Muzea. Powiat Brzeski

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Muzea. Powiat Brzeski"

Transkrypt

1 Muzea 1

2 Wprowadzenie Trzymacie Państwo w rękach folder powiatu brzeskiego. Mamy nadzieję, że wszystko to, co jest w nim zawarte nakłoni Państwa do odwiedzenia pięknego regionu, jakim jest Ziemia Brzeska. Wierzymy, że właśnie w tych okolicach spędzicie Państwo niezapomniane chwile, podczas wakacyjnych podróży, czy weekendowych wycieczek. Dlaczego warto przyjechać właśnie do powiatu brzeskiego? Powodów jest wiele. Jednym z nich może być Szczepanów, który odwiedziło dwóch... papieży, brzeska Starówka, pałac Goetzów - Okocimskich i browar. Niemniejszą atrakcja jest Jezioro Czchowskie, tamtejsza baszta i owiany legendami zamek Tropsztyn. Powodem mogą być wspaniale krajobrazy i zabytki okolic Iwkowej, niepowtarzalna świątynia w Gosprzydowej jeden z piękniejszych drewnianych kościółków w Polsce. Powodem może być zamek w Dębnie i pobliski kościół, tamtejsze turnieje rycerskie czy koncerty muzyki dawnej. Powodem mogą być wreszcie lasy Borzęcina, pełne grzybów i runa leśnego, jak również tamtejsze budowle sakralne. Kto chce usłyszeć koniki polne, zobaczyć w Noc Świętojańską świetliki, powinien odwiedzić Borzęcin. Trudno też wyobrazić sobie bardziej odprężające chwile od przysłuchiwania się klekotowi bocianów w Niedzieliskach. Warto zobaczyć Rynek w Szczurowej i Uściu Solnym. Wszystkie te miejsca oprócz tego, że znajdują się w powiecie brzeskim łączy jeszcze jedno ludzie, którzy są mili, gościnni, uczynni i pracowici. Niech lektura niniejszego folderu jeszcze bardziej zachęci wszystkich do tego, by tutaj przyjechać. Turyści, którzy już nas odwiedzili wracają tu zawsze z uśmiechem na twarzy. To też argument, że warto odwiedzić powiat brzeski. Wszystkim, którzy chcą zobaczyć kamienie naszej przeszłości, pozostałości po życiu i działalności duchownych, szlachty, kupców, przedsiębiorców i rolników życzymy przyjemnego wypoczynku oraz samych miłych wrażeń. Starosta brzeski, burmistrzowie i wójtowie powiatu brzeskiego Dębno: Zamek Brzesko:h Pałac Goetzów - Okocimskic Czchów: Zamek Tropsztyn Zespół folklorystyczn Borzęcin: y Borzęcanie 2

3 Dzisiaj w skład powiatu brzeskiego wchodzi siedem gmin: Borzęcin, Brzesko, Czchów, Dębno, Gnojnik, Iwkowa i Szczurowa. Na obszarze 590 kilometrów kwadratowych mieszka ponad 90 tysięcy osób. Sam powiat brzeski leży w północno-wschodniej części województwa małopolskiego, graniczy z powiatami: tarnowskim, nowosądeckim, limanowskim, bocheńskim i proszowickim. Powiat brzeski ma doskonałe położenie, leży bowiem przy bardzo ważnych szlakach komunikacyjnych. Są to drogi: nr 4 Zgorzelec - Medyka, nr 768 Brzesko - Szczurowa i dalej na Kielce oraz nr 75 Brzesko - Nowy Sącz - Krynica. Nie sposób w tym miejscu wspomnieć, że najdalej za pięć lat powiat przetnie autostrada A4 ze Zgorzelca do Medyki. Zaplanowano jeden zjazd, w Brzesku, który ma być połączony z drogami wojewódzkimi i powiatowymi węzłem komunikacyjnym. Kiedy mowa o układzie komunikacyjnym, nie sposób zapomnieć o kolei, która również przecina powiat brzeski. To właśnie jej powstanie w połowie XIX stulecia było jednym z czynników rozwojowych. Skorzystało nie tylko Brzesko, ale także rolnicze, nizinne tereny gmin: Borzęcin, Dębno i Szczurowa. Jak już wcześniej wspomniałem, powiat brzeski tworzą: miasto i gmina Brzesko, miasto i gmina Czchów oraz gminy: Borzęcin, Dębno, Gnojnik, Iwkowa i Szczurowa. Ta ostania gmina ma dwie miejscowości, które ze względu na zabudowę, mogłyby starać się o prawa miejskie. Uście Solne, zresztą w swej bogatej historii miastem było. Jak jednak mówią miejscowi, do miejskości im nie spieszno: lepiej być wsią, a wyglądać jak zadbane miasto, niż miastem, a wyglądać jak zapyziała wieś mówią. Bardzo ciekawy układ geograficzny, a co za tym idzie krajobraz ma powiat brzeski. Obszar powiatu, o wyraźnie południkowej rozciągłości, obejmuje dwie odmienne krainy geograficzne: Kotlinę Sandomierską na północy oraz Pogórze Wiśnickie na południu. Ta druga kraina geograficzna zaliczana jest już do Karpat. W pewnym uproszczeniu można powiedzieć, że obydwie krainy oddziela od siebie międzynarodowa czwórka. Po prawej stronie, jadąc od Krakowa, zauważyć da się wzniesienia Pogórza, a po lewej rozległe niziny Kotliny Sandomierskiej. I to jest kolejnym atutem w rozwoju powiatu brzeskiego. Tereny na południu, oparte o brzeg Dunajca, są bardzo ważnymi i popularnymi terenami turystyki pieszej oraz rowerowej. Od wielu lat znajdujący się w Czchowie zbiornik wodny - Jezioro Czchowskie - stwarzaz dogodne warunki do uprawiania sportów wodnych. Powiat brzeski obchodzi w tym roku 140. rocznicę powstania. To jeden z wielu pretekstów, by planując swoje wojaże turystyczne: letnie czy weekendowe, zajrzeć w te strony. Bogactwo przeszłości w postaci budowli, zabytkowych pałaców, dworków, świątyń, licznych cmentarzy oraz przydrożnych figurek, kapliczek, świątków to dowód wielowiekowej historii regionu. Historia powiatu to nie tylko historia jednostki samorządu terytorialnego czy administracji państwowej. To przede wszystkim historia tych kilku gmin, kilkudziesięciu miejscowości, wchodzących w skład powiatu brzeskiego. Przybłoworiskówiem: Zachód słońca nad Powiat brzeski to nie tylko kultura materialna, ale także wspaniałe krajobrazy oraz dorobek kultury duchowej. Ogromny dorobek, pieczołowicie kultywowany przez pokolenia. Powiat brzeski to również ludzie: dawniejsi i współcześni. A tutejsi mieszkańcy są życzliwi, pracowici, pełni energii i wiary w lepsze jutro. To dzięki tym cechom, w ciągu kilkunastu lat odrodzonego samorządu, powiat, poszczególne gminy i wsie, zmieniły się nie do poznania. Na lepsze, rzecz jasna. Powiat brzeski powstał w 1867 roku, w wyniku reformy administracyjnej i sądowej państwa austriackiego. Powstał w dobie tworzącej się Autonomii Galicji i Królestwa Lodomerii. Wybór Brzeska, jako stolicy powiatu, nie był dziełem przypadku. Dzięki linii kolejowej oraz powstałemu w 1845 roku browarowi, ze zgniłego miasta Brzesko stało się jednym z najbardziej i najdynamiczniej rozwijających się miast w tej części Małopolski. Jeszcze przed blisko dwustu laty wielkość Brzeska porównywalna była z wielkością Czchowa, Szczurowej czy Uścia Solnego. XIX - wieczny powiat znacznie różnił się jednak obszarowo od współczesnego. Był znacznie większy, w jego granicach administracyjnych leżały trzy gminy, które dzisiaj należą do sąsiedniego powiatu tarnowskiego. Mowa o okolicach Zakliczyna, Wojnicza oraz Radłowa. Powstanie powiatu brzeskiego na pewno było wielkim impulsem do rozwoju Brzeska i regionu. Autonomia galicyjska otwierała przed mieszkańcami nowe perspektywy. Tutaj mieścił się sąd, funkcjonowała administracja państwowa. W zasadzie w takim układzie geograficznym powiat brzeski przetrwał nie tylko okres zaborów, ale także okres międzywojenny, czasy okupacji oraz 30 lat PRL-u. W połowie lat 70. XX wieku zrodziła się koncepcja reformy administracyjnej kraju. Z mapy zniknęły powiaty, a zamiast 17 województw, powstało wówczas 49. Dopiero po transformacji ustrojowej, w 1989 roku, odżyła idea utworzenia powiatów, jako drugiego szczebla administracji samorządowej. Na mocy ustawy o reformie administracyjnej państwa, z dniem 1 stycznia 1999 roku Brzesko stało się ponownie stolicą powiatu brzeskiego. Gos ydowa: Drewniany kościół pod wezwaniemprz św. Urszuli 3

4 Na turystkę stawiają teraz wszystkie gminy powiatu. Mają ku temu wiele powodów i co bodaj najważniejsze wiele atutów. Nie da się ukryć, że Ziemia Brzeska to bardzo urozmaicony teren, gdzie jednej spotkać można: niziny, góry, pola i lasy. Atutem są ogromne kompleksy leśne oraz czysta woda i wiele zabytków reprezentujących różne style i róże epoki: od renesansu, po neogotyk. Dogodne połączenie komunikacyjne, w tym bardzo dobrze rozbudowana sieć dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych, umożliwiają szybkie dotarcie do wszystkich gmin i malowniczo położonych miejscowości. Warto je odwiedzić. Trudno w krótkim wstępie wymienić wszystkie atrakcje. Jest ich sporo, każda ma inne walory, atuty, historię. Warto wspomnieć o pamiętającym czasy średniowiecznej Polski zamku w Dębnie, wymienić XIXwieczny dwór szlachecki w Dołędze, ruiny średniowiecznego zamku z XIV w. w Czchowie oraz wiele zabytkowych obiektów sakralnych w gminach: Iwkowa, Dębno, Borzęcin, Szczurowa, Brzesko, Gnojnik. Warto odwiedzić Szczepanów, miejscowość, w której urodził się św. Stanisław, Patron Polski. W prezentacji kulturowego krajobrazu Ziemi Brzeskiej nie można pominąć pałacu rodziny Goetzów Okocimskich, właścicieli Okocimia i browaru, który należy do jednego z ciekawszych zabytków Małopolski. Bogactwo Ziemi Brzeskiej to również wiele cyklicznych imprez, które co roku ściągają rzesze turystów i miejscowych. Z jednej strony są to przedsięwzięcia wspierające folklor i tradycję (Szczurowa, Iwkowa, Gnojnik), wspominające historię (Dębno, Brzesko), promocyjne (Borzęcin czy Czchów). Oddzielną kwestią jest agroturystyka. Rozwija się ona coraz dynamiczniej. Do grona gmin, gdzie już tradycyjnie od lat rozwija się ta forma turystyki: Czchów, Iwkowa, Gnojnik, dołączyły kolejne: Szczurowa, Borzęcin, Brzesko i Dębno. Warto wspomnieć, że na terenie powiatu jest wiele zbiorników wodnych. Te, umiejscowione w północnej części, czekają na zagospodarowanie. Za jakiś czas teren wyrobisk Dębnorsk:i Turniej ryce p o ż w i ro w yc h w gminie Borzęcin będzie terenem rekreacyjnym. Już dzisiaj takim pierwiosnkiem jest łowisko w Przyborowie. Na terenie powiatu jest wiele szlaków turystycznych: pieszych jak i rowerowych. Trasy zostały tak skonstruowane, by z jednej strony mogli na szlak wyruszyć amatorzy: osoby starsze i dzieci, nie zapomniano jednak o tych, którzy lubią większe wyzwania. Szczurowa: Dworek Kępińskich Brzes o: Pałac Goetzów - O kocimskich, wnętrkza 4 Iwkowa: Bacówka Biały Jeleń

5 Borzęcin Pierwsza informacja o miejscowości Borzęcin pochodzi z 1475 roku. Jak czytamy w Liber Beneficiorum Jana Długosza, biskup infułat krakowski Bodzanta Jankowski w roku 1364 postanowił na pustkowiu-karczowisku założyć wieś zwaną pierwotnie Bodzancinem. Czy wcześniej osadnicy interesowali się terenami wchodzącymi dzisiaj w skład gminy? Zapewne tak. Archeologiczne Zdjęcie Polski potwierdza ślady osadnictwa z przełomu epoki brązu i żelaza na terenie Bielczy. Jak wynika z XIV - wiecznych dokumentów, na terenie wykarczowanego lasu kmieciom nadano po łanie ziemi. Według spisu podatkowego z 1536 roku w Borzęcinie mieszkało 87 kmieci. W dokumentach wieś widnieje pod różnymi nazwami, dopiero za czasów rozbioru austriackiego ukształtowała się aktualna nazwa miejscowości. Pierwszymi osadnikami byli Słowianie, ale kiedy okazało się, że ich liczba wykruszyła się, właściciele osady postanowili sprowadzić osadników ze Śląska i Niemiec. Pod koniec XVI stulecia we wsi działała już szkoła przykościelna, co świadczyć może o zamożności tutejszych mieszkańców. W latach Borzęcin padł ofiarą najazdów, grabieży wojsk szwedzkich i siedmiogrodzich. Około 1680 roku rozpoczęła się budowa istniejącego kościoła parafialnego pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny. Konsekrowano go w 1730 roku. Przez cały czas wieś była własnością biskupów krakowskich i należała do tzw. klucza radłowskiego. Jak wynika z akt Krakowskiej Kurii Metropolitalnej, tutejsi chłopi odrabiali pańszczyznę na folwarkach w Biskupicach Radłowskich i Radłowie. Najtrudniejsze lata przypadły na okres zaboru austriackiego. W latach liczba ludności Borzęcina zmalała o 1100 osób (z 6080 do 4980) na skutek katastrofalnej powodzi, klęski głodu i epidemii cholery. W roku 1867, po utworzeniu przez zaborców austriackich nowego podziału administracyjnego, Borzęcin włączony został do powiatu brzeskiego. W roku 1893 oddano do użytku nową jednoklasową szkołę w Borzęcinie Dolnym, a w roku 1909 nowy budynek szkolny w Borzęcinie Górnym. Od najdawniejszych czasów mieszkańcy Borzęcina walczyli na polach bitew. Tylko w czasie I wojny światowej poległo 112 mieszkańców wsi, a podczas okupacji hitlerowskiej 143 obywateli gminy. W obozach koncentracyjnych zginęło 60 Gmina Borzęcin Gmina Borzęcin położona jest malowniczo przy dolnym biegu rzeki Uszwicy i kilku jej dopływów, wśród licznych, bogatych w zasoby fauny i flory lasów, w równinie Kotliny Krakowsko-Sandomierskiej, w kierunku północnym od trasy E4 pomiędzy Brzeskiem a Tarnowem, u podnóża Karpat. Prawie 8,5 tysiąca mieszkańców zamieszkuje teren o powierzchni ponad stu kilometrów kwadratowych. Liczne, duże kompleksy leśne, w których pełno jest runa leśnego, sprawiają, iż teren ten doskonale nadaje się do uprawiania turystyki pieszej i rowerowej. W gminie znajduje Borzęcin: Rolniczy charakter gminy się też wiele wyrobisk pożwirowych. Ich zagospodarowanie to jeden z najważniejszych elementów strategii rozwoju gminy. Zaplanowano utworzenie przynajmniej dwóch dużych kąpielisk (na wzór krakowskiego Kryspinowa) oraz kilku mniejszych obiektów, dostępnych dla miłośników wędkarstwa. Działające już dzisiaj na terenie gminy łowisko Zbyszko przyciąga turystów z najodleglejszych zakątków Polski. Wszystkie działania dotyczące infrastruktury technicznej gminy sprzyjają ochronie środowiska naturalnego. Dlatego też, spośród gałęzi gospodarki gminy, coraz ważniejszą staje się agroturystyka. Sprzyja to rozwojowi rolnictwa ekologicznego i sieci gospodarstw agroturystycznych, które oprócz wypoczynku na łonie nieskażonej natury, w ciszy i spokoju zieleni lasów i łąk, oferują zdrową żywność. Atrakcją gminy Borzęcin są lasy pełne runa leśnego, dzikich zwierząt i ptaków oraz dla miłośników wędkowania - łowiska specjalne, gdzie można złowić aż 12 gatunków ryb. Borzęcin, ze swoją przyrodą i jej zasobami, posiada duże walory przyrodniczo - krajobrazowe, które kwalifikują go do rozwijania różnych form wypoczynku. Środkiem do zwiększenia atrakcyjności turystycznej są akweny wodne, powstające na bazie wyrobisk pożwirowych, których szacunkową powierzchnię w perspektywie zakończenia eksploatacji określa się na blisko 150 hektarów. Uzbrajając te tereny w odpowiednią infrastrukturę, gmina Borzęcin stworzy ofertę dla zainteresowanych wypoczynkiem nad wodą oraz wędkarzy, tym bardziej, że ciągle w regionie dostrzega się deficyt tego typu miejsc i obiektów. Warto dodać, iż gmina Borzęcin posiada wysokie walory, zarówno krajobrazowe, jak i kulturowe. Wynikają one z występowania cennych zbiorowisk roślinnych, wielu rzadkich i chronionych gatunków roślin, bogatego świata zwierzęcego, a przede wszystkim z wysokiego stopnia naturalności terenu oraz niewielkiej degradacji środowiska przyrodniczego. Stąd też jest miejscem, o które warto dbać i pielęgnować i taką też potrzebę zauważa samorząd w swoich działaniach. Borzęcin Centrum miejscowości, pomnik ofiar wojny mieszkańców, w tym 14 w Oświęcimiu. W latach PRL-u Borzęcin nie był rozpieszczany przez władze. W wyniku tego gmina zajmowała jedno z ostatnich miejsc w rankingach byłego województwa tarnowskiego. Nadzieja wstąpiła w mieszkańców dopiero po transformacji ustrojowej. Niestety, marazm panował 5

