUKTÓW LECZNICZYCH, DROGA PODANIA, PODMIOTY ODPOWIEDZIALNE POSIADAJĄCE POZWOLENIE NA DOPUSZCZENIE DO OBROTU W PAŃSTWACH CZŁONKOWSKICH (EOG) 1

Bardziej szczegółowo

rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów oraz innych stanów związanych ze zdrowiem, w populacjach ludzkich),

rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów oraz innych stanów związanych ze zdrowiem, w populacjach ludzkich), EPIDEMIOLOGIA Określenie Epidemiologia pochodzi z języka greckiego: epi na demos lud logos słowo, nauka czyli, nauka badająca: rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii W trosce o młode pokolenie. Jak wychować zdrowe dziecko? Konferencja prasowa 09.09.2015 Sytuacja demograficzna

Bardziej szczegółowo

CZWARTEK, 26 WRZEŚNIA 2013 R. OTWARCIE FORUM 16.15-16.30. SESJA INAUGURACYJNA 16.30-18.00 Astma i POChP od urodzenia na całe życie

CZWARTEK, 26 WRZEŚNIA 2013 R. OTWARCIE FORUM 16.15-16.30. SESJA INAUGURACYJNA 16.30-18.00 Astma i POChP od urodzenia na całe życie CZWARTEK, 26 WRZEŚNIA 2013 R. OTWARCIE FORUM 16.15-16.30 SESJA INAUGURACYJNA 16.30-18.00 Astma i POChP od urodzenia na całe życie Sesja organizowana w ramach Narodowego Programu Wczesnej Diagnostyki i

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Rozdzia³ 1

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Rozdzia³ 1 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 13 Rozdzia³ 1 NADCIŒNIENIE TÊTNICZE JAKO PROBLEM ZDROWOTNY prof. dr hab. n. farm. S³awomir Lipski,

Bardziej szczegółowo

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne Prawo do opieki paliatywnej Dostęp do opieki paliatywnej stanowi prawny obowiązek, potwierdzony przez konwencję Organizacji Narodów Zjednoczonych

Bardziej szczegółowo

2) stosujesz wysokie dawki wziewnych glikokortykosteroidów w połączeniu z lekami rozszerzającymi oskrzela

2) stosujesz wysokie dawki wziewnych glikokortykosteroidów w połączeniu z lekami rozszerzającymi oskrzela Jeśli chorujesz na astmę i : 1) masz alergię na alergeny całoroczne 2) stosujesz wysokie dawki wziewnych glikokortykosteroidów w połączeniu z lekami rozszerzającymi oskrzela a pomimo to: - wymagasz częstego

Bardziej szczegółowo

LECZENIE AKTYWNEJ POSTACI ZIARNINIAKOWATOŚCI Z ZAPALENIEM NACZYŃ (GPA) LUB MIKROSKOPOWEGO ZAPALENIA NACZYŃ (MPA) (ICD-10 M31.3, M 31.

LECZENIE AKTYWNEJ POSTACI ZIARNINIAKOWATOŚCI Z ZAPALENIEM NACZYŃ (GPA) LUB MIKROSKOPOWEGO ZAPALENIA NACZYŃ (MPA) (ICD-10 M31.3, M 31. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 764 Poz. 86 Załącznik B.75. LECZENIE AKTYWNEJ POSTACI ZIARNINIAKOWATOŚCI Z ZAPALENIEM NACZYŃ (GPA) LUB MIKROSKOPOWEGO ZAPALENIA NACZYŃ (MPA) (ICD-10 M31.3, M 31.8) ŚWIADCZENIOBIORCY

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) ŚWIADCZENIOBIORCY ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W PROGRAMIE BADANIA DIAGNOSTYCZNE WYKONYWANE W RAMACH PROGRAMU

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2012/2013 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY V roku

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2012/2013 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY V roku PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2012/2013 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY V roku 1. NAZWA PRZEDMIOTU : PULMONOLOGIA 2. NAZWA JEDNOSTKI (jednostek ) realizującej

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych www.aotm.gov.pl Rekomendacja nr 67/2011 Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych z dnia 26 września 2011 r. w sprawie usunięcia z wykazu świadczeń gwarantowanych

Bardziej szczegółowo

ANNA ZAWADZKA - KRAJEWSKA KLINIKA PNEUMONOLOGII I ALERGOLOGII WIEKU DZIECIĘCEGO WUM

ANNA ZAWADZKA - KRAJEWSKA KLINIKA PNEUMONOLOGII I ALERGOLOGII WIEKU DZIECIĘCEGO WUM Astma okresu wczesnodziecięcego ANNA ZAWADZKA - KRAJEWSKA KLINIKA PNEUMONOLOGII I ALERGOLOGII WIEKU DZIECIĘCEGO WUM 50 % DZIECI PREZENTUJE OBJAWY OBTURACJI WE WCZESNYM DZIECIŃSTWIE Obturacji oskrzeli u

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

FARMAKOTERAPIA ASTMY OSKRZELOWEJ W CIĄŻY. Dr n. farm. Jacek Sapa KATEDRA FARMAKODYNAMIKI UJ CM

FARMAKOTERAPIA ASTMY OSKRZELOWEJ W CIĄŻY. Dr n. farm. Jacek Sapa KATEDRA FARMAKODYNAMIKI UJ CM FARMAKOTERAPIA ASTMY OSKRZELOWEJ W CIĄŻY Dr n. farm. Jacek Sapa KATEDRA FARMAKODYNAMIKI UJ CM ASTMA przebieg w ciąży BEZ ZMIAN 1/3 POPRAWA 1/3 POGORSZENIE 1/3 najczęściej między 24-36 tyg. ciąży CZYNNIKI

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWY SYSTEM OPIEKI MEDYCZNEJ. Medicover radzi: Jak radzić sobie z astmą oskrzelową? Opracowanie: prof. dr hab. med.

KOMPLEKSOWY SYSTEM OPIEKI MEDYCZNEJ. Medicover radzi: Jak radzić sobie z astmą oskrzelową? Opracowanie: prof. dr hab. med. KOMPLEKSOWY SYSTEM OPIEKI MEDYCZNEJ Medicover radzi: Jak radzić sobie z astmą oskrzelową? Opracowanie: prof. dr hab. med. Rafał Pawliczak Astma oskrzelowa to choroba, która niesie ze sobą wiele uciążliwych

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 719 Poz. 27 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia sildenafilem

Bardziej szczegółowo

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 INTENSYWNA TERAPIA STANU ASTMATYCZNEGO 1. Definicja... 13 2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 3. Obraz kliniczny... 17 3.1. Rozpoznanie... 17 3.2. Diagnostyka

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Wnioski naukowe i podstawy cofnięcia lub zmiany warunków dopuszczenia do obrotu i szczegółowe objaśnienie różnic względem zaleceń PRAC

Aneks II. Wnioski naukowe i podstawy cofnięcia lub zmiany warunków dopuszczenia do obrotu i szczegółowe objaśnienie różnic względem zaleceń PRAC Aneks II Wnioski naukowe i podstawy cofnięcia lub zmiany warunków dopuszczenia do obrotu i szczegółowe objaśnienie różnic względem zaleceń PRAC 70 Wnioski naukowe CMDh rozpatrzył poniższe zalecenia PRAC

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2014 r. (poz. ) Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp.

Bardziej szczegółowo

VENTOLIN. Salbutamol w aerozolu pod ciśnieniem. Pojemnik zawiera 200 dawek po 100 ~Lgsalbutamolu. Lek jest uwalniany za pomocą specjalnego dozownika.

VENTOLIN. Salbutamol w aerozolu pod ciśnieniem. Pojemnik zawiera 200 dawek po 100 ~Lgsalbutamolu. Lek jest uwalniany za pomocą specjalnego dozownika. VENTOLIN areozol VENTOLIN Salbutamol w aerozolu pod ciśnieniem. Pojemnik zawiera 200 dawek po 100 ~Lgsalbutamolu. Lek jest uwalniany za pomocą specjalnego dozownika. Ventolin w postaci aerozolu zaleca

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 19 czerwca 2013 r. Poz. 696 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 6 czerwca 2013 r.

Warszawa, dnia 19 czerwca 2013 r. Poz. 696 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 6 czerwca 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 19 czerwca 2013 r. Poz. 696 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 6 czerwca 2013 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu

Bardziej szczegółowo

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Żylna choroba zakrzepowozatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny

Bardziej szczegółowo

Testy wysiłkowe w wadach serca

Testy wysiłkowe w wadach serca XX Konferencja Szkoleniowa i XVI Międzynarodowa Konferencja Wspólna SENiT oraz ISHNE 5-8 marca 2014 roku, Kościelisko Testy wysiłkowe w wadach serca Sławomira Borowicz-Bieńkowska Katedra Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES STAROSTWO POWIATOWE W ŚWIDNICY WYDZIAŁ ZDROWIA 2007 r. Opracowała Barbara Świętek PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES UMOŻLIWIAJĄCY JEDNOSTKOM, GRUPOM, SPOŁECZNOŚCIĄ ZWIĘKSZENIE KONTROLI NAD WŁASNYM ZROWIEM I JEGO

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski... 13

Spis treści. 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski... 13 Spis treści 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski........ 13 Genetyczne uwarunkowania pierwotnego nadciśnienia tętniczego..... 14 Nadciśnienie monogeniczne..................................

Bardziej szczegółowo

ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta

ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta Uwaga: Konieczna może być późniejsza aktualizacja charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla studentów V roku

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla studentów V roku PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla studentów V roku 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Nefrologia 2. NAZWA JEDNOSTKI (jednostek )

Bardziej szczegółowo

Choroby ultra-rzadkie. Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka

Choroby ultra-rzadkie. Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka Choroby ultra-rzadkie Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka Definicje, częstość występowania Podstawą definicji chorób rzadkich są dane epidemiologiczne dotyczące występowania choroby w całej populacji

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Nazwa przedmiotu/modułu. Farmakologia Kliniczna. Wydział Lekarski I. Nazwa kierunku studiów. Lekarski. Język przedmiotu

SYLABUS. Nazwa przedmiotu/modułu. Farmakologia Kliniczna. Wydział Lekarski I. Nazwa kierunku studiów. Lekarski. Język przedmiotu Nazwa przedmiotu/modułu Wydział Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Forma studiów Język przedmiotu Wydział Lekarski I Lekarski Jednolite magisterskie stacjonarne polski SYLABUS Farmakologia Kliniczna

Bardziej szczegółowo

ANEKS II WNIOSKI NAUKOWE I PODSTAWY DO ZMIANY CHARAKTERYSTYK PRODUKTU LECZNICZEGO I ULOTEK DLA PACJENTA PRZEDSTAWIONE PRZEZ EUROPEJSKĄ AGENCJĘ LEKÓW

ANEKS II WNIOSKI NAUKOWE I PODSTAWY DO ZMIANY CHARAKTERYSTYK PRODUKTU LECZNICZEGO I ULOTEK DLA PACJENTA PRZEDSTAWIONE PRZEZ EUROPEJSKĄ AGENCJĘ LEKÓW ANEKS II WNIOSKI NAUKOWE I PODSTAWY DO ZMIANY CHARAKTERYSTYK PRODUKTU LECZNICZEGO I ULOTEK DLA PACJENTA PRZEDSTAWIONE PRZEZ EUROPEJSKĄ AGENCJĘ LEKÓW 108 WNIOSKI NAUKOWE OGÓLNE PODSUMOWANIE OCENY NAUKOWEJ

Bardziej szczegółowo

Leczenie ciężkich zakażeń. Propozycje zmian w finansowaniu. Dariusz Lipowski

Leczenie ciężkich zakażeń. Propozycje zmian w finansowaniu. Dariusz Lipowski Leczenie ciężkich zakażeń. Propozycje zmian w finansowaniu Dariusz Lipowski Definicja Ciężkie zakażenie zakażenie prowadzące do dysfunkcji lub niewydolności jednolub wielonarządowej zakażenie powodujące

Bardziej szczegółowo

Rada Przejrzystości. Agencja Oceny Technologii Medycznych

Rada Przejrzystości. Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 29/2012 z dnia 11 czerwca 2012 r. w sprawie zasadności finansowania środka spożywczego specjalnego przeznaczenia

Bardziej szczegółowo