Zadbaj o siebie Praktyczne rady, jak czuç si m odo w ka dym wieku

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zadbaj o siebie Praktyczne rady, jak czuç si m odo w ka dym wieku"

Transkrypt

1 Zadbaj o siebie Praktyczne rady, jak czuç si m odo w ka dym wieku

2

3 Reader s Digest Zadbaj o siebie Praktyczne rady, jak czuç si m odo w ka dym wieku Warszawa 2006

4 Looking after your body was published by The Reader s Digest Association Limited, London First edition copyright 2004 The Reader s Digest Association Limited, 11 Westferry Circus, Canary Wharf, London E14 4HE Adapted from Looking after your body 2001 originated by the editorial team of The Reader s Digest Association Inc., USA This edition was adapted and published by The Reader s Digest Association Limited, London Consultant Sheena Meredith Project editor Rachel Warren Chadd Art editor Kate Harris Assistant editor Jill Steed Editorial assistant Rachel Weaver Nutritionist Fiona Hunter Researcher Jane Egginton Recipe researcher Beverly LeBlanc Reader s Digest General Books Editorial director Cortina Butler Art director Nick Clark Executive editor Julian Browne Managing editor Alastair Holmes Contributors Writers and Editors Marylou Ambrose, Bryan Aubrey, Robert A. Barnett, Jeanine Barone, Linda Benson, Diana Benzaia, Sheryl Birsky, Jan Bresnick, Sheila Buff, Hilary Macht Felgran, Michael Fillon, Joan Friedrich, Ph.D., CCN, CDN, Blythe Hamer, Harriet Harvey, Francine Hornberger, Janis Jibrin, Valerie Latona, Jane Leder, Susan McQuillan, Lynn Madsen, Michele Meyer, Kristin Robie, M.D., Deborah S. Romaine, E. Manning Rubin, Cindy Spitzer, Nancy Stedman, Jane Summer, Kathleen Thompson, Bibi Wein, Lyn Yonack Illustrators Calef Brown, John Edwards, Joel Harris, Sharon Harris, Becky Heavner, Lazlo Kubinyi Photographers Beth Bischoff, Rich Dunoff, Susan Goldman, Mark Thomas Editorial Board of Advisors Chief Medical Advisor Richard W. Besdine, M.D., F.A.C.P. Director, Center for Gerontology and Health Care Research, Division of Geriatrics, and Greer Professor of Geriatric Medicine, Brown University School of Medicine Advisors Elizabeth Barrett-Connor, M.D. Professor and Chief, Division of Epidemiology, Department of Family and Preventive Medicine, University of California at San Diego School of Medicine Johanna T. Dwyer, D.Sc., R.D. Professor of Medicine and Community Health (Nutrition), Schools of Medicine and Nutrition Science and Policy; Director, Frances Stern Nutrition Center, New England Medical Center Hospital Salvatore Fichera, M.S. American Council on Exercise Certified Strength and Conditioning Specialist Sanford I. Finkel, M.D. Medical Director, Leonard Schanfield Research Institute and Geriatric Institute, Council for Jewish Elderly Joyce Frye, D.O., F.A.C.O.G. Instructor, Obstetrics and Gynecology, Jefferson Medical College Charlyn Marcusen, Ph.D., C.C.R.C. Tedd Mitchell, M.D. Medical Director, Wellness Program, Cooper Clinic at the Cooper Aerobics Institute Marion Nestle, Ph.D. Professor and Chair, Department of Nutrition and Food Studies, New York University Harry Preuss, M.D., F.A.C.N., C.N.S. Professor of Physiology, Medicine, and Pathology, Georgetown University Medical Center Curt Woolford, M.A., R.Y.T. Kripalu Certified Yoga Instructor

5 Zadbaj o siebie Praktyczne rady, jak czuç si m odo w ka dym wieku Pierwsze polskie wydanie, Copyright 2006 Wydawca Reader s Digest Przeglàd Sp. z o.o. ul. Bitwy Warszawskiej 1920 r. 7a Warszawa tel , fax Redaktor naczelny Redakcji Ksià ek Jacek Fronczak Dyrektor artystyczny Maciej Marchewicz Redaktor prowadzàcy Zofia Klimaszewska T umaczenie Maciej Fuszara, Jan Halbersztat, Katarzyna Konarowska, Micha Madaliƒski Konsultacja Katarzyna Murawska Indeks Wanda W oszczak Korekta Ewa Stempniewicz amanie POINT Studio Grafiki Komputerowej Redakcja techniczna Tatiana KwaÊniewska Produkcja Janina Do owa Druk NEOGRAFIA, a.s., S owacja ISBN Reader s Digest i znak Pegaza sà prawnie zastrze onymi znakami The Reader s Digest Association, Inc. adna cz Êç niniejszej publikacji nie mo e byç w adnej formie reprodukowana lub przedrukowywana bez pisemnej zgody Reader s Digest Przeglàd Sp. z o.o. US 3779/IC Ważne Autorzy tej książki dołożyli wszelkich starań, by wszystkie informacje w niej zawarte były prawdziwe. Wiedza medyczna i farmakologiczna stale się jednak zmienia. Prosimy zatem Czytelników, by zasięgali indywidualnych porad u lekarzy. Osoby, które uczestniczyły w powstawaniu tej książki, nie mogą być odpowiedzialne za ewentualne pomyłki, brak działania czy niewłaściwe postępowanie, podjęte przez Czytelnika po jej przeczytaniu.

6 SPIS TREÂCI BATALIA O ZDROWIE WST P Spowolniç zegar biologiczny 8 ROZDZIA 1 Jak jeêç, by do yç w zdrowiu póênej staroêci 30 ROZDZIA 2 Pilnujemy wagi 66 1ROZDZIA 3 Preparaty wspomagajàce 86 ROZDZIA 4 SprawnoÊç przez ca e ycie 108 ROZDZIA 5 Badania, które mogà uratowaç ycie 144 ROZDZIA 6 Jak unikaç pu apek 164 ROZDZIA 7 Radzenie sobie ze stresem 186 ROZDZIA 8 Szcz Êcie i zadowolenie z ycia 204 ROZDZIA 9 Zdrowie seksualne 220 ROZDZIA 10 Dbanie o pami ç 240 ROZDZIA 11 Zdrowy sen 258 ROZDZIA 12 Wspania y wyglàd 270

7 CHOROBY OD A DO Z Alergie 292 Biegunka 296 Bóle pleców 298 Choroba Alzheimera 302 Choroba Parkinsona 306 Choroba uchy kowa jelit 308 Choroba wieƒcowa 310 Choroba wrzodowa 314 Choroby dziàse 316 Choroby reumatyczne 318 Cukrzyca 322 Depresja 326 Dna 330 Fibromyalgia 332 Jaskra 334 Kamica nerkowa 336 Kamica ó ciowa 338 NadciÊnienie 340 Nietrzymanie moczu 344 Nowotwór 346 Osteoporoza 348 Pogorszenie s uchu 352 Pó pasiec 354 Rak jajnika 356 Rak jelita grubego 358 Rak piersi 360 Rak p uc 362 Rak prostaty 364 Rak skóry 366 Rozedma p uc 368 Udar mózgu 370 Zaburzenia czynnoêci tarczycy 374 Zaçma 376 Zaka enia dróg moczowych 378 Zapalenie wàtroby ( ó taczka) 380 Zaparcie 384 Zastoinowa niewydolnoêç serca 386 Zespó jelita dra liwego 388 Zespó przewlek ego zm czenia 390 Zgaga (refluks) 392 Zwyrodnienie plamki ó tej 396 ylaki 398 Przydatne adresy 400 Indeks 402 Podzi kowania 416

8 CHAPTER WST P

9 Starzenie si po nowemu sposobów, jak spowolniç zegar biologiczny 14 Zagadki jesieni ycia 18 Jak d ugo chcia byê yç? 20 Zmiany zachodzàce z wiekiem 22 Spowolniç zegar biologiczny

