Idea parku miejskiego po 1982 roku

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Idea parku miejskiego po 1982 roku"

Transkrypt

1 Politechnika Wrocławska Wydział Architektury Idea parku miejskiego po 1982 roku The idea of urban park after 1982 Kamil Bernacki Praca doktorska wykonana pod kierunkiem dr hab. inż. arch. Aliny Drapelli Hermansdorfer Politechnika Wrocławska, Wydział Architektury Zakład Kształtowania Środowiska Wrocław 2009

2 Oświadczenie promotora pracy Oświadczam, że niniejsza praca została przygotowana pod moim kierunkiem i stwierdzam, że spełnia ona warunki do przedstawienia jej w postępowaniu o nadanie tytułu. Data:... Podpis promotora pracy... Oświadczenie autora pracy Świadom odpowiedzialności prawnej oświadczam, że niniejsza praca doktorska została napisana przeze mnie samodzielnie i nie zawiera treści uzyskanych w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami. Oświadczam również, że przedstawiona praca nie była wcześniej przedmiotem procedur związanych z uzyskaniem tytułu zawodowego w wyższej uczelni. Oświadczam ponadto, że niniejsza wersja jest identyczna z załączoną wersją elektroniczną. Data:... Podpis autora pracy...

3 Spis treści 1. WPROWADZENIE Przyczyny podjęcia tematu Przedmiot i zakres badań Teza i cel pracy Metoda badań Stan badań Układ pracy PARK MIEJSKI - NARODZINY I ROZWÓJ IDEI Niepubliczne korzenie publicznego parku Park jako miejski ogród Zdobycze socjalne i park standaryzowany Podsumowanie NOWE WYZWANIA DLA PARKU MIEJSKIEGO Światopogląd postmodernistyczny w postmodernistycznym społeczeństwie Kontekst przestrzenny i jego wyzwania Kontekst społeczny i jego wyzwania Ekologia krajobrazu, zrównoważony rozwój Nowa estetyka impulsy ze strony architektury Podsumowanie MIĘDZY POTRZEBĄ A EKSPERYMENTEM Nowe funkcje parku Park a bezpieczeństwo Park jako galeria sztuki Park jako scena wydarzeń kulturalnych Park jako element kompleksowych programów rewitalizacji Park jako element wizerunku miasta Podsumowanie EKSPERYMENTY ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU Nowa koncepcja przyrody Park w miejskiej sieci powiązań przyrodniczych Park jako narzędzie kompensacji przyrodniczej Czwarta natura przyroda reimplantowana i ekosystemy para-naturalne Recykling krajobrazu Park i społeczeństwo. Partycypacja społeczna Podsumowanie NOWA ESTETYKA Kompozycja planu Plan warstwowy Symboliczny kod kompozycji Dekonstrukcja zrównoważona Kompozycja rzeźbiarska, kompozycja malarska i inne typy planów Adekwatność skali Prymat dekonstrukcji Instalacje czasowe Landmark, leitmotiv i fenomen folie Elementarz nowoczesnego landscapingu Nowe tworzywo

4 6.6. Oblicza ruchu Zatarte granice przestrzeni Podsumowanie KRYTERIA PORÓWNAWCZE I NURTY IDEOWO-PRZESTRZENNE Wzrost liczby parków Kryterium skali Kryterium lokalizacji Koszty i strategia inwestycji Dominujące tendencje ideowe i estetyczne Typologie przyjmowane w literaturze Nurty PARK W WARUNKACH POLSKICH WNIOSKI KOŃCOWE Park współczesny: differentia specifica Perspektywy rozwoju. Szanse i zagrożenia BIBLIOGRAFIA Akty prawne Bibliografia polskojęzyczna Bibliografia obcojęzyczna Źródła internetowe SPIS ILUSTRACJI SPIS TABEL STRESZCZENIE W JĘZYKU POLSKIM SUMMARY IN ENGLISH ANEKSY: ANEKS 1. KATALOG ZAŁOŻEŃ PARKOWYCH. ANEKS 2. BAZA DANYCH. -4 -

5 1. Wprowadzenie -5 -

6 W roku 1982 ogłoszono konkurs na park w paryskiej dzielnicy La Villette. Zarówno przedstawione wymogi programu funkcjonalnego, jak i przedłożona uczestnikom idea przewodnia odbiegały bardzo od tego, co przyjęto dotąd określać mianem parku miejskiego. Park La Villette miał się stać parkiem wyjątkowym parkiem XXI wieku. Od tamtego czasu upłynęło ponad 20 lat okres odpowiadający jednemu pokoleniu. Cała generacja architektów krajobrazu, która wychowała się i tworzyła na przełomie tysiącleci, poszukiwała wciąż odpowiedzi na podobnie sformułowane pytania, często celowo lub mimowolnie odwołując się do dzieła Bernarda Tschumi. Cała generacja użytkowników weryfikowała w praktyce idee projektantów. Proces ten wcale nie jest zamknięty. Wiek XXI dopiero się rozpoczął. Praca niniejsza prezentuje szereg przykładów europejskich parków miejskich z ostatnich dwóch dekad. Zawiera zbiór tzw. dobrych praktyk, a zarazem sygnalizuje słabe strony współczesnych rozwiązań. Omawia zjawiska bieżące, jak kształtowanie się stylu, jego wariacje i metamorfozy. Nie pretenduje przy tym do roli arbitralnej diagnozy, bowiem teraźniejszość dostarcza coraz to nowych powodów do weryfikacji poglądów. Zakłada jednak tezę, że park XXI wieku jest integralnym i niezbędnym elementem nowoczesnej metropolii, wykraczającym w swoim programie funkcjonalnym i rozwiązaniach formalnych poza dotychczasowe ramy pojęcia parku. W prezentowanym okresie ranga terenów zieleni wzrosła niebagatelnie w stosunku do okresów minionych. Współczesny park pojawia się nie na marginesie, a w centrum myślenia o przekształceniach struktur zurbanizowanych. Szczególnie w miastach cierpiących na poważny deficyt przestrzeni publicznej, dążenie do poprawy warunków bytowych skłania lokalne społeczności do koncentracji sił i środków na rozbudowie systemu zieleni. Park wyrasta w miejscu nieużytku, likwidowanego zakładu przemysłowego, jednostki wojskowej, przeniesionego pod ziemię węzła komunikacyjnego. Przekracza utarte granice pojęcia: włącza w swój program rozmaite funkcje publiczne i komercyjne, sięga po zestaw środków formalnych charakterystycznych dla miasta i przenika do świata architektury. Przestaje być zieloną wyspą na betonowym morzu staje się tak samo oczywistą częścią krajobrazu, jak wieżowiec czy centrum handlowe. Łagodzi miejski stres, ale już nie stroni od zgiełku. Zaprasza do dialogu, współuczestniczy w dynamicznym procesie przemiany mentalności społecznej. Buduje nowe tło dla kultury, sztuki, edukacji, aktywności społecznej, rozrywki. Wychodzi naprzeciw wyzwaniom współczesności. Jest postmodernistycznie swobodny, ale społecznie i ekologicznie odpowiedzialny. Eksperymentuje. Tak rozbudowany wizerunek parku stał się już europejską rzeczywistością. W największym stopniu dotyczy to krajów rozwiniętych, których gospodarka rozpędzona na fali epoki przemysłowej, teraz osiągnąwszy stabilny poziom dobrobytu zwalnia i szuka lekarstwa na rany zadane przyrodzie i społeczeństwu. Nowa wizja parku z pewnym trudem przenika do świadomości społeczeństw uboższych, w tym młodszych członków Unii Europejskiej, takich jak Polska, dla których wciąż bardziej nagląca jest potrzeba ekspansji ekonomicznej, niż troska o jakość środowiska. Praca ta ma więc na celu usystematyzowanie i popularyzację wiedzy o współczesnym parku miejskim, o jego zaletach i wadach, o jego typach i możliwościach adaptacji do warunków polskich. Ryc. 1. (na poprzedniej stronie) Paryż: Parc Belleville. Fot.: autor. -6 -

7 1.1. Przyczyny podjęcia tematu. Rosnące zainteresowanie zagadnieniem współczesnych parków miejskich związane ze wzrostem liczby nowych założeń było podstawową przyczyną podjęcia tego tematu. Park miejski, w epoce modernizmu traktowany podrzędnie, niemal wyłącznie w kategoriach funkcjonalistycznych, obecnie staje się coraz częściej kluczowym elementem nowych założeń urbanistycznych i programów rewaloryzacji. Liczba parków miejskich, zwłaszcza w krajach Europy Zachodniej, rośnie z każdym rokiem. Inwestycje te są coraz śmielsze, ich zakres poszerza się, a nakłady finansowe rosną. Nowoczesny park miejski staje się niezbędnym elementem wizerunku każdej prężnie rozwijającej się metropolii. Drugą przesłankę stanowiła poważna luka w literaturze fachowej, bowiem w momencie podjęcia tematu piśmiennictwo go dotyczące było nad wyraz skromne. Ponadto większość prac ograniczała się do opisów przypadków, definiując ich indywidualny charakter, ale z reguły unikając szerszej analizy nowych tendencji, czy jakichkolwiek prób klasyfikacji 1. Mimo iż w ostatnich kilku latach popularność tematu w środowisku naukowym rośnie, nadal brak kompleksowych opracowań wykraczających poza porównanie jednostkowych przypadków, czy koncentrację na pojedynczych cechach nowoczesnych rozwiązań publicznych przestrzeni miejskich. W istniejących opracowaniach brakuje informacji o charakterze praktycznym. Luka ta pozostaje szczególnie dotkliwa w literaturze polskojęzycznej. Nie bez znaczenia były też osobiste zainteresowania oraz doświadczenia zawodowe autora, które pozostają w stałym związku z tematem parku miejskiego przez cały okres uprawiania zawodu architekta. Począwszy od udziału w projektach Parku Milenijnego oraz rehabilitacji Wielkiej Wyspy we Wrocławiu, prowadzonych przez pracowników Zakładu Kształtowania Środowiska na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej, poprzez praktykę w biurze Arriola&Fiol Architectes w Barcelonie (przede wszystkim projekt Parc Central de Nou Barris), po współpracę z biurami belgijskimi (Cooparch oraz L Atelier, Bruksela), park miejski pozostaje elementem osiowym w projektowanych założeniach urbanistycznych, jak i ważnym kontekstem dla obiektów architektonicznych (por Metoda badań.) Współpraca w tak różnych zespołach w pełni potwierdziła konsekwentne zacieranie granic pomiędzy praktykami architekta i architekta krajobrazu oraz urbanisty. Badania prowadzone przez autora służyły nieocenioną pomocą we własnej pracy projektowej, natomiast doświadczenia praktyczne pozwoliły spojrzeć w sposób bardziej kompleksowy na problematykę poruszaną w niniejszej pracy Przedmiot i zakres badań Przedmiot badań. Przedmiotem badań jest współczesna idea parku miejskiego, analizowana poprzez zespół cech składających się na koncepcję programowo-przestrzenną oraz estetykę współczesnego założenia parkowego, położonego w obszarze zurbanizowanym, w szczególności zaś metropolitarnym, stanowiącym najbardziej typowe środowisko życia współczesnego człowieka 2 i źródło nowych trendów, zarówno w kulturze wysokiej jak i w popularnej Ramy czasowe i przestrzenne przyjęte w doborze badanych założeń zieleni miejskiej. Trudny do ogarnięcia zakres tematyki niniejszego opracowania spowodował konieczność wprowadzenia pewnych uściśleń dla doboru badanych założeń parkowych. Na wstępie przyjęto zatem następujące kryteria: ramy czasowe: ograniczone do okresu po 1982 roku, czyli po ogłoszeniu konkursu na *Parc de La Villette, uznawanego za przełomową realizację architektury krajobrazu 1 Wyjątki: por Typologie przyjmowane w literaturze. 2 Por. s