6 Gmina Borzęcin również w pierwszych latach po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, w czerwcu 1989 roku. Dopiero po 1998 roku gmina zaczęła się dynamicznie rozwijać, odrobiła opóźnienia cywilizacyjne i dzisiaj bryluje nie tylko w powiecie brzeskim, ale w całej Małopolsce. Od dwóch lat gmina Borzęcin ma swoje insygnia. Zarówno herb, jak i flaga gminy mają bardzo mocne uzasadnienie. Insygnia Borzęcina nawiązują do pierwotnej nazwy miejscowości, oddają też stosunki własnościowe. W herbie gminy, w polu błękitnym znajduje się złoty pastorał w słup, a po jego bokach dwie heraldyczne srebrne róże z zielonymi wypustkami między płatkami. Pastorał symbolizuje władzę biskupią. Barwa błękitna tarczy oznacza wzniosłość i prawość, złoto pastorału szlachetność, srebro zaś róż heraldycznych bogactwo. Różę heraldyczną herbu Poraj zaczerpnięto z Herbarza średniowiecznego rycerstwa polskiego Józefa Szymańskiego. Zgodnie z zasadami weksylologii zaprojektowano odpowiednio flagę gminy. Pas górny szeroki biały, pas dolny żółty. Pomiędzy nimi wąski pas błękitny i zielony, rozdzielony wąskim paskiem białym. Pośrodku flagi herb gminy. Flagę zgodnie z zasadami skomponowano z barw występujących w herbie. Pieczęć gminna jest natomiast kopią herbu gminy Borzęcin w otoku z napisem Gmina Borzęcin. ZABYTKI Kościół Parafialny w Borzęcinie Górnym Kościół pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Borzęcinie Górnym został wzniesiony w latach To druga świątynia w Borzęcinie. Pierwszy kościół został wybudowany, jak wynika z akt Krakowskiej Kurii Metropolitarnej, w 1364 roku. Był obiektem drewnianym i najprawdopodobniej spłonął. Za patrona parafii obrano Najświętszą Maryję Pannę w tajemnicy Narodzenia. Tak jest do dziś. Obecny obraz, łaskami słynący, zwany też Matką Bożą Borzęcińską, pochodzi prawdopodobnie z początku XVI w. Przedstawia Madonnę z Dzieciątkiem. Wg podań był umieszczony w drewnianej kapliczce na tzw. Łonnem, na terenie parafii. Później został przeniesiony do starego, drewnianego kościółka, który był zbudowany po drugiej stronie rzeki Uszwicy, patrząc od Przyborów: Zabytkowy dworek obecnego kościoła. Potrzeba budowy obecnego kościoła została podyktowana ogromnymi zniszczeniami, jakie dosięgły kościół w czasie najazdu szwedzkiego w latach Świątynię ukończoną w 1730 r. także nie ominęły kataklizmy. Była dwukrotnie przebudowywana w XIX wieku: w 1802 r. (po pożarze) i 1854 roku. Kolejna przebudowa kościoła miała miejsce w latach Projektantem zmian architektonicznych był jeden z najwybitniejszych architektów galicyjskich, profesor lwowskiej uczelni, Jan Sas Zubrzycki, znany z zamiłowania do neogotyku. Świątynia w Borzęcinie to murowana, trzynawowa budowla, o charakterze bazylikowym, z prezbiterium zamkniętym trójbocznie, przy którym jest zlokalizowana kaplica i zakrystia. Wnętrze nakryte jest bardzo ciekawymi sklepieniami kolebkowymi i gwiaździstymi, o charakterze neogotyckim. Ciekawym zabiegiem architektonicznym jest portal główny o charakterze neoromańskim. Wyposażenie wnętrza pochodzi z XVIII i XIX wieku. W zachodniej części budowli znajdziemy kwadratową wieżę nakrytą tak zwanym hełmem baniastym. Dach ma charakter siodłowy z neomanierystycznymi szczytami. Taki styl w architekturze nosi miano eklektyzmu. Bielcza: Szkoła podstawowa Bielcza Bielcza to jedna z najatrakcyjniej położonych miejscowości w powiecie brzeskim. Jej nazwa pochodzi prawdopodobnie od słowa bielawa, tj. łąka błotna, na której została usytuowana wieś Bielcza. Pierwsza informacja pochodzi z 1438 roku, kolejna dokładna z Już w XVIII wieku była tutaj drewniana kaplica. Obiekt został rozbudowany w latach W 1904 roku erygowano ekspozyturę parafii w Borzęcinie Górnym. Wtedy właśnie rozpoczęła się budowa obecnego kościoła. Autorem projektu był architekt Jan Sas Zubrzycki. Świątynię wzniesiono w latach W 1925 r. bp tarnowski Leon Wałęga erygował w Bielczy parafię. Kościół jest murowany, postawiony z cegły z użyciem kamienia. Obiekt jest dwunawowy z transeptem i węższym prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Po bokach znajdują się dwie przybudówki zakrystyjne. Ładnie prezentują się ołtarz główny oraz dwa boczne neogotyckie ołtarze, wykonane przez znanego rzeźbiarza okresu międzywojennego, Wojciecha Samka. Ołtarz główny zdobi rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem, wykonana przez Kazimierza Cieślę oraz posągi świętych apostołów: Piotra i Pawła. Natomiast w ołtarzach bocznych umieszczono rzeźby Serca Pana Jezusa oraz świętego Franciszka z Asyżu. W kaplicy natomiast jest ołtarz o charakterze barokowym, datowany na połowę XIX stulecia. Został on przeniesiony z dawnej kaplicy mszalnej, z rzeźbą Matki Boskiej z Dzieciątkiem z końca XIX w. Cennym, rzadko spotykanym zabytkiem jest też chrzcielnica drewniana oraz ambona neogotycka z początku XX wieku. Bezcennym zabytkiem jest rzeźba Chrystusa Upadającego pod krzyżem to ludowy świątek wykonany przed blisko dwustu laty. Zapewne zdobiła ona starą drewnianą kaplicę.

7 Gmina Borzęcin układzie wnętrz znajdujących się po obu stronach. Gruntownej przebudowy i rozbudowy dworu dokonali Łasińscy najpewniej dopiero w latach 70-dziesiątych lub 80-dziesiatych XIX w. Dwór został wówczas powiększony o nowo wzniesioną piętrową część zachodnią z przybudowaną od strony parku klasycystyczną czterokolumnową galerią widokową, dopasowano do tego dosyć dobrze elementy neogotyckiego wystroju architektonicznego, a strzępiaste szczyty oraz małe jak mawiają historycy sztuki XIX wiecznej - niby wieżyczki i niby wykusiki dziś jeszcze są znaczącą jego ozdobą. Dobudowano też drewnianą werandę od frontu. Całość nakryto dachem naczółkowym. Warto dodać, że taka forma budowy w XIX wieku to odpowiedź na romantyczne wzorce europejskie, ale w dużej mierze uwzględniające elementy naszej historii, tradycji i sztuki czasów średniowiecza. W tym czasie okalającemu parkowi nadano jego dzisiejszą formę, o charakterze romantyczno-krajobrazowym. W otoczeniu dworu znajduje się wspaniały park krajobrazowy o charakterze dendrologicznym z grupami egzotycznych drzew. Jak wskazuje raport z 1992 r. w parku znajduje się ok. 275 drzew rosnących na terenie 1,5 ha. Są to: buk pospolity, choina kanadyjska, dąb czerwony, dąb szypułkowy, grab pospolity, jesion wyniosły, kasztanowiec biały, klon pospolity, lipa drobnolistna, magnolia Soulange a, orzech czarny, klon tatarski, robinia akacjowa, świerk pospolity a nawet tulipanowiec. Obecnie zabytkowy XIX-wieczny zespół dworsko-parkowy, pełni też funkcję gospodarstwa agroturystycznego. W zabytkowym parku, znajduje się staw z rybami słodko-wodnymi. Ciekawostką Przyborowa jest osoba austriackiego pułkownika Johan a Ritter a von Bezard a, wynalazcy busoli. Przed II Wojną Światową był on właścicielem majątku (zwanego obecnie Bezardówką ) zlokalizowanego na południowym krańcu wsi, niedaleko dworu Łasińskich. Budynek mieszkalny Bezard istnieje do dzisiejszego dnia. Bielcza: Kościół parafialny Cmentarz w Borzęcinie Górnym Niewielu pewnie mieszkańców gminy wie, że cmentarz w Borzęcinie Górnym zaliczany jest do jednego z najstarszych nie tylko w Polsce, ale i na świecie. Został on założony 1 kwietnia 1806 roku. Krakowski cmentarz Rakowicki czy warszawskie Powązki powstały zaledwie kilkadziesiąt lat wcześniej, w drugiej połowie XVIII wieku. Jak wynika z metryki zgonów, pierwszą pochowaną tutaj osobą była Petronella Witkówna, która zmarła 1 kwietnia 1806 roku w wieku 2 lat. Na cmentarzu znajduje się kilkanaście cennych nagrobków, niektóre wykonane są z piaskowca i stanowią prawdziwe dzieła sztuki. Tutejsza nekropolia stała się miejscem wiecznego spoczynku żołnierzy, którzy walczyli podczas I wojny światowej. Są tutaj pochowani oficerowie, podoficerowie i szeregowcy polscy, rosyjscy, austriaccy i węgierscy. Na terenie gminy Borzęcin znajduje się 5 cmentarzy wojennych z okresu I wojny światowej: w Bielczy nr 279, w Borzęcinie nr 266, w Przyborowie nr 274 i nr 272 oraz w Warysiu nr 267 na których spoczywa 481 żołnierzy z armii austro-węgierskiej (316), niemieckiej (35) i rosyjskiej (130). Przyborów Przyborów położony jest pomiędzy Szczepanowem i Borzęcinem. W epoce brązu lub wczesnej epoce żelaza istniała tutaj osada. Pozostałością po niej jest brązowa siekierka z uszkiem datowana na lat p.n.e. Początki Przyborowa przypadają na czas panowania Kazimierza Wielkiego, była to bowiem wieś należąca do dóbr królewskich, w przeciwieństwie do Łęk będących w roku 1364 własnością rycerzy herbu Turzyna. Przez wieki Przyborów należał administracyjnie do parafii Szczepanów, pozostając właściwie w jego cieniu. Pod koniec XVIII stulecia, cesarz Józef II wydał edykt na mocy, którego wieś przeszła w zarząd tzw. Funduszu Religijnego, z którego w głównej mierze utrzymywane były szkoły na terenie ówczesnej Galicji. Na krótko jednak, gdyż na początku lat 30. XIX stulecia, dokładnie w 1834 roku, wieś została wystawiona na licytację. Od władz austriackich Galicji i Królestwa osada została kupiona przez Jakuba Łasińskiego. Godnym polecenia jest też dwór ziemiański w Przyborowie. Wiele wskazuje na to, że Jakub Łasiński był budowniczym dworu, chociaż pojawiają się opinie, że rozbudował już tylko istniejący. Stało się to w roku Jak wynika z opracowań na temat Przyborowa najprawdopodobniej wówczas po jego północnozachodniej stronie usytuowany został zespół budynków gospodarczych, po zachodniej zaś ogród i park. - Nie znamy niestety wyglądu pierwotnej siedziby Łasińskich. Jednakże analizując strukturę, formę i plan dworu przyborowskiego w jego obecnym kształcie, dochodzimy do przekonania, iż był to obiekt murowany, parterowy, ale już podpiwniczony, o dwutraktowym Łęki Wieś sąsiaduje z Wokowicami i Szczepanowem. Pierwsza pośrednia informacja o istnieniu miejscowości Łęki pochodzi z roku W roku 1597 zapisano, że Łęki należą do parafii Szczepanów. Były wsią biskupią do roku Do najciekawszych świadków przeszłości należy drewniana kapliczka wzniesiona w 1760 r. z fundacji gminy, odnowiona w 1881 r. Jest to konstrukcja słupowa, oszalowana, kryta papą, kwadratowa, z daszkiem namiotowym. Od frontu znajduje się obszerny otwór, ujęty profilowaną listwą o ozdobnym wykroju. Wewnątrz ludowa rzeźba św. Floriana na czworobocznym postumencie z płaskorzeźbami: św. Jana Kantego, Stanisława Bp, Jakuba z napisem dewocyjnym i datami wystawienia oraz odnowienia. Waryś Malowniczo położony na skraju Lasów Radłowskich, dostarcza spokoju związanego z bezpośrednim obcowaniem z przyrodą. Nazwa miejscowości wiąże się z pierwotnym zajęciem tamtejszej ludności, czyli,,warowaniem to jest strzeżeniem Puszczy Radłowskiej istniejącej do XVII w. Obecny obszar Lasów Radłowskich liczy obecnie ponad 7 tys. ha. Szczególnie warto odwiedzić tutejsze lasy jesienią, podziwiając nie tylko złotą polską jesień, ale też zbierając obficie występujące tutaj grzyby. Ośrodek kultury w sierpniu każdego roku organizuje dużą imprezę plenerową pn.,,borzęckie Święto Grzyba z ciekawymi konkursami i degustacją regionalnych potraw. 7

8 Gmina Borzęcin RAJ DLA TURYSTÓW Piękne krajobrazy, duże kompleksy leśne, w których jest pełno runa leśnego, grzybów, spokój i bezpieczeństwo sprawiają, że doskonale może tutaj rozwijać się agroturystyka. Temu zagadnieniu samorząd poświęca sporo uwagi. Z inicjatywy obecnego wójta gminy powstało kilka prężnie działających gospodarstw agroturystycznych. Ponieważ lokalny samorząd stara się o poprawę estetyki i wizerunku gminy, liczba odwiedzających te strony turystów jest z roku na rok większa. Gmina zaprasza wszystkich, którzy poszukują kontaktu z naturą, czystego powietrza, ciszy i spokoju, przestrzeni, zieleni lasów i łąk. Chętnych do spędzenia urlopów ugoszczą gospodarstwa agroturystyczne, gdzie można miło spędzić czas, odpocząć w ciszy natury i zregenerować siły. Goście bardzo chętnie korzystają z potraw kuchni ekologicznej zdrowej i smacznej. Gospodarstwa zapraszają także wczasowiczów interesujących się turystyką konną. Z tą formą wypoczynku samorząd wiąże sporo nadziei. Podobnie jak z ogromnymi akwenami. Powstały one w wyniku eksploatacji kruszywa, przede wszystkim żwiru. Lokalny samorząd zamierza wykorzystać je i zbudować w niedalekiej przyszłości kompleks sportowo-rekreacyjny i wypoczynkowy. Będzie on nie tylko dodatkowym atutem w walce o turystę, ale zapewni też wypoczynek mieszkańcom gminy. Nie bez znaczenia jest również fakt, że powstanie kompleksu spowoduje wzrost liczby miejsc pracy. Innym atutem gminy jest położenie blisko międzynarodowej czwórki, a za kilka lat niedaleko zjazdu z autostrady A4. Budowa autostrady to nadzieja dla gminy na dynamiczny rozwój agroturystyki i turystyki weekendowej. Nadzieje wydają się być tym bardziej uzasadnione, że w przyszłości podróż autostradą z Krakowa do Borzęcina zajmie około 40 minut. Sporym zainteresowaniem cieszą się tu także organizowane przez lokalny ośrodek kultury wakacyjne imprezy plenerowe, z tradycyjnymi, otwartymi wyborami Miss Borzęcina czy Świętem Grzyba, podczas którego można zasmakować w potrawach agroturystycznych przygotowanych z grzybów przez gospodarstwa agroturystyczne regionu. Borzęcin: Kościół nocą Odwiedzając gminę Borzęcin możemy poczuć się zaskoczeni ilością kapliczek przydrożnych umieszczonych na postumentach, szafkowych, na słupach, drzewach przydrożnych, a także liczbą figur i krzyży z XIX i XX wieku. Gmina jest jedną z niewielu w Małopolsce, gdzie uruchomiono bezprzewodowy, darmowy dostęp do Internetu, tzw. Hotspot. Każdy, kto pojawi się w centrum Borzęcina, bez żadnych przeszkód może korzystać z darmowego dostępu do sieci globalnej, wysłać zdjęcie z wakacji czy skontaktować się ze znajomymi. 8 aryś: Borzęcin - WGrz yba Borzęckie Święto SZLAKI TURYSTYCZNE Przez teren gminy Borzęcin przechodzą bardzo widokowe trasy rowerowe. Jedna z nich biegnie z Bogumiłowic w sąsiedniej gminie Wierzchosławice, przez miejscowości gminy Borzęcin do Szczepanowa w gminie Brzesko. Trasa ma około 20 kilometrów długości, jest łagodna, prowadzi przez leśne dukty, młodniki i starodrzewia, potem szosą asfaltową, bardzo ładnym, urozmaiconym terenem. Po drodze przystanek w Warysiu (koło nowego Domu Ludowego, oddanego do użytku sumptem gminy w 2006 roku) oraz w Bielczy (koło neogotyckiego kościoła). W Przyborowie warto zobaczyć dwór z II poł. XIX w. murowany, z drewnianą werandą, park z grupą egzotycznych drzew oraz nieduży staw. W pobliżu jest także sukcesywnie zarybiany staw, gdzie można złowić 12 gatunków ryb, m.in.: karpia, amura, pstrąga, suma, białą tołpygę. Trasa przebiega przez: Bogumiłowice - Wierzchosławice - Waryś Borzęcin - Przyborów - Szczepanów. Popularnością cieszy się także trasa z Tarnowa-Mościc do Biadolin, przebiegająca przez gminę Borzęcin. To najdłuższy szlak nizinny okolic, przebiegający w terenie płaskim, pozbawionym jakichkolwiek wzniesień. Trasa jest bardzo łatwa, prowadzi w 75% mało uczęszczanymi asfaltowymi drogami. Przebiega m.in. przez nieodległą Wał Rudę rodzinną wieś błogosławionej Karoliny Kózkówny i miejsce przechowywania jej relikwii, a dalej w stronę typowego ziemiańskiego dworu galicyjskiego w Dołędze świetnie zachowanej budowli z XIX w., otoczonej parkiem. Stąd blisko już do Borzęcina. Atrakcją tego odcinka jest kilkanaście kapliczek z lat oraz nietypowa zabudowa wsi usytuowanej wzdłuż drogi. Trasa przebiega przez: Tarnów Mościce Ostrów n/dunajcem Komorów Bobrowniki Małe Siedlec Radłów Wał Rudę Dołęgę Borzęcin Bielczę Biadoliny. Gmina przymierza się do wytyczenia kolejnych tras rowerowych. Miałyby one uwzględniać atrakcyjne tereny leśne, zabytki, stawy pożwirowe w ramach szerszej koncepcji zagospodarowania akwenów wodnych. Gmina Borzęcin jest doskonałą bazą wypadową dla wszystkich, którzy chcieliby wybrać się na przejażdżkę rowerową zarówno po ziemi brzeskiej, jak i tarnowskiej.

9 Znaleziska archeologiczne, co prawda nieliczne, potwierdzają tezę, że pierwsze grupy ludzi, zajmujących się zbieractwem i myślistwem, pojawiły się na terenie gminy Brzesko już w epoce mezolitu, jakieś lat przed Chrystusem. Potwierdzeniem tej tezy jest chociażby ostanie odkrycie, dokonane przez Eligiusza Dworaczyńskiego. O pobycie człowieka świadczą przede wszystkim wyroby krzemienne. Dopiero potem, w początkach neolitu, nastąpił faktyczny rozwój osadnictwa, było to w połowie V tysiąclecia p.n.e. Na tereny Brzeska i okolic nadciągnęły zza Karpat gromady rolników i hodowców. Na ślady ich pobytu natrafiono w Okocimiu, Porębie Spytkowskiej i Jasieniu. Brzesko Rys historyczny Zginęło ponad 100 osób, a ponad 200 zostało rannych. Podczas okupacji, w 1941 roku powstało w Brzesku getto, w którym zgromadzono około 6000 Żydów z powiatu. Wielu zginęło na miejscu, inni trafili do obozów zagłady. 19 stycznia 1945 roku miasto odbiła Armia Czerwona. Wraz z industrializacją w Brzesku pojawiły się nowe osiedla mieszkaniowe: zarówno w budownictwie wielo, jak i jednorodzinnym. Zaniedbane nieco w czasach PRL-u miasto zaczęło dynamicznie rozwijać się dopiero po zmianach politycznych. Dzisiaj Brzesko jest jednym z najdynamiczniej rozwijających się miast w Małopolsce. Zabytki Gród Bocheniec w Jadownikach - to jeden z największych atutów turystycznych Brzeska i powiatu. Teraz trwa batalia o odnowienie tego miejsca. Dawniej archeolodzy sądzili, że rejon Brzeska nie cieszył się we wczesnym średniowieczu zainteresowaniem plemion przedsłowiańskich i słowiańskich. Dopiero odkrycie i opisanie grodu na wzgórzu Bocheniec w Jadownikach rzuciło inne światło na tę kwestię. W miejscowości Jadowniki, na wzgórzu Bocheniec (teren jest położony na południowy-wschód od Brzeska), znajdują się pozostałości wczesno-średniowiecznego grodu. Dzisiaj wiadomo, że w strukturze plemiennej to miejsce odgrywało ważną rolę. Jak twierdzą archeologowie oraz historycy mediewiści, był to jeden z ważniejszych obiektów obronnych związany z istniejącym w Małopolsce państwem Wiślan. O tym państwie wiedza jest niewielka. Stąd też życie grodu w Jadownikach można odtworzyć na podstawie znalezisk archeologicznych. Wybór tego miejsca na budowę grodu nie był dziełem przypadku. Wzgórze góruje bowiem nad okolicą, znajduje się w niedalekim sąsiedztwie szlaków handlowych. Zdaniem archeologów, gród na Bocheńcu istniał w IX-X wieku. Dzisiaj pojawiają się koncepcje, ze wszech miar słuszne, odrestaurowania grodu. Brzesko: Średniowieczny układ Starówki We wczesnym średniowieczu ważnym miejscem osadnictwa był gród na wzgórzu Bocheniec w Jadownikach. Został on odkryty w 1907 roku. Gród miał charakter obronny, być może był jednym z elementów podziału administracyjnego państwa Wiślan (IX - X wiek). Pierwsze informacje o miejscowości Brzesko, leżącej na szlaku z Krakowa, w kierunku Rusi, pochodzą z przełomu XII i XIII wieku. Prawa miejskie nadano miastu w 1385 roku. Akt lokacyjny na prawie magdeburskim wydała królowa Jadwiga. Wówczas to powstał układ urbanistyczny brzeskiej Starówki: z kwadratowym Rynkiem oraz gotyckim kościołem p.w. św. Jakuba z pocz. XVI w. Mieszkańcy utrzymywali się z rzemiosła, handlu i rolnictwa. XVI wiek miasto zaliczyć powinno do udanych. Dopiero w późniejszym okresie, w XVII stuleciu, miasto podupadło. Najpierw spustoszyli je Szwedzi, a potem Węgrzy z Siedmiogrodu. Marazm trwał do połowy lat 50. XIX stulecia. Uruchomienie linii kolejowej z Krakowa do Tarnowa, a wcześniej wybudowanie przez Jana Ewangelistę Goetza w Okocimiu browaru (1845 rok) zapoczątkowały rozwój miasta. Brzesko było na tyle prężne, że kiedy w ramach Autonomii Galicyjskiej, w 1867 roku, reorganizowano administrację, zlikwidowano rachityczne powiaty wojnicki i czchowski, a w większości ich tereny włączono do nowego powiatu, brzeskiego. W czasach przedrozbiorowych miasto miało charakter prywatny, należało najpierw do rodu Melsztyńskich. W II RP Brzesko znowu straciło na znaczeniu, znacznie lepiej rozwijały się dwa sąsiednie miasta: Bochnia i Tarnów. II wojna światowa rozpoczęła się od tragicznego zdarzenia, już 5 września 1939 roku pociągi ewakuacyjne ze Śląska zostały zbombardowane przez niemieckie bombowce. Wokowice: Zabytkowy dworek Sanktuarium w Szczepanowie to jeden z najcenniejszych zabytków architektury sakralnej ziemi Brzeskiej, kilka lat temu obiekt został podniesiony do godności Bazyliki Mniejszej. Do Szczepanowa, wsi, w której urodził się święty Stanisław, patron Polski, pielgrzymują rzesze rodaków z całego kraju i zagranicy. W rodzinnej miejscowości znajdują się liczne 9

10 Brzesko obiekty kultu poświęcone jego osobie. Szczególne miejsce zajmuje gotycki, rozbudowany w początkach XX wieku, kościół fundacji Jana Długosza, a poświęcony św. Stanisławowi. Kościół parafialny w Szczepanowie składa się z dwóch połączonych ze sobą świątyń: starszej fundacji Jana Długosza i nowszej, zbudowanej w 1914 roku. Świątynia została podniesiona w 2003 r. przez papieża Jana Pawła II do rangi bazyliki mniejszej czytamy na kartach historii szczepanowskiego sanktuarium, którego kustoszem jest ksiądz prałat Władysław Pasiut. - Do obiektów szczepanowskich związanych z osobą św. Stanisława należy kaplica, którą wybudowano w miejscu jego narodzenia. Znajduje się w niej Godnym polecenia zabytkiem jest też brzeski browar. Obiekty powstały w połowie XIX wieku. W 1845 roku do Brzeska przybył, nikomu tutaj nie znany, Jan Goetz. Tutaj właśnie postanowił wybudować browar. Stara część browaru jest dzisiaj siedzibą dyrekcji firmy. Jest tutaj kilka sal, w których urządzono ekspozycję związaną z historią browaru i rodu Goetzów. Brzeski browar, należący do grupy Carlsberg Polska SA, chce jednak przekształcić tę stałą ekspozycję w Muzeum Browaru. Podobne tego typu obiekty, jak na przykład Muzeum Browaru Carlsberg w Kopenhadze, cieszą się ogromną popularnością. Na terenie browaru można też zwiedzić obiekt, w którym od 152 lat produkowany jest Złocisty trunek. Bardzo cennym zabytkiem jest figura świętego Floriana, ufundowana w 1731 roku. Po kolejnym pożarze, z początku XX wieku, na wniosek miejscowych fajermanów, została ustawiona pośrodku brzeskiego Rynku. Zdaniem historyków sztuki, brzeski święty to największa tego rodzaju rzeźba we wschodniej części województwa małopolskiego. Brzeski Rynek to jedno z najpiękniejszych założeń architektonicznych w Małopolsce. Niebawem zmieni swe oblicze, odzyska swój dawny, XIX-wieczny charakter. A wszystko za sprawą planowanych tutaj prac: na centralnym placu Brzeska pojawi się granitowa kostka, nowe zieleńce i stylizowane lampy oświetlenia ulicznego. Wiele wskazuje na to, że pierwotna zabudowa Rynku miała charakter drewniany. Ostatnie badania Eligiusza Dworaczyńskiego niezbicie udowodniły, iż na Rynku był ratusz. Obiekt, zbudowany z drewna najprawdopodobniej spłonął podczas wielkiego pożaru na początku XVIII stulecia. Wtedy z dymem poszła też stara, drewniana zabudowa centrum miasta. Nowi budowniczowie, między innymi w obawie przed pożarem, zrezygnowali z drewna, jako materiału budowlanego, zastępując go cegłą i kamieniem. Zresztą, jak podają źródła historyczne, odbudowa Brzeska po pożarze szła mozolnie, bo był to czas upadku państwa polskiego. W Brzesku, stolicy gminy na uwagę turystów zasługuje pochodzący z pocz. XVI w. kościół p.w. św. Jakuba, utrzymany w stylu gotyckim, z neogotyckimi zmianami z przełomu XIX/XX w. Tutaj można oglądać jeden z najstarszych zabytków Brzeska, obraz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy. Szczepanów: Bazylika Mniejsza fragment zachowanego dębu, pod którym według tradycji urodził się św. Stanisław. Za kaplicą, w miejscu źródełka, w którym obmyła go matka, znajduje się studnia. Za sprawą czerpanej z niej wody, uznawanej powszechnie za cudowną, doszło do wielu udokumentowanych uzdrowień. W miejscu, gdzie stał dom rodzinny św. Stanisława został wybudowany kościół (obecnie kaplica cmentarna), który ufundował Stanisław Lubomirski, ówczesny właściciel Szczepanowa. Pałac Goetzów Okocimskich jest jednym z najcenniejszych obiektów w Polsce (XIX wiek). I to nie tylko pałac. W skład kompleksu wchodzą też: stajnie, oranżeria, czworaki budynki dla służby. Całość otoczona jest murem z bramą wjazdową. Ogród o powierzchni ponad 30 hektarów został urządzony w stylu angielskim, spotkać tutaj można wiele cennych drzew i krzewów. W początkach XX wieku brzeski pałac znacznie rozbudowano, o część wschodnią. Do pałacu, od strony zachodniej, przylega kaplica, którą wieńczy kopuła, a w niej malowidło Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, dzieło Tadeusza Popiela. W czasach świetności w pałacu była kolekcja dzieł sztuki: obrazów, rzeźb, trofeów myśliwskich, gobelinów, mebli, porcelany chińskiej, żyrandoli, kominków oraz broni białej. 10 Nad Jadownikami góruje kościół p.w. Świętej Anny z XVI w., w pobliżu pozostałości grodu wczesnośredniowiecznego (Bocheńca). Świątynia w Jadownikach została ufundowana przez G. Lubowieckiego. Niejaki Szymon Adamiak wzniósł murowaną kaplicę, która dzisiaj stanowi prezbiterium obecnej świątyni. Potem Władysław Lubowiecki dobudował od zachodu obszerny przedsionek, przekształcony w I połowie XVIII stulecia za sprawą Wojciecha i Zofii Pitlowiców w nawę główną. Po raz kolejny światynię przebudowano w latach Szczepanówwsi: Centrum

11 domowego. Niejako przy jadownickiej Izbie Regionalnej działa stała ekspozycja prac artysty rzeźbiarza, Tadeusza Świerczka. W Galerii w Jadownikach można podziwiać rzeźby Jana Pawła II, Józefa Piłsudskiego czy Czesława Miłosza. Brzesko jest doskonałym miejscem, z którego można sobie urządzać wypady w teren, zarówno piesze, jak i rowerowe. Godna polecenia jest widokowa trasa z Brzeska, w kierunku Okocimia Górnego. Na tak zwanym Okocimskim Wzgórzu warto zwiedzić kościół parafialny p.w. Świętej Trójcy, fundacji Jana I Ewangelisty Goetza, założyciela browaru. Świątynia została wybudowana w latach według projektu wiedeńskiego architekta, Maxa Schwedy. Budowla ma charakter neogotycki, wykonana została z kamienia ciosowego, ma konstrukcję jednonawową, z parą kaplic po bokach o charakterze transeptu, w którego bryle objęte są przybudówki zakrystyjne po bokach węższego, zamkniętego trójbocznie prezbiterium. Front kościoła to kwadratowa wieża, zwieńczona ośmiobocznym hełmem, z ozdobnym portalem. W krypcie kościoła spoczywają przedstawiciele rodu Goetzów. Cmentarz parafialny stał się miejscem spoczynku dla wielu urzędników i miejscowych piwowarów. Jest tutaj kilkadziesiąt zabytkowych nagrobków, m.in. grobowiec Michała Rossknechta. Brzesko Do cennych zabytków należy zaliczyć też gotycki kościół p.w. Wniebowzięcia NMP z 1436 r. w Jasieniu oraz murowany kościół p.w. Świętego Bartłomieja z XVI stulecia w Porębie Spytkowskiej. Brzesko: Fasada budynku Drewniana dzwonnica z XVII wieku w Porębie Spytkowskiej jest jedną z największych i najstarszych drewnianych dzwonnic w Małopolsce. Ma kilkanaście metrów wysokości. Jej masywną konstrukcję, złożoną z potężnych bali, osłania szalowanie z desek pokrywających pochyłe ściany, zaś izbica, nakryta gontowym daszkiem namiotowym, skrywa trzy duże dzwony. Największy został odlany z fundacji Stanisława Lubomirskiego, przez mistrza Balcera Ruguta w roku Natomiast kościół w Porębie Spytkowskiej został wzniesiony w połowie XVI stulecia. Gotycki Kościół parafialny w Jasieniu to budowla z 1436 roku, ufundowana przez kasztelana, Spytka z Melsztyna. Godną polecenia jest polichromia, która została zaliczona do unikatowej. Przedstawia sceny z życia Jezusa. Zabytkowym obiektem jest też dwór z końca XIX wieku, dzisiaj mieści się w nim Dom Dziecka. Dworek, charakterystyczny dla tej epoki, został wybudowany przez właścicieli tutejszego majątku, Baltazińskich. W Jasieniu warto też zobaczyć wzniesioną w roku 1903 neogotycką kaplicę z cegły, uzupełnionej ciosami piaskowca. Mieszczą się w niej prochy kilku duchownych. Wiele wskazuje na to, że zaprojektował ją Sas - Zubrzycki. Spacerując po Brzesku warto odwiedzić zabytkowe cmentarze. Cmentarz wojskowy pamięta czasy I wojny światowej, ma on ścianę szczytową z inskrypcją, do niego przylega zabytkowy cmentarz wyznania mojżeszowego, tuż przy Rynku stary cmentarz brzeski, na którym pochowani są wybitni brzeszczanie. Wiele nagrobków to arcydzieła sztuki. W Jadownikach, z inicjatywy tutejszego Towarzystwa Miłośników ziemi Jadownickiej oraz Rady Sołeckiej, powstała Izba Regionalna. Spotkać tutaj można wiele bardzo cennych eksponatów. Obrazują one życie i prace tutejszych mieszkańców. Najwięcej eksponatów pochodzi z końca XIX i I połowy wieku XX. Są tutaj narzędzia rolnicze oraz sprzęt gospodarstwa Brzesko ma doskonale rozwiniętą infrastrukturę turystyczną: miejsca noclegowe, w tym hotele i schronisko młodzieżowe, kilka restauracji, barów. Miasto jest doskonałą bazą wypadową dla turystów chcących pojeździć na rowerze lub pospacerować zarówno w terenie pagórkowatym, jak i równinnym. Dogodne położenie komunikacyjne sprawia, iż do Brzeska łatwo i sprawnie dojechać można koleją lub samochodem (ale także busami z Krakowa czy Tarnowa i PKS-em). Brzesko: Pomnik Floriana 11

12 Brzesko Mieszkańcom jak i turystom usługi oferują: BRZESKI OŚRODEK SPORTU I REKREACJI Brzesko, ul. Wiejska 12 tel lub 002 Godziny otwarcia: Brzeska pływalnia oferuje zarówno wesołą i odprężającą zabawę, jak i możliwość sprawdzenia swoich fizycznych możliwości w wodzie pod okiem specjalistów. Na pływalni można skorzystać z: dwóch basenów kąpielowych (basen sportowy o wymiarach 25 m/12,5 m oraz basen rekreacyjny o owalnych kształtach i pow. 100m2) zjeżdżalni o długości 60 m jakuzzi w każdy weekend - jacuzzi solankowe na bazie soli Bochneris sauny (jedna z dwóch znajduje się w strefie basenowej) Na terenie pływalni znajdują się również: fitness klub kawiarnia STADNINA KONI RANCHO PASJA Brzesko, ul. Szczepanowska Kontakt: Marta i Wacław Synowiec, tel To jedna z najlepiej wyposażonych i najładniej położonych stadnin w Polsce. Placówka oferuje naukę jazdy konnej. Rancho dysponuje 6 końmi. Dodatkowo jest możliwość przejazdu bryczką sportową lub wózkiem krakowskim. Pasja jest również miejscem imprez muzycznych (koncerty i dyskoteki) oraz okolicznościowych. Rancho posiada zadaszoną (namiot) scenę wraz z miejscami do siedzenia oraz plac zabaw dla dzieci. Cennik za jazdę konną: 15 min. oprowadzania - 10 zł 30 min. lekcja na loży z instruktorem - 15 zł 45 min. jazda samodzielna - 20 zł 1 godz. pleneru - 30 zł KONIK KLUB, Ośrodek Jazdy Konnej i Hipoterapii Brzesko, ul. Okocimska Kontakt: Wojciech Rosa, tel Konik Klub oferuje jazdę oraz naukę jazdy konnej. KK dysponuje 7 końmi. Jest też możliwość zorganizowania imprez plenerowych pod wiatą. KK prowadzi młodzieżową sekcję jeździecką, która bierze udział w różnego rodzaju zawodach jeździeckich. Nabór do sekcji jeździeckiej jest bezpłatny w zamian jej członkowie udzielają pomocy w postaci opieki przy stadninie. TRZY STAWY Miłośnicy wędkarstwa mogą wybrać się na Trzy Stawy. Zezwolenia okresowe hobbyści mogą kupić w sklepie sportowo-wędkarskim K. Wawrykiewicza na ul. Asnyka 1 w Brzesku lub w sklepie wędkarskim Relax K. Pagacza przy ul. Niecałej 12 w Bochni. Brzesko: Basen TKKF SOKÓŁ Brzesko, ul. Browarna 13a Kontakt: Andrzej Filipek, tel. domowy W bardzo bogatej ofercie działalności TKKF Sokół udostępnia następujące obiekty: Kort tenisowy czynny od godz opłaty: 4 zł/godzinę z własnym sprzętem, 5 zł/godz. ze sprzętem TKKF Sokół Siłownia czynna: PON., ŚR., PT - godz i 16-20; WT, CZW. - godz ; SOB - godz Kręgielnia Istnieje możliwość indywidualnego i grupowego wynajęcia kręgielni w dowolnych godzinach. KORTY TENISOWE OKS Brzesko, ul. Świerkowa tel. (014) , fax. (014) Kontakt z trenerem: Mariusz Opiła, tel. prywatny: Z kortów Okocimskiego Klubu Sportowego mogą korzystać m.in.: Zawodnicy oraz dzieci pozostające w szkoleniu prowadzonym przez sekcję tenisową. 12 Okrężny Szlak Turystyczny To bardzo atrakcyjna i widokowa trasa. Szlak oznakowany jest w kolorze czerwonym i rozciąga się na obszarze 50 km. Utworzono 6 stanowisk drogowskazowych z 14 drogowskazami. Szlak przebiega przez następujące miejscowości: Brzesko, Bocheniec, Złotą, Tymową, Czchów, Basztę, Gosprzydową, Porębę Spytkowską, Jasień. Szlak rozpoczyna się i kończy na stacji PKP w Brzesku. Najwyższym szczytem na tym terenie jest Bocheniec (395 m n.p.m.). Brzesko: Siedziba Sądu Warto dodać, że PTTK planuje wytyczyć kolejny szlak w północnej części powiatu brzeskiego, który będzie obejmował: Brzesko, Okocim, Dębno, Szczepanów, Borzęcin, Dołęgę, Szczurową i Okulice.

13 W 1867 roku Czchów stracił prawa miasta powiatowego i został włączony do powiatu brzeskiego, a prawa miejskie utracił po I wojnie światowej. Przed wybuchem wojny, w 1938 roku rozpoczęto budowę zapory wodnej i elektrowni na Dunajcu. W czasie okupacji niemieckiej kontynuowano budowę poprzez obozy pracy przymusowej. Budowę ukończono w 1948 roku. Gmina Czchów Czchów Rzeka Dunajec miała ogromny wpływ na rozwój osadnictwa w okolicach Czchowa. Jeszcze w latach międzywojennych dominował pogląd, że tereny tej części Małopolski nie były miejscem penetracji ludności w czasach prehistorycznych. Najnowsze badania archeologiczne wskazują, że było jednak inaczej. Znaleziska archeologiczne potwierdzają, że już w czasach neolitu pojawiły się tutaj stałe osady. Pierwsza pewna wiadomość o Czchowie pochodzi z początku XII stulecia. Znajdziemy ją w tzw. Kalendarzu Kapituły Krakowskiej. W dokumencie owym czytamy, iż biskup Wincenty Kadłubek nadał kapitule dziesięciny z Czchowa. Inny polski kronikarz, kanonik krakowski Jan Długosz, również wspomina o Czchowie. Nie da się wykluczyć, że już w X wieku, w czasach działalności świętego Świerada, teren Czchowa podlegał wpływom państwa wielkomorawskiego. Więcej informacji o Czchowie przynosi dopiero wiek XIV. Pod datą 1325 jest zapis o istnieniu parafii Czchów. Wcześniej, około 1288 roku, miasto wraz z okolicznymi wsiami należało do Klucza Tuchowskiego benedyktynów tynieckich. Wielu zastanawia się, czy fakt, iż w 1333 roku czchowski wójt Wojsław pozwolił niejakiemu Mikołajowi zbudować młyn wodny o dwóch kołach na terenie Zamek w Czchowie Baszta Powstała jako jedna z kilku budowli, których celem było strzeżenie szlaku handlowego na Węgry. Stał tutaj kiedyś średniowieczny zamek. Dzisiaj pozostała po nim tylko cylindryczna baszta. Przez wiele lat była niedostępna dla turystów. Przed kilkoma laty zapadła decyzja o jej renowacji. Na szczycie kamiennej baszty zlokalizowano punkt widokowy. W letnie, słoneczne, bezchmurne dni stąd widać panoramę wschodniej części gminy, okolice gmin Zakliczyn i Gnojnik. Czchowska baszta turystom udostępniana jest od 1 maja do 31 października. W maju, w godz , a w czerwcu, lipcu, sierpniu w godz , we wrześniu od godziny 10 do 17. Nieco krócej czynna jest w październiku (w soboty i niedziele od 10 do 16, a w dni powszednie od godziny 8 do 16). Podczas spaceru turyści mogą tutaj liczyć na wszelkiego rodzaju informacje turystyczne, mogą także nabyć pamiątki (foldery, kubki, kartki pocztowe, książki, obrazki, itp.) Na zamku, w tak zwanym budynku strażnika, czynna jest stała ekspozycja - jest to wystawa archeologiczna dokumentująca dzieje osady i zamku. Są tutaj przedmioty znalezione podczas badań archeologicznych prowadzonych na wzgórzu. Można też podziwiać miniaturę zamku - makietę przedstawiającą zamek w czasach jego świetności. Zamek w Czchowie jest jednym z najstarszych zamków królewskich, jego początki sięgają panowania króla Czchóiowro: Brama Gór-jez miejscowości, jest wystarczającym dowodem na miejskość Czchowa? W świetle dokumentu 1355 roku raczej tak. Wtedy to król Kazimierz Wielki, na prośbę mieszkańców, nadał miastu, w miejsce prawa średzkiego, bardziej nowoczesne, bardziej sprzyjające rozwojowi, prawo magdeburskie. Jan Długosz dowodzi w swym monumentalnym dziele Kroniki Królestwa Polskiego, że Kazimierz Wielki otoczył miasto murami i miał tu odwiedzać swoje wybranki. Wszak nie od dzisiaj wiadomo, że ostatni z rodu Piastów miał wielką słabość do niewiast. Niewykluczone, że we krwi niektórych dzisiejszych mieszkańców Czchowa płynie piastowska krew. Już wówczas Czchów sprawował pewne funkcje administracyjne. Był tak zwanym czołem opola, czyli najniższej jednostki administracyjnej, a ten teren obejmował obszar od Gnojnika po Gromnik. Dlatego nie może dziwić, iż w 1399 działał tutaj sąd powiatowy. Już w II połowie XIV wieku Czchów stał się włością królewską. Bardzo dogodne położenie, przy drodze handlowej na Węgry, sprawiło, iż miasto stało się siedzibą królewskiej stacji celnej. Księgi radzieckie informują, że w mieście działali rzemieślnicy różnych specjalności, między innymi zanotowano działalność szewców, bednarzy, browarników, kowali, mieczników, ślusarzy, grabarzy, kuśnierzy, sukienników, stelmachów i garncarzy. Złoty okres w dziejach miasta przypadł na II połowę XV i XVI wiek. Miasto miało przytułek dla biednych, szpital, szkołę. W dobie reformacji Czchów stało się jednym z ośrodków Arian. Pomór, najazdy szwedzkie, działalność Lisowczyków doprowadziły do upadku znaczenia miasta. Czchów: Średniowieczna baszta Wacława Czeskiego ( ). Wzniesiono wówczas najstarszy murowany element, wieżę o wysokości 28 metrów. Za panowania Władysława Łokietka wzniesiono zamek, wieża 13

14 Gmina Czchów otoczona została kamiennym murem z bramą wjazdową od strony miasta, a po przeciwnej stronie wzniesiono dwuprzestrzenny budynek z piwnicami. Obiekt znalazł się na pieczęci miejskiej z XIV wieku. Zamek rozbudowano i wzmocniono w XV wieku, ale już w następnym Wytrzyszczka: Wierżyczki obronne zamku Tropsztyn stuleciu nie oparł się duchowi postępu techniki wojennej. Co prawda ostatni król Polski polecił odbudować zamek, ale do realizacji tego planu nie doszło z powodu upadku I Rzeczypospolitej. Prace konserwatorskie rozpoczęły się w 1928 roku, a po II wojnie światowej, dopiero w Zamek w Wytrzyszczce Zamek Tropsztyn we wsi Wytrzyszczka, położony nad Jeziorem Czchowskim, został wybudowany na przełomie XIII i XIV wieku przez dziedziców osady św. Świerada. Po raz pierwszy na kartach historii pojawia się dopiero w latach , kiedy był już własnością Chebdy z tropsztyna herbu Starykoń. Opuszczony zamek został sprzedany w XVI stuleciu kasztelanowi sandomierskiemu Piotrowi Kmicie. Na początku XVII wieku zamek był już całkowicie zrujnowany. Od kilku lat jest remontowany. Budowla odzyskuje swój dawny blask. Jak wynika z ustaleń archeologów, początkowo był zbudowany z drzewa. Wzmianki o murowanym zamku pochodzą dopiero z 1382 roku. - Istniały tu wówczas wysokie mury na planie czworoboku. Zabudowa wewnątrz murów pozostawała jeszcze drewniana. Dopiero następni właściciele, Chebdowie, wznieśli pierwsze murowane budynki, a zwłaszcza wysoką, masywną wieżę w północno-zachodnim narożniku zamku. Z czasem zmieniono wjazd do zamku oraz wybudowano rezydencję mieszkalną wzdłuż północnych murów. Aby ukrócić zbójeckie zapędy urzędujących tu burgrabiów, zamek został zdobyty i zniszczony około 1574 roku czytamy w kronikach. Klątwa Inków Czy część legendarnego skarbu Inków, którego nie udało się przejąć hiszpańskim konkwistadorom i Świętej Inkwizycji, zakopano gdzieś pod zamkiem lub w piwnicach zamku Tropsztyn, koło Czchowa? Poszukiwacze skarbów nie mają najmniejszych wątpliwości. On tam jest, tylko nie warto po niego sięgać, bo rzucona jest na niego klątwa Inków przekonują. Ci, którzy odważyli się go szukać, zginęli w niewyjaśnionych do tej pory okolicznościach. Wielu poszukiwaczy wierzy, że te zagadkowe zgony da się w jakiś naukowy sposób wytłumaczyć, że z klątwą 14 Inków, będzie tak samo, jak z klątwą Jagiellonów, którą dopiero rozwiązali naukowcy (po otwarciu grobów królewskich na Wawelu, ci, którzy brali w tym udział, szybko umierali. Wielu sądziło, że to klątwa, dopiero badania naukowe potwierdziły istnienie mikrobów we wnętrzu grobów, które miały taką śmiertelną moc). Wierzą w to, ale na razie, na wszelki wypadek, od szukania skarbów się wstrzymują. Inni z niedowierzaniem mówią o skarbie, tłumacząc, że to legenda. Piękna, na pewno dodająca zamkowi aury tajemniczości i grozy, ale nie mająca nic wspólnego z rzeczywistością. Sama historia zamku sięga średniowiecza. Obiekt wzniesiono w XIII wieku, wraz z kilkoma innymi obiektami, miedzy innymi zamkiem w Niedzicy, basztą czchowską czy zamkiem melsztyńskim. Wszystkie te budowle miały charakter obronny, a przede wszystkim miały strzec kupców, którzy wracali z Węgier, w kierunku Krakowa i Grodów Czerwieńskich. Na początku XVII wieku zamek przejął znany polski ród Stadnickich. Obiekt odzyskał wówczas swój dawny blask. Gdzieś w połowie XVIII stulecia zamek przejął Sebastian Berzeviczy, prawnuk Jadwigi Stadnickiej oraz Mikołaja Berzeviczego. Młody arystokrata uchodził za podróżnika, miał duszę awanturnika, ryzykanta. Była to cecha, a może moda, panująca wśród wielu ówczesnych, nie tylko polskich, ale europejskich przedstawicieli rodów arystokratycznych. Wychowany w tym duchu, od młodości marzył o wielkich podbojach i wyprawach. Wbrew rodzinie postanowił zwiedzić Amerykę. W XVII i XVIII wieku Ameryka Południowa była ulubionym kierunkiem wypraw europejskich podróżników i awanturników. Tam właśnie Sebastian Berzeviczy poznał córkę wodza plemienia indiańskiego. Z tego związku zrodziła się córka Umina. Kiedy dorosła, wyszła za mąż za ostatniego wielkiego wodza Inków, Tupaca Amaru II. - W Peru było w tym czasie wiele krwawych powstań. Podczas jednego z nich ramię w ramię walczyli Tupac Amaru i Sebastian Berzeviczy. Po klęsce Indian Tupaca Amaru i Umina uciekli do Włoch. W Italii urodziła syna. Tupaca Amaru został jednak zasztyletowany. W obawie o los córki i wnuka, Sebastian Berzeviczy ukrył ich na zamku w Niedzicy. Ale i tutaj dopadli ich wysłannicy konkwistadorów, zasztyletowali Uminę. Synek zamordowanej został adoptowany przez Wacława i Annę Beneszów. Młody Tupac Amaru ożenił się z Polką i miał z nią dwóch synów. Przed śmiercią wręczył im rodowe dokumenty, zakazał jednak poszukiwania testamentu twierdzi jeden z badaczy tajemnic zamku w Tropsztynie. 31 lipca 1946 r. sołtys Wytrzyszczki, komendant miejscowego posterunku Milicji Obywatelskiej, kilku żołnierzy oraz student prawa UJ Andrzej Benesz odciągnęli jeden z bloków kamiennych schodów, rozkopali ziemię i wydobyli ołowianą tubę o długości ok. 18 cm, zamkniętą z obydwu stron. - Otworzono ją, wewnątrz znajdowały się trzy skórzane rzemienie, każdy opatrzony licznymi supełkami, a na końcach złotymi blaszkami, na których wyryte były trzy napisy: Titicaca, Vigo i Dunajecz. Moim zdaniem jest coś magicznego w spoglądaniu na kamienne schody, pod którymi Andrzej Benesz znalazł ołowianą rurę z tajemniczym zapisem. Pewne jest, że odnalazł dokumenty i chciał sprawdzić ich wiarygodność. Powołał nawet komisję, która dysponując dokładnymi wskazówkami była blisko rozwikłania tajemnicy skarbu Inków. Andrzej Benesz zginął w wypadku samochodowym. Czy to klątwa Inków? zastanawia się Józef Rusinek, badacz tajemnic z przeszłości. Kościół p.w. Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Czchowie Został wybudowany w 1346 roku. Jest to jednonawowa budowla, wzniesiona z kamienia, wykonana w stylu gotyckim. W przyziemiu przetrwały jednak, bardzo rzadkie w tej części Polski, elementy budowli romańskiej. To dowodzi, iż wcześniej,

15 Gmina Czchów Muzea najprawdopodobniej już w XIII, a może i nawet w XII wieku, była tutaj świątynia romańska. Bardzo cenna jest polichromia w kościele, która pochodzi z około 1380 roku. Są tutaj sceny z życia i działalności Jezusa Chrystusa, Matki Bożej oraz sceny apokryficzne i symboliczne. Zdaniem historyków sztuki należy je zaliczyć do grona najbardziej interesujących nie tylko w Polsce, ale w całej Europie. Godnym polecenia, zwłaszcza dla miłośników renesansu, są natomiast rzeźby nagrobkowe Kaspra Wielogłowskiego i jego żony. Zostały wykonane w II połowie XVI stulecia przez mediolańczyka, Hieronima Canavesiego, wzorowane były na pomnikach królewskich na Wawelu w Krakowie. Kościół pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego w Jurkowie To drewniana świątynia wzniesiona w XV stuleciu. Dwa wieki później kościół został gruntownie odnowiony. Ołtarz główny pochodzi z XVII wieku. To oryginalny barokowy ołtarz z obrazem Chrystusa upadającego pod krzyżem. Płótno jest dziełem późnorenesansowym. Ołtarz ma dwa skrzydła, z obydwu stron malowane, wypełnione scenami biblijnymi. Kościół pod wezwaniem Michała Archanioła w Złotej. To drewniana konstrukcja wzniesiona na planie małego krzyża o charakterze barokowym, z ciekawą polichromią i zabytkowym wyposażeniem. Trasy rowerowe W gminie wytyczo no trzy duże trasy rowerowe Trasa zachód ma 26 kilometrów dłu gości Wycieczkę rozpoc zynamy w Czchow ie, przez Tymową, Tworkową, Ju rków i z powrotem na czchowski Rynek Ju ów: Drewniany kościół z XVrkwie ku Dunajec, to doskonałe atuty. Co więcej, tutejsze rzeki, potoki oraz samo jezioro obfitują w wiele gatunków ryb. Spotkać tutaj można między innymi: lipienie, brzany, leszcze, świnki, klenie, pstrągi potokowe, szczupaki, sandacze. Nie wolno zapomnieć, że samo Jezioro Czchowskie zostało utworzone jako zbiornik wyrównawczy dla Jeziora Rożnowskiego. Powierzchnia zalewu wynosi 364 ha, szerokość dochodzi do 650 m, a pojemność całkowita to blisko12 mln m3 wody. Jest ono malowniczo posadowione, wkomponowało się bowiem w liczne, kopulaste wzniesienia. Ukształtowanie terenu pozwala na organizowanie wędrówek po okolicy. Wielkie bogactwo tutejszych lasów, wraz z bardzo ciekawym drzewostanem, oraz walory zbiornika wodnego stwarzają doskonałe warunki do rekreacji i wypoczynku. Nad Dunajcem jest kąpielisko strzeżone z piaszczystą plażą, a nieopodal kompleks boisk: do piłki nożnej, siatkówki, koszykówki, plac zabaw dla dzieci. W sumie w Czchowie istnieją dwa kąpieliska. Drugie położone jest nad jeziorem, tuż obok przystani wodnej. Trasa wschód o d ługości 16 kilom etrów Rozpoczynamy na Czchowskim Rynku, potem wspinamy się drogą, w kierunk u Iwkowej do Trawników, potem w dół na zaporę, Drukowa i z powr do Piasków otem do Rynku. Trasa południe o d ługości 19 kilom etrów Prowadzi od czco wskiego Rynku, przez Trawniki, do Będziszyny i W ytrzyszczki, a pot em na Koziniec i do Czchowa. Kościół pod wezwaniem świętego Mikołaja Biskupa z Tymowej Budowla pochodzi z II połowy XVIII stulecia, a dokładnie rzecz ujmując z 1764 roku. Jest to świątynia drewniana, z wyposażeniem późnobarokowym i klasycystycznym. Letnia stolica W połowie lat 70. Czchów zyskał miano Letniej Stolicy Małopolski. Dzisiaj miasto chce znowu być znaczącym ośrodkiem turystycznym. Nie da się ukryć, iż jednym z wabików jest woda. Położenie Czchowa, nad Jeziorem Czchowskim oraz nad rzeką Tymowa:. Mikołaja Biskupa św iem an w ez w d po Świątynia Wielką atrakcją Czchowa jest spływ doliną Dunajca. Przystań startowa spływu została zlokalizowana w Czchowie, tuż obok kąpieliska przy stadionie sportowym (naprzeciwko hali sportowej), a końcowa - w Zakliczynie. Turyści 12-osobowymi, niezatapialnymi i bezpiecznymi tratwami pokonują odcinek o długości 11 kilometrów. Podróż trwa ponad dwie godziny. Jezioro i Dunajec to także raj dla wędkarzy. 15

16 Gmina Dębno Historia gminy Dębno to dzieje 13 wsi tworzących gminę. Teren był początkowo albo we władaniu biskupów krakowskich, albo monarchy. Potem przeszedł w ręce wielkich polskich rodów. Wieś Dębno została lokowana gdzieś w początkach XIII wieku. Pierwsza pewna wzmianka pochodzi co prawda z roku 1274, ale wspomina o wsi dobrze już urządzonej. Co oznacza, iż musiała ona powstać znacznie wcześniej. Tutaj znane rody małopolskie miały swoje grody obronne. Najstarszy był zbudowany z drewniano - ziemnych obwarowań, na niewysokim pagórku w strefie Pogórza, otoczony nawodnioną fosą. Stare zabudowania spłonęły w połowie XIV wieku. Wtedy to Piotr Odrowąż, ówczesny właściciel wsi, wybudował kamienną wieżę oraz niewielki budynek kaplicy w części wschodniej wzgórza. Za czasów Jakuba Odrowąża, kanclerza wielkiego koronnego i kasztelana krakowskiego, Dębno wzbogaciło się o nowy zamek. Wybudowany z cegły i kamienia, wymurowany przez warsztat budowlany Marcina Proszko i Jana z Krakowa. Obiekt powstał w latach Zamek w Dębnie podupadł w XIX stuleciu, dzisiaj znajduje się tutaj oddział tarnowskiego Muzeum Okręgowego. Warto zobaczyć Zamek w Dębnie Zamek w Dębnie został wybudowany w II połowie XV wieku. Jest on jednym z najciekawszych zabytków późnego średniowiecza nie tylko na tym terenie, ale w Polsce. Co więcej, jest bodaj jedynym przykładem budowli, która łączy elementy gotyku i renesansu w odniesieniu do siedzib możnowładczych epoki Odrodzenia w Polsce. Projektant nadał mu charakter bardzo wygodnej i jak na owe czasy wyjątkowo reprezentacyjnej rezydencji ze stosunkowo mało znaczącymi elementami obronnymi, dekorowanej zendrówką oraz odkuwanymi w kamieniu obramieniami okien i drzwi, występującymi w obrębie baszt. Uwagę przykuwają wykusze. Pod koniec złotego wieku zamek trafił w ręce węgierskiego barona, szambelana królewskiego, Ferenca Wesseliniego, który nadał mu późnorenesansowy wygląd, a wszystko za sprawą tynków elewacyjnych, sgraffit, attyki nad budynkiem warowni od strony północnej, malowideł i znanych tylko z wykopalisk ozdób kamiennych (m.in. portalu wejściowego). W 1630 roku zamek nabyła księżna Teofila z Tarłów Ostrogska, potem budowla zmieniała kilka razy właścicieli. Zamek na wzgórzu został otoczony parkiem oraz stawami rybnymi i zabudowaniami gospodarczymi. Od 1978 budowla jest siedzibą Oddziału Muzeum Okręgowego w Tarnowie. Mieści się tu urokliwe muzeum wnętrz mieszkalnych, reprezentacyjnych, a także gospodarczych (unikatowych w skali kraju). Na terenie Dębna jest wiele przydrożnych figur. Najcenniejsze z nich pochodzą z XVIII w. (Chrystusa Frasobliwego przy cmentarzu, św. Kingi nad Niedźwiedziem, św. Floriana przy szosie E4 i św. Jana Nepomucena w parku zamkowym). Warta polecenia jest też neogotycka kaplica Jastrzębskich z r zdobiona secesyjnymi witrażami na miejscowym cmentarzu, na którym znajduje się ponadto kwatera żołnierska z czasów I wojny światowej. Turniej Rycerski Odbywa się co roku, pod koniec września. Impreza gromadzi około 20-tysięczną publiczność. To największy turniej w Polsce. Impreza odbywa się w otoczeniu zamku w Dębnie i ma charakter historycznego widowiska. Główną areną pokazów jest fosa zamkowa, gdzie dzięki doskonałej widoczności i rozległemu terenowi mogą zaprezentować się różne formacje zbrojnych i jazdy. Na dębiński turniej ściąga rycerstwo z całego kraju oraz zagraniczne bractwa rycerskie. Na placu boju staje około 300 zbrojnych wojów, konnica i artyleria. Licznie zgromadzona widownia uczestniczy w pięknej lekcji historii na żywo. Wszystkie 16 pokazy walk, sceny bitewne, zwyczaje rycerskie i dworskie oraz tańce i gry dworskie czy plebejskie uzupełnione muzyką, światłem, efektami dźwiękowymi oraz fachowym i barwnym komentarzem, pozwalają oglądającym poczuć atmosferę dawnych wieków. Na polu turniejowym są ustawione elementy dawnej zabudowy, makieta zamku wraz z mostem, chałupy, a na przedpolu namioty rycerskie oraz artyleria. Przygotowanie takiej scenografii pozwala na przedstawienie życia naszych przodków i realistyczne pokazanie scen bitewnych, podczas których płoną chałupy, stogi i zamkowa brama. W czasie imprezy można zobaczyć pokazy walk rycerskich od czasów średniowiecza aż po wiek XVII, równocześnie prezentowane są elementy uzbrojenia, sposoby walki i obyczaje rycerskie. Bardzo atrakcyjnie prezentują się sceny bitewne z udziałem rycerstwa, artylerii oraz konnicy, będące próbą rekonstrukcji najsłynniejszych wydarzeń z historii Polski. Wiele emocji towarzyszy również rywalizacji łuczników i rycerzy ciężkozbrojnych walczących o turniejowe trofeum Złoty warkocz Tarłówny. Na koniec jest pokaz zdobywania zamku i fajerwerki. Kościół w Dębnie Pierwszy kościół, pod wezwaniem świętej Małgorzaty, pochodził z 1395 roku. Miał być wotum za ocalenie przed napaścią Tatarów księżnej Kingi przez dębnian (wiele wskazywałoby na to, że powstał pod koniec XIII wieku). Jakub Odrowąż, budowniczy zamku, ufundował również kamienny kościół p.w. św. Trójcy. Został on wzniesiony na wysokim wzgórzu, na południe od zamku, a ukończył go jego następca, Jakub Szczekocki herbu Odrowąż. Kościół konsekrowany był w 1504 roku. Ufundował on też do świątyni tryptyk św. Trójcy w r (środkowy obraz ołtarza przechowuje obecnie Muzeum Szołayskich w Krakowie). Po zburzeniu starego drewnianego kościoła jego wezwanie, św. Małgorzaty, przejął nowy. To jedna z najciekawszy budowli gotyckich, o wydawać by się mogło skromnej, jednonawowej konstrukcji. W środku znajdują się tak zwane długoszowe portale, z wieżą o nadwieszonej, XVIII-wiecznejizbicy. Dębno: Renesansowy zamek Sufczyn Najstarsza wieś w tzw. kluczu dębińskim. Jej organizację wiążą historycy z r.1317, gdy pan Dębna Mszczuj z Pobogów dokumentem wydanym przez księcia Władysława Łokietka uzyskał pozwolenie na osadzenie lasu nad Brzeźnicą. Wieś składała się początkowo z 2 części: Sufczyna i Woli Sufczyńskiej. Były one własnością kolejnych panów Dębna, od r pozostając w dzierżawie u Jordanów. Z rodu tego wywodziła się Teofila, sędzianka sanocka, której herb Trąby widnieje na fundowanym przez jej męża Józefa de Jonata Bzowskiego herbu

17 Wola Dębińska Nazwa jej wywodzi się od lat wolnizny, przyznawanych osadnikom przy lokacji na prawie niemieckim. Wieś była wymieniana po raz pierwszy jako należąca do klucza dębińskiego obok Sufczyna ze swoją Wolnością w dokumencie przeniesienia Dębna na prawo magdeburskie w r Proces karczowania lasów biadolińskich, na miejscu których powstała późniejsza Wola, rozpoczął się jednak tuż po r.1274, gdy na mocy dokumentu dla rycerza Świętosława osadnicy uzyskali prawo wycinania drzew ad omnes partes czyli na wszystkie strony. Można założyć, że w pocz. XIV w. osada istniała już na prawie średzkim, choć zapewne nosiła inną nazwę. Po okresie wolnizny (mniej więcej po latach) mieszkańcy Woli płacili czynsz panom Dębna, meszne plebanom a dziesięciny biskupom krakowskim. Do czasu rozbiorów wieś pozostawała w kluczu dębińskim zaś folwark Dwojanów na jej terenie pracował na rzecz właścicieli Dębna do wybuchu II wojny światowej. W okresie międzywojennym odkryte zostały tutaj źródła leczniczych solanek jodowych, o których wspominał Jan Jastrzębski w Opisie majątku Dębno z marca 1939r. Biadoliny Szlacheckie Zwane pierwotnie Bliższymi (dla odróżnienia od graniczących z nimi Radłowskich, znajdujących się już w Ziemi Sandomierskiej a należących do biskupstwa krakowskiego). Powstały, podobnie jak Wola Dębińska, na terenach po wykarczowaniu części pierwotnie wielkich lasów biadolińskich zapewne w 2 poł. XIV w. Pierwsza wzmianka o nich pochodziła z r. 1398, gdy synowie Piotra Odrowąża dokonali podziału dóbr. Biadoliny przypadły wówczas Piotrowi (zwanemu Pietraszem ), panu na Dębnie o niespokojnym charakterze. W posiadaniu kolejnych sukcesorów klucza dębińskiego wieś była do czasu rozbiorów lecz spora część gruntów należała do nich jeszcze nawet w okresie międzywojennym. Na terenie lasu w Biadolinach znajduje się niewielki cmentarz z okresu I wojny światowej. Obok niego na jednym z drzew przy drodze do stacji kolejowej wisi obrazek Matki Boskiej malowany na szkle przez Gmina Dębno Nowina pomniku św. Jana Nepomucena z r. 1761, stojącym u podnóża wzgórza Rajsko w południowej części Sufczyna. Małżeństwo zamieszkiwało wtedy nieistniejący już dwór na szczycie tego wzniesienia. Ich wnuczka wniosła w posagu wieś Franciszkowi Ksaweremu Wykowskiemu. W czasie rabacji chłopskiej w r w dworze sufczyńskim zmarła na atak serca jego matka, znana nam już z historii Dębna Kunegunda Spławska. Dębno: Turniej rycerski o złoty warkocz Tarłówny utalentowaną siostrę ostatnich właścicieli Dębna w okresie międzywojennym hr. Amelię Ponińską. Jej brat, Jan Jastrzębski jeszcze w r.1939 planował przemianę lasu biadolińskiego w zwierzyniec, mający być atrakcją dla kuracjuszy, leczonych wspomnianymi już solankami na Woli Dębińskiej. Perła Wieś mogła powstać również po dokonaniu karczunku lasów przed połową XVw. Założona została z inicjatywy panów na Dębnie. Istniała może już w czasach Bartosza Odrowąża a najpewniej jego syna, kasztelana Jakuba. Sugerować to zdaje się jej romantyczna nazwa - perła po łacinie znaczy margerita, od którego słowa powstało imię Małgorzata, a nosiła je właśnie pierwsza żona kasztelana. We wsi zachowała się jedna z najstarszych chałup w gminie pochodząca z r Jastew Powstała najpóźniej, bo dopiero w pocz. XVIIIw. wieś klucza dębińskiego, powołana do życia przez magnacki ród Tarłów wobec rosnącego popytu na płody rolne na Zachodzie Europy. Maszkienice Wieś pierwotnie o nazwie Marskenice powstała na terenie królewszczyzny (ziemi panującego). Notowana już w r.1336, do czasu rozbiorów należała do tenuty jadownickiej czyli dzierżawiona była przez starostów niegrodowych (nie mających władzy sądowniczej) i przyznawano ją za zasługi dla Korony. Ludność osiadła tutaj miała więcej swobód niż w dobrach prywatnych. Wśród rządzących wsią starostów wymienić można Marcina Dobroszowskiego w czasach króla Batorego. W w. XIX była własnością Żeleńskich. Niedźwiedza Wieś założona przez Spytka z Melsztyna Leliwitę w 1 poł. XIVw. do końca Rzeczypospolitej należała do tzw. klucza melsztyńskiego. W XVIw. właścicielami jej byli Jordanowie, po nich Tarłowie a następnie Lanckorońscy (jednocześnie panowie Dębna). Ślady osadnictwa na terenie wsi - przy granicy z Gwoźdźcem - w postaci krzemiennych narzędzi oraz fragmentów naczyń tzw. kultury ceramiki wstęgowej pochodzą z czasów mezolitu i neolitu (7-5 tys. lat p.n.e). D ębno: Wnętrze zamku w D ębnie Doły W najdawniejszych czasach stanowiły własność książęcą. Lokowane na prawie polskim ok. r. 1217, należały do kasztelanii wojnickiej. Wcześniejsza 17

18 Gmina Dębno Łoniowa Nazwa wsi pochodzi od słowa łacińskiego Lunov oznaczającego las biskupi. Osada powstała z inicjatywy sołtysów (zasadźców) Galla i Rodosta z Łysej Góry, którzy uzyskali od biskupów krakowskich w roku 1321 dokument lokacyjny na jej założenie na prawie magdeburskim na obszarze 40 łanów (16-24 ha). Notowana tu niedługo potem parafia św. Andrzeja wskazywałoby na istnienie wspólnego dla Porąbki, Łoniowej i Dołów kościoła (zapewne drewnianego), rozebranego po przeniesieniu parafii do Porąbki w końcu XV lub na początku następnego wieku. Łysa Góra Wieś notowana pośrednio w akcie lokacyjnym Łoniowej z 1321 (wzmiankowani tu kmiecie Gall i Radost pochodzili właśnie z Łysej Góry, czyli musiała ona istnieć już jakiś czas wcześniej). Założona pierwotnie na prawie średzkim, należała również do biskupów krakowskich aż po kres niepodległości Polski. Po przejęciu pod zabór austriacki dobra łysogórskie sprzedano szlachcicowi Jozafantowi Jastrzębskiemu, po którym dziedziczył je najpierw starszy syn Wincenty a potem młodszy Karol Aleksander (trzeci brat - Józef Albert przez małżeństwo z Teresą nèe Rudnicką został panem Dębna). Ostatnim właścicielem wsi z tej ziemiańskiej rodziny był w 2 połowie XIX w. Emil (jego syn Adam pochowany jest w krypcie pod kaplicą Jastrzębskich w Dębnie). We wsi znajduje się zabytkowa kapliczka z roku 1830 z figurą św. Jana Nepomucena, nad którą ustawiono drugą, św. Szymona z XVIII w. Kapliczkę fundował Szymon Batko na pamiątkę uratowania syna topiącego się w pobliskim stawie. ska: Uszew Porąbka G rota Maryjna nazwa wsi brzmiała Smilowa Wola od nazwiska kasztelana Smilona. W r przeniesiono ją na prawo niemieckie lecz wcześniej, bo już w pocz. XIV w. jako darowizna kasztelańska znalazła się w składzie dóbr biskupstwa krakowskiego. W ich obrębie pozostawała do I rozbioru Polski. Porąbka Uszewska Pierwotnie zwana Biskupią, mylona była w średniowiecznych dokumentach z Dołami lub Łoniową, gdyż nie było między nimi wyraźnej granicy. Nazwa jej pochodziła od słowa porąbać i sugerowała istnienie na tym terenie wielkich lasów, karczowanych pod jej zabudowę (stąd początkowa jej nazwa: Poromba ). Podobnie jak Doły była własnością kasztelanii wojnickiej a dopiero w początkach XIV w. przekazano ją biskupstwu krakowskiemu. Lokowana zapewne na prawie średzkim, w roku 1328 przeniesiona została na prawo magdeburskie za sprawa biskupa Jana Grotza. W kluczu biskupim pozostawała wieś do czasu rozbiorów. W okresie rządów austriackich gromada miała swoją kancelarie i używała pieczęci z wizerunkiem koła, nawiązującym do tradycji kołodziejstwa na jej terenie. W XIX i początkach XX w. grunty wiejskie były dzierżawione m. In. Przez Maurycego Potockiego a następnie wykupione przez Albina Göetz - Okocimskiego. Do roku 1918 stał we wsi na zboczu góry zwanej Godowem drewniany kościół p.w. św. Andrzeja, pochodzacy z XVI w. Na placu przed nim wybudowano w roku 1904 staraniem księdza Jana Palki Sanktuarium Maryjne wzorowane na grocie z Lourdes. W roku 1918 poświecono nowy murowany kościół wzniesiony według projektu architekta Jana Sasa Zubrzyckiego w stylu tzw. gotyku nadwiślańskiego. Organy ze starego kościółka datowane na rok 1686 przeniesiono po konserwacji do zamku w Dębnie. Na miejscowym cmentarzu znajduje się kwatera żołnierzy poległych w okresie I wojny światowej. 18 Jaworsko Wieś osadzona na prawie niemieckim w roku 1328 z polecenia biskupa Jana Grota. Jej pierwszym sołtysem był Piotr z Dębna. W roku 1331 tenże biskup powierzył Jastkowi z Okocimia i Piotrowi z Brzeźnicy osadzenie nowej wsi Jaworsko. Została ona wtedy powiększona o 25 łanów frankońskich. Jak sąsiednie miejscowości i ta wieś pozostawała w obrębie dóbr biskupstwa krakowskiego aż do rozbiorów. W wieku XIX ziemie jej były w posiadaniu m. in. Daniela Żelichowskiego, zabitego Dębnmo:ek za Wielka bitwa o w znajdującym się tu ongiś dworze podczas krwawej rabacji chłopskiej w 1846 roku.

19 Gmina Gnojnik Gnojnik położony jest przy drodze krajowej nr 75, niecałe 10 km na południe od Brzeska. Miejscowość zamieszkuje około 2300 mieszkańców, a jej obszar wynosi nieco ponad 10 km2. Wioska rozciąga się wzdłuż rzeki Uszwicy i położona jest w całości na obszarze Pogórza Wiśnickiego. Gnojnik jest stolicą gminy i największą jej miejscowością, stanowi jej centrum administracyjne, gospodarcze i kulturalne. zaplecze rekreacyjne dla przedszkola i szkół zlokalizowanych w jego sąsiedztwie. Od wielu lat w parku odbywają się imprezy plenerowe. Dzięki inwestycjom ostatnich lat, przywrócono parkowi jego pierwotną funkcję. Dziś stanowi on piękny kompleks rekreacyjno-sportowy z estradą, boiskami sportowymi i alejkami spacerowymi. Dzisiejszy Gnojnik jest dynamicznie rozwijającą się miejscowością. Dzięki bardzo korzystnemu połączeniu komunikacyjnemu z Brzeskiem, Krakowem, Nowym Sączem i Tarnowem jest atrakcyjnym miejscem zamieszkania dla wielu młodych ludzi pracujących w tych miastach. Widać to wyraźnie w strukturze społecznej mieszkańców i dynamice demograficznej, których mogą pozazdrościć Gnojnikowi inne miejscowości. W Gnojniku, obok Urzędu Gminy, znajdują się m.in. dwie szkoły, przedszkole, Centrum Kultury, Dom Strażaka, zakład opieki zdrowotnej oraz kilkanaście sklepów i punktów usługowych. W ostatnich latach w Gnojniku powstały największe zakłady w gminie. Największy z nich, fabryka okien i drzwi, zatrudnia kilkadziesiąt osób. Gnojnik jest częściowo skanalizowany i dysponuje własną oczyszczalnią ścieków. Dużym atutem wioski jest bardzo dobrze rozwinięta sieć drogowa. Najnowszym i ogromnym wyzwaniem dla mieszkańców Gnojnika jest budowa nowego kościoła parafialnego i plebanii. W 2007 roku rozpoczęto wznoszenie murów nowej świątyni. Gosprzydowa Doprawdy, niełatwo ją znaleźć. Wtulona kilkudziesięcioma zagrodami w niewielką dolinkę Pogórza Wielickiego, mała i cicha, zdaje się Gosprzydowa starannie skrywać przed natarczywością ciekawskich. Dotąd jeszcze nie została skażona tym, co złe w dzisiejszej cywilizacji technicznej. Jeszcze zachowała swój pierwotny niemal, nostalgiczny nieco krajobraz.(...) (ABK, 1991) Gnojnik: Kościół, jedna z najstarszych budowli sakralnych w Małopolsce Gnojnik jest jedną z najstarszych miejscowości Małopolski i posiada liczącą kilka tysięcy lat historię osadnictwa. Chociaż najprawdopodobniej początki wioski sięgają XII wieku, to pierwsza pisana wzmianka o miejscowości pochodzi z dokumentów biskupa krakowskiego Wincentego Kadłubka z 1215 roku. Wspomniano wtedy o dziesięcinie z Gnojnika na rzecz kapituły krakowskiej. Początki wioski wiążą się ściśle z traktem handlowym, który wchodził w skład traktu węgierskiego. W centrum Gnojnika znajduje się piękny gotycki kościół obronny z XIV wieku, jeden z najstarszych zabytków architektury sakralnej wschodniej części Małopolski. Dostojna bryła świątyni zbudowana jest z łamanego kamienia i ciosów piaskowca. Masywne ściany, sięgające dwóch metrów szerokości, podparte są masywnymi szkarpami i zwieńczone otworami strzelniczymi. Jeszcze w XVII wieku kościół służył za schronienie dla mieszkańców wioski. Wnętrze kościoła zdobią neogotyckie i secesyjne oraz współczesne polichromie ścienne. Wyposażenie stanowią m.in. trzy ołtarze z końca XVIII wieku. Mimo swego charakterystycznego uroku i bogatej historii, kościół parafialny p.w. św. Marcina w Gnojniku dla wielu mieszkańców regionu tarnowskiego pozostaje wciąż nieodkryty. Chociaż już w 1881 roku w można było o nim przeczytać Wielkim Słowniku Geograficzno Historycznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Charakterystycznym miejscem w centrum Gnojnika jest sześciohektarowy park podworski, w momencie założenia wzorowany na angielskich parkach krajobrazowych XIX wieku. W parku podziw wzbudzają wiekowe lipy, dęby i sosny. Park stanowi naturalne a: Gosprzydkoow iół śc y an Drewni Gosprzydowa zajmuje pagórkowatą, lesistą okolicę, w odległości 15 km na południe od Brzeska, przy drodze Brzesko - Nowy Sącz. Prawie przez środek wioski przepływa rzeka Uszwica, dzieląc ją na dwie części. Historia wioski sięga początków XIII wieku. Założył ją, według legendy, niemiecki rycerz Gotfryd. Najstarsza wzmianka o Gosprzydowej nosi datę 1215 r. Wtedy to, jak pisał Jan Długosz w Historii Polski, biskup krakowski Wincenty (Kadłubek) nadał katedrze krakowskiej dziesięcinę snopową na wsiach około miasteczka Czchowa położonych, a do stołu biskupiego należących. Wśród tych kilkunastu wiosek znalazła się również Gosprzydowa. W środku osady, w sąsiedztwie rzeki stoi niewielki barokowy kościół p.w. św. Urszuli z Towarzyszkami. Zbudowany został w roku 1697 staraniem miejscowego proboszcza ks. Wacława 19

20 Gmina Gnojnik Jantkiewicza. Kościół jest jednonawowy, z zamkniętym trójbocznie prezbiterium. Zbudowany został z drzewa modrzewiowego i pokryty gontami. Wysmukłej sylwetce świątyni uroku dodają otwarte podcienia obiegające wkoło nawę główną, piękna bryła kaplicy dobudowanej w 1954 roku oraz kształtna wieżyczka na sygnaturkę umieszczona w kalenicy dachu. Kościół gosprzydowski oceniony został przez znawców jako skromny, ale miły przybytek Boży, jako piękne, pełne prostoty i starannie obmyślane dzieło końca XVII w. Wpisany w szlak architektury drewnianej, w 2005 roku został uznany za najbardziej zadbany zabytek województwa małopolskiego. Na uwagę zasługuje przepiękny, choć skromny wystrój kościoła: polichromia ścienna z 1889 roku, ołtarz główny z od ponad 300 lat łaskami słynącym obrazem Matki Bożej Gosprzydowskiej, dwa ołtarze boczne z przełomu XVII i XVIII wieku, z tego samego okresu drewniana barokowa ambona, kamienna gotycka chrzcielnica z XV wieku, gotycko renesansowa kropielnica oraz kilka obrazów i rzeźb. Gosprzydowa Kuźmie las położony nad rzeką, w celu wykarczowania i założenia osady. Na przestrzeni wieków miejscowość prężnie się rozwijała, o czym świadczy fakt, że w I poł. XIV w. była miastem - siedzibą klucza biskupa krakowskiego, a następnie kamery austriackiej i gminy. Około 1325 r. datuje się powstanie w Uszwi parafii oraz rozpoczęcie budowy kościoła pw. Wszystkich Świętych, który spłonął podczas pożaru. Perłą uszewskiego rzemiosła przez długie lata aż do II połowy XX w. była kukiełka, słodka pleciona bułka wypiekana według specjalnej receptury. Rozsławiła ona wieś nie tylko w najbliższej okolicy. Wśród zabytków Uszwi wyróżnia się kościół parafialny p.w. Św. Floriana Męczennika, który powstał na początku XIX w. Jest to budowla jednonawowa, barokowo - klasycystyczna, o figuralnej i ornamentalnej polichromii, gruntownie odrestaurowana w ostatnich latach. Wystrój architektoniczny wnętrza świątyni stanowią głównie 4 ołtarze /najstarszy Matki Bożej pochodzi z XVIII w./, rokokowa ambona oraz chór. Prezbiterium i nawę nakrywają dość płaskie dachy siodłowe. Natomiast wieżę wieńczy ośmioboczna nastawa z barokowym baniastym hełmem. Całość bryły dopełnia wieżyczka na sygnaturkę. Obiekty przykościelne to plebania, która mieści się w byłym budynku dworu należącego niegdyś do barona Jana Goetza Okocimskiego, dom sióstr Józefitek, dom parafialny i cmentarz, na którym znajdują się stare nagrobki z początku XX w. Wyrazem pobożności parafian są liczne kapliczki, figurki i krzyże. Na uwagę zasługuje pomnik w lesie Grabaliny, ufundowany w 2003 r., upamiętniający miejsce zamordowania przez hitlerowców mieszkańca Uszwi Wojciecha Kotfisa i żydowskiej rodziny Goldbergerów. W Uszwi przeszłość łączy się z teraźniejszością. Krzewieniem kultury i podtrzymywaniem tradycji wiejskich zajmują się: przedszkole, szkoła podstawowa, gimnazjum, biblioteka oraz świetlica wiejska, przy której działa ludowa grupa śpiewacza Uszwianie oraz schola Xenium. Na terenie wsi znajdują się: Urząd Pocztowy, Wiejski Ośrodek Zdrowia, remiza strażacka - siedziba Ochotniczej Straży Pożarnej, kilka sklepów spożywczo-przemysłowych, szkółka roślin ozdobnych. Przykładem lokalnej przedsiębiorczości jest Piekarnia oraz Hurtownia lodów i mrożonek Państwa Gałęziowskich, którzy posiadają także hodowlę koni i dzików, trasę do wyścigów samochodów terenowych oraz bazę dla rozwoju agroturystyki. Ważnym obiektem wsi jest stadion, Kościół jest otoczony drewnianym ogrodzeniem, z daszkiem gontowym. Poza ogrodzeniem w odległości ok. 20 m na północ od kościoła, stoi dwukondygnacyjna drewniana dzwonnica, a kilka metrów dalej organistówka - budynek, w którym od roku 1877 mieściła się salka szkolna. Odrębny budynek dla potrzeb szkoły wzniesiono w 1910 r. Został on wyremontowany i zmodernizowany i dziś stanowi piękną wizytówkę wioski. Obecnie wieś liczy ok. tysiąca mieszkańców, w większości zajmujących się uprawą roli oraz znajdujących zatrudnienie w okolicznych zakładach pracy - głównie w Brzesku, Tarnowie i Krakowie oraz, co znamienne w dzisiejszych czasach, poza granicami kraju. Malowniczy krajobraz wioski urozmaicony jest wieloma przydrożnymi kapliczkami rozsianymi w różnych przysiółkach, do których prowadzą wąskie asfaltowe drogi. Uroki zacisznych miejsc dostrzegają turyści i wczasowicze, którzy chętnie wypoczywają w nieskażonym terenie. Niektórzy wybudowali domki letniskowe, inni korzystają z gościny mieszkańców oraz właścicieli gospodarstw agroturystycznych. Uszew To malownicza miejscowość położona na terenie Pogórza Wiśnickiego, nad rzeką Uszwicą. Jest typowym terenem karpackim, który charakteryzuje się silnym rozczłonkowaniem terenu, porozcinanym dolinami bezimiennych strumieni. Wzdłuż miejscowości biegnie droga krajowa z Brzeska do Nowego Sącza, przecinająca wieś na część wschodnią i zachodnią. Początki Uszwi sięgają 1225 r., kiedy Bolesław Wstydliwy - książę krakowski i sandomierski wydał przywilej nadający rycerzowi 20 Uszew Kośció św. Floriana

free mini przewodnik ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy

free mini przewodnik ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy mini przewodnik free ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy 2 Na mapie: A Swoboda: Przydrożny krzyż We wsi Swoboda niedaleko Zgierza, na skraju lasu stoi stalowy krzyż. Z opowiadań

Bardziej szczegółowo

Trasa pałacowa 39,1 km 0,0 km Boguszyce 1,1 km 2,9 km Miodary. 3,3 km - 4,5 km 5,3 km 5,7 km

Trasa pałacowa 39,1 km 0,0 km Boguszyce 1,1 km 2,9 km Miodary. 3,3 km - 4,5 km 5,3 km 5,7 km Trasa pałacowa Oleśnica Spalice Boguszyce Rzędów Miodary Brzezinka Małe Brzezie Sokołowice Cieśle Wyszogród Nowoszyce Świerzna Oleśnica. Długość trasy - 39,1 km. *Trasa wskazana dla rowerów trekingowych

Bardziej szczegółowo

4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE

4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE 4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE W skład gminy wchodzą miasto Kolonowskie osiedle Fosowskie i 3 sołectwa: Spórok, Staniszcze Małe, Staniszcze Wielkie 4.1. OGÓLNA

Bardziej szczegółowo

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie Chojnata jest starą wsią. Powstała nie później niż w XIII w. Niegdyś posiadała duże znaczenie dzięki zakonowi benedyktynów, którzy posiadali tutaj

Bardziej szczegółowo

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach)

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Ewa Wojtoń Instytut Dziedzictwa Europejskiego, Międzynarodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

Maciej Tokarz, kl. VIa Zabytkowy kościół p.w. św. Mikołaja w Tabaszowej

Maciej Tokarz, kl. VIa Zabytkowy kościół p.w. św. Mikołaja w Tabaszowej Maciej Tokarz, kl. VIa Zabytkowy kościół p.w. św. Mikołaja w Tabaszowej Piękno rzeczy śmiertelnych mija, lecz nie piękno sztuki. Leonardo da Vinci 1 Tabaszowa - miejscowość w powiecie nowosądeckim (województwo

Bardziej szczegółowo

Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki.

Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki. Studzionki 1.1. Dawne nazwy miejscowości. Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki. 1.2. Etymologia nazwy wsi. Etymologia nazwy wsi bliżej nieznana. 1.3. Historia

Bardziej szczegółowo

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!!

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! 1 1. Podaj imię i nazwisko burmistrza Gostynia i starosty Powiatu Gostyńskiego.

Bardziej szczegółowo

Serdecznie zapraszamy do odwiedzenia pięknego hotelu Pałac Lucja w Zakrzowie (www.pałaclucja.pl).

Serdecznie zapraszamy do odwiedzenia pięknego hotelu Pałac Lucja w Zakrzowie (www.pałaclucja.pl). Serdecznie zapraszamy do odwiedzenia pięknego hotelu Pałac Lucja w Zakrzowie (www.pałaclucja.pl). Nasz hotel to idealne miejsce na organizację m.in.: spotkań biznesowych, konferencji, szkoleń oraz imprez

Bardziej szczegółowo

Część II. Opracowanie celów strategicznych, operacyjnych oraz projektów, działań

Część II. Opracowanie celów strategicznych, operacyjnych oraz projektów, działań II warsztat strategiczny gmina Gorzków Część I. Opracowanie Misji i Wizji gminy MISJA Grupa 1: 1. Bezpieczne przejścia szlaki komunikacyjne (ścieżka rowerowa, szlaki konne, trasy spacerowe, chodniki łączące

Bardziej szczegółowo

PARAFIA PW. NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W PEŁCZYCACH

PARAFIA PW. NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W PEŁCZYCACH PARAFIA PW. NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W PEŁCZYCACH ul. Kościelna 4 PEŁCZYCE 73-260 tel. 95 7685315 wik. 957685015 Kościół parafialny: Pw. Narodzenia NMP w Pełczycach - poświęcony: 8 IX 1946 r.

Bardziej szczegółowo

Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa

Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa Kraków Kraków położony jest w województwie małopolskim. Był siedzibą królów Polski. To król Kazimierz Odnowiciel przeniósł swoja siedzibę z

Bardziej szczegółowo

Matryca logiczna określająca wskaźniki realizacji celów i przedsięwzięć dla Czarnorzecko-Strzyżowskiej LGD

Matryca logiczna określająca wskaźniki realizacji celów i przedsięwzięć dla Czarnorzecko-Strzyżowskiej LGD Rozdział IV.1 OKREŚLENIE WSKAŹNIKÓW REALIZACJI CELÓW ORAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ Matryca logiczna określająca wskaźniki realizacji celów i przedsięwzięć dla Czarnorzecko-Strzyżowskiej Przedsięwzięcia Produktu Cel

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Szkoleniowo - Wypoczynkowy Ministerstwa Sprawiedliwości Albrechtówka. Albrechtówka

Ośrodek Szkoleniowo - Wypoczynkowy Ministerstwa Sprawiedliwości Albrechtówka. Albrechtówka Ośrodek Szkoleniowo Wypoczynkowy w Kazimierzu Dolnym malowniczo położony na skarpie wiślanej, jest jednym z najpiękniejszych miejsc na trasie Kazimierz Męćmierz. W otoczeniu lasu, ciszy i spokoju każdy

Bardziej szczegółowo

Jemielnica Europejska gmina ze śląską duszą turystyczna alternatywa dla znudzonych miastem

Jemielnica Europejska gmina ze śląską duszą turystyczna alternatywa dla znudzonych miastem Jemielnica Europejska gmina ze śląską duszą turystyczna alternatywa dla znudzonych miastem Urząd Gminy Jemielnica ul. Strzelecka 67 47-133 Jemielnica www.jemielnica.pl GMINA JEMIELNICA położenie Gmina

Bardziej szczegółowo

Spis obiektów zabytkowych nieruchomych na terenie Powiatu Łosickiego wpisanych do rejestru zabytków

Spis obiektów zabytkowych nieruchomych na terenie Powiatu Łosickiego wpisanych do rejestru zabytków Spis obiektów zabytkowych nieruchomych na terenie Powiatu Łosickiego wpisanych do rejestru zabytków Lp. Gmina Miejscowość Nazwa zabytku zdjęcie obiektu 1 Miasto i Gmina Łosice Chotycze Zespół Dworsko parkowy:

Bardziej szczegółowo

Zasób kulturowy wsi zagrożone dziedzictwo

Zasób kulturowy wsi zagrożone dziedzictwo Zasób kulturowy wsi zagrożone dziedzictwo Irena Niedźwiecka-Filipiak UNIWERSYTET PRZYRODNICZY WE WROCŁAWIU Instytut Architektury Krajobrazu Forum Debaty Publicznej Sieć Najciekawszych Wsi sposób na zachowanie

Bardziej szczegółowo

Trasa wycieczki: Synagogi Krakowa. czas trwania: 2 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa

Trasa wycieczki: Synagogi Krakowa. czas trwania: 2 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa Trasa wycieczki: Synagogi Krakowa czas trwania: 2 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa Opis wycieczki Kazimierz, obecna dzielnica Krakowa, a niegdyś osobne miasto, został

Bardziej szczegółowo

PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI ZIMOWISKA

PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI ZIMOWISKA Załącznik Nr 1 do Uchwały Rady Gminy Ustka Nr XV/162/2008 PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI ZIMOWISKA ZIMOWISKA 2008 ROK RYS HISTORYCZNY Zimowiska to wieś w granicach sołectwa Grabno, połoŝona przy drodze krajowej

Bardziej szczegółowo

Pełen refleksji DOLNY ŚLĄSK Pielgrzymki 2013

Pełen refleksji DOLNY ŚLĄSK Pielgrzymki 2013 Pełen refleksji DOLNY ŚLĄSK Pielgrzymki 2013 Pielgrzymka dla grup wyjeżdżających z Poznania Książ - Krzeszów - Wambierzyce Kłodzko - Bardo Sanktuarium Matki Bożej Łaskawej w Krzeszowie Krzeszów to unikatowy

Bardziej szczegółowo

Muzeum w Łęczycy OFERTA WSPÓŁPRACY DLA FIRM I AGENCJI EVENTOWYCH. www.zamek.leczyca.pl

Muzeum w Łęczycy OFERTA WSPÓŁPRACY DLA FIRM I AGENCJI EVENTOWYCH. www.zamek.leczyca.pl Muzeum w Łęczycy OFERTA WSPÓŁPRACY DLA FIRM I AGENCJI EVENTOWYCH www.zamek.leczyca.pl MUZEUM W ŁĘCZYCY Zamek - siedziba łęczyckiego muzeum - został zbudowany przez króla Polski Kazimierza Wielkiego najprawdopodobniej

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Po lekcjach do szkoły. Innowacyjne formy zajęć pozalekcyjnych Gmina Miasto Płock/ Gimnazjum nr 5 im. Zygmunta

Bardziej szczegółowo

Apartamenty na sprzedaż i wynajem w Szklarskiej Porębie Willa Józefina

Apartamenty na sprzedaż i wynajem w Szklarskiej Porębie Willa Józefina Apartamenty na sprzedaż i wynajem w Szklarskiej Porębie Willa Józefina WILLA JÓZEFINA, dawniej Hotel Josephinenhütte, wybudowano pod koniec XIX wieku, a rozbudowano w 1911r. Po gruntownym remoncie (z zachowaniem

Bardziej szczegółowo

Koperta 2 Grupa A. Szukanie śladów w dawnej twierdzy Kostrzyn Widzieć, czytać i opowiadać historię

Koperta 2 Grupa A. Szukanie śladów w dawnej twierdzy Kostrzyn Widzieć, czytać i opowiadać historię Szukanie śladów w dawnej twierdzy Kostrzyn Widzieć, czytać i opowiadać historię Koperta 2 Grupa A Podczas dzisiejszego szukania śladów przeszłości w starym mieście Kostrzyn, dla waszej grupy ciekawe będą

Bardziej szczegółowo

Oferta PROMOCYJNA na organizację Zielonych Szkół oraz imprez integracyjnych i sportowych dla dzieci i młodzieży. 50 zł za dobę ZAPRASZAMY NAD MORZE

Oferta PROMOCYJNA na organizację Zielonych Szkół oraz imprez integracyjnych i sportowych dla dzieci i młodzieży. 50 zł za dobę ZAPRASZAMY NAD MORZE Oferta PROMOCYJNA na organizację Zielonych Szkół oraz imprez integracyjnych i sportowych dla dzieci i młodzieży 50 zł za dobę ZAPRASZAMY NAD MORZE OPIEKUNOWIE OTRZYMAJĄ ZAKWATEROWANIE W APARTAMENTACH DE

Bardziej szczegółowo

PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI GRABNO

PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI GRABNO Załącznik Nr 1 do Uchwały Rady Gminy Ustka Nr XV/162/2008 PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI GRABNO Grabno 2008 rok RYS HISTORYCZNY Grabno towieś sołecka, obejmująca miejscowość Zimowiska, połoŝona na płaskiej morenie

Bardziej szczegółowo

Powiat Świdnicki. Powiat Świdnicki leży w południowej części Dolnego Śląska na Przedgórzu Sudeckim, między świętą górą pogan Ślężą, a pasmami Sudetów.

Powiat Świdnicki. Powiat Świdnicki leży w południowej części Dolnego Śląska na Przedgórzu Sudeckim, między świętą górą pogan Ślężą, a pasmami Sudetów. Powiat Świdnicki Powiat Świdnicki leży w południowej części Dolnego Śląska na Przedgórzu Sudeckim, między świętą górą pogan Ślężą, a pasmami Sudetów. Na terenie 743 km 2 mieszka prawie 160 tys. mieszkańców

Bardziej szczegółowo

TRASA TURYSTYCZNA. Z plecakiem po Żaganiu

TRASA TURYSTYCZNA. Z plecakiem po Żaganiu POI 1 Liceum Ogólnokształcące im. S. Banacha 51 36'44.88"N 15 18'41.35"E Miejskie Gimnazjum i Liceum w Żaganiu powstało 10 września 1945 roku. Do dziś nad jednym z wejść widnieje płaskorzeźba byłego patrona

Bardziej szczegółowo

Przewodnik. Region opolski - miejsce atrakcyjne dla aktywnych rodzin.

Przewodnik. Region opolski - miejsce atrakcyjne dla aktywnych rodzin. Przewodnik Region opolski - miejsce atrakcyjne dla aktywnych rodzin. Pakiet turystyczny Nazwa pakietu: Region: Liczba dni: Region opolski - miejsce atrakcyjne dla aktywnych rodzin. Aglomeracja Opolska

Bardziej szczegółowo

Wnioski z analizy ankiet do aktualizacji Strategii rozwoju turystyki dla miasta Stargard Szczeciński w perspektywie do roku 2020

Wnioski z analizy ankiet do aktualizacji Strategii rozwoju turystyki dla miasta Stargard Szczeciński w perspektywie do roku 2020 Wnioski z analizy ankiet do aktualizacji Strategii rozwoju turystyki dla miasta Stargard Szczeciński w perspektywie do roku 2020 Biuro Strategii Miasta / Luty 2015 Metryczka Osoba wypełniająca Wiek 1,01

Bardziej szczegółowo

Ul. Opolska 16. Tarnowskie Góry

Ul. Opolska 16. Tarnowskie Góry OFERTA NAJMU Ul. Opolska 16 Tarnowskie Góry 1 Szanowni Państwo, Mamy przyjemność przedstawić Państwu ofertę najmu całej powierzchni zabytkowej kamienicy położonej w centrum Tarnowskich Gór. Mając na uwadze

Bardziej szczegółowo

Plan Odnowy Miejscowości KUJAWY

Plan Odnowy Miejscowości KUJAWY Załącznik nr 1 do Uchwały Nr LX /453/09 Rady Gminy w Iwaniskach z dnia 21 grudnia 2009 r. Plan Odnowy Miejscowości KUJAWY GMINA IWANISKA POWIAT OPATOWSKI WOJEWÓDZTWO ŚWIĘTOKRZYSKIE Kujawy, październik

Bardziej szczegółowo

Bronisław Piskorz 37-523 Radawa 65 tel. (016) 622 30 10

Bronisław Piskorz 37-523 Radawa 65 tel. (016) 622 30 10 Bronisław Piskorz 37-523 Radawa 65 tel. (016) 622 30 10 Gospodarstwo prowadzi produkcję metodami ekologicznymi. Do dyspozycji gości 3 pokoje, łazienka, aneks kuchenny oraz salonik i świetlica w budynku

Bardziej szczegółowo

OFERTA INWESTYCYJNA,,STREFY GOSPODARCZEJ GMINY PAKOSŁAW

OFERTA INWESTYCYJNA,,STREFY GOSPODARCZEJ GMINY PAKOSŁAW OFERTA INWESTYCYJNA,,STREFY GOSPODARCZEJ GMINY PAKOSŁAW PAKOSŁAW 2011 Tu chcemy się uczyć,, pracować,, mieszkać i wypoczywać GMINA PAKOSŁAW Pakosław leży na południu Ziemi Rawickiej, w dorzeczu rzeki Orli.

Bardziej szczegółowo

W Y P O C Z Y N E K w 11-1 ŚRODOWISKOWYM HUFCU PRACY W TCZEWIE ul. Jana III Sobieskiego 10 tel/fax 58 5315644 e-mail ohp11.1@wp.pl

W Y P O C Z Y N E K w 11-1 ŚRODOWISKOWYM HUFCU PRACY W TCZEWIE ul. Jana III Sobieskiego 10 tel/fax 58 5315644 e-mail ohp11.1@wp.pl W Y P O C Z Y N E K w 11-1 ŚRODOWISKOWYM HUFCU PRACY W TCZEWIE ul. Jana III Sobieskiego 10 tel/fax 58 5315644 e-mail ohp11.1@wp.pl NASZA OFERTA 40 miejsc noclegowych w pokojach 3, 4, 5 osobowych z łazienkami

Bardziej szczegółowo

LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA TURYSTYCZNA PODKOWA. www.leader5.org.pl

LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA TURYSTYCZNA PODKOWA. www.leader5.org.pl LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA TURYSTYCZNA PODKOWA www.leader5.org.pl Obszar LGD Turystyczna Podkowa obejmuje 5 gmin powiatu myślenickiego: Dobczyce, Pcim, Raciechowice, Siepraw i Wiśniowa. Obszar kształtem przypomina

Bardziej szczegółowo

Temat: Region opolski - miejsce atrakcyjne dla aktywnych rodzin.

Temat: Region opolski - miejsce atrakcyjne dla aktywnych rodzin. Temat: Region opolski - miejsce atrakcyjne dla aktywnych rodzin. GRUPA DOCELOWA: rodzina Źródło zdjęć: http://www.terapiarodzin.net/rodzina2.html, 2) http://politykaspoleczna.com/15-maja-swiatowy-dzien-rodziny/rodzina-2/,

Bardziej szczegółowo

Przeczytaj uważnie i uzupełnij:

Przeczytaj uważnie i uzupełnij: Przeczytaj uważnie i uzupełnij: 1. Lublin położony jest w krainie, która nazywa się.. 2. Lublin uzyskał prawa miejskie w...r., nadał mu je.... 3. Herb miasta przedstawia..., skaczącego na krzew..., który

Bardziej szczegółowo

FUNDACJA BIŁGORAJ GORAJ - XXI KRESOWYCH. www.bilgoraj21.pl

FUNDACJA BIŁGORAJ GORAJ - XXI KRESOWYCH. www.bilgoraj21.pl FUNDACJA BIŁGORAJ GORAJ - XXI www.bilgoraj21.pl MIASTO NA SZLAKU KULTUR KRESOWYCH KRESOWYCH 2 KIM JESTEŚMY? lipca 2005 roku ustanowiona została aktem notarialnym Fundacja Obywatelska Przedsiębiorczość

Bardziej szczegółowo

TRASA HISTORYCZNA ŻAGAŃ

TRASA HISTORYCZNA ŻAGAŃ ŻAGAŃ POI 1 Początek trasy Dworzec PKP Początki kolejnictwa na ziemi żagańskiej należy datować na 1845 rok, kiedy to podjęto decyzję o budowie głogowsko-żagańskiej linii kolejowej, przyłączonej do Dolnośląsko-Marchijskiej

Bardziej szczegółowo

Na terenie miasta i gminy Sompolno biegnie jedna droga rowerowa znakowany szlak niebieski.

Na terenie miasta i gminy Sompolno biegnie jedna droga rowerowa znakowany szlak niebieski. 2.1.4. Miasto i Gmina Sompolno Na terenie miasta i gminy Sompolno biegnie jedna droga rowerowa znakowany szlak niebieski. Rysunek 5. Mapa turystyczna miasta i gminy Sompolno z przebiegiem dróg rowerowych.

Bardziej szczegółowo

ATRACKJE TURYSTYCZNE BUKOWINY :

ATRACKJE TURYSTYCZNE BUKOWINY : BUKOWINA TATRZAŃSKA Bukowina Tatrzańska to piękna podhalańska miejscowość w województwie małopolskim,leżąca na wschód od Zakopanego,blisko granicy ze Słowacją. Z Bukowiny położonej na wysokości 860 do

Bardziej szczegółowo

Częstochowa - Kraków - Jurajski Szlak Rowerowy Orlich Gniazd

Częstochowa - Kraków - Jurajski Szlak Rowerowy Orlich Gniazd Strona 1 / 5 Częstochowa - Kraków - Jurajski Szlak Rowerowy Orlich Gniazd Opis autor: Admin Pierwszym ważniejszym obiektem na śląskim odcinku rowerowego szlaku Szlaku Orlich Gniazd jest miejscowość Smoleń,

Bardziej szczegółowo

MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne. Podegrodzie, 22.02.2011 r.

MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne. Podegrodzie, 22.02.2011 r. MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne Podegrodzie, 22.02.2011 r. Cele ogólne LSR - przedsięwzięcia CEL OGÓLNY 1 Rozwój turystyki w oparciu o bogactwo przyrodnicze i kulturowe obszaru CELE

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Sportu i Rekreacji. Wawrzkowizna. Wawrzkowizna 1 k. Rząsawy, 97-400 Bełchatów

Ośrodek Sportu i Rekreacji. Wawrzkowizna. Wawrzkowizna 1 k. Rząsawy, 97-400 Bełchatów Ośrodek Sportu i Rekreacji Wawrzkowizna Wawrzkowizna 1 k. Rząsawy, 97-400 Bełchatów Lokalizacja N 51 30 09 E 19 33 48 Odległość z ośrodka: Bełchatów 8 km Łódź 60 km Katowice 140 km Warszawa 175 km Wrocław

Bardziej szczegółowo

Fara Końskowolska www.konskowola.eu

Fara Końskowolska www.konskowola.eu Dwór Tęczyńskich w Końskowoli Informacja o tym, że występujący w źródłach zamek w Końskowoli (pierwsze wzmianki o nim pochodzą z końca XV wieku) przetrwał do naszych czasów w postaci pochodzącej z XVI

Bardziej szczegółowo

Grupa docelowa: rodzina

Grupa docelowa: rodzina Grupa docelowa: rodzina Źródło zdjęć: http://dziecko-i-prawo.wieszjak.pl/rodzina-zastepcza/271333,galeria,podzial-kompetencji-miedzy-rodzina-zastepcza-a-rodzicami.html Pakiet turystyczny Nazwa pakietu:

Bardziej szczegółowo

Plan odnowy miejscowości KRUCZYN

Plan odnowy miejscowości KRUCZYN Załącznik do uchwały nr XXXV/ 219 / 2010 Rady Gminy Nowe Miasto nad Wartą z dnia 14 stycznia 2010 r. Plan odnowy miejscowości KRUCZYN w ramach działania: Odnowa i rozwój wsi objętego Programem Rozwoju

Bardziej szczegółowo

1889 1987. 11. 4 A/1483

1889 1987. 11. 4 A/1483 WYKAZ ZABYTKÓW ZNAJDUJĄCYCH SIĘ NA TERENIE GMINY BRZEŚĆ KUJAWSKI Lp. Miejscowość Obiekt Czas powstania Rejestr zabytków 1 Brzezie kościół parafialny rzymskokatolicki pw. św. Józefa 1930-1936 2 Brzezie

Bardziej szczegółowo

Trasa wycieczki: Zabytki sakralne Łomży. czas trwania: 5 godzin, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa

Trasa wycieczki: Zabytki sakralne Łomży. czas trwania: 5 godzin, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa Trasa wycieczki: Zabytki sakralne Łomży czas trwania: 5 godzin, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa Opis wycieczki to duże miasto w województwie podlaskim nad rzeką Narwią. Historia

Bardziej szczegółowo

Kolorowe Opole z kolorowymi snami w Szkolnym Schronisku Młodzieżowym ZPO. Opracowała: mgr Katarzyna Kalita

Kolorowe Opole z kolorowymi snami w Szkolnym Schronisku Młodzieżowym ZPO. Opracowała: mgr Katarzyna Kalita Kolorowe Opole z kolorowymi snami w Szkolnym Schronisku Młodzieżowym ZPO ie w n a w ldo ku Zame Schronis nym m Szkol dzieżowy koło Mło mo y n a lizow orca PKP a k o l (z d dw ne o m łów 400 G e l KS. P

Bardziej szczegółowo

Ryc. 1. Sianki. Cerkiew greckokatolicka z 1645 r., obecnie we wsi Kostrino (Ukraina). Budzyński S. 1993. Op. cit., s. 325. 2

Ryc. 1. Sianki. Cerkiew greckokatolicka z 1645 r., obecnie we wsi Kostrino (Ukraina). Budzyński S. 1993. Op. cit., s. 325. 2 Sianki Parafia greckokatolicka w miejscu, dekanat Wysoczański 1. Najstarsza wzmianka dotyczy cerkwi wykonanej w typie bojkowskim, zbudowanej w 1645 r. (ryc. 1). Cerkiew tą sprzedano w 1703 r. do wsi Kostrino

Bardziej szczegółowo

Co warto zwiedzić? MIEJSCA I ATRAKCJE TURYSTYCZNE W OKOLICY

Co warto zwiedzić? MIEJSCA I ATRAKCJE TURYSTYCZNE W OKOLICY Willa Marka i Amigo Wynajem mieszkań i pokoi w okolicach Krakowa i Wieliczki www.noclegi-okolice-krakowa.pl www.swie2y.republika.pl www.kwaterywkrakowie.pl Co warto zwiedzić? MIEJSCA I ATRAKCJE TURYSTYCZNE

Bardziej szczegółowo

PAŁAC DZIEDUSZYCKICH W ZARZECZU WCZORAJ I DZIŚ. mała wystawa o wielkiej rzeczy

PAŁAC DZIEDUSZYCKICH W ZARZECZU WCZORAJ I DZIŚ. mała wystawa o wielkiej rzeczy PAŁAC DZIEDUSZYCKICH W ZARZECZU WCZORAJ I DZIŚ mała wystawa o wielkiej rzeczy Od 26 listopada 2012 roku w sali wystaw Muzeum Dzieduszyckich w Zarzeczu, prezentowana jest wystawa pt. Pałac Dzieduszyckich

Bardziej szczegółowo

Walory krajoznawczo - turystyczne Gminy Żarnów

Walory krajoznawczo - turystyczne Gminy Żarnów 3 Walory krajoznawczo - turystyczne Gminy Żarnów Na prośbę Naszych Czytelników publikujemy w NICOLAUSIE mapę Gminy Żarnów, na której w atrakcyjny graficznie (choć częściowo uproszczony) sposób zostały

Bardziej szczegółowo

Obiekty wpisane do GMINNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW

Obiekty wpisane do GMINNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW Obiekty wpisane do GMINNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW LP. MIEJSCOWOŚĆ OBIEKT/ ZESPÓŁ OBIEKTÓW ADRES 1 Bogucice budynek mieszkalny Bogucice nr 41 2 Bogucice kapliczka Bogucice przy nr 8, Dz. nr 306/3 3 Bogucice

Bardziej szczegółowo

Rozwój gospodarczy regionu oraz poprawa jakości życia mieszkańców obszaru LSR. Poprawa atrakcyjności turystycznej Regionu Kozła

Rozwój gospodarczy regionu oraz poprawa jakości życia mieszkańców obszaru LSR. Poprawa atrakcyjności turystycznej Regionu Kozła Kryteria Wyboru Operacji przez Radę LGD Etap I ocena zgodności operacji z Lokalną Strategią Rozwoju Poniżej przedstawiono tabelę zawierającą cele ogólne i szczegółowe LSR. Operacja musi być zgodna przynajmniej

Bardziej szczegółowo

Kęty to gmina miejsko-wiejska położona w powiecie oświęcimskim w województwie małopolskim. Powierzchnia Gminy Kęty 75,79 km²

Kęty to gmina miejsko-wiejska położona w powiecie oświęcimskim w województwie małopolskim. Powierzchnia Gminy Kęty 75,79 km² Kęty to gmina miejsko-wiejska położona w powiecie oświęcimskim w województwie małopolskim. Powierzchnia Gminy Kęty 75,79 km² Powierzchnia miasta Kęty 23,05 km² Liczba ludności Gminy Kęty 34 292 osoby Liczba

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka Gminy Prudnik

Charakterystyka Gminy Prudnik AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE W GMINIE PRUDNIK Część 03 Charakterystyka Gminy Prudnik W 835.03 2/8 SPIS TREŚCI 3.1 Charakterystyka Gminy

Bardziej szczegółowo

GMINA OBROWO PAKIET INFORMACYJNY

GMINA OBROWO PAKIET INFORMACYJNY GMINA OBROWO PAKIET INFORMACYJNY Dragon Partners Sp. z o.o., Lipiec 2013 1 Spis treści I. Podstawowe informacje...3 A. Dane teleadresowe...3 B. Charakterystyka Emitenta...3 II. Program emisji obligacji...5

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja projektowa. tras do uprawiania. Nordic Walking. na terenie Gminy Józefów

Dokumentacja projektowa. tras do uprawiania. Nordic Walking. na terenie Gminy Józefów Dokumentacja projektowa tras do uprawiania Nordic Walking na terenie Gminy Józefów Szczebrzeszyn, kwiecień 2013r. Projekt i opracowanie tras: TRAMP Zofia Kapecka Szczebrzeszyn Leśna tel. 600 423 828, 602

Bardziej szczegółowo

WYKAZ OBIEKTÓW UJĘTYCH W GMINNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW

WYKAZ OBIEKTÓW UJĘTYCH W GMINNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW WYKAZ OBIEKTÓW UJĘTYCH W GMINNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW BISKUPICE 1. PAŁAC w zespole pałacowo-parkowym 2. PARK o charakterze krajobrazowym w zespole pałacowo-parkowym 3. BRAMA WJAZDOWA Z FRAGMENTEM OGRODZENIA

Bardziej szczegółowo

ELBLĄG Strefa dobrych inwestycji. Adam Witek Wiceprezydent Elbląga. Urząd Miejski w Elblągu. www.elblag.eu

ELBLĄG Strefa dobrych inwestycji. Adam Witek Wiceprezydent Elbląga. Urząd Miejski w Elblągu. www.elblag.eu ELBLĄG Strefa dobrych inwestycji Urząd Miejski w Elblągu Adam Witek Wiceprezydent Elbląga www.elblag.eu DOGODNE POŁOŻENIE(Trans europejska sieć transportowa) Elbląg leży na skrzyżowaniu krajowych dróg

Bardziej szczegółowo

DOGODNE POŁOŻENIE(Trans europejska sieć transportowa)

DOGODNE POŁOŻENIE(Trans europejska sieć transportowa) ELBLĄG Strefa dobrych inwestycji Urząd Miejski w Elblągu Adam Witek Wiceprezydent Elbląga www.elblag.eu DOGODNE POŁOŻENIE(Trans europejska sieć transportowa) Elbląg leży na skrzyżowaniu krajowych dróg

Bardziej szczegółowo

via sacra PODRÓŻOWANIE BEZ GRANIC.PRZEZ WIEKI. W ZADUMIE.

via sacra PODRÓŻOWANIE BEZ GRANIC.PRZEZ WIEKI. W ZADUMIE. via sacra PODRÓŻOWANIE BEZ GRANIC.PRZEZ WIEKI. W ZADUMIE. W dniach od 23.08.2014 roku do 28.09.2014 roku, w Bazylice Mniejszej Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Strzegomiu trwać będzie wystawa, pt. Spotkania,

Bardziej szczegółowo

Źródło: Opracowanie własne na podkładzie "Mapa turystyczna Powiatu Konińskiego" wyd. I, 2013 r. ISBN - 978-83-63691-02-8, ARTEM Janusz Malinowski

Źródło: Opracowanie własne na podkładzie Mapa turystyczna Powiatu Konińskiego wyd. I, 2013 r. ISBN - 978-83-63691-02-8, ARTEM Janusz Malinowski 2.1.8. Gmina Kramsk Na terenie gminy Kramsk biegnie jeden rowerowy szlak łącznikowy oraz w ramach inwestycji gminnych utworzono ponad 5 km ścieżek rowerowych (częściowo z nową nawierzchnią z kostki betonowej).

Bardziej szczegółowo

Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE

Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE Pałac na Wyspie Pałac Myślewicki Biały Domek Stara Pomarańczarnia Podchorążówka Stara Kordegarda Amfiteatr Stajnie i wozownie Wejścia do Łazienek Królewskich 2 3 O CO TU CHODZI? Kto

Bardziej szczegółowo

Śladami Benedykta XVI w Austrii i Bawarii

Śladami Benedykta XVI w Austrii i Bawarii Śladami Benedykta XVI w Austrii i Bawarii Österreich Werbung/ Popp & Hackner Pielgrzymki 2013 Pielgrzymka dla grup wyjeżdżających z Poznania Wiedeń Mariazell Marktl - Altötting Austrian National Tourist

Bardziej szczegółowo

OFERTA TURYSTYCZNA GMINY

OFERTA TURYSTYCZNA GMINY GMINA ZBLEWO OFERTA TURYSTYCZNA GMINY ZBLEWO RODZAJ GMINY: Gmina Wiejska ADRES Urzędu Gminy: ul. Główna 40 83-210 Zblewo KONTAKT: Telefon +48585884381 +48585884567 Faks +48585884569 e-mail: gmina@zblewo.pl

Bardziej szczegółowo

Dzień czwarty - 2 lipca 2015r. - Historia Portugalii - dynastie portugalskie, kontakty z Europą i światem

Dzień czwarty - 2 lipca 2015r. - Historia Portugalii - dynastie portugalskie, kontakty z Europą i światem Dzień czwarty - 2 lipca 2015r. - Historia Portugalii - dynastie portugalskie, kontakty z Europą i światem Kolejnego dnia powitało nas gorące, portugalskie słońce. W tym dniu poznać mamy związki z Europą

Bardziej szczegółowo

PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI BUKOWA ŚLĄSKA NA LATA 2008-2015

PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI BUKOWA ŚLĄSKA NA LATA 2008-2015 PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI BUKOWA ŚLĄSKA NA LATA 2008-2015 I. CHARAKTERYSTYKA MIEJSCOWOŚCI 1. PołoŜenie Bukowa Śląska o powierzchni 647 ha leŝy w powiecie namysłowskim. Administracyjnie naleŝy do Gminy Namysłów,

Bardziej szczegółowo

w którym pierwsze ślady osadnictwa pojawiły się już na początku drugiego tysiąclecia. Pułtusk położony jest w północnej części Mazowsza, w Dolinie

w którym pierwsze ślady osadnictwa pojawiły się już na początku drugiego tysiąclecia. Pułtusk położony jest w północnej części Mazowsza, w Dolinie PUŁTUSK Pięknekrajobrazy krajobrazy, czyste środowiskonaturalne naturalne, zabytki oraz ciekawa historia tym zachwyca i przyciąga do siebie Pułtusk, małe miasteczko na północnymmazowszu, w którym pierwsze

Bardziej szczegółowo

Ścieżka dydaktyczna Łąki Nowohuckie i Lasek Mogilski w Krakowie.

Ścieżka dydaktyczna Łąki Nowohuckie i Lasek Mogilski w Krakowie. Ścieżka dydaktyczna Łąki Nowohuckie i Lasek Mogilski w Krakowie. Łąki Nowohuckie Mapa Łąk Nowohuckich, na której niebieską linią zaznaczona jest trasa ścieżki dydaktycznej. Łąki Nowohuckie Łąki Nowohuckie

Bardziej szczegółowo

Podróżnik zaprasza. Świdnica stolica księstwa świdnickiego

Podróżnik zaprasza. Świdnica stolica księstwa świdnickiego Podróżnik zaprasza Świdnica stolica księstwa świdnickiego TERMIN: 27 lutego 2016, sobota WYJAZD: godz.08:30, pl. Solidarności (duży parking przy placu Solidarności okolice pl. Jana Pawła II) Miasto, które

Bardziej szczegółowo

Rudniańskiego Parku Krajobrazowego

Rudniańskiego Parku Krajobrazowego Ochrona dziedzictwa kulturowego Rudniańskiego Parku Krajobrazowego Diagnoza stanu i propozycje ochrony oprac. mgr Piotr Rochowski Poręba Żegoty, figura św. Jana Nepomucena, XVIII w. Charakterystyka ogólna

Bardziej szczegółowo

Kresowa Osada w Baszni Dolnej

Kresowa Osada w Baszni Dolnej PIRWSZA WIOSKA TMATYZNA NA PODKARPAIU Kresowa Osada w Baszni Dolnej Na smakoszy galicyjskich tradycji gastronomicznych czeka z kolei dawna karczma wiejska, w której posmakować można Kresowego Jadła. W

Bardziej szczegółowo

Proces tworzenia strefy aktywności gospodarczej na przykładzie miasta Bochnia

Proces tworzenia strefy aktywności gospodarczej na przykładzie miasta Bochnia Proces tworzenia strefy aktywności gospodarczej na przykładzie miasta Bochnia Bogdan Kosturkiewicz Burmistrz Miasta Bochni Bochnia najstarsze miasto Województwa Małopolskiego (prawa miejskie z 1253 r.),

Bardziej szczegółowo

POWIAT STARGARDZKI. tel./fax. + 48 91 48-04-800/48-04-801 www.powiatstargardzki.eu e-mail: starostwo@powiatstargardzki.pl

POWIAT STARGARDZKI. tel./fax. + 48 91 48-04-800/48-04-801 www.powiatstargardzki.eu e-mail: starostwo@powiatstargardzki.pl POWIAT STARGARDZKI Starostwo Powiatowe w Stargardzie Szczecińskim ul. Skarbowa 1, 73-110 Stargard Szczeciński tel./fax. + 48 91 48-04-800/48-04-801 www.powiatstargardzki.eu e-mail: starostwo@powiatstargardzki.pl

Bardziej szczegółowo

Atrakcje turystyczne 2015-06-01 14:25:01

Atrakcje turystyczne 2015-06-01 14:25:01 Atrakcje turystyczne 2015-06-01 14:25:01 2 Zachodniopomorskie oferuje wiele atrakcji turystycznych - prawie 200 km wybrzeża, szerokie plaże i strome klify, ponad 3 tys. jezior, a także dwa parki narodowe:

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE 31-223 Kraków, ul. Kazimierza Wyki 3 e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 12 415 60 11 Internet: http://www.stat.gov.pl/krak Informacja sygnalna - Nr 4 Data opracowania

Bardziej szczegółowo

ANKIETA MONITORUJĄCA POSTĘP REALIZACJI LOKALNEJ STRATEGII ROZWOJU. LGD Doliną Wieprza i Leśnym Szlakiem. za rok

ANKIETA MONITORUJĄCA POSTĘP REALIZACJI LOKALNEJ STRATEGII ROZWOJU. LGD Doliną Wieprza i Leśnym Szlakiem. za rok Załącznik nr 1 do uchwały 12/2011 Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia LGD Doliną Wieprza i leśnym szlakiem z dnia 10.06.2011 ANKIETA MONITORUJĄCA POSTĘP REALIZACJI LOKALNEJ STRATEGII ROZWOJU LGD Doliną

Bardziej szczegółowo

Zielona Szkoła. Straduń "'? 25.05.-28.05.2010.

Zielona Szkoła. Straduń '? 25.05.-28.05.2010. Zielona Szkoła Straduń "'? 25.05.-28.05.2010. Dzień I 9:00 - wyjazd wycieczki ze szkoły 11:00 - przyjazd do Smolarni - spotkanie z leśniczym i spacer ścieżką dydaktyczną po terenie Rezerwatu w Smolarni

Bardziej szczegółowo

OŚRODEK DYSPONUJE BAZĄ 200 MIEJSC NOCLEGOWYCH:

OŚRODEK DYSPONUJE BAZĄ 200 MIEJSC NOCLEGOWYCH: POŁOŻENIE Ośrodek Sportów Wodnych i Rekreacji Neptun jest jednym z najpiękniejszych i najbardziej atrakcyjnych terenów rekreacyjno- wypoczynkowych położonych nad Jeziorem Żywieckim (Beskid Żywiecki). Najpopularniejszym

Bardziej szczegółowo

Wykaz obiektów zabytkowych nieruchomych ujętych w ewidencji zabytków zlokalizowanych na terenie gm. Skoroszyce. Lp Miejscowość Obiekt Ulica Nr Uwagi

Wykaz obiektów zabytkowych nieruchomych ujętych w ewidencji zabytków zlokalizowanych na terenie gm. Skoroszyce. Lp Miejscowość Obiekt Ulica Nr Uwagi Wykaz obiektów zabytkowych nieruchomych ujętych w ewidencji zabytków zlokalizowanych na terenie gm. Skoroszyce. Lp Miejscowość Obiekt Ulica Nr Uwagi 1. Brzeziny kościół filialny pw. św. Marcina 61 2. Brzeziny

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA RADY GMINY PIĄTNICA z dnia... 2010 r.

UCHWAŁA RADY GMINY PIĄTNICA z dnia... 2010 r. Projekt z dnia..., zgłoszony przez... UCHWAŁA RADY GMINY PIĄTNICA z dnia... 2010 r. w sprawie przyjęcia Programu opieki nad zabytkami Gminy Piątnica na lata 2010-2013 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15

Bardziej szczegółowo

Jaworowy Dwór HOTEL - SPA - KONFE RENCJE

Jaworowy Dwór HOTEL - SPA - KONFE RENCJE Jaworowy Dwór HOTEL - SPA - KONFE RENCJE Historyczny obiekt Dwór został zbudowany w pierwszej połowie XVIII wieku w klasycznym stylu szlacheckich dworków polskich przez rodzinę Jaworskich, pieczętującą

Bardziej szczegółowo

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Nasze zajęcia w ramach Szkoły Dialogu odbyły się 27 i 28 kwietnia oraz 26 i 27 maja. Nauczyły nas one sporo

Bardziej szczegółowo

Nazwa i opis przedmiotu

Nazwa i opis przedmiotu Przedwojenna fotografia przedstawiające płytę żorskiego rynku. 1. przedwojenna przedstawiająca portret zbiorowy komendantów żorskiej policji. 2. z ok XIX/XX wieku. Portret, sepia. 3. z ok XIX/XX wieku.

Bardziej szczegółowo

Trzebnica. Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków. pod redakcją Leszka Wiatrowskiego. Wrocław Trzebnica 1995 Wydawnictwo DTSK Silesia

Trzebnica. Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków. pod redakcją Leszka Wiatrowskiego. Wrocław Trzebnica 1995 Wydawnictwo DTSK Silesia Trzebnica Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków pod redakcją Leszka Wiatrowskiego Wrocław Trzebnica 1995 Wydawnictwo DTSK Silesia Spis treści Przedmowa (Henryk Jacukowicz) 5 Wstęp (Jerzy Kos, Leszek

Bardziej szczegółowo

OPERACJE ZREALIZOWANE NA OBSZARZE WDRAŻANIA GMINA ANDRESPOL GMINA ROKICINY GMINA NOWOSOLNA GMINA BRÓJCE W RAMACH PROW 2007-2013

OPERACJE ZREALIZOWANE NA OBSZARZE WDRAŻANIA GMINA ANDRESPOL GMINA ROKICINY GMINA NOWOSOLNA GMINA BRÓJCE W RAMACH PROW 2007-2013 GMINA ROKICINY GMINA ANDRESPOL LGD GMINA NOWOSOLNA OPERACJE ZREALIZOWANE NA OBSZARZE WDRAŻANIA LOKALNEJ STRATEGII ROZWOJU STOWARZYSZENIA LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA STER W RAMACH PROW 2007-2013 GMINA BRÓJCE

Bardziej szczegółowo

Gmina Zebrzydowice sport i rekreacja

Gmina Zebrzydowice sport i rekreacja Gmina Zebrzydowice sport i rekreacja Boisko ze sztuczną nawierzchnią w Kaczycach 1 Witajcie w naszej gminie Zebrzydowice to gmina położona w południowej, cieszyńskiej części województwa śląskiego, nad

Bardziej szczegółowo

Szczęść Boże. Kopalnia Soli Wieliczka - trasy turystyczne związane z turystyką religijną

Szczęść Boże. Kopalnia Soli Wieliczka - trasy turystyczne związane z turystyką religijną Szczęść Boże Kopalnia Soli Wieliczka - trasy turystyczne związane z turystyką religijną Kajetan d Obyrn Prezes Zarządu Kopalni Soli Wieliczka SA Kraków, 14.06.2012 Geneza turystki pielgrzymkowej w wielickiej

Bardziej szczegółowo

Atrakcje Zabytkowe Obiekty Mury obronne

Atrakcje Zabytkowe Obiekty Mury obronne www.lebork.pl Atrakcje Zabytkowe Obiekty Pomimo burzliwych dziejów i wielu zdarzeń, podczas których ucierpiała substancja architektoniczna miasta, w Lęborku zachowało się kilka cennych i ciekawych zabytków.

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie sytuacji rozwojowej sołectwa

Podsumowanie sytuacji rozwojowej sołectwa 3. Analiza SWOT Podsumowanie sytuacji rozwojowej sołectwa Silne strony - Położenie w Rudawskim Parku Krajobrazowym bogata flora i fauna, walory krajobrazowo przyrodnicze - Położenie wsi - baza wypadowa

Bardziej szczegółowo

Lokalizacja. Oferta inwestycyjna Urząd Gminy w Kłodzku 57-300 Kłodzko, ul.okrzei 8a Biuro Promocji Gminy tel. (074) 867 25 55 \6 wew.

Lokalizacja. Oferta inwestycyjna Urząd Gminy w Kłodzku 57-300 Kłodzko, ul.okrzei 8a Biuro Promocji Gminy tel. (074) 867 25 55 \6 wew. Oferta inwestycyjna Urząd Gminy w Kłodzku 57300, ul.okrzei 8a Biuro Promocji Gminy tel. (074) 867 25 55 \6 wew.15 HTUwww.regionwalbrzych.org.pl./klodzkog/_UTH email:gmklod@netgate.com.pl Gmina KW Przeznaczenie

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XIII/85/2008 Rady Miejskiej Brześcia Kujawskiego z dnia 1 lutego 2008 roku. w sprawie zatwierdzenia Planu Odnowy miejscowości Rzadka Wola.

Uchwała Nr XIII/85/2008 Rady Miejskiej Brześcia Kujawskiego z dnia 1 lutego 2008 roku. w sprawie zatwierdzenia Planu Odnowy miejscowości Rzadka Wola. Uchwała Nr XIII/85/2008 Rady Miejskiej Brześcia Kujawskiego z dnia 1 lutego 2008 roku w sprawie zatwierdzenia Planu Odnowy miejscowości Rzadka Wola. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

Wycieczka do Wrocławia 07.10.2013 11.10.2013

Wycieczka do Wrocławia 07.10.2013 11.10.2013 Wycieczka do Wrocławia 07.10.2013 11.10.2013 W drugim tygodniu października 2013 roku razem z klasą IV TE wziąłem udział w wycieczce klasowej do Wrocławia - Stolicy Kultury 2016 roku. Pierwszego dnia naszego

Bardziej szczegółowo

Procesy Zachodzące w Agroturystyce

Procesy Zachodzące w Agroturystyce Procesy Zachodzące w Agroturystyce Agroturystyka jest to forma wypoczynku na obszarach wiejskich o charakterze rolniczym, oparta o bazę noclegową i aktywność rekreacyjną związaną z gospodarstwem rolnym

Bardziej szczegółowo

Powiat Gliwicki zaprasza!

Powiat Gliwicki zaprasza! Powiat Gliwicki zaprasza! Prezentacja z okazji posiedzenia Konwentu Burmistrzów i Wójtów Śląskiego Związku Gmin i Powiatów Pyskowice, 4 października 2013 r. Powiat gliwicki powstał 1 stycznia 1999 r. Powiat

Bardziej szczegółowo

Pacółtowo kompleks ok. 1 ha działek z możliwością zabudowy. Cena 65 tys. zł/ha OKAZJA!!!

Pacółtowo kompleks ok. 1 ha działek z możliwością zabudowy. Cena 65 tys. zł/ha OKAZJA!!! Pacółtowo kompleks ok. 1 ha działek z możliwością zabudowy Cena 65 tys. zł/ha OKAZJA!!! Przedmiotem sprzedaży są działki o powierzchniach około 1 ha z możliwością szybkiego wydania decyzji o warunkach

Bardziej szczegółowo