10 10 SPOWOLNIå ZEGAR BIOLOGICZNY Starzenie si po nowemu Dzisiaj ludzie starzejà si zupe nie inaczej ni dawniej. Z wiekiem wcale nie musimy stawaç si coraz s absi i chorowici. Badania wykazujà, e to, czy b dziemy yç d u ej i zdrowiej, w du ym stopniu zale y od nas. CIEKAWOSTKA Tylko oko o 30% zmian, które przypisujemy starzeniu si, jest nieuniknione. Reszta zale y od ciebie. Gdyby nasi dziadkowie wiedzieli o procesach starzenia si tyle, ile my dzisiaj mogliby yç d u ej i d u ej cieszyç si pe nà aktywnoêcià. Wyniki dzisiejszych badaƒ naukowych postawi y bowiem na g owie ca à koncepcj starzenia si. My mo emy skorzystaç z tej wiedzy. Przede wszystkim trzeba zrobiç za o enie, e z wiekiem wcale nie musimy wi cej chorowaç. Zbyt pi kne, eby mog o byç prawdziwe? Nieprawda. JeÊli ju dziê zaczniesz coê robiç dla swojego zdrowia, b dziesz móg prowadziç aktywne ycie nawet po osiemdziesiàtce, po dziewi çdziesiàtce, a mo e nawet i d u ej. W 1958 roku w Baltimore (USA) rozpocz y si d ugoterminowe, wielooêrodkowe badania nad procesem starzenia si, które obj y ponad tysiàc osób. Wyniki okaza y si zdumiewajàce. Wbrew naszym wyobra eniom o tym, na czym polega starzenie si, badania wykaza y, e fizyczne zmiany spowodowane up ywem lat pomijajàc wp yw chorób sà niemal niezauwa alne! Innymi s owy, samo starzenie si nie jest adnà chorobà. JeÊli tylko nie dotknie ci powa ne schorzenie czy wypadek, mo esz byç zdrowy i krzepki przez ca e ycie. A mo e wydaje ci si, e twój los determinujà geny? To nie jest tak. W 1984 roku rozpocz y si zakrojone na szerokà skal badania, które prowadzone by y przez amerykaƒskà Fundacj MacArthura, zajmujàcà si w aênie problemami starzenia. W ca ych Stanach Zjednoczonych armia naukowców mi dzy innymi biologów, socjologów, genetyków i neuropsychologów bada a ró ne aspekty procesów starzenia si i zastanawia a si, jak d u ej zachowaç m odoêç. Ich najwa niejszym osiàgni ciem by o sformu owanie wniosku, e nasze zdrowie, w znacznie wi kszym stopniu ni od genów, zale y od stylu ycia, jaki prowadzimy. Na przyk ad badania bliêniaków jednojajowych, które wychowywa y si oddzielnie, wykaza y, e zaledwie 30 procent fizycznych objawów starzenia si wynika z uwarunkowaƒ genetycznych. Ca a reszta zale y g ównie od tego, co jemy, czy prowadzimy zdrowy tryb ycia, czy jesteêmy aktywni fizycznie, jak cz sto poddajemy si badaniom diagnostycznym. Jak si zdrowo starzeç? Czy zastanawia eê si kiedyê, jak to jest, e niektórzy ludzie w podesz ym wieku radzà sobie znacznie lepiej ni inni? Badania naukowe pozwoli y odkryç tajemnice ich sukcesu. Zdrowo starzejà si ludzie, którzy: pozostajà wcià aktywni intelektualnie i fizycznie; starajà si yç tak, eby zapobiegaç chorobom; majà pozytywne podejêcie do ycia i pozostajà aktywni spo ecznie. Wielu ludzi z wiekiem czuje si coraz lepiej. W trakcie jednego z badaƒ naukowcy z Fundacji MacArthura towarzyszyli osobom starszym przez 9 lat od ich 70. do 79. urodzin. Ka dy z badanych przechodzi od czasu do czasu testy spraw-

11 11 noêci fizycznej i umys owej. Testy sprawnoêci fizycznej ocenia y sprawnoêç ràk, nóg i tu owia, a tak e równowag i sposób chodzenia. W ciàgu oêmiu lat poziom sprawnoêci ponad po owy badanych nie zmieni si, a 25 procent nawet go poprawi o. Najlepiej pod tym wzgl dem wypadli ci, którzy przejawiali najwi kszà aktywnoêç umys owà i fizycznà, i przynajmniej od czasu do czasu uprawiali çwiczenia fizyczne. Badania umocni y w badaczach przekonanie, e efekty starzenia si sà w du ym stopniu zale ne od danej osoby. Podr cznik u ytkownika JeÊli si zastanowiç, wyniki tych badaƒ wydajà si oczywiste. PomyÊl o tym w ten sposób: gdybyê mia porównaç swoje cia- o do samochodu, to jak by ono wyglàda- o? Jak dynamiczne, sportowe auto? Jak sedan, po którym w aênie zaczyna byç widaç, ile ma lat? A mo e jak stary, rozsypujàcy si gruchot w drodze na z omowisko? Cokolwiek przychodzi ci do g owy, jedno jest pewne po samochodzie widaç, ile troski i pracy w niego wk adasz. Rutynowa troska i sta a konserwacja to najlepszy sposób, eby samochód dobrze funkcjonowa. To samo dotyczy ludzkiego cia a. Potraktuj t ksià k jak podr cznik u ytkownika, instrukcj obs ugi przewodnik, który pomaga zachowaç cia o w znakomitej formie na nadchodzàce lata. Cz Êç pierwsza Batalia o zdrowie dotyczy podstawowych spraw i problemów, którymi warto si zajàç, aby czuç si lepiej, lepiej wyglàdaç i d u ej yç. Na przyk ad w rozdziale 1. Jak jeêç, by do yç w zdrowiu póênej staroêci znajdziesz informacj, e jedzenie kilku orzechów w oskich dziennie mo e zmniejszyç ryzyko zawa u serca nawet o 40 procent. Znajdziesz tam równie testy, które pomogà ci sprawdziç, czy twoja dieta ci nie postarza, a tak- e nauczà ci wybieraç odpowiednie pokarmy najprostszà metodà wed ug kolorów. Z pozosta ych rozdzia ów dowiesz si mi dzy innymi: e codzienne za ywanie preparatów witaminowo-mineralnych mo e przed u yç ycie (rozdzia 3); Czy nie przyda oby ci si troch çwiczeƒ? Wystarczy odrobina troski i zabiegów, eby twoje cia o wyglàda o m odziej, dzia a o sprawniej i d u ej.

12 12 SPOWOLNIå ZEGAR BIOLOGICZNY Starzenie si nie jest chorobà. Nie t umacz si wi c sam przed sobà, e z tego powodu si zaniedbujesz. jakie atwe çwiczenia pomogà zachowaç zdrowy kr gos up (rozdzia 4); jak proste badania diagnostyczne mogà uratowaç ci ycie (rozdzia 5); jak w 6 tygodni skutecznie rzuciç palenie (rozdzia 6); jakie metody walki ze stresem pomogà ci zwi kszyç odpornoêç (rozdzia 7); e na dobre samopoczucie w starszym wieku du y wp yw majà tak e uczucia (rozdzia 8); jak w naturalny sposób poprawiaç ycie seksualne (rozdzia 9); jak prostymi metodami çwiczyç intelekt i pami ç (rozdzia 10); jak zapewniç sobie zdrowy i spokojny sen (rozdzia 11); które metody walki ze zmarszczkami sà najlepsze (rozdzia 12). Lepiej ni olimpijczycy Czy wiesz, e w Igrzyskach Olimpijskich Seniorów (USA) niektórzy zwyci zcy osiàgajà lepsze wyniki ni z oci medaliêci prawdziwej olimpiady? Na przyk ad 53-letni Keefe Lodwig przep ynà 100 metrów stylem dowolnym w czasie 57,93 sekundy szybciej ni rekordzista Êwiata z 1928 roku, Johnny Weissmüller (58,6 sekundy). Zdarza o si, e zawodnicy poprawiali swoje rekordy yciowe. Bob Bailey, majàc 53 lata, przep ynà dystans 100 jardów stylem dowolnym w czasie 52,62 sekundy. Jego poprzedni rekord yciowy, ustanowiony jeszcze w czasach studenckich, wynosi 52,7 sekundy. W cz Êci drugiej Choroby od A do Z omówione zosta y najcz Êciej wyst pujàce problemy i dolegliwoêci. Dowiesz si wi cej na temat schorzeƒ najcz Êciej wiàzanych z podesz ym wiekiem oraz sygna ów alarmowych, które wysy a twój organizm. Szczegó owe plany dzia aƒ profilaktycznych pomogà ci uniknàç tych zaburzeƒ, na które najbardziej jesteê nara- ony. Czy zdajesz sobie na przyk ad spraw z tego, e codzienne picie 2 3 szklanek odt uszczonego mleka (dzi ki du ej zawartoêci wapnia) mo e pomóc w obni eniu ciênienia krwi? e jedzenie soi zmniejsza ryzyko przerostu prostaty? e za ywanie aspiryny mo e chroniç przed rakiem okr nicy? JeÊli zdo asz uniknàç opisanych w tej cz Êci chorób albo odwróciç ich skutki b dziesz na dobrej drodze do zachowania zdrowia i si tak e w starszym wieku. StaroÊç co to takiego? Sean Connery, majàc 62 lata, znalaz si wêród zwyci zców plebiscytu na najbardziej seksownego m czyzn Êwiata. John Glenn, w wieku 77 lat, ponownie polecia w kosmos. To zmusza nas do zmiany definicji staroêci. Jesieƒ twojego ycia mo e byç ciekawsza, ni ci si dotàd zdawa o. Nie bój si obni onej sprawnoêci Badania wykaza y, e ludzie uprawiajàcy çwiczenia fizyczne, dbajàcy o lini i niepalàcy yli d u ej ni inni. Rzadziej i póêniej do- Êwiadczali tak e obni enia ogólnej sprawnoêci fizycznej. Nie obawiaj si s aboêci Niezale nie od tego, ile masz lat, odpowiednie çwiczenia pomogà ci zachowaç si y. Badania wykaza y, e osoby mi dzy 60. a 70. rokiem ycia, które rozpocz y çwiczenia fizyczne, poprawi y swojà wydolnoêç oddechowà o 38 procent. Po 12 tygodniach çwiczeƒ m czyêni w wieku lat zwi kszyli si swoich mi Êni o 227 procent! Jedno z najnowszych badaƒ dowiod o, e wysoka aktywnoêç fizyczna znaczàco zmniejsza niebezpieczeƒstwo przedwczesnej Êmierci. Nie bój si, e twój mózg b dzie gorzej dzia a Nie martw si, e zdarza ci si zgubiç kluczyki do samochodu albo e zapominasz czyjegoê nazwiska. Twój umys prawdopodobnie ma si lepiej ni myêlisz. Dlaczego? Badania wykaza y, e mo liwo- Êci umys owe nie spadajà wraz z wiekiem, ale wraz z rozwojem chorób. WielooÊrodkowe badania, rozpocz te w Seattle (USA) w 1956 roku, obj y ponad 3000 zdro-