8 (CORTESI 2000, DRAPELLA-HERMANSDORFER , 2006, LIMIDO, DE MARCO 2004). ramy przestrzenne: w praktyce ograniczone do obszaru Unii Europejskiej, w szczególności zaś Europy Zachodniej 3. Pojęcie parku miejskiego, mimo z pozoru jednoznacznego odbioru w języku potocznym, posiada jednak pewien margines nieścisłości, szczególnie jeśli chodzi o proste odróżnienie go od publicznego ogrodu miejskiego albo placu miejskiego z dużym udziałem zieleni z jednej strony, z drugiej zaś od dzikich terenów zieleni (lasy miejskie, parki krajobrazowe). W niniejszej pracy za warunki konieczne dla zaklasyfikowania przykładu jako parku miejskiego przyjęto: ogólną dostępność terenu zieleni 4, powierzchnię nie mniejszą niż 1,2 ha 5 ; lokalizację w obrębie miasta lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie i w jednoznacznym funkcjonalnym z nim powiązaniu 6. W niniejszej pracy przykłady założeń z innych części świata zostały przytoczone wyłącznie dla zasygnalizowania wpływu idei europejskich na architekturę światową, lub przypadków, w których zachodzi odwrotna relacja. Za pole badań obrano Europę z racji jej znaczącej roli w kształtowaniu nowych trendów. Nie bez znaczenia pozostaje też szczególny wpływ krajów Europy Zachodniej na polski światopogląd. Rodzi to przypuszczenie, że wypracowane na tamtym gruncie przykłady dobrych praktyk, znajdą wkrótce odbicie również w działaniach naszych władz miejskich. Niezależnie od tego, czy polska rzeczywistość doprowadzi ostatecznie do wytworzenia oryginalnych wzorców lokalnych, czy zostanie zdominowana przez wzorce zachodnie, niezbędna jest znajomość obecnej sytuacji w tej materii Teza i cel pracy Teza główna. Współczesne realizacje parków miejskich odbiegają wyraźnie od modelu tradycyjnego. Decydujące o tym względy mają naturę tak funkcjonalną, jak i estetyczną, co zarazem przekłada się na płaszczyznę ideową. Informacje na temat realizacji współczesnych, ich interpretacja oraz przeprowadzone badania statystyczne mają na celu dostarczenie dowodów na potwierdzenie tezy, iż: idea parku XXI wieku wykracza poza tradycyjne ramy parku miejskiego Tezy pomocnicze: Do specyficznych cech parku XXI wieku należą: wprowadzanie szerokiego spektrum nowych funkcji, aż do zatarcia granic między parkiem a jego otoczeniem; wdrażanie zasad zrównoważonego rozwoju, a w tym recykling terenów (poprzemysłowych, powojskowych itp.), towarzyszący mu powrót do koncepcji 3 Por. Tab Wliczając ogrody firm i instytucji o nieograniczonym (nielimitowanym i bezpłatnym) dostępie. 5 Institut Municipal de Parcs i Jardins de Barcelona powierzchnię ok. 1,2 ha, odpowiadającą jednemu typowemu kwartałowi zabudowy w centrum Barcelony, przyjmuje za wartość graniczną pozwalającą rozróżnić parki od ogrodów miejskich. W pracy uwzględniono jedynie 2 przykłady o mniejszej powierzchni: Jubilee Park w Londynie (1 ha) i MFO-Park (0,85 ha) w Zurychu, jako stanowiące element szerszego, rozproszonego systemu zieleni. 6 Wyjątek stanowią nieliczne wystawy ogrodowe, położone na terenach gmin nie posiadających praw miejskich. Historyczny kontekst i tradycyjne znaczenie pojęcia parku, parku miejskiego oraz parku publicznego omówiono w rozdziale 2. Park miejski - narodziny i rozwój idei. -8 -

9 dzikiej, nie pielęgnowanej przyrody i wzrost roli parku w przekształceniach miejskich; estetyka postmodernizmu w kształtowaniu kompozycji planu i formy detalu, architektoniczny charakter parku oraz silna interakcja na płaszczyźnie architektura krajobrazu sztuka współczesna Cele pracy. Celem pracy jest sprecyzowanie i usystematyzowanie cech decydujących o istocie współczesnego parku miejskiego, przez co potwierdzona zostanie główna teza pracy. Punkt wyjścia dla dalszych rozważań stanowi stworzenie bazy dobrych praktyk w obliczu wyzwań zrównoważonego rozwoju. Praca ma służyć również popularyzacji dorobku europejskiego na gruncie polskim, a co za tym idzie inspirować oryginalne rozwiązania projektowe na gruncie rodzimym Metoda badań. Przyjęto metodę badania źródeł pisanych w połączeniu z metodą obserwacyjną uzupełnioną doświadczeniami z praktyki projektowej. W analizie danych przyjęto metodę statystyczną dla danych obiektywnych i porównawczą dla danych subiektywnych. Ocenie posłużyła metoda heurystyczna. W pierwszej kolejności ( ) zostały wykonane badania pilotażowe źródeł bibliograficznych, w szczególności publikacji przekrojowych, opisujących większą liczbę założeń parkowych (CERAMI 1996, CORTESI 2000, GUCCIONE 2001, MEUSER i in. 2001), czasopism fachowych jak Topos, oraz materiałów internetowych jak: TURNER online: The Gardenvisit.com Guide. Na ich podstawie powstała wyjściowa baza danych o parkach miejskich, która z kolei pozwoliła sprecyzować przedmiot i zakres badań. W tym samym okresie autor rozpoczął współpracę przy projekcie pokonkursowym Parku Milenijnego we Wrocławiu oraz przy projekcie badawczo-rozwojowym dotyczącym Wielkiej Wyspy we Wrocławiu, prowadzonych przez pracowników macierzystej placówki dydaktycznej (Paweł Ogielski, Alina Drapella-Hermansdorfer). Pierwszy z nich dał sposobność praktycznej konfrontacji teorii z praktyką projektowania parków, drugi pozwolił zgłębić zasady wdrażania idei zrównoważonego rozwoju w środowisku miejskim. Drugi etap badań ( ) miał charakter wielowątkowy. W kontynuacji badań bibliograficznych i ikonograficznych, poza ciągłym poszerzaniem i uszczegóławianiem bazy danych, skupiono się z jednej strony na analizie publikacji ukazujących autorski punkt widzenia projektantów (np. Modern Park Design ARRIOLA 1993, HØYER 1993, LATZ 1993; artykuły autorów w czasopismach, strony internetowe biur projektowych) z drugiej natomiast bardziej krytyczną optykę środowiska naukowego (np. DRAPELLA- HERMANSDORFER i kolejne, STOLAREK 1998, później również KĘPKOWICZ 2007 w red., ZACHARIASZ 2006). Dwa odrębne wątki poszukiwań bibliograficznych stanowiły też analiza tła historycznego parku miejskiego (BOGDANOWSKI 2000, KWAŚNIEWSKI 2005, MAJDECKI 1978, STĘPNIEWSKA 1988, 1993) oraz badania na temat idei zrównoważonego rozwoju i systemów zieleni (CHMIELEWSKI 1988, 1990, 2001, DRAPELLA-HERMANSDORFER 2003, FORMAN i GORDON 1986, FORMAN 1995, akty prawne). Również działalność dydaktyczna prowadzona przez autora na Politechnice Wrocławskiej zajęcia projektowe dla studentów Wydziału Architektury w ramach przedmiotu Kształtowanie Obszarów Wielofunkcyjnych i Aktywności Gospodarczej (pod kierunkiem dr Bogusława Wojtyszyna) oraz seria wykładów na temat parków miejskich przygotowana dla Podyplomowego Studium Architektury Krajobrazu) pozostawały w ścisłym związku teoretycznym i praktycznym z zagadnieniami niniejszej dysertacji. -9 -

10 Wystąpienie z odczytem Urban Park since Postmodern composition vs. sustainable development w ramach konferencji międzynarodowej III Congrès Internacional ARQUITECTURA L arquitectura de la in-diferència, zorganizowanej przez Escuela Técnica Superior de Arquitectura de Barcelona w czerwcu 2004 roku, stanowiło podsumowanie ówczesnych badań teoretycznych. Etap trzeci ( , uzupełnienia materiału fotograficznego 2007) podporządkowany był przede wszystkim badaniom empirycznym. Podczas pobytu w Barcelonie (2004/2005) i Brukseli (do końca 2005) oraz w trakcie wizyt w szeregu miast europejskich (2004: Girona, Kordoba, Granada, 2005: Sewilla, Walencja, Berlin, Gandawa, Antwerpia, Lille, 2006: Rotterdam, Amsterdam, Paryż, Warszawa, 2007: Lizbona, Madryt), wykonywałem badania terenowe i dokumentację fotograficzną ok. 60 założeń parkowych współczesnych, oraz, dla zachowania właściwej perspektywy, również historycznych. Dokumentacja fotograficzna posłużyła też jako materiał ewidencyjny oraz do zobrazowania sygnalizowanych w tekście aspektów współczesnego parku miejskiego. Równoległa do prowadzonych badań własna praktyka autora w zawodzie architekta, począwszy od współpracy przy projekcie *Parku Milenijnego, ukierunkowana została w znacznym stopniu na eksperymenty praktyczne związane z planowaniem i architekturą miejskich terenów zieleni. Pracując w latach 2004/2005 dla Arriola&Fiol Architectes w Barcelonie brałem udział w IV fazie projektu *Parc Central de Nou Barris (Barcelona) oraz w szeregu projektów krajobrazowo-architektonicznych przebudowy istotnych arterii komunikacyjnych: Gran Via w Barcelonie, Calle Serrano w Madrycie (3. miejsce w konkursie), Avenida de Catalunya & Avenida del Mestre Muntaner w Igualadzie (1. miejsce w konkursie), czy bulwaru nadmorskiego Paseo de la Ribera w Sitges. Wątek ten kontynuuję współpracując z biurami belgijskimi (L Atelier, 2006/2007 projekt Port Lixus w Maroko z elementami miasta-ogrodu; Cooparch, 2007 koncepcje rozwoju strategicznych rejonów miast Mons i Charleroi, uwzględniające duży udział parków miejskich). Wdrażanie w praktyce postulatów przedstawionych w niniejszej pracy daje bardzo ciekawe rezultaty, pozwala też sprawdzić rzeczywistą przydatność określonych założeń, przy czym wymogi użyteczności uwidaczniają słabe punkty popularnych rozwiązań. Refleksję na ten temat zawarte zostały we wnioskach końcowych pracy (9.2. Perspektywy rozwoju. Szanse i zagrożenia.) Również praktyka zawodowa, szczególnie doświadczenia na krajowym gruncie, w ramach projektu Parku Milenijnego we Wrocławiu, skłoniły autora do przeprowadzenia statystycznych badań porównawczych nowych parków w kategoriach takich jak skala i koszty budowy (7. Kryteria porównawcze), które to dane stanowią praktyczną podstawę dla planowania podobnych inwestycji w Polsce. W oparciu o dane z badań bibliograficznych, teoretycznych, empirycznych i statystycznych, z uwzględnieniem wpływu doświadczeń projektowych i dydaktycznych, powstała ostateczna wersja bazy danych o europejskich parkach miejskich (ok. 400 przykładów, Aneks 2.), oraz katalog założeń parkowych przedstawiający 24 przykłady dobrane w taki sposób, aby dawały możliwie pełny wgląd w różnorodność europejskich parków miejskich (Aneks 1.) 7 7 Pojawiający się w tekście przed nazwą parku symbol gwiazdki «*» oznacza iż dany park został ujęty w katalogu, gdzie znaleźć można krótki opis i dokumentację fotograficzną szerzej obrazujące jego specyfikę

11 Ryc. 2. Schemat metodologii badań. Oprac.: autor. Oprac.graf.: Joanna Mielczarek

12 Przeprowadzone badania dały możliwość wyprowadzenia wywodu na temat charakterystyki współczesnego parku miejskiego (rozdziały 3-7), oraz statystycznej analizy kryteriów obiektywnych (rozdział 7), uzupełnionych o wprowadzający rozdział historyczny (rozdział 2) i podsumowanych wnioskami (rozdział 9). W ten sposób w powiązaniu z bazą danych i katalogiem opracowano końcową redakcję tekstu pracy doktorskiej, w ramach której zrealizowano ustalony na wstępie cel, jakim jest sprecyzowanie i usystematyzowanie cech decydujących o istocie współczesnego parku miejskiego. Jednym z pierwotnych zamierzeń autora było opracowanie typologii współczesnych realizacji parków miejskich. Udało się wyróżnić kilka cech obiektywnych, natomiast pozostałe okazały się nadmiernie subiektywne ze względu na charakterystyczne dla postmodernizmu zacieranie się granic funkcjonalnych, formalnych i pojęciowych w ramach jednostkowych realizacji. W związku z tym ograniczono się do wyznaczenia kilku nurtów które mają znaczenie orientacyjne, ale nie pretendują do miana typologii (rozdział 8). Potwierdza to fakt, iż park miejski jest dziś wyjątkowo trudny do jednoznacznego scharakteryzowania Stan badań. Literatura związana bezpośrednio z parkiem, a w szczególności będąca prezentacją badań nad istotą współczesnej idei parku miejskiego, jest wyjątkowo skromna. Większość opracowań ogranicza się do analizy realizacji jednostkowych (artykuły konferencyjne, Topos), bądź stanowi antologię tego typu artykułów, opatrzoną bardzo oszczędnym komentarzem, bez prób bezpośredniego porównania, jakiejkolwiek statystyki czy typologizacji (CERAMI 1996, CORTESI 2000, GUCCIONE 2001, MADER 1999 WEILACHER 1996, 2005). Pomocne są opracowania dające obraz specyfiki współczesnych parków w oparciu o realizacje z ograniczonego obszaru: na temat Paryża BIESKE-MATEJAK 2002, 2003, 2005, zbiorcze publikacje Kształtowanie krajobrazu: idee, strategie, realizacje. pod redakcją Aliny Drapelli-Hermansdorfer na temat niektórych realizacji niemieckich, w tym Berlina (2004), oraz Londynu (2005); z opracowań obcojęzycznych zaś MEUSER i in o parkach niemieckich, Pewną pomocą do badań statystycznych służą katalogi Europejskiego Biennale Architektury Krajobrazu z Barcelony (Jardins insurgents , Refer paisatges , a także strona internetowa Urban Public Space on-line), które niestety zawieraja różne błędy. Z opracowań podejmujących próby bardziej wnikliwej analizy specyfiki współczesnego parku miejskiego na gruncie ogólnoeuropejskim wymienić należy: Zieleń jako współczesny czynnik miastotwórczy ze szczególnym uwzględnieniem roli parków publicznych (ZACHARIASZ 2006), Fare parchi urbani. Etiche ed estetiche del projetto contemporaneo in Europa (LAMBERTINI 2006) L acqua nel paesaggio urbano: letture esplorazioni ricerche scenari (FERRARI 2005), Construire par temi i paesaggi? Esiti spaziali della semantica nei parchi tematici europei (DALL ARA 2004) Park Milenijny we Wrocławiu. Strategia Zarządzania Zasobami Krajobrazu (DRAPELLA-HERMANSDORFER ) Współczesny park jako element zagospodarowania przestrzeni publicznej w mieście (STOLAREK 1998), Arykuły: Współczesny park miejski w Europie (DRAPELLA-HERMANSDORFER 2006), Współczesny park miejski w Europie (WOLSKI 2006), Park miejski jako ważny element przestrzeni publicznych współczesnego miasta (ZACHARIASZ 2006), De la constitution d un modèle européen de parc urbain: une analyse des interactions entre formes physiques et contexte socioculturel (LIMIDO, DE MARCO 2004),

13 Zmiany w tendencjach projektowych pod koniec XX wieku. Parki Miejskie (DRAPELLA-HERMANSDORFER 2002), Bilans na koniec wieku (DRAPELLA-HERMANSDORFER ), Autorzy większości z wymienionych opracowań zgadzają się zarówno co do nowatorskiego charakteru współczesnego parku miejskiego w stosunku do modelu tradycyjnego, jak i w kwestii przełomowego charakteru projektu paryskiego *Parc de La Villette. Za słusznością obrania *Parc de La Villette za cezurę stylową opowiadają się również BALJON 1992, 1997, BIESKE-MATEJAK 2002, 2003, 2005, CORTESI 2000 i LAMBERT Bieske-Matejak wprowadziła określenie nowa krajobrazowość dla nowych parków paryskich. Pozycję konserwatywną zajmuje WOLSKI Opierając się na fakcie, iż *Parc de La Villette jest dziś negatywnie oceniany przez mieszkańców Paryża, sugeruje iż zaniedbanie tradycyjnej, rekreacyjnej roli parku sprowadza tę realizację do rangi nieudanego eksperymentu, a właściwy kierunek wytycza nurt konserwatywny, kojarzący się z szerokimi przestrzeniami Lasku Bulońskiego. Wolski neguje również sam fakt istnienia nowego stylu, twierdząc że mamy do czynienia z nieprzerwaną kontynuacją tendencji typowych już dla XIX i początku XX wieku. Pewne analogie do tego poglądu dostrzec można w idei swojskości promowanej przez Krystynę Pawłowską (PAWŁOWSKA 1998), co pośrednio potwierdzać mogą nieliczne realizacje z ostatnich lat utrzymane w nurcie tradycjonalistycznym (RIO i in. 2006, Parco Nord Milano on-line). W literaturze europejskiej postawa WOLSKIEGO wobec *Parc de La Villette znajduje poparcie na poziomie krytyki zaniedbań kontekstu społecznego (LIMIDO, DE MARCO 2004) i negowania roli tej realizacji jako modelowego rozwiązania dla parku XXI wieku (CORTESI 2000, również LIMIDO, DE MARCO 2004 poszukują modeli alternatywnych). Natomiast niezależnie od tej krytyki, nie jest podważana jego rola prekursorska i katalizująca dla dalszej popularyzacji nowej idei parku (CORTESI 2000, LIMIDO, DE MARCO 2004). Zagadnienie rozdzielności modelu parku współczesnego i tradycyjnego jest ściśle związane z próbami typologizacji bądź typologicznego przyporządkowania projektów z ostatnich lat nurtom uprzednio zdefiniowanym. Specyfika dzisiejszego parku, mimo że uznawana za odmienną, wymyka się jednoznacznemu zdefiniowaniu. Stąd obok opinii wyraźnie oddzielających nowe tendencje cezurą roku 1982 (DRAPELLA- HERMANSDORFER 2006), mamy do czynienia z sugestiami nowych wariacji w ramach ciągłości określonych nurtów (np. naturalistycznego, modernistycznego i eklektycznego, ZACHARIASZ 2006), sztywnego przyporządkowania stylów krajobrazowych stylom architektonicznym (postmodernizm, wernakularyzm i regionalizm, dekonstruktywizm, DĄBROWSKA-BUDZIŁO 2002), bądź prób definicji nowych pojęć (post-postmodernizm, TURNER 1996). BIESKE-MATEJAK 2002 określa co prawda 6 typów rozwiązań w projektach parków, jednak zostały one wyprowadzone nie w oparciu o szerszy przegląd realizacji, lecz o projekty konkursowe 3 parków paryskich. Problematyce typologicznej poświęcono rozdział 8. niniejszego opracowania. Poza kwestią odrębności stylistycznej i typologii, sygnalizuje się w odniesieniu do współczesnego parku szereg cech charakterystycznych, niemniej każdorazowo odnosząc się do innego materiału ewidencyjnego. Duży wpływ na indywidualną wizję parku XXI wieku mają uwarunkowania lokalne stąd sygnalizowane różnice między modelem niemieckim i francuskim (DRAPELLA-HERMANSDORFER 2006), północnym / nordyckim i południowym / śródziemnomorskim (ARRIOLA 1993, LIMIDO, DE MARCO 2004). Rozróżnienia te nie są jednak w literaturze zbyt częste, a zarazem pojawia się sugestia narodzin uniwersalnego, europejskiego modelu parku (LIMIDO, DE MARCO 2004) Poniżej wymieniono najpowszechniejsze rodzaje publikacji w których można znaleźć informacje dotyczące współczesnych parków miejskich. Kolejność odzwierciedla dostępność tych źródeł