13 13 Niektórzy gerontolodzy uwa ajà, e móg byê przed u yç swoje ycie o dwa lata, gdybyê zaczà intensywnie uprawiaç aerobik w wieku 40 lat co najmniej 3 pó godzinne sesje w tygodniu. wych, doros ych osób. Sprawdzano, jaki wp yw na prac mózgu ma starzenie si. Wykazano, e rozumienie s ów, orientacja przestrzenna, myêlenie analityczne, zdolnoêci matematyczne i kompetencje j zykowe zmniejszajà si tylko nieznacznie po przekroczeniu 74. roku ycia. Spora grupa badanych zachowa a, a nawet podnios a swoje mo liwoêci intelektualne co najmniej w jednej z tych dziedzin. Nie myêl, e skoƒczy si twoje ycie seksualne Badania, które obj y 1384 osoby po 45. roku ycia, wykaza y, e ponad po owa z nich wspó y a seksualnie raz w tygodniu. Inne badania, dotyczàce osób po szeêçdziesiàtce, pokazujà, e 80 procent tych, którzy majà partnerów, wspó yje co najmniej raz w miesiàcu. Co wi cej osoby starsze uznajà swoje ycie seksualne za bardziej satysfakcjonujàce ni m odzi. Psycholog David Schnarch twierdzi nawet, e mi oêç szeêçdziesi ciolatków mo e byç lepsza i bardziej satysfakcjonujàca ni dwudziestolatków. W tym czasie ludzie prze ywajà najpi kniejszy seks w yciu to kwestia dojrza oêci. Wszystko w twoich r kach Kiedy myêlisz o staroêci, pami taj o jednym: mo esz do koƒca ycia pozostaç aktywny i czynny. Mo e nie pobiegniesz w maratonie, ale tak naprawd móg byê. I nie by byê pierwszym, który zaskoczy by Êwiat, podejmujàc wyzwania dawniej zarezerwowane dla m odych. OczywiÊcie, nic nie przychodzi samo. DziÊ lepiej ni kiedykolwiek zdajemy sobie spraw, e wybór jest prosty albo dbamy o swoje cia o, albo b dzie z nim êle. Wszelka aktywnoêç fizyczna, umys owa, spo eczna, duchowa mo e spowolniç, a czasami nawet odwróciç procesy starzenia si. Wystarczy zaczàç jeêç to, co zdrowe, i regularnie przechodziç testy diagnostyczne. JeÊli chcesz troch cofnàç zegar badania dowodzà, e nigdy nie jest za póêno. Zacznij od ma ych kroczków ale od zaraz! OPINIE MyÊl o swojej przysz oêci, przyjmujàc za o enie, e nie ma rzeczy niemo liwych. Moi rodzice zawsze mówili o tym, co b dzie, kiedy przejdà na emerytur. Traktowali to tak, jakby mówili «kiedy b dziemy doroêli...». Zastanawiali si, czy nie zamieszkaç na odzi albo nie nauczaç w indiaƒskim rezerwacie. Kiedy w koƒcu stali si emerytami, zaprojektowali swój nowy dom i zbudowali go niemal samodzielnie. Byli ju po siedemdziesiàtce, kiedy dobudowali do niego jeszcze jeden pokój i gara, korzystajàc z pomocy sàsiadów jedynie przy k adzeniu dachu. Nauczyli mnie, e ycie to ciàg mo liwoêci. Kiedy skoƒcz jeden projekt po prostu przechodz do nast pnego. Kay Thomas, kobieta po pi çdziesiàtce

14 14 SPOWOLNIå ZEGAR BIOLOGICZNY 15 te sposobów, jak spowolniç zegar biologiczny By spowolniç procesy zwiàzane ze starzeniem si, wystarczy kilka niewielkich zmian w codziennym yciu. Potraktuj powa nie propozycje, jeêli chcesz d u ej byç zdrowy i sprawny. 1Jedz zdrowo Czy wiesz, e jedzenie raz w tygodniu ryby znacznie zmniejsza ryzyko nag ego zawa u? Zdrowe od ywianie si to wi cej ni tylko ograniczenie iloêci t uszczu. To tak e ÊwiadomoÊç tego, e sà t uszcze zdrowsze i mniej zdrowe, zwracanie wi kszej uwagi na ró norodnoêç i proporcje sk adników posi ku. Zdrowe jedzenie powinno byç nawykiem ka dego z nas a w aênie to sprawia wielu ludziom trudnoêci. Chocia wiadomo, na przyk ad, e jedzenie warzyw i owoców 5 i wi cej razy dziennie zmniejsza o 20 procent ryzyko zachorowania na raka, mimo to tylko nieca e 40 procent starszych osób stosuje takà diet. JeÊli od lat od ywiasz si niezdrowo, nie zmienisz przyzwyczajeƒ w kilka dni, ale mo e ci si to udaç, jeêli zmiany w diecie b dziesz wprowadza stopniowo. 2Ruszaj si Utrzymywanie aktywnoêci fizycznej jest najlepszym sposobem dbania o swoje zdrowie. Statystyki wykazujà, e jedna trzecia Amerykanów w wieku lata i niemal po owa osób po 74. roku ycia nie podejmuje adnej aktywnoêci fizycznej. W Polsce odsetek osób starszych, aktywnych fizycznie, jest jeszcze ni szy! JesteÊmy najmniej aktywnym spo eczeƒstwem w Europie! Zaledwie 3 10 procent doros ych Polaków wykazuje zadowalajàcà aktywnoêç fizycznà. A przecie nawet niewielka dawka çwiczeƒ fizycznych choçby 20 minut dziennie daje odczuwalnà popraw, zw aszcza jeêli sà regularne i zró nicowane. 3Wzbogacaj swojà diet Jednym z najlepszych sposobów, by zachowaç m odoêç, jest przyjmowanie odpowiednich dawek przeciwutleniaczy witaminy C, witaminy E oraz beta-karotenu. JeÊli naprawd chcesz spowolniç zegar biologiczny, to powinieneê uwzgl dniç równie kilka innych sk adników, na przyk ad witamin B 12 jej niedostatek, cz sty u osób po szeêçdziesiàtce, mo e powodowaç zmiany degeneracyjne w uk adzie nerwowym, zaburzenia intelektu i k opoty z pami cià. Wa ny jest te wapƒ, który nie tylko chroni przed osteoporozà, ale zapobiega te udarom mózgu. 4Dbaj o lini Ka dy wie, e oty oêç mo e prowadziç do powa nych chorób i skróciç cz owiekowi ycie. Ju nawet niewielka nadwaga 5 czy 10 kilogramów niesie ze sobà niepotrzebne ryzyko, zw aszcza jeêli nadmiar t uszczu odk ada si w okolicy pasa. Przemiana materii z wiekiem staje si coraz wolniejsza, organizm nie spala ju kalorii w tak szybkim tempie, jak dawniej. To oznacza, e musisz mniej jeêç albo wi cej çwiczyç, albo te robiç jedno i drugie.

15 Dbaj o swoje koêci Kobiety nie powinny Nie unikaj lekarza Wiele osób nie znosi czekaç a do czasu menopauzy, eby chodziç do lekarza ale to w aênie lekarz mo e przeprowadziç badania koêci pod kàtem ryzyka byç twoim najlepszym sojusznikiem w dziedzinie osteoporozy. G stoêç koêci bowiem zmniejsza profilaktyki. Na przyk ad, mierzàc raz do roku si ju 10 lat wczeêniej, wi c ju wtedy wzrasta zapotrzebowanie organizmu na wapƒ i witamin D. Rzuç palenie, zacznij çwiczyç, aby pozbyç si nadwagi. Kiedy wejdziesz w okres menopauzy zapytaj lekarza o mo liwoêç rozpocz cia hormonalnej terapii zast pczej. M czyznom równie zagra a osteoporoza, tyle e ryzyko jej pojawienia si wzrasta wolniej ni w przypadku kobiet, ale po siedemdziesiàtce mo e byç równie du e. Co druga kobieta i co ósmy m czyzna po pi çdziesiàtce dozna przynajmniej raz z amania koêci zwiàzanego z osteoporozà. 7Ogranicz alkohol Istnieje poglàd, e jeden czy dwa drinki dziennie mogà obni yç ryzyko zawa u czy udaru mózgu, ale jeêli nie pijesz raczej nie powinieneê zaczynaç. Dyskusja na temat: Alkohol a choroby serca ciàgle si toczy, a çwiczenia i odpowiednia dieta dajà pewne i doskona e efekty. Z wiekiem alkohol silniej dzia a na ludzki organizm. Kieliszek sherry przed po udniem i kieliszek wina do obiadu dla osoby w wieku lat to zupe nie co innego ni ta sama porcja alkoholu wypita przez siedemdziesi ciolatka, który wolniej rozk ada alkohol i jest bardziej nara ony na upadki. Nadu ywanie alkoholu zwi ksza tak e ryzyko wystàpienia raka piersi u kobiet. ciênienie, mo na uniknàç powa nych chorób serca i nerek. Pneumokokowe zapalenie p uc choroba, na którà umiera wiele starszych osób ma 23 odmiany, a wszystkim mo na zapobiec, szczepiàc si. Z kolei szczepienie przeciwko grypie pomaga tak e uniknàç pogrypowych powik aƒ. Na pewno te nie b dziesz a owa wykrycia nowotworu czy cukrzycy na tyle wczeênie, eby mo na by o podjàç leczenie. Zapoznaj si z listà badaƒ, które powinieneê przejêç, w zale noêci od wieku (zob. s. 149). Mo esz zrobiç kopi tej listy i powiesiç jà na lodówce, eby nie zapomnieç. 8Nie pal nawet biernie W dzisiejszych czasach co drugi przypadek Êmierci ma zwiàzek z chorobami serca, rakiem lub udarem mózgu. Wszystkie te choroby majà Êcis y zwiàzek z paleniem papierosów. JeÊli wcià palisz, a chcesz jeszcze po yç, to rzuç palenie, zanim zaczniesz podejmowaç jakiekolwiek inne dzia ania. Niewa ne, ile razy ju próbowa eê rzucaç nast pnym razem mo e si udaç, jeêli tylko pozwolisz sobie pomóc. Na stronie 168 znajdziesz wskazówki, od czego zaczàç. JeÊli jesteê starszà osobà to nawet lepiej. Szanse, e wytrwasz, sà najwi ksze, jeêli skoƒczy eê 65 lat. Równie tzw. bierne palenie czyli siedzenie w zadymionym pomieszczeniu mo e ci skróciç ycie. Michael Roizen z uniwersytetu w Chicago szacuje, e oddychanie przez godzin zadymionym powietrzem odpowiada wypaleniu czterech papierosów.

16 16 SPOWOLNIå ZEGAR BIOLOGICZNY 9PomyÊl o lekarstwach Prawdopodobnie jak wi kszoêç ludzi w starszym wieku b dziesz musia przyjmowaç wi cej lekarstw. Najwi kszym problemem sà wówczas mo liwe interakcje poszczególnych leków, a tak e mi dzy nimi a jedzeniem, alkoholem, zio ami. Czy wiesz, e picie alkoholu w czasie leczenia paracetamolem mo e prowadziç do uszkodzenia wàtroby? e co czwarty przypadek impotencji jest wynikiem ubocznych dzia aƒ lekarstw? e z wiekiem twój organizm jest bardziej wra liwy na lekarstwa, wi c mo esz potrzebowaç mniejszych dawek? Musisz zatem zaczàç znaç si na lekarstwach. 10 Nie daj si stresowi Z wiekiem doêwiadczysz nowych rodzajów stresu. Przewlek y stres podnosi ryzyko zawa u serca, nowotworów, problemów z uk adem pokarmowym, a nawet mo e prowadziç do k opotów z pami cià. Wiedza o tym, jak sobie radziç ze stresem, pozwoli ci yç d u ej i zdrowiej. Badania wykaza y, e osoby, które do y y setki, potrafi y lepiej ni inni radziç sobie ze stresem. Poznaj kilka prostych technik, które ci w tym pomogà. 11 Uwa aj, by nie staç si ofiarà wypadku Prowadê ostro nie, zawsze zapinaj pasy. Nie zapominaj, e m czyêni mi dzy 55. a 64. rokiem ycia ginà w wypadkach dwa razy cz Êciej ni kobiety w tym samym wieku. Ryzyko jeszcze bardziej si zwi ksza, jeêli masz problemy ze wzrokiem lub s uchem albo te spowolniony refleks. Z wiekiem roênie równie niebezpieczeƒstwo drobnych wypadków, nie tylko na ulicy potkni ç, przewracania si. Usuƒ w domu progi i inne przeszkody, które mog yby stanowiç potencjalnà przyczyn niepotrzebnych upadków. Wykonuj codziennie çwiczenia poprawiajàce równowag. 12 Niech twoje myêli wcià b dà m ode JeÊli chcesz pozostaç aktywny, musisz anga owaç si w ycie i unikaç rutyny. Znajdê sobie nowà pasj, miej zawsze cele do zrealizowania. Staraj si bezinteresownie pomagaç innym. Spróbuj nowych daƒ, za ó ogród, przygarnij psa. Wa ne jest tak e rozwijanie swoich umiej tnoêci i zainteresowaƒ. Uczenie si sprzyja powstawaniu nowych po àczeƒ nerwowych w mózgu. Graj w bryd a, rozwiàzuj trudne krzy ówki, dyskutuj o ksià kach czy filmach. Spróbuj mo e garncarstwa albo naucz si graç na jakimê instrumencie. 13 Dbaj o z by Starsi ludzie cz sto korzystajà z protez dentystycznych. JeÊli wola byê zachowaç w asne z by, powinieneê co najmniej raz lub dwa razy w roku odwiedzaç dentyst, który sprawdzi twoje uz bienie i zdejmie kamieƒ. Codzienne czyszczenie z bów to tak e wa na cz Êç profilaktyki. Zaka enia oko oz bowe mogà byç przyczynà zapalenia wsierdzia i nabytych wad serca, co mo e ci skróciç ycie o kilka lat.

17 17 Ma e zmiany du e efekty Aby d u ej i zdrowiej yç, nie musisz od razu stawaç si fanatykiem tzw. zdrowej ywnoêci i stawiaç na g owie swojego ycia. Czasami wystarczy stopniowe wprowadzanie ma ych zmian takich jak te, które prezentujemy poni ej, aby odczuç znaczàcà ró nic. ZMIANA CZAS ISTOTNE SKUTKI Dodaj truskawki Kilka Witamina C pomaga zapobiegaç zaçmie. Mo e tak e do Êniadania. minut spowolniç post p uszkodzeƒ wynikajàcych z zapalenia stawów. Zmieƒ p atki Êniadaniowe 0 Zmniejsza si ryzyko zachorowania na cukrzyc typu II na takie, które zawierajà oraz choroby serca. Mo e to tak e pomóc zrzuciç zb dne 8 g b onnika w 100 g. kilogramy. Przyjmuj multiwitamin Kilka Mo e to zmniejszyç ryzyko zapadni cia na raka zawierajàcà w 1 tabletce sekund okr nicy (cz Êç jelita grubego) nawet o 75%. 400 mg kwasu foliowego. Rozwiàzuj krzy ówki. 20 minut åwiczenie mózgu sprawia, e powstajà nowe po àczenia mi dzy komórkami nerwowymi. Im wi cej takich po àczeƒ, tym sprawniej funkcjonuje mózg. 6 razy w miesiàcu pójdê 3 godziny Zmniejsza si ryzyko zapadni cia na osteoporoz ; na pó godzinny szybki spacer. miesi cznie o po ow spada ryzyko przedwczesnej Êmierci. Âpij tyle, ile trzeba. 7,5 8 Wzmocnisz w ten sposób system odpornoêciowy, zmniejszysz godzin ryzyko przedwczesnej Êmierci o 30%. Przynajmniej raz Oko o Zmniejszysz o 40% niebezpieczeƒstwo wystàpienia zawa u serca, w tygodniu jedz ryb. 30 minut ryzyko wystàpienia ró nych nowotworów i os abisz dolegliwoêci zwiàzane z reumatoidalnym zapaleniem stawów. Raz w roku zrób Oko o Zmniejszysz w ten sposób o 30% ryzyko Êmierci z powodu mammografi. godziny raka piersi Âpij dobrze Starsze osoby cz sto majà k opoty ze zdrowym, g bokim snem, a to, jak i ile Êpimy, w sposób istotny odbija si Pozostaƒ aktywny spo ecznie Badania medyczne dowodzà, e utrzymywanie g bokich wi zi z rodzinà oraz ze starymi i nowymi przyjació mi jest wa niejsze na naszym zdrowiu. IloÊç i jakoêç snu majà du y ni myêlimy. Wykazano, e osoby, wp yw na system odpornoêciowy oraz na ryzyko które majà wi cej znajomych wystàpienia choroby wieƒcowej. Wiedza o tym, i przyjació, d u ej yjà i rzadziej jak z wiekiem zmieniajà si wzorce snu i co robiç, odwiedzajà lekarzy. JeÊli wspierajà ci aby spaç zdrowo i smacznie, mo e pomóc d u ej bliskie osoby, atwiej radzisz sobie i lepiej yç. Szczegó owe porady znajdziesz z chorobami, ze stresem, problemami w rozdziale 11. Opanowanie prostych technik emocjonalnymi po prostu czerpiesz relaksacyjnych pomaga dobrze spaç, a tak e wi cej radoêci z ycia. Im wi cej jest zachowywaç sprawny umys i cia o. ludzi, z którymi codziennie rozmawiasz, tym lepiej dla ciebie.

KODEKS ZDROWEGO ŻYCIA. Scenariusz i rysunki Szarlota Pawel

KODEKS ZDROWEGO ŻYCIA. Scenariusz i rysunki Szarlota Pawel KODEKS ZDROWEGO ŻYCIA Scenariusz i rysunki Szarlota Pawel Europejski kodeks walki z rakiem I. Prowadzàc zdrowy styl ycia, mo na poprawiç ogólny stan zdrowia i zapobiec wielu zgonom z powodu nowotworów

Bardziej szczegółowo

Kodeks zdrowego a Rafał ł Warszawa 2013

Kodeks zdrowego a Rafał ł Warszawa 2013 Kodeks zdrowego a Rafał ł Warszawa 2013 Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów jest finansowane przez Ministerstwo Zdrowia w ramach Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych. Realizator zadania:

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA ŻYJ ZDROWO! 10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA Jedz regularnie co 3 godziny. Jedz ostatni posiłek 2-3 godziny przed snem. Dbaj by twoja dieta była bogata we wszystkie składniki odżywcze(węglowodany, białko i

Bardziej szczegółowo

1. Najnowsze dane dotyczące zapotrzebowania energetycznego w okresie wzrostu

1. Najnowsze dane dotyczące zapotrzebowania energetycznego w okresie wzrostu 1. Najnowsze dane dotyczące zapotrzebowania energetycznego w okresie wzrostu Im wi kszy pies doros y, tym proporcjonalnie mniejsza waga urodzeniowa szczeni cia. Waga nowonarodzonego szczeni cia rasy Yorkshire

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? Cele: - rozpoznawanie oznak stresu, - rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, - dostarczenie wiedzy na temat sposobów

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl John McMahon Pierwsze kroki do wyjścia z alkoholizmu Original edition published in English Tytuł oryginału: First Steps out of Problem Drinking Copyright 2010 John McMahon Copyright Lion Hudson plc, Oxford,

Bardziej szczegółowo

Umowy Dodatkowe. Przewodnik Ubezpieczonego

Umowy Dodatkowe. Przewodnik Ubezpieczonego Umowy Dodatkowe Przewodnik Ubezpieczonego Umowy dodatkowe sà uzupe nieniem umowy ubezpieczenia na ycie. Za cz sto niewielkà sk adk mo esz otrzymaç dodatkowà ochron. Dzi ki temu Twoja umowa ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Aktywność fizyczna CEL/42/07/09. Aktywność fizyczna. Schemat postępowania w cukrzycy

Aktywność fizyczna CEL/42/07/09. Aktywność fizyczna. Schemat postępowania w cukrzycy CEL/42/07/09 Aktywność fizyczna Schemat postępowania w cukrzycy Aktywność fizyczna Ćwiczenia i gimnastyka są korzystne dla każdego, a w szczególności dla osób chorych na cukrzycę. Regularny ruch pomaga

Bardziej szczegółowo

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia Odporność wzmacniamy, bo o zdrowe żywienie i higienę dbamy I tydzień: Uświadomienie dzieciom, co oznaczają pojęcia : zdrowie i choroba. Jakie są objawy choroby

Bardziej szczegółowo

Gra yna Szapo owska Jak korzystaç z tej ksià eczki? Menopauza, która rozpoczyna nowy etap ycia kobiety jest bardzo trudnym zagadnieniem. W pismach adresowanych do kobiet ukazuje si wiele artyku ów na

Bardziej szczegółowo

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych ciosów jaki może nas spotkać w związku z dugą osobą jest

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zdrowotna osób z niepełnosprawnością intelektualną. Monika Karwacka Stowarzyszenie Na Tak

Sytuacja zdrowotna osób z niepełnosprawnością intelektualną. Monika Karwacka Stowarzyszenie Na Tak Sytuacja zdrowotna osób z niepełnosprawnością intelektualną Monika Karwacka Stowarzyszenie Na Tak Stan zdrowia jest jednym z ważniejszych czynników determinujących jakość życia Brak zdrowia stanowi znaczne

Bardziej szczegółowo

Na koniec mamy dobre wiadomości dla długoletnich palaczy:

Na koniec mamy dobre wiadomości dla długoletnich palaczy: 1 Na koniec mamy dobre wiadomości dla długoletnich palaczy: nigdy nie jest za późno na rzucenie palenia; nawet po czterdziestu czy pięćdziesięciu latach palenia Twój organizm jest w stanie naprawić wyrządzone

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników poradnik dla bezpoêredniego prze o onego wprowadzanego pracownika WZMOCNIENIE ZDOLNOÂCI ADMINISTRACYJNYCH PROJEKT BLIèNIACZY PHARE PL03/IB/OT/06 Proces

Bardziej szczegółowo

Fed musi zwiększać dług

Fed musi zwiększać dług Fed musi zwiększać dług Autor: Chris Martenson Źródło: mises.org Tłumaczenie: Paweł Misztal Fed robi, co tylko może w celu doprowadzenia do wzrostu kredytu (to znaczy długu), abyśmy mogli powrócić do tego,

Bardziej szczegółowo

BADANIE Z ZAKRESU ZDROWIA SEKSUALNEGO I OGÓLNEGO SAMOPOCZUCIA Raport z badaƒ (Better Sex Survey Report in EME 2010)

BADANIE Z ZAKRESU ZDROWIA SEKSUALNEGO I OGÓLNEGO SAMOPOCZUCIA Raport z badaƒ (Better Sex Survey Report in EME 2010) BADANIE Z ZAKRESU ZDROWIA SEKSUALNEGO I OGÓLNEGO SAMOPOCZUCIA Raport z badaƒ (Better Sex Survey Report in EME 2010) prof. dr hab. med. Zbigniew Lew-Starowicz Streszczenie Z badania 608 kobiet i m czyzn

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ.

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. I. UWAGI OGÓLNE. 1. Dostarczanie posiłków, ich przechowywanie i dystrybucja musza odbywać się w warunkach zapewniających

Bardziej szczegółowo

Zapobiec rakowi szyjki macicy

Zapobiec rakowi szyjki macicy Zapobiec rakowi szyjki macicy http:// Iechyd Cyhoeddus Cymru Public Health Wales Celem tej broszury jest przekazanie informacji, które mogą zapobiec zachorowaniu na raka szyjki macicy. Regularne poddawanie

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

Co dalej z leczeniem cukrzycy, gdy leki doustne ju nie dzia ajà?

Co dalej z leczeniem cukrzycy, gdy leki doustne ju nie dzia ajà? Co dalej z leczeniem cukrzycy, gdy leki doustne ju nie dzia ajà? Insulina by a dla mnie szansà na normalne ycie Ty i ja, podobnie jak oko o 2,6 mln ludzi w Polsce, czyli niemal 5% spo eczeƒstwa, mamy cukrzy

Bardziej szczegółowo

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH Lipidy CH 3 R CH3 Kwasy t uszczowe Kwasy t uszczowe Omega3 Lipidy Schéma acides gras omega 6 CH3 Kwasy t uszczowe Omega6 23 TRAN Kwasy t uszczowe Wielonienasycone kwasy t uszczowe zawarte w pokarmie ulegajà

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2012 BS/74/2012 O DOPUSZCZALNOŚCI STOSOWANIA KAR CIELESNYCH I PRAWIE CHRONIĄCYM DZIECI PRZED PRZEMOCĄ

Warszawa, maj 2012 BS/74/2012 O DOPUSZCZALNOŚCI STOSOWANIA KAR CIELESNYCH I PRAWIE CHRONIĄCYM DZIECI PRZED PRZEMOCĄ Warszawa, maj 2012 BS/74/2012 O DOPUSZCZALNOŚCI STOSOWANIA KAR CIELESNYCH I PRAWIE CHRONIĄCYM DZIECI PRZED PRZEMOCĄ Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia

Bardziej szczegółowo

Elżbieta Libiszewska-Kindler AJURWEDA AJURWEDA. e-book ASTRUM. www.astrummedia.pl W R O C Ł A W

Elżbieta Libiszewska-Kindler AJURWEDA AJURWEDA. e-book ASTRUM. www.astrummedia.pl W R O C Ł A W AJURWEDA AJURWEDA Elżbieta Libiszewska-Kindler AJURWEDA AJURWEDA e-book ASTRUM M E D I A www.astrummedia.pl W R O C Ł A W Copyright e-book ASTRUM MEDIA Sp. z o.o. Wrocław Wszelkie prawa zastrzeżone Opracowanie

Bardziej szczegółowo

Rozdzia³ 1 ROZPOZNANIE

Rozdzia³ 1 ROZPOZNANIE Rozdzia³ 1 ROZPOZNANIE Dolegliwoœci i objawy Co siê ze mn¹ dzieje? Co mo e wskazywaæ na problem z tarczyc¹? Prawdê mówi¹c, trudno to jednoznacznie stwierdziæ. Niektórzy pacjenci czuj¹ siê zmêczeni i przygnêbieni,

Bardziej szczegółowo

Podręcznik ćwiczeniowy dla pacjenta

Podręcznik ćwiczeniowy dla pacjenta Podręcznik ćwiczeniowy dla pacjenta 1 Dostarczone przez Janssen Healthcare Innovation (Szczegóły na tylnej stronie okładki). Str 01 Czym zajmuje się program Care4Today? Program Care4Today został stworzony

Bardziej szczegółowo

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Dokładniejsze badania i leczenie retinopatii cukrzycowej Closer monitoring and treatment for diabetic retinopathy Ważne informacje o ochronie zdrowia Important

Bardziej szczegółowo

ROLA SZKOŁY W PROFILAKTYCE OTYŁOŚCI DZIECI I MŁODZIEŻY Barbara Woynarowska Kierownik Zakładu Biomedycznych i Psychologicznych Podstaw Edukacji, Wydział Pedagogiczny UW Przewodnicząca Rady Programowej ds.

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Światło słoneczne jest niezbędne do trwania życia na Ziemi. Dostarcza energii do fotosyntezy roślinom co pomaga w wytwarzaniu tlenu niezbędnego do życia.

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: mgr Krystyna Golba mgr Justyna Budak

Opracowanie: mgr Krystyna Golba mgr Justyna Budak 1 Wyniki badań ankietowych nt.,,bezpieczeństwa uczniów w szkole przeprowadzone wśród pierwszoklasistów Zespołu Szkól Technicznych w Mielcu w roku szkolnym 2007/2008 Celem ankiety było zdiagnozowanie stanu

Bardziej szczegółowo

ODPOCZYWAJ ZDROWO I ŚWIADOMIE!

ODPOCZYWAJ ZDROWO I ŚWIADOMIE! ZDROWO I ŚWIADOMIE! Stowarzyszenie Jeździeckie Osób Niepełnosprawnych HIPPOLAND 04-369 Warszawa, ul. Kickiego 2 lok. U2 tel./fax: 22 671 51 77 e-mail: hippoland@hippoland.pl www.hippoland.pl NIP: 113-22-58-003,

Bardziej szczegółowo

KLAUZULA UBEZPIECZENIA KOSZTÓW OPIEKI NAD DZIEåMI LUB OSOBAMI NIESAMODZIELNYMI POLSKA

KLAUZULA UBEZPIECZENIA KOSZTÓW OPIEKI NAD DZIEåMI LUB OSOBAMI NIESAMODZIELNYMI POLSKA KLAUZULA UBEZPIECZENIA KOSZTÓW OPIEKI NAD DZIEåMI LUB OSOBAMI NIESAMODZIELNYMI POLSKA KLAUZULA UBEZPIECZENIA KOSZTÓW OPIEKI NAD DZIEåMI LUB OSOBAMI NIESAMODZIELNYMI POLSKA 1 1. Ta klauzula rozszerza umow

Bardziej szczegółowo

skąd pochodzi Nasz Kurczak

skąd pochodzi Nasz Kurczak Nasz Kurczak to mięso pochodzące od sprawdzonych dostawców. W większości to odbiorcy pasz marki Wipasz - znamy ich hodowle, wspieramy wiedzą, szkolimy. 1 Wiemy skąd pochodzi Nasz Kurczak Kontrolujemy jakość

Bardziej szczegółowo

Laboratorium analityczne ZAPRASZA. do skorzystania

Laboratorium analityczne ZAPRASZA. do skorzystania Laboratorium analityczne ZAPRASZA do skorzystania z promocyjnych PAKIETÓW BADAŃ LABORATORYJNYCH Pakiet I Pakiet II Pakiet III Pakiet IV Pakiet V Pakiet VI Pakiet VII Pakiet VIII Pakiet IX Pakiet X "CUKRZYCA"

Bardziej szczegółowo

Satysfakcja pracowników 2006

Satysfakcja pracowników 2006 Satysfakcja pracowników 2006 Raport z badania ilościowego Listopad 2006r. www.iibr.pl 1 Spis treści Cel i sposób realizacji badania...... 3 Podsumowanie wyników... 4 Wyniki badania... 7 1. Ogólny poziom

Bardziej szczegółowo

Pajączek 1. na proste plecy. medpatent.com.pl. Pajączek 1 to niewielkie urządzenie do noszenia na plecach. Zasygnalizuje, kiedy się zgarbisz.

Pajączek 1. na proste plecy. medpatent.com.pl. Pajączek 1 to niewielkie urządzenie do noszenia na plecach. Zasygnalizuje, kiedy się zgarbisz. Pajączek 1 na proste plecy Pajączek 1 to niewielkie urządzenie do noszenia na plecach. Zasygnalizuje, kiedy się zgarbisz. Kup Pajączka na stronie medpatent.com.pl lub w dobrych sklepach medycznych. Pajączek

Bardziej szczegółowo

OD ZAGUBIENIA DO RÓWNOWAGI

OD ZAGUBIENIA DO RÓWNOWAGI Bogusław Sztorc OD ZAGUBIENIA DO RÓWNOWAGI Poradnik jak żyć zdrowo w pędzącym świecie Copyright by Bogusław Sztorc ISBN 978-83-7859-309-6 Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, rozpowszechnianie części

Bardziej szczegółowo

Êciàgawka dla ucznia

Êciàgawka dla ucznia Ogólnopolski program Âciàgawka dla ucznia, czyli co robiç, gdy widzisz, e ktoê ma problem z narkotykami JAK ROZPOZNAå KOGOÂ, KTO BIERZE? Czasami ktoê z Twoich kolegów czy kole anek zachowuje si i wyglàda

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do ubezpieczeƒ podró nych POLSKA

Wprowadzenie do ubezpieczeƒ podró nych POLSKA Wprowadzenie do ubezpieczeƒ podró nych POLSKA Witaj mi oêniku podró y, cieszymy si, e kupi eê nasze ubezpieczenie. Wiemy, e podczas swojej podró y chcesz si cieszyç wolnym czasem a bezpieczeƒstwo jest

Bardziej szczegółowo

POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Z OPERONEM. Vademecum doradztwa edukacyjno-zawodowego. Akademia

POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Z OPERONEM. Vademecum doradztwa edukacyjno-zawodowego. Akademia POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Z OPERONEM PLANOWANIE DZIAŁAŃ Określanie drogi zawodowej to szereg różnych decyzji. Dobrze zaplanowana droga pozwala dojechać do określonego miejsca w sposób, który Ci

Bardziej szczegółowo

Artur Samojluk Zostań inwestorem

Artur Samojluk Zostań inwestorem Artur Samojluk Zostań inwestorem 1 e-bookowo ZOSTAŃ INWESTOREM Artur Samojluk ZOSTAŃ INWESTOREM Czyli sztuka podejmowania dobrych decyzji finansowych Sekrety praktyków. Poznaj kompletną strategię dochodowych

Bardziej szczegółowo

Główne wyniki badania

Główne wyniki badania 1 Nota metodologiczna Badanie Opinia publiczna na temat ubezpieczeń przeprowadzono w Centrum badania Opinii Społecznej na zlecenie Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w dniach od 13 do 17 maja 2004

Bardziej szczegółowo

Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C. Raport TNS Polska. Warszawa, luty 2015. Badanie TNS Polska Omnibus

Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C. Raport TNS Polska. Warszawa, luty 2015. Badanie TNS Polska Omnibus Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C Raport TNS Polska Warszawa, luty 2015 Spis treści 1 Informacje o badaniu Struktura badanej próby 2 Kluczowe wyniki Podsumowanie 3 Szczegółowe wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Susan Elliot-Wright Jak radzić sobie z przemocą emocjonalną Przetrwać i wyzdrowieć Tytuł oryginału: Overcoming emotional abuse Survive and heal First published in Great Britain in 2007 by Sheldon Press

Bardziej szczegółowo

Biologia Kalendarz przygotowaƒ do matury 2007

Biologia Kalendarz przygotowaƒ do matury 2007 Biologia Kalendarz przygotowaƒ do matury 2007 imi i nazwisko zakres podstawowy (wersja dla ucznia) wykonane Tyg. Dzia Tematy Zadania 2.10 1 6.10 Przygotowanie do pracy zapoznanie si z informacjami na temat

Bardziej szczegółowo

NASZE PRZEDSZKOLE Nr 3

NASZE PRZEDSZKOLE Nr 3 Miejskie Przedszkole Nr 18 w Puławach ul. Norwida 32 A NASZE PRZEDSZKOLE Nr 3 / styczeń - luty 2009 / Czytanie dziecku alternatywą dla masowej kultury mediów. Wszyscy chcemy, aby nasze dzieci wyrosły na

Bardziej szczegółowo

aplikacja hostingowa neostrada tp

aplikacja hostingowa neostrada tp aplikacja hostingowa neostrada tp materia y informacyjne dla u ytkownika instrukcja pos ugiwania si aplikacjà hostingowà Twój świat. Cały świat. WST P Niniejszy dokument przeznaczony jest dla U ytkowników

Bardziej szczegółowo

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogiki i Administracji w Poznaniu Nr 3 2007 Grażyna Szypuła, Magdalena Rusin Bielski Szkolny Ośrodek Gimnastyki Korekcyjno-Kompensacyjnej im. R. Liszki w Bielsku-Białej

Bardziej szczegółowo

Zmiany pozycji techniki

Zmiany pozycji techniki ROZDZIAŁ 3 Zmiany pozycji techniki Jak zmieniać pozycje chorego w łóżku W celu zapewnienia choremu komfortu oraz w celu zapobieżenia odleżynom konieczne jest m.in. stosowanie zmian pozycji ciała chorego

Bardziej szczegółowo

pi kny ogród w pó godziny

pi kny ogród w pó godziny pi kny ogród w pó godziny pi kny ogród w pó godziny Warszawa 2010 Znajdź czas, żeby cieszyć się swoim ogrodem Ka dy chcia by mieç pi kny ogród, ale jednoczeênie prawie ka dy w aêciciel dzia ki uskar

Bardziej szczegółowo

Test wiedzy nt. szkodliwości palenia tytoniu Światowy Dzień bez Tytoniu

Test wiedzy nt. szkodliwości palenia tytoniu Światowy Dzień bez Tytoniu Test wiedzy nt. szkodliwości palenia tytoniu Światowy Dzień bez Tytoniu 1. Kiedy została uchwalona Ustawa o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych? a) 9 listopada 1995

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

Przewodnik dla instruktora dotyczący raka skóry. (Plany lekcyjne) POZNAJ NAJNOWSZE INFORMACJE NA TEMAT BADAŃ NAD ZDROWIEM FINANSOWANIE: AUTORZY

Przewodnik dla instruktora dotyczący raka skóry. (Plany lekcyjne) POZNAJ NAJNOWSZE INFORMACJE NA TEMAT BADAŃ NAD ZDROWIEM FINANSOWANIE: AUTORZY POZNAJ NAJNOWSZE INFORMACJE NA TEMAT BADAŃ NAD ZDROWIEM Przewodnik dla instruktora dotyczący raka skóry (Plany lekcyjne) AUTORZY FINANSOWANIE: Plan lekcyjny dla modułu 3 Rak skóry bez tajemnic I. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Implant ślimakowy wszczepiany jest w ślimak ucha wewnętrznego (przeczytaj artykuł Budowa ucha

Implant ślimakowy wszczepiany jest w ślimak ucha wewnętrznego (przeczytaj artykuł Budowa ucha Co to jest implant ślimakowy Implant ślimakowy to bardzo nowoczesne, uznane, bezpieczne i szeroko stosowane urządzenie, które pozwala dzieciom z bardzo głębokimi ubytkami słuchu odbierać (słyszeć) dźwięki.

Bardziej szczegółowo

Jak korzystać z Group Tracks w programie Cubase na przykładzie EWQLSO Platinum (Pro)

Jak korzystać z Group Tracks w programie Cubase na przykładzie EWQLSO Platinum (Pro) Jak korzystać z Group Tracks w programie Cubase na przykładzie EWQLSO Platinum (Pro) Uwaga: Ten tutorial tworzony był z programem Cubase 4 Studio, ale równie dobrze odnosi się do wcześniejszych wersji,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Czym jest głos? 11. 2. Jak powstaje głos? 29. 3. W jaki sposób przygotować się do pracy nad głosem? 77

Spis treści. 1. Czym jest głos? 11. 2. Jak powstaje głos? 29. 3. W jaki sposób przygotować się do pracy nad głosem? 77 Spis treści Dla kogo przeznaczona jest ta książka? 5 Wstęp jak korzystać z poradnika? 7 1. Czym jest głos? 11 Głos jako mieszanka tonów i szumów 12 Głos jako fala 15 Głos jako jedna z funkcji krtani 17

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Metoda LBL (ang. Layer by Layer, pol. Warstwa Po Warstwie). Jest ona metodą najprostszą.

Metoda LBL (ang. Layer by Layer, pol. Warstwa Po Warstwie). Jest ona metodą najprostszą. Metoda LBL (ang. Layer by Layer, pol. Warstwa Po Warstwie). Jest ona metodą najprostszą. Po pierwsze - notacja - trzymasz swoją kostkę w rękach? Widzisz ścianki, którymi można ruszać? Notacja to oznaczenie

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

TRENING ZDROWOTNY jest to rodzaj aktywności fizycznej podjętej z motywów zdrowotnych, mającej na celu podniesienie poziomu wydolności i sprawności

TRENING ZDROWOTNY jest to rodzaj aktywności fizycznej podjętej z motywów zdrowotnych, mającej na celu podniesienie poziomu wydolności i sprawności TRENING ZDROWOTNY jest to rodzaj aktywności fizycznej podjętej z motywów zdrowotnych, mającej na celu podniesienie poziomu wydolności i sprawności psychofizycznej oraz usprawnienie procesów życiowych własnego

Bardziej szczegółowo

Potrzeby zdrowotne i opiekuńcze ludzi starych. Kamila Mroczek

Potrzeby zdrowotne i opiekuńcze ludzi starych. Kamila Mroczek Potrzeby zdrowotne i opiekuńcze ludzi starych Kamila Mroczek Plan prezentacji 1. Definicje: stary, starzenie się, zdrowie 2. Naturalny proces starzenia a inne czynniki wpływające na stan zdrowia 3. Zdrowie

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka w zakresie udzielania pierwszej pomocy i ratownictwa

Profilaktyka w zakresie udzielania pierwszej pomocy i ratownictwa Profilaktyka w zakresie udzielania pierwszej pomocy i ratownictwa dla Miasta Duszniki Zdrój na lata 2009 2014 Opracowała: Anna Podhalicz 1 Duszniki Zdrój 2008 SPIS TREŚCI 1. Wstęp... 3 2. Podstawa prawna......

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny

Program profilaktyczny Program profilaktyczny Liceum Filmowego z Oddziałami Dwujęzycznymi przy Warszawskiej Szkole Filmowej prowadzonego przez Fundację Edukacji i Sztuki Filmowej Bogusława Lindy i Macieja Ślesickiego LATERNA

Bardziej szczegółowo

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Jak ju wspomniano, kinesiotaping mo e byç stosowany jako osobna metoda terapeutyczna, jak równie mo e stanowiç uzupe nienie innych metod fizjoterapeutycznych.

Bardziej szczegółowo

PIZZA FIESTA. CO MOŻNA ZOBACZYĆ NA KOSTCE? Składniki ( ryba, papryka, pieczarki, salami, ser)

PIZZA FIESTA. CO MOŻNA ZOBACZYĆ NA KOSTCE? Składniki ( ryba, papryka, pieczarki, salami, ser) 22705 PIZZA FIESTA Kto poradzi sobie pierwszy ze złożeniem składników na pizze? Zwycięzcą jest gracz, który jako pierwszy zapełni dwie karty pizzy. Zawartość: -4 kawałki pizzy -6 kawałków ryby -6 kawałków

Bardziej szczegółowo

Nie racjonalnych powodów dla dopuszczenia GMO w Polsce

Nie racjonalnych powodów dla dopuszczenia GMO w Polsce JANUSZ WOJCIECHOWSKI POSEŁ DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO WICEPRZEWODNICZĄCY KOMISJI ROLNICTWA I ROZWOJU WSI Tekst wystąpienia na Konferencji: "TRADYCYJNE NASIONA - NASZE DZIEDZICTWO I SKARB NARODOWY. Tradycyjne

Bardziej szczegółowo

Czym naprawdę jest picie alkoholu w czasie ciąŝ

Czym naprawdę jest picie alkoholu w czasie ciąŝ Czym naprawdę jest picie alkoholu w czasie ciąŝ ąŝy? Anna Dobrzańska Warszawa 2008 CZYM JES FAS? (Fetal Alcohol Syndrom) FAS to skutek spustoszeń,, jakie czyni alkohol przyjmowany przez cięŝ ęŝarną kobietę,,

Bardziej szczegółowo

2.Prawo zachowania masy

2.Prawo zachowania masy 2.Prawo zachowania masy Zdefiniujmy najpierw pewne podstawowe pojęcia: Układ - obszar przestrzeni o określonych granicach Ośrodek ciągły - obszar przestrzeni którego rozmiary charakterystyczne są wystarczająco

Bardziej szczegółowo

Bezp³atne badania dla kobiet w ramach programów profilaktycznych 02.05.2016.

Bezp³atne badania dla kobiet w ramach programów profilaktycznych 02.05.2016. Bezp³atne badania dla kobiet w ramach programów profilaktycznych 02.05.2016. Bezp³atne badania dla kobiet w ramach programów profilaktycznych- MAMMOGRAFIA I CYTOLOGIA Ma³opolski Oddzia³ Wojewódzki Narodowego

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Aktywność fizyczna glukometr glukometr glukometr glukometr glukometr skrocona 8 str broszura aktywnosc fizyczna.indd 1 2013-05-09 14:12:46 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

Bardziej szczegółowo

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia!

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! 8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! Wiemy jak Państwu pomóc Jesteśmy po to, aby Państwu doradzić! Czym jest zapalenie przyzębia (periodontitis)? Przyzębie to zespół tkanek otaczających ząb i utrzymujących

Bardziej szczegółowo

OBSZAR BADAŃ ROK 2000 ROK 2005 ZMIANY

OBSZAR BADAŃ ROK 2000 ROK 2005 ZMIANY Prezydent Miasta Legionowo zamówił badania dotyczące postaw młodzieży legionowskiej wobec uzależnień. Koordynatorem tego projektu jest Referat Zdrowia Publicznego i Spraw Społecznych. Badań dokonała Pracownia

Bardziej szczegółowo

Bezpieczna dzielnica - bezpieczny mieszkaniec

Bezpieczna dzielnica - bezpieczny mieszkaniec Bezpieczna dzielnica - bezpieczny mieszkaniec Program realizowany w ramach Miejskiego Programu Zapobiegania Przestępczości oraz Ochrony Bezpieczeństwa Obywateli i Porządku Publicznego. Miejski Program

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KURSU ONLINE Asertywność i poczucie własnej wartości

PROGRAM KURSU ONLINE Asertywność i poczucie własnej wartości PROGRAM KURSU ONLINE Asertywność i poczucie własnej wartości Marta Pyrchała-Zarzycka www.astrosalus.pl www.kosmetyka-fitness.pl http://www.astrosalus.com/ www.sukces-biznes.pl kursy@astrosalus.pl 506-320-330

Bardziej szczegółowo

Witajcie. Trening metapoznawczy dla osób z depresją (D-MCT) 09/15 Jelinek, Hauschildt, Moritz & Kowalski; ljelinek@uke.de

Witajcie. Trening metapoznawczy dla osób z depresją (D-MCT) 09/15 Jelinek, Hauschildt, Moritz & Kowalski; ljelinek@uke.de Witajcie Trening metapoznawczy dla osób z depresją (D-MCT) 09/15 Jelinek, Hauschildt, Moritz & Kowalski; ljelinek@uke.de D-MCT: Pozycja satelity Dzisiejszy temat Pamięć Zachowanie Depresja Postrzeganie

Bardziej szczegółowo

ABC. parkowania na kopertach

ABC. parkowania na kopertach ABC parkowania na kopertach Autor: Danuta Gorajewska Recenzenci: prof. dr hab. Kazimierz J. Zab ocki, prof. dr hab. Ryszard Borowski, Renata Rojtek (Stra Miejska) Konsultacja: dr Joanna Fràckiewicz Koordynator

Bardziej szczegółowo

Czynniki ryzyka. Wewn trzne (osobnicze) czynniki ryzyka. Dziedziczne i rodzinne predyspozycje do zachorowania

Czynniki ryzyka. Wewn trzne (osobnicze) czynniki ryzyka. Dziedziczne i rodzinne predyspozycje do zachorowania Czynniki ryzyka Przez poj cie czynnika ryzyka rozumie si wszelkiego rodzaju uwarunkowania, które w znaczàcy (potwierdzony statystycznie) sposób zwi kszajà lub zmniejszajà prawdopodobieƒstwo zachorowania

Bardziej szczegółowo

Pomoc dla twojej rodziny

Pomoc dla twojej rodziny 1 Pomoc dla twojej rodziny przewodnik po przyjaznym i oferującym wsparcie programie organizacji Home-Start www.home-start.org.uk Darmowy numer telefonu: 0800 068 63 68 2 Każdy czasami potrzebuje odrobiny

Bardziej szczegółowo

Witamy w przedszkolu

Witamy w przedszkolu Witamy w przedszkolu Wydanie: Biuro Szkolne Hafnarfjarðar 2005 Strandgötu 31 220 Hafnarfjörður tel: 555-5800 Fax: 585-5809 Adres internetowy: skolaskr@hafnarfjordur.is Zdjecia: Dzieci w przedszkolu Alfasteini

Bardziej szczegółowo

*** Przeczytaj najpierw, ponieważ to WAŻNE: ***

*** Przeczytaj najpierw, ponieważ to WAŻNE: *** *** Przeczytaj najpierw, ponieważ to WAŻNE: Niniejszy materiał możesz dowolnie wykorzystywać. Możesz rozdawać go na swoim blogu, liście adresowej, gdzie tylko chcesz za darmo lub możesz go dołączyć, jako

Bardziej szczegółowo

Regulamin szkolnego konkursu matematycznego dla uczniów klasy II i III: Mały Matematyk

Regulamin szkolnego konkursu matematycznego dla uczniów klasy II i III: Mały Matematyk Marzena Kococik Olga Kuśmierczyk Szkoła Podstawowa im. Marii Konopnickiej w Krzemieniewicach Regulamin szkolnego konkursu matematycznego dla uczniów klasy II i III: Mały Matematyk Konkursy wyzwalają aktywność

Bardziej szczegółowo

Ustawienie wózka w pojeździe komunikacji miejskiej - badania. Prawidłowe ustawienie

Ustawienie wózka w pojeździe komunikacji miejskiej - badania. Prawidłowe ustawienie Ustawienie wózka w pojeździe komunikacji miejskiej - badania Przodem do kierunku jazdy? Bokiem? Tyłem? Jak ustawić wózek, aby w razie awaryjnego hamowania dziecko było jak najbardziej bezpieczne? Na te

Bardziej szczegółowo

Automatyczne Systemy Infuzyjne

Automatyczne Systemy Infuzyjne Automatyczne Systemy Infuzyjne Wype nienie luki Nie ma potrzeby stosowania skomplikowanych i czasoch onnych udoskonaleƒ sprz tu infuzyjnego wymaganych do specjalistycznych pomp. Pompy towarzyszàce pacjentowi

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity)

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity) Dz.U.98.21.94 1998.09.01 zm. Dz.U.98.113.717 art. 5 1999.01.01 zm. Dz.U.98.106.668 art. 31 2000.01.01 zm. Dz.U.99.99.1152 art. 1 2000.04.06 zm. Dz.U.00.19.239 art. 2 2001.01.01 zm. Dz.U.00.43.489 art.

Bardziej szczegółowo

Bądź w pełni sobą. Dlaczego odbudowa nawet jednego brakującego zęba jest tak ważna.

Bądź w pełni sobą. Dlaczego odbudowa nawet jednego brakującego zęba jest tak ważna. Bądź w pełni sobą. Dlaczego odbudowa nawet jednego brakującego zęba jest tak ważna. Straciłeś ząb i nie wiesz, co teraz zrobić? A może dentysta musiał usunąć ci któryś z tylnych zębów i nie widzisz potrzeby

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Projektowana nowelizacja Kodeksu pracy ma dwa cele. Po pierwsze, zmianę w przepisach Kodeksu pracy, zmierzającą do zapewnienia pracownikom ojcom adopcyjnym dziecka możliwości skorzystania

Bardziej szczegółowo

Cena lodówki wraz z 7% podatkiem VAT wynosi 1337 zł 50 gr. Oblicz ile wynosi podatek VAT.

Cena lodówki wraz z 7% podatkiem VAT wynosi 1337 zł 50 gr. Oblicz ile wynosi podatek VAT. www.zadania.info NAJWIEKSZY INTERNETOWY ZBIÓR ZADAŃ Z MATEMATYKI ZADANIE 1 Cenę płaszcza zimowego obniżono wiosna o 15% i wówczas cena wynosiła 510 zł. Oblicz cenę płaszcza przed obniżka. ZADANIE 2 Ksiażka

Bardziej szczegółowo

Za àcznik 1. Uk adanka Prawa dziecka

Za àcznik 1. Uk adanka Prawa dziecka Za àcznik 1. Uk adanka Prawa dziecka Artyku 12. Prawo do wyra ania swoich poglàdów Artyku 13. Swoboda wypowiedzi i informacji Artyku 16. PrywatnoÊç, honor, reputacja Artyku 17. Dost p do informacji i mediów

Bardziej szczegółowo

tróżka Źródło: www.fotolia.pl

tróżka Źródło: www.fotolia.pl Ogród na tarasie Wiele bylin przeżywa właśnie pełnię swego rozkwitu, ale nie jest jeszcze za późno, aby dosadzić nowe efektowne rośliny i wzbogacić swój taras niezwykłymi aranżacjami. tróżka Źródło: www.fotolia.pl

Bardziej szczegółowo

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych by Antoni Jeżowski, 2013 W celu kalkulacji kosztów realizacji zadania (poszczególnych działań i czynności) konieczne jest przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Od redakcji. Symbolem oznaczono zadania wykraczające poza zakres materiału omówionego w podręczniku Fizyka z plusem cz. 2.

Od redakcji. Symbolem oznaczono zadania wykraczające poza zakres materiału omówionego w podręczniku Fizyka z plusem cz. 2. Od redakcji Niniejszy zbiór zadań powstał z myślą o tych wszystkich, dla których rozwiązanie zadania z fizyki nie polega wyłącznie na mechanicznym przekształceniu wzorów i podstawieniu do nich danych.

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

Regulamin Egzaminów i Zawodów Psów Towarzyszących 1,2,3 stopnia 2010 (po korekcie 20.10)

Regulamin Egzaminów i Zawodów Psów Towarzyszących 1,2,3 stopnia 2010 (po korekcie 20.10) Regulamin Egzaminów i Zawodów Psów Towarzyszących 1,2,3 stopnia 2010 (po korekcie 20.10) Informacje wstępne: Niniejszy regulamin przyjęty został w dniu 5.06.2009 r. przez Zarząd Główny do stosowania w

Bardziej szczegółowo

MAKSYMALNA WYDAJNOŚĆ MŁOTY HYDRAULICZNE TYPU TXH

MAKSYMALNA WYDAJNOŚĆ MŁOTY HYDRAULICZNE TYPU TXH MAKSYMALNA WYDAJNOŚĆ MŁOTY HYDRAULICZNE TYPU TXH MŁOTY HYDRAULICZNE TYPU TXH SKONCENTROWANA MOC Solidność i precyzja Wysokowydajne młoty hydrauliczne Terex, poszerzające wszechstronność koparko-ładowarek,

Bardziej szczegółowo

Program Google AdSense w Smaker.pl

Program Google AdSense w Smaker.pl Smaker.pl Program Google AdSense w Smaker.pl Pytania i odpowiedzi dotyczące programu Google AdSense Spis treści Czym jest AdSense... 2 Zasady działania AdSense?... 2 Jak AdSense działa w Smakerze?... 3

Bardziej szczegółowo

Europejski Dzień e-aktywności Obywatelskiej

Europejski Dzień e-aktywności Obywatelskiej Europejski Dzień e-aktywności Obywatelskiej Przekaż swoją opinię Unii Europejskiej! Projekt dofinansowany w ramach programu Europa dla Obywateli Unii Europejskiej POWITANIE Dlaczego dobrze, że tu jestem?

Bardziej szczegółowo

DANE MAKROEKONOMICZNE (TraderTeam.pl: Rafa Jaworski, Marek Matuszek) Lekcja V

DANE MAKROEKONOMICZNE (TraderTeam.pl: Rafa Jaworski, Marek Matuszek) Lekcja V DANE MAKROEKONOMICZNE (TraderTeam.pl: Rafa Jaworski, Marek Matuszek) Lekcja V Inflacja (CPI, PPI) Wszelkie prawa zastrze one. Kopiowanie i rozpowszechnianie ca ci lub fragmentu niniejszej publikacji w

Bardziej szczegółowo