14 Artykuły w czasopismach specjalistycznych (np. Topos). Monografie pojedynczych projektów i realizacji (np. monografia na temat La Villette ORLANDINI 1999). Analizy naukowe kompozycji projektów parków (np. poświęcone projektom konkursowym na *Parc de la Villette Designing Parks L. Baljona BALJON 1992). Monografie nt. interwencji urbanistycznych (np. Barcelona olímpica la ciudad renovada. La gran transformación urbana de Barcelona, 1992). Monografie parków współczesnych przeglądy wybranych realizacji (np. GUCCIONE 2001, CORTESI 2000) Literatura ogólna nt. architektury krajobrazu (np. Modern Landscape Architecture: A Critical Reviev. TREIB 1994) Oficjalne publikacje miejskich zarządów zieleni (np. Pla dels espais verds de Barcelona, 1995). Publikacje internetowe (np. The Gardenvisit.com Guide Toma Turnera) Katalogi wystaw (np. Ogród. Forma Symbol Marzenie GASIDŁO 1998). Przewodniki i katalogi architektury (Atlas de la arquitectura actual CERVER 2000) Stan badań w Polsce. Dotychczas nie ukazała się żadna większa publikacja w języku polskim i polskiego autora, która by szerzej poruszała zagadnienie koncepcji funkcjonalno-przestrzennej i estetyki współczesnego parku. Najpełniejsze opracowania naukowe tego tematu analizują specyfikę parku w kontekście lokalnym (BIESKE-MATEJAK 2002, 2003, 2005, DRAPELLA- HERMANSDORFER red. 2004, 2005), bądź skupiają się na szeroko rozumianym systemie zieleni miejskiej, propagując mechanizmy zrównoważonego rozwoju, do parków odnosząc się jedynie jako do elementów tego systemu, jak w Kształtowanie systemu przyrodniczego miasta B. Szulczewskiej i J. Kaftan (SZULCZEWSKA, KAFTAN 1996) czy w Zieleń jako współczesny czynnik miastotwórczy ze szczególnym uwzględnieniem roli parków publicznych A. Zachariasz (ZACHARIASZ 2006) Powstała jedna praca doktorska rozpatrująca teoretyczne podstawy projektowania parków we współczesnym mieście: Współczesny park jako element zagospodarowania przestrzeni publicznej w mieście K.J. Stolarek (STOLAREK 1998). Stolarek tworząc swoją klasyfikację skupia się jednak wyłącznie na roli parków w dwóch systemach: terenów otwartych i przestrzeni publicznych, co ponownie zawęża obszar badań wyłącznie do kontekstu urbanistyczno-ekologicznego. Bliska niektórym tezom przedstawionym w niniejszym opracowaniu praca A. Kępkowicz, Przenikanie się form ogrodowych i architektonicznych w kształtowaniu krajobrazu miast (KĘPKOWICZ 2007 w red.), zawęża kontekst do motywu przenikania i zatarcia granic między architekturą i architekturą krajobrazu, specyfikę parku pomijając. Nadmienione prace operują stosunkowo wąskim materiałem źródłowym. Niewielka ilość przykładowych realizacji wziętych pod uwagę nie daje pewności co do uniwersalności wyprowadzonych wniosków. Katalogowe próby przeglądu praktyk europejskich spotykane za granicą, w Polsce są rzadkie. Jedna z nielicznych włączona została do opracowania Park Milenijny we Wrocławiu. Strategia Zarządzania Zasobami Krajobrazu (DRAPELLA-HERMANSDORFER ). Rzadkie są też publikacje prasowe (nieliczne artykuły w Ogrody : BREDY-ŁACIAK 2001, 2002, DYRSKA 2001, SZAFRAŃSKA 2001, WĘCŁAWOWICZ-GYURKOVICZ 1999, oraz w Architektura & Biznes : KOPIETZ-UNGER , ), a nawet artykuły konferencyjne (BAL, BAL 2000, BERNACKI 2005, BÖHM 2001, PAWŁOWSKA 1998) W ramach badań źródłowych do projektu Parku Milenijnego oraz w krótkich artykułach z tematem mierzy się od kilku lat A. Drapella-Hermansdorfer (DRAPELLA- HERMANSDORFER 2000 i kolejne), której wnioski stanowią kluczowy materiał wyjściowy niniejszego opracowania. Cenne źródło stanowią też inne publikacje Zakładu Kształtowania Środowiska, w tym kwartalnik Architektura Krajobrazu

15 W formie książkowej ukazał się katalog wystawy: Ogród. Forma Symbol Marzenie, gdzie obok prezentacji eksponatów znalazła się diagnoza współczesnej architektury krajobrazu w odniesieniu do trzech założeń parkowych. Temat parków pojawił się też jako element szerszego spojrzenia na procesy rekultywacji terenów poprzemysłowych (GASIDŁO 1998). Publikacje polskojęzyczne tworzą zespół informacji wyizolowanych, pojedynczych, fragmentarycznych, i często oderwanych od szerszego kontekstu, nie składających się na spójny, całościowy obraz współczesnego parku miejskiego. Potwierdza to wstępne obserwacje autora, iż źródła polskojęzyczne nie tworzą wystarczająco szerokiej płaszczyzny do badań porównawczych, prac projektowych oraz kształcenia studentów na wydziałach architektury i architektury krajobrazu Podstawowe źródła bibliograficzne zagraniczne. Dla uzyskania bardziej miarodajnego obrazu należy zatem sięgnąć do źródeł obcojęzycznych, spośród których do najważniejszych pozycji na temat współczesnego parku miejskiego można zaliczyć teksty: Włoskie: CERAMI 1996, CORTESI 2000 oraz GUCCIONE 2001 te rozbudowane dzieła uzupełniają podstawową lukę jaką jest brak szerszej (ilościowo i geograficznie) bazy przykładów europejskich. Zawierają również pewne próby charakteryzacji zjawiska jakim jest dziś park miejski, jednak w bardzo ograniczonym zakresie, bez dążenia do wyciągania ogólnych wniosków. Brytyjskie: TURNER 2005, 1998, 1996 publikacje i strona internetowa Toma Turnera stanowią anglojęzyczną biblię parków miejskich. Turner stworzył zarówno rozbudowany katalog przykładów historycznych i współczesnych, własną ich klasyfikację, jak i teorię na temat kierunków rozwoju współczesnej architektury krajobrazu. Zarzucić mu można nadmierny anglocentryzm (przerost uwagi poświęcanej rozmaitym niuansom ogrodu angielskiego, a w rezultacie zniekształcenie optyki w stosunku do realizacji z kontynentu) oraz pewną arbitralność w klasyfikacji nowych parków według własnego systemu, służącą zaakcentowaniu rewolucyjności zmian na polu architektury krajobrazu dokonanych tylko częściowo (niejednoznaczna sugestia wyodrębnienia nowych, dekonstruktywistycznych tendencji z nurtu postmodernizmu jako nowego nurtu post-postmodernizmu). Niemieckie: MADER 1999, MEUSER i in. 2001, WEILACHER 1996, 2005 za wyjątkiem Weilachera, podobnie jak źródła włoskie uzupełniają one bibliotekę przykładów głównie z terenu Niemiec. Francuskie: MASBOUNGI 2002 zbiór luźno powiązanych artykułów na temat aktualnych przedsięwzięć, głównie francuskich. Hiszpańskie: katalogi Europejskich Biennale Architektury Krajobrazu w Barcelonie (Jardins insurgents 2002, Només amb natura 2006, Refer paisatges 2000) katalogi fotograficzne pozwalające zapoznać się z najciekawszymi nowymi realizacjami europejskimi, klasyfikujące je z praktycznego punktu widzenia (charakter inwestycji), pozbawione jednak dalej idącej refleksji. Holenderskie (anglojęzyczne): DIEDRICH 2006, Modern Park Design (ARRIOLA 1993, HØYER 1993, LATZ 1993), VAN BOLHUIS 2003 omawiają przykłady europejskie i uzupełniają bazę danych o oryginalne rozwiązania szkoły holenderskiej. Z racji swej aktualności i stopnia uwagi poświęcanej poszczególnym realizacjom, szczególnie istotne źródła stanowią artykuły publikowane w periodykach: Topos publikowany w Niemczech, stał się czasopismem ogólnoeuropejskim; szczególnie interesujące materiały dotyczą np. iluminacji (nr 20), małych struktur typu folies (nr 42), a także dużych interwencji urbanistycznych, jak paryska La Défense (nr 25) czy londyński Greenwich Peninsula (nr 44). Cenne są też artykuły pisane na temat parków przez samych ich autorów. Artykuły na temat parków zostały zebrane i

16 w 2002 roku wydane w formie książkowej (Parks. Grüne Freiräume in Europas Städten. Green urban spaces in European cities.) Garten+Landschaft również czasopismo niemieckie, z reporterskim refleksem reagujące na nowe przedsięwzięcia, ale również trafnie podsumowujące szersze działania miast, jak np. Barcelony (nr 11/2004) i relacjonujące rezultaty niemieckich wystaw ogrodniczych. Landscape Design miesięcznik relacjonujący wydarzenia w europejskiej architekturze krajobrazu z perspektywy brytyjskiej. Landscape Architecture Magazine magazyn amerykański, sygnalizujący jednak najciekawsze przedsięwzięcia europejskie, np. *Parc Central de Nou Barris (nr 2/2004). Dla pozyskania danych niezbędnych przy tworzeniu katalogu założeń parkowych, wykonano kwerendę materiałów, nawiązując korespondencję z wieloma autorami. Bardzo pomocna okazała się też współpraca na polu projektowym z Arriola&Fiol Architectes, Zespołem Projektowym Parku Milenijnego i innymi biurami architektonicznymi. Praktyczne stosowanie prezentowanych w niniejszej pracy środków, metod i teorii pozwoliło mi utwierdzić się w przekonaniu o ich ponad-teoretycznej zasadności. Znaczna część informacji, w szczególności stanowiących podstawę katalogu założeń parkowych, pochodzi ze stron WWW, takich jak: oficjalne strony miast i miejskich instytucji zarządzającymi terenami zieleni, oficjalne strony biur architektonicznych, oficjalne strony parków, strony instytucji dydaktycznych, lokalne katalogi założeń zieleni miejskiej. Dodatkowe źródła bieżące stanowiły: publikacje konferencyjne, oficjalne publikacje miejskich zarządów zieleni, foldery informacyjne turystyczne oraz wystaw ogrodniczych. Na temat parków najszerzej dostępne w Polsce jest piśmiennictwo w językach niemieckim, angielskim i francuskim. Dotyczy to w pierwszym rzędzie czasopism, gdyż wydania książkowe są raczej rzadko spotykane. W zasadzie nie istnieją tłumaczenia tego typu pozycji zagranicznych na język polski. Poza granicami kraju najwięcej źródeł dostępnych jest w wymienionych wyżej językach, a ponadto po włosku i hiszpańsku, a z racji silnego rozwoju architektury krajobrazu w Barcelonie i okolicach również po katalońsku. Najczęściej tłumaczone są książki autorów amerykańskich, francuskich i włoskich. Literatura obcojęzyczna zapewnia dostęp do szerokiej gamy przykładów rozwiązań parkowych, fotografii i podstawowych danych na ich temat, niekiedy szerszych opisów koncepcji. Czasopisma pozwalają zapoznać się z aktualnymi trendami, śledzić dynamikę rozwoju dziedziny. Niestety, być może ze względu na podporządkowanie rynku publikacji wymogom komercyjnym i prestiżowym, brakuje prób rzeczowego porównania większej ilości realizacji z terenu całej Europy, ich usystematyzowania, typologizacji i głębszej, zdystansowanej krytyki. Częściowo rekompensuje to szeroka literatura związana z obecnymi w parku elementami lub kształtującymi go tendencjami, takimi jak zrównoważony rozwój, dekonstruktywizm czy ogrodnictwo. Niemniej w obliczu wzmagającej się dyskusji medialnych, toczących się obecnie wokół szeregu kontrowersyjnych realizacji, należy stwierdzić że współczesność samego parku miejskiego jest zbadana niedostatecznie

17 Uzupełniające źródła bibliograficzne. Obok źródeł poświęconych bezpośrednio parkom czy zieleni miejskiej, istotne znaczenie miały również źródła uzupełniające. W dziedzinie historii architektury i urbanistyki sięgano w szczególności do Przestrzeń, czas i architektura. Narodziny nowej tradycji. (GIEDION 1967) Tematykę historii architektury krajobrazu analizowano w oparciu o prace takie, jak: Ogrody polskie (CIOŁEK 1954), Historia Ogrodów. Przemiany formy i konserwacja (MAJDECKI 1978) oraz Polskie ogrody ozdobne (BOGDANOWSKI 2000), dla których uzupełnienie stanowiły Kompozycja zieleni. Cz. I i II (STĘPNIEWSKA 1988, 1993) oraz prace T. Turnera (TURNER 2005, TURNER on-line: The Gardenvisit.com Guide). Za podstawę do przeglądu zagadnień ogólnych z teorii architektury krajobrazu posłużyły opracowania A. Böhma i A. Zachariasz (BÖHM, ZACHARIASZ 1997, 2000, 2005, BÖHM 1994, 2000, 2006, ZACHARIASZ 2001, 2005, 2006), Tezaurus sztuki ogrodowej (SIEWIAK, MITKOWSKA 1998), Lexicon of garden and landscape architecture (VROOM 2006) oraz publikacje T. Turnera (TURNER 1991, 1996, 1998, 2001, 2005, on-line). W dziedzinach zrównoważonego rozwoju i systemów zieleni główne źródła stanowiły publikacje T.J. Chmielewskiego (CHMIELEWSKI 1988, 1990, 2001), B. Szulczewskiej i J. Kaftana (SZULCZEWSKA, KAFTAN 1996), A. Drapelli-Hermansdorfer (DRAPELLA- HERMANSDORFER , 2003, 2003, 2004, 2005), oraz R.T.T. Formana (FORMAN i GORDON 1986, FORMAN 1995), jak również odnośne akty prawne polskie, europejskie i międzynarodowe (Bibliografia Akty prawne). Dla analizy zagadnień postmodernizmu i dekonstruktywizmu w architekturze sięgnięto do Architektura postmodernistyczna (JENCKS 1977, ed. pol. 1987), Architektura po modernizmie (GHIRARDO 1996, ed. pol. 1999), Nowe formy (JODIDIO 1997, ed. pol. 1998), Architektura dzisiaj (JODIDIO 2003, ed. pol. 2003), oraz do pozycji dotyczących realizacji B. Tschumiego (ORLANDINI 1999, TSCHUMI 1994-I, 1994-II, 2000) Dodatkową pomocą służyły spostrzeżenia na temat współczesnego społeczeństwa autorstwa A. Toflera (TOFLER 1970, 1980), G. Ritzera (RITZER 1993), Z. Baumana (BAUMAN 1995, 2001) i E.T. Halla (HALL 1959, 1966) Luki w literaturze przedmiotu. Przegląd literatury związanej z architekturą krajobrazu pozwala na określenie najważniejszych luk w materiałach dotyczących parków miejskich. Są to: mała ilość literatury w języku polskim, zwłaszcza o charakterze przeglądowym i porównawczym; brak typologii współczesnych parków; wybiórcza znajomość przykładów zagranicznych, głównie z publikacji anglo- i niemieckojęzycznych oraz francuskich Układ pracy. Zasadniczy układ pracy obejmuje: Rozdział 1. Wprowadzenie. Rozdziały nakreślające tło historyczno-kulturowe: Rozdział 2. Park miejski - narodziny i rozwój idei. omawia tradycyjny model parku oraz jego ewolucję. Rozdział 3. Nowe wyzwania dla parku miejskiego. ukazuje tło społeczno-kulturowe na którym wykształcił się współczesny model parku. Badania danych subiektywnych: Rozdział 4. Między potrzebą a eksperymentem. omawia nową specyfikę funkcjonalną parku

18 Rozdział 5. Eksperymenty zrównoważonego rozwoju. omawia metody i rezultaty przełożenia idei zrównoważonego rozwoju na nową ideę parku. Rozdział 6. Nowa estetyka. omawia metody kompozycyjne i środki formalne typowe dla parków realizowanych po 1982 roku. Badania danych obiektywnych: Rozdział 7. Kryteria porównawcze. przedstawia wyniki badań statystycznych i ocen przeprowadzonych na podstawie bazy danych założeń parkowych (Aneks 2.) Podsumowanie: Rozdział 8. Nurty ideowo-przestrzenne. Park w warunkach polskich. przedstawia wyprowadzoną na bazie badań koncepcję głównych i podrzędnych nurtów w kształtowaniu parków oraz przełożenie badań na warunki polskie. Rozdział 9. Wnioski końcowe. przedstawia zestawienie cech typowych współczesnego parku, jego dalsze perspektywy rozwoju i zagrożenia. Bibliografia, spis ilustracji oraz streszczenie w języku polskim i angielskim. Ponadto integralną część opracowania stanowią aneksy: Aneks 1.: Katalog założeń parkowych, zawierający 24 reprezentatywne przykłady obrazujące główne nurty i tendencje typowe dla współczesnych parków miejskich. Odniesienia do kart katalogu oznaczono w tekście pojawiającym się przed nazwą parku symbolem gwiazdki «*». Aneks 2.: Baza danych założeń parkowych, która stanowiła podstawę wniosków statystycznych oraz służyła pomocą przy badaniach teoretycznych i empirycznych. -18-

19 2.Park miejski - narodziny i rozwój idei

20 Lodewijk Baljon, teoretyk i praktyk architektury krajobrazu, napisał w książce na temat projektów konkursowych na *Parc de la Villette w Paryżu: Architektura krajobrazu to sztuka tradycyjna. Nowe rozwija się w dialogu z tradycją. Przeszłość nigdy nie ulega zapomnieniu, jest stale odtwarzana; ograniczenia, uprzedzenia i słabości poprzedniej generacji zawsze prowokują kolejną do wprowadzania zmian i nowych interpretacji. (BALJON 1992, s.14.; tłum. autor) Architektura krajobrazu podlega powszechnym prawom historii cywilizacji: ciągłości i zaprzeczeniu, ewolucji i rewolucji, staremu i nowemu. Ciągłość nigdy nie jest ciągłością absolutną. To raczej ciągłe nawracanie do przeszłych schematów, tendencji, poglądów. Ciągłe, bo w czasie mamy tylko jeden kierunek odniesienia dla naszej teraźniejszości naszą przeszłość. A tam, gdzie szukamy nowości, wzbudzamy rewolucję zaprzeczamy zastanej rzeczywistości; teraźniejszości, która mocą naszego zaprzeczenia odchodzi w przeszłość. Usiłujemy stworzyć przeciwny kierunek odniesienia przyszłość. I jakkolwiek tę przyszłość budujemy z elementów przeszłości, jakkolwiek przyszłość jeszcze nie istnieje jednak ją stwarzamy. Pojęcia parku i parku miejskiego nie pojawiły się ani nagle, ani nie od razu ich znaczenie odpowiadało dziś przyjmowanym definicjom. Przeciwnie historia pokazuje, że tak forma i funkcja, jak samo pojęcie parku przeszło długą drogę nieustannych zmian. Co więcej: kolejne rozdziały niniejszego opracowania pokażą, że zmiany te bynajmniej nie ustały. Ewolucja parku trwa nieprzerwanie. Rozdział drugi zawiera krótką historię zieleni w mieście: od stopniowego udostępniania prywatnych założeń ogrodowych ogółowi mieszkańców aż po narodziny planowania miejskich systemów zieleni przeznaczonych do użytku publicznego. Dla niniejszego opracowania szczególne znaczenie ma jednak historia najnowsza: kryzys metropolii w końcu epoki przemysłowej i towarzysząca mu kondycja parku miejskiego. Ryc. 3. (na poprzedniej stronie) Madryt: Jardines del Buen Retiro. Fot.: autor

PRZEDMIOT : TEORIA URBANISTYKI WSPÓŁCZESNEJ PROWADZĄCY : Prof. dr hab. inż. arch. KRZYSZTOF BIEDA OPRACOWANIE: KAROLINA ŁABĘCKA, ANETA GRZYMKOWSKA,

PRZEDMIOT : TEORIA URBANISTYKI WSPÓŁCZESNEJ PROWADZĄCY : Prof. dr hab. inż. arch. KRZYSZTOF BIEDA OPRACOWANIE: KAROLINA ŁABĘCKA, ANETA GRZYMKOWSKA, PRZEDMIOT : TEORIA URBANISTYKI WSPÓŁCZESNEJ PROWADZĄCY : Prof. dr hab. inż. arch. KRZYSZTOF BIEDA OPRACOWANIE: KAROLINA ŁABĘCKA, ANETA GRZYMKOWSKA, MAREK WĘGLARZ TEMAT: Zieleń jako 'tworzywo' w kompozycji

Bardziej szczegółowo

1. Podstawa prawna oraz kryteria przyjęte do oceny rozprawy doktorskiej

1. Podstawa prawna oraz kryteria przyjęte do oceny rozprawy doktorskiej Szczecin, 20.04. 2015 Prof. Dr hab. Waldemar Gos, prof. zw. US Uniwersytet Szczeciński Instytut Rachunkowości Ocena rozprawy doktorskiej mgr. Artura Jastrzębowskiego pt. Zakres i znaczenie współcześnie

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia na kierunku architektura krajobrazu studia drugiego stopnia na specjalności: kształtowanie i ochrona krajobrazu

Opis efektów kształcenia na kierunku architektura krajobrazu studia drugiego stopnia na specjalności: kształtowanie i ochrona krajobrazu Załącznik nr 1 Opis efektów kształcenia na kierunku architektura krajobrazu studia drugiego stopnia na specjalności: kształtowanie i ochrona krajobrazu Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony

Bardziej szczegółowo

Projektowanie obiektów architektury krajobrazu II - opis przedmiotu

Projektowanie obiektów architektury krajobrazu II - opis przedmiotu Projektowanie obiektów architektury krajobrazu II - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Projektowanie obiektów architektury krajobrazu II Kod przedmiotu 06.4-WI-ArchKP-proj.obiektów II-

Bardziej szczegółowo

2. Temat i teza rozprawy

2. Temat i teza rozprawy Prof. dr inż. arch. Zbigniew BAĆ Wydział Budownictwa, Architektury i Inżynierii Środowiska Katedra Architektury i Urbanistyki UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI R E C E N Z J A pracy doktorskiej mgr inż. arch.

Bardziej szczegółowo

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze.

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Jej prowadzenie służy realizacji celu publicznego, jakim jest ochrona

Bardziej szczegółowo

ŚRÓDMIEŚCIE WARSZAWY w XX WIEKU

ŚRÓDMIEŚCIE WARSZAWY w XX WIEKU Krystyna Guranowska-Gruszecka ŚRÓDMIEŚCIE WARSZAWY w XX WIEKU Warszawa, lipiec 2013 Szkoła Wyższa im. Bogdana Jańskiego Spis treści STRESZCZENIE... 11 SUMMARY... 15 WPROWADZENIE... 19 CZĘŚĆ I EWOLUCJA

Bardziej szczegółowo

OPIS ZAKŁADANYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW zatwierdzono na Radzie Wydziału

OPIS ZAKŁADANYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW zatwierdzono na Radzie Wydziału Załącznik nr 2 do Uchwały nr 518/06/2015 Senatu UR OPIS ZAKŁADANYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW zatwierdzono na Radzie Wydziału 28.05.2015 Nazwa kierunku: architektura krajobrazu Poziom :

Bardziej szczegółowo

mgr Jarosław Hermaszewski (koncepcja pracy-tezy)

mgr Jarosław Hermaszewski (koncepcja pracy-tezy) mgr Jarosław Hermaszewski Inwestycje samorządu terytorialnego i ich wpływ na funkcjonowanie i rozwój gminy Polkowice w latach dziewięćdziesiątych (koncepcja pracy-tezy) Prawne podstawy funkcjonowania organów

Bardziej szczegółowo

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu ostatnich kilku dekad diametralnie zmienił się charakter prowadzonej

Bardziej szczegółowo

ARCHITEKTURA KRAJOBRAZU

ARCHITEKTURA KRAJOBRAZU ARCHITEKTURA KRAJOBRAZU W TROSCE O ESTETYKĘ I FUNKCJONALNOŚĆ OTOCZENIA DR HAB. INŻ. ANDRZEJ GREINERT, PROF. UZ PRODZIEKAN DS. NAUKI WBAiIŚ UZ Northern Ireland Environment Agency Kształtowanie otoczenia

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Imię i nazwisko autora rozprawy: mgr Paulina Mamiedow Stopień / tytuł naukowy oraz imię i nazwisko promotora rozprawy: dr hab. Mariusz Gizowski Temat rozprawy doktorskiej:

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA nr 124/2009 Rady Wydziału Gospodarki Regionalnej i Turystyki UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU z dnia 27 marca 2009 r.

UCHWAŁA nr 124/2009 Rady Wydziału Gospodarki Regionalnej i Turystyki UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU z dnia 27 marca 2009 r. UCHWAŁA nr 124/2009 Rady Wydziału Gospodarki Regionalnej i Turystyki UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU z dnia 27 marca 2009 r. w sprawie zatwierdzenia standardów pracy dyplomowej magisterskiej i

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Analiza i modelowanie_nowicki, Chomiak_Księga1.indb :03:08

Spis treści. Analiza i modelowanie_nowicki, Chomiak_Księga1.indb :03:08 Spis treści Wstęp.............................................................. 7 Część I Podstawy analizy i modelowania systemów 1. Charakterystyka systemów informacyjnych....................... 13 1.1.

Bardziej szczegółowo

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Małgorzata Kosiorek Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Oicyna Wydawnicza Impuls Kraków 2007 Copyright by Oicyna Wydawnicza Impuls, Kraków

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU SPOŁECZNO - GOSPODARCZEGO GMINY KWIDZYN NA LATA PROJEKT

STRATEGIA ROZWOJU SPOŁECZNO - GOSPODARCZEGO GMINY KWIDZYN NA LATA PROJEKT STRATEGIA ROZWOJU SPOŁECZNO - GOSPODARCZEGO GMINY KWIDZYN NA LATA 2014-2020 PROJEKT Opracowano: dr inż. Marcin Duda Kwidzyn 2014 Spis treści Wprowadzenie... 4 Metodologia prac... 5 Harmonogram prac...

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA SYSTEMOWE PRAWA OCHRONY ŚRODOWISKA. pod redakcją Piotra Korzeniowskiego

ZAGADNIENIA SYSTEMOWE PRAWA OCHRONY ŚRODOWISKA. pod redakcją Piotra Korzeniowskiego POLSKA AKADEMIA NAUK ODDZIAŁ W ŁODZI KOMISJA OCHRONY ŚRODOWISKA ZAGADNIENIA SYSTEMOWE PRAWA OCHRONY ŚRODOWISKA Zagadnienie systemowe prawa ochrony środowiska, którym została poświęcona książka, ma wielkie

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 1 gimnazjum

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 1 gimnazjum Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 1 gimnazjum Zgodnie z Podstawą Programową jako priorytetowe przyjmuje się na lekcjach plastyki w gimnazjum wymagania ogólne: 1. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

Zakład Historii Sztuki, Filozofii i Sportu Katedra Edukacji Artystycznej

Zakład Historii Sztuki, Filozofii i Sportu Katedra Edukacji Artystycznej Rok studiów/semestr; I, sem. 1 i 2 Cel zajęć 1. Wprowadzenie podstawowej terminologii z zakresu teorii sztuki Zapoznanie z literaturą ogólną przedmiotu 4. Zrozumienie znaczenia teorii sztuki w interpretacji

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów architektura krajobrazu i ich odniesienie do efektów obszarowych

Efekty kształcenia dla kierunku studiów architektura krajobrazu i ich odniesienie do efektów obszarowych Załącznik do uchwały nr 388/2012 Senatu UP Efekty kształcenia dla kierunku studiów architektura krajobrazu i ich odniesienie do efektów obszarowych Wydział prowadzący kierunek: Wydział Ogrodnictwa i Architektury

Bardziej szczegółowo

Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych. Teza cele konstrukcja realizacja

Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych. Teza cele konstrukcja realizacja Dr Grzegorz Baran, Instytut Spraw Publicznych UJ Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych Teza cele konstrukcja realizacja Teza Zakorzenienie modelu działania organizacji publicznej

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. prof. Edwarda F. Szczepanika w Suwałkach Instytut Ochrony Zdrowia Nazwa programu kształcenia (kierunku)

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. prof. Edwarda F. Szczepanika w Suwałkach Instytut Ochrony Zdrowia Nazwa programu kształcenia (kierunku) Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. prof. Edwarda F. Szczepanika w Suwałkach Instytut Ochrony Zdrowia Nazwa programu kształcenia (kierunku) Pielęgniarstwo Poziom i forma studiów studia I stopnia stacjonarne

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny.

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny. EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU TABELA ODNIESIEŃ Studia stacjonarne II stopnia Profil ogólnoakademicki i praktyczny Obszar sztuki Dziedzina - sztuki plastyczne Dyscyplina -

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Rozdział I Systemy polityczne problemy ogólne Rozdział II Historyczne systemy polityczne. Rewolucje demokratyczne..

Spis treści. Wstęp Rozdział I Systemy polityczne problemy ogólne Rozdział II Historyczne systemy polityczne. Rewolucje demokratyczne.. Spis treści Wstęp... 7 Rozdział I Systemy polityczne problemy ogólne... 11 Rozdział II Historyczne systemy polityczne. Rewolucje demokratyczne.. 27 Rozdział III Demokracja i totalitaryzm. Kryzys polityczny

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Planowanie przestrzenne w aglomeracji poznańskiej

Planowanie przestrzenne w aglomeracji poznańskiej Łukasz Mikuła Centrum Badań Metropolitalnych UAM Rada Miasta Poznania Planowanie przestrzenne w aglomeracji poznańskiej Polskie Metropolie - Dokonania i Kierunki Rozwoju Poznań 19-20.04.2012 Rozwój aglomeracji

Bardziej szczegółowo

Recenzja opracowania M. Bryxa. pt: Rynek nieruchomości. System i funkcjonowanie.

Recenzja opracowania M. Bryxa. pt: Rynek nieruchomości. System i funkcjonowanie. C:\DOKUMENTY\RECENZJE\Recenzja M. Bryxa rynek.doc Recenzja opracowania M. Bryxa pt : Rynek nieruchomości. System i funkcjonowanie. Rynek nieruchomości jest w Polsce stosunkowo nowym, lecz wzbudzającym

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08 Spis treści Wstęp 9 Rozdział 1. Wprowadzenie do zarządzania projektami 11 1.1. Istota projektu 11 1.2. Zarządzanie projektami 19 1.3. Cykl życia projektu 22 1.3.1. Cykl projektowo realizacyjny 22 1.3.2.

Bardziej szczegółowo

Tematy prac inżynierskich dla studentów VI semestru kierunku Architektura Krajobrazu w semestrze letnim 2011/2012

Tematy prac inżynierskich dla studentów VI semestru kierunku Architektura Krajobrazu w semestrze letnim 2011/2012 Tematy prac inżynierskich dla studentów VI semestru kierunku Architektura Krajobrazu w semestrze letnim 2011/2012 doc. dr inż. arch. Artur Buława - Gabryszewski Tel kom: 603 185 431 1. Projekty zagospodarowania

Bardziej szczegółowo

Seminarium doktorskie Zarządzanie zasobami ludzkimi dylematy i wyzwania

Seminarium doktorskie Zarządzanie zasobami ludzkimi dylematy i wyzwania Karta przedmiotu Nazwa przedmiotu: Stopień studiów: Doktoranckie Zakres wyboru przedmiotu: Seminarium doktorskie Zarządzanie zasobami ludzkimi dylematy i wyzwania Tryb studiów: stacjonarne Obowiązkowy

Bardziej szczegółowo

I NAGRODA. Praca nr 2 otrzymała I nagrodę

I NAGRODA. Praca nr 2 otrzymała I nagrodę I NAGRODA Praca nr 2 otrzymała I nagrodę za najlepsze równoważenie wysokiej jakości przestrzeni publicznej i odpowiednich standardów zamieszkania w Śródmieściu oraz udaną próbę powiązania promenadowych

Bardziej szczegółowo

Dolnośląskie Centrum Studiów Regionalnych Projekt Nr. Z/2.02/II/2.6/16/05 Wrocław 2007

Dolnośląskie Centrum Studiów Regionalnych Projekt Nr. Z/2.02/II/2.6/16/05 Wrocław 2007 Ocena wpływu planowanych przedsięwzięć strategicznych na terenach Parku Szczytnickiego w rejonie Hali Ludowej-Hali Stulecia. Propozycje koordynacji i charakteru działań towarzyszących. Dolnośląskie Centrum

Bardziej szczegółowo

Proces badawczy schemat i zasady realizacji

Proces badawczy schemat i zasady realizacji Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Zaoczne Studia Doktoranckie z Ekonomii Warszawa, 23 października 2016 Metodologia i metoda naukowa 1 Metodologia Metodologia nauka o metodach nauki

Bardziej szczegółowo

WSPÓLNA NIE ZNACZY NICZYJA

WSPÓLNA NIE ZNACZY NICZYJA WSPÓLNA NIE ZNACZY NICZYJA DR INŻ.ARCH.BARTOSZ KAŹMIERCZAK DR INŻ.ARCH.DOMINIKA PAZDER KONFERENCJA URZĘDU MIASTA POZNANIA I STOWARZYSZENIA FORUM REWITALIZACJI 20-22.10.2015 POZNAŃ Wspólna nie znaczy niczyja

Bardziej szczegółowo

Architektura Krajobrazu

Architektura Krajobrazu Załącznik nr 1 do uchwały nr 434/06/2012 Senatu UR z dnia 21 czerwca 2012 roku EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW Architektura Krajobrazu poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta

Bardziej szczegółowo

Tożsamość miast europejskich Komunikacja w miastach Osiedla mieszkaniowe Miasta małe i średniej wielkości Metropolie europejsk

Tożsamość miast europejskich Komunikacja w miastach Osiedla mieszkaniowe Miasta małe i średniej wielkości Metropolie europejsk SPIS TREŚCI WSTĘP... 13 Gospodarowanie przestrzenią... 13 Urbanistyka... 13 Zakres pojęcia gospodarka przestrzenna... 14 Urbanista... 15 Charakter podręcznika... 17 Rozdział I ŚRODOWISKO ZAMIESZKANIA...19

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

A/ Prace w zakresie nauk biomedycznych

A/ Prace w zakresie nauk biomedycznych Uwaga! Do prac licencjackich można mieć wgląd tylko na podstawie pisemnej zgody promotora. Wymagane jest podanie konkretnego tytułu pracy. Udostępniamy prace do wglądu tylko z ostatniego roku akademickiego.

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Wzornictwo studia I stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku Wzornictwo studia I stopnia Efekty kształcenia dla kierunku Wzornictwo studia I stopnia Oznaczenia: KW kierunkowe efekty kształcenia dla Wzornictwa studia I stopnia W kategoria wiedzy w efektach kształcenia U kategoria umiejętności

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU. Rola małych miast i obszarów wiejskich w rozwoju OM

OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU. Rola małych miast i obszarów wiejskich w rozwoju OM OPRACOWANIE STRATEGII ROZWOJU OBSZARU METROPOLITALNEGO DO 2030 ROKU Rola małych miast i obszarów wiejskich w rozwoju OM Jerzy Bański Konrad Czapiewski 1 PLAN PREZENTACJI/WARSZTATÓW 1. ZAŁOŻENIA I CELE

Bardziej szczegółowo

KARTA STRATEGICZNA PROGRAMU

KARTA STRATEGICZNA PROGRAMU 151 KARTA STRATEGICZNA PROGRAMU Nazwa programu: Kulturalny Poznań nr programu: 7 Kontynuacja Planu Rozwoju Miasta Poznania Cele strategiczne: Zwiększenie znaczenia miasta jako ośrodka wiedzy, kultury,

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Rewitalizacji dla Miasta Mińsk Mazowiecki do roku 2025

Gminny Program Rewitalizacji dla Miasta Mińsk Mazowiecki do roku 2025 Gminny Program Rewitalizacji dla Miasta Mińsk Mazowiecki do roku 2025 Diagnoza na potrzeby wyznaczenia obszaru zdegradowanego oraz obszaru rewitalizacji na terenie Miasta Mińsk Mazowiecki streszczenie

Bardziej szczegółowo

Karta przedmiotu. Obowiązkowy. Kod przedmiotu: Rok studiów: Semestr: Język:

Karta przedmiotu. Obowiązkowy. Kod przedmiotu: Rok studiów: Semestr: Język: Karta przedmiotu Nazwa przedmiotu: Stopień studiów: Doktoranckie Seminarium doktorskie Marketing i jego rola we współczesnym biznesie Tryb studiów: niestacjonarne Obowiązkowy Kod przedmiotu: Rok studiów:

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH MAGISTERSKICH STUDIA STACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2011/2012

TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH MAGISTERSKICH STUDIA STACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2011/2012 TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH MAGISTERSKICH STUDIA STACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 0/0 Katedra Gospodarki Nieruchomościami i Rozwoju Regionalnego (nazwa Jednostki Organizacyjnej) Geodezja i Szacowanie

Bardziej szczegółowo

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015 Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki Karta przedmiotu Wydział Inżynierii Środowiska obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 204/205 Kierunek studiów: Gospodarka przestrzenna

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Infrastruktura turystyczna Rok akademicki: 2012/2013 Kod: ZZP-2-201-ZT-n Punkty ECTS: 2 Wydział: Zarządzania Kierunek: Zarządzanie Specjalność: Zarządzanie w Turystyce Poziom studiów: Studia

Bardziej szczegółowo

Zajęcia z przedmiotu PROJEKTOWANIE dla kierunku architektura krajobrazu

Zajęcia z przedmiotu PROJEKTOWANIE dla kierunku architektura krajobrazu Zajęcia z przedmiotu PROJEKTOWANIE dla kierunku architektura krajobrazu Projektowanie w krajobrazie: - zurbanizowanym -otwartym Zakres tematyczny prac projektowych: 1. Koncepcja projektowa wybranego elementu

Bardziej szczegółowo

I. Umiejscowienie kierunku w obszarze/obszarach kształcenia wraz z uzasadnieniem:

I. Umiejscowienie kierunku w obszarze/obszarach kształcenia wraz z uzasadnieniem: Załącznik nr 2 do uchwały nr 182/09/2013 Senatu UR z 26 września 2013 roku EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia

Bardziej szczegółowo

Proces badawczy schemat i zasady realizacji

Proces badawczy schemat i zasady realizacji Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Wydział Nauk Ekonomicznych UW Warszawa, 28 października 2014 Najważniejsze rodzaje badań Typy badań Podział wg celu badawczego Kryteria przyczynowości

Bardziej szczegółowo

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem naukowym prof. dr hab. Tomasz

Bardziej szczegółowo

Komputerowe Systemy Przemysłowe: Modelowanie - UML. Arkadiusz Banasik arkadiusz.banasik@polsl.pl

Komputerowe Systemy Przemysłowe: Modelowanie - UML. Arkadiusz Banasik arkadiusz.banasik@polsl.pl Komputerowe Systemy Przemysłowe: Modelowanie - UML Arkadiusz Banasik arkadiusz.banasik@polsl.pl Plan prezentacji Wprowadzenie UML Diagram przypadków użycia Diagram klas Podsumowanie Wprowadzenie Języki

Bardziej szczegółowo

Oferta badawcza Politechniki Gdańskiej. Wydział Architektury KATEDRA ARCHITEKTURY UŻYTECZNOŚCI PUBLICZNEJ

Oferta badawcza Politechniki Gdańskiej. Wydział Architektury KATEDRA ARCHITEKTURY UŻYTECZNOŚCI PUBLICZNEJ KATEDRA ARCHITEKTURY UŻYTECZNOŚCI PUBLICZNEJ kierownik katedry: dr hab. inż. arch. Elżbieta Ratajczyk-Piątkowska tel.: 058 347-21-33 e-mail: mamout@neostrada.pl adres www: http://www.arch.pg.gda.pl/?id=podstrony&idp=4&jezyk=pl&idd=7

Bardziej szczegółowo

Helena Tendera-Właszczuk Kraków, 15.04.2013 Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

Helena Tendera-Właszczuk Kraków, 15.04.2013 Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Helena Tendera-Właszczuk Kraków, 15.04.2013 Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Recenzja dorobku naukowego, dydaktycznego i organizacyjnego dr Krzysztofa Wacha w postępowaniu habilitacyjnym w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

Gospodarka przestrzenna studia pierwszego stopnia

Gospodarka przestrzenna studia pierwszego stopnia Gospodarka przestrzenna studia pierwszego stopnia Pytania do egzaminu inżynierskiego Egzamin dyplomowy obejmuje zestaw 3 pytań podzielonych na dwa działy: - wiedza ogólna, - wiedza specjalnościowa. Na

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU, PROGRAMU NAUCZANIA ORAZ SPOSOBÓW WERYFIKACJI EFEKTÓW KSZTAŁCENIA. CZEŚĆ A (opis przedmiotu i programu nauczania) OPIS PRZEDMIOTU

OPIS PRZEDMIOTU, PROGRAMU NAUCZANIA ORAZ SPOSOBÓW WERYFIKACJI EFEKTÓW KSZTAŁCENIA. CZEŚĆ A (opis przedmiotu i programu nauczania) OPIS PRZEDMIOTU pieczątka jednostki organizacyjnej OPIS PRZEDMIOTU, PROGRAMU NAUCZANIA ORAZ SPOSOBÓW WERYFIKACJI EFEKTÓW KSZTAŁCENIA CZEŚĆ A (opis i programu nauczania) OPIS PRZEDMIOTU Nazwa Administracji i Nauk Społecznych

Bardziej szczegółowo

Tadeusz J. Chmielewski

Tadeusz J. Chmielewski PRZEDMOWA Jesteśmy w okresie bardzo szczególnym dla badań krajobrazowych w Europie, a zwłaszcza w Polsce. W 2015 r. obchodziliśmy 15-lecie ogłoszenia Europejskiej Konwencji Krajobrazowej. W Polsce rok

Bardziej szczegółowo

Turystyka i Rekreacja pytania na egzamin dyplomowy

Turystyka i Rekreacja pytania na egzamin dyplomowy Turystyka i Rekreacja pytania na egzamin dyplomowy ZAGADNIENIA Z PRZEDMIOTÓW KIERUNKOWYCH 1. Podstawowe typy i rodzaje przedsiębiorstw turystycznych w Polsce. Zakres ich funkcjonowania. Struktury organizacyjne

Bardziej szczegółowo

Sieć społeczna przedsiębiorcy w teorii i praktyce zarządzania małą firmą

Sieć społeczna przedsiębiorcy w teorii i praktyce zarządzania małą firmą 1 2 Politechnika Częstochowska Piotr Tomski Sieć społeczna przedsiębiorcy w teorii i praktyce zarządzania małą firmą Monografia Częstochowa 2016 3 Recenzenci: Prof. dr hab. inż. Stanisław Nowosielski Prof.

Bardziej szczegółowo

Głównym celem opracowania jest próba określenia znaczenia i wpływu struktury kapitału na działalność przedsiębiorstwa.

Głównym celem opracowania jest próba określenia znaczenia i wpływu struktury kapitału na działalność przedsiębiorstwa. KAPITAŁ W PRZEDSIĘBIORSTWIE I JEGO STRUKTURA Autor: Jacek Grzywacz, Wstęp W opracowaniu przedstawiono kluczowe zagadnienia dotyczące możliwości pozyskiwania przez przedsiębiorstwo kapitału oraz zasad kształtowania

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO STATYSTYCZNA ANALIZA ZMIAN LICZBY HOTELI W POLSCE W LATACH 1995-2004

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO STATYSTYCZNA ANALIZA ZMIAN LICZBY HOTELI W POLSCE W LATACH 1995-2004 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 429 EKONOMICZNE PROBLEMY TURYSTYKI NR 7 2006 RAFAŁ CZYŻYCKI, MARCIN HUNDERT, RAFAŁ KLÓSKA STATYSTYCZNA ANALIZA ZMIAN LICZBY HOTELI W POLSCE W LATACH 1995-2004

Bardziej szczegółowo

ARCHITEKTURA KRAJOBRAZU NOWY KIERUNEK NA WYDZIALE INŻYNIERII LĄDOWEJ I ŚRODOWISKA UZ

ARCHITEKTURA KRAJOBRAZU NOWY KIERUNEK NA WYDZIALE INŻYNIERII LĄDOWEJ I ŚRODOWISKA UZ ARCHITEKTURA KRAJOBRAZU NOWY KIERUNEK NA WYDZIALE INŻYNIERII LĄDOWEJ I ŚRODOWISKA UZ Nazwa kierunku: architektura krajobrazu Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Forma studiów: Tytuł zawodowy uzyskiwany

Bardziej szczegółowo

Nazwa przedmiotu: Współczesne koncepcje raportowania finansowego spółek w warunkach rynku kapitałowego. Obowiązkowy

Nazwa przedmiotu: Współczesne koncepcje raportowania finansowego spółek w warunkach rynku kapitałowego. Obowiązkowy Karta przedmiotu Seminarium doktorskie Nazwa przedmiotu: Stopień studiów: Doktoranckie Współczesne koncepcje raportowania finansowego spółek w warunkach rynku kapitałowego Tryb studiów: stacjonarne Obowiązkowy

Bardziej szczegółowo

Ochrona krajobrazu w planowaniu regionalnym. Mgr inż.arch. Iwona Skomiał Podkarpackie Biuro Planowania Przestrzennego w Rzeszowie

Ochrona krajobrazu w planowaniu regionalnym. Mgr inż.arch. Iwona Skomiał Podkarpackie Biuro Planowania Przestrzennego w Rzeszowie Ochrona krajobrazu w planowaniu regionalnym Mgr inż.arch. Iwona Skomiał Podkarpackie Biuro Planowania Przestrzennego w Rzeszowie Przestrzeń powierzchni ziemi widziana z pewnego punktu ( widok okolicy )

Bardziej szczegółowo

Tematy na pisemną części egzaminu dyplomowego II stopnia na kierunku Architektura

Tematy na pisemną części egzaminu dyplomowego II stopnia na kierunku Architektura Tematy na pisemną części egzaminu dyplomowego II stopnia na kierunku Architektura Zestaw 1 Projektowanie architektoniczne obiektów użyteczności publicznej Lp. Treść pytania 1 Proszę wyjaśnić potrzebę ochrony

Bardziej szczegółowo

Akademia Dziedzictwa. Strona 1

Akademia Dziedzictwa. Strona 1 Akademia Dziedzictwa Akademia Dziedzictwa IX edycja, MCK, MSAP UEK, Kraków 2015-2016 Założenia programowo-organizacyjne studiów podyplomowych dotyczących zarządzania dziedzictwem kulturowym: Akademia Dziedzictwa

Bardziej szczegółowo

Dobre i złe praktyki wdrażania ż KRK na uczelniach

Dobre i złe praktyki wdrażania ż KRK na uczelniach Dobre i złe praktyki wdrażania ż KRK na uczelniach seminarium bolońskie Kraków, 25 marca 2013 prof. dr hab. Ewa Kraskowska Wdrażanie zmian związanych ą z wprowadzeniem KRK krok po kroku: koncepcyjne opracowanie

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie Załącznik nr 21 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

Proces badawczy schemat i zasady realizacji

Proces badawczy schemat i zasady realizacji Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Zaoczne Studia Doktoranckie z Ekonomii Warszawa, 14 grudnia 2014 Metodologia i metoda badawcza Metodologia Zadania metodologii Metodologia nauka

Bardziej szczegółowo

BUDUJEMY PRZYSZŁOŚĆ. 26.10.2010 godz. 17:00

BUDUJEMY PRZYSZŁOŚĆ. 26.10.2010 godz. 17:00 BUDUJEMY PRZYSZŁOŚĆ 26.10.2010 godz. 17:00 HARMONOGRAM 1. Wstęp Miasta Darłowo Burmistrz Arkadiusz! Klimowicz 2. POC Partners Doświadczenie belgijskie Dyrektor Generalny: Pan Taffeiren Peter 3. Arcas Projektowanie

Bardziej szczegółowo

Dąbrowa Górnicza Śródmieście. Założenia do strategii rozwoju przestrzennego dzielnicy

Dąbrowa Górnicza Śródmieście. Założenia do strategii rozwoju przestrzennego dzielnicy Śląski Związek Gmin i Powiatów Miasto Dąbrowa Górnicza Dąbrowa Górnicza Śródmieście Założenia do strategii rozwoju przestrzennego dzielnicy Opracowanie: Dr hab. inż. arch. Piotr Lorens Współpraca redakcyjna:

Bardziej szczegółowo

NOWA WILDA. fragment miasta. jednostka urbanistyczna z dominującą funkcją mieszkaniową. Mapa miejska

NOWA WILDA. fragment miasta. jednostka urbanistyczna z dominującą funkcją mieszkaniową. Mapa miejska NOWA WILDA fragment miasta jednostka urbanistyczna z dominującą funkcją mieszkaniową Mapa miejska KLIN ZIELENI wg prof. Władysława Czarneckiego Dopływ świeżych idei dla nowych wyzwań Miasta Koncepcja funkcjonalno-przestrzenna

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z POLSKIEGO BADANIA PROJEKTÓW IT 2010

RAPORT Z POLSKIEGO BADANIA PROJEKTÓW IT 2010 RAPORT Z POLSKIEGO BADANIA PROJEKTÓW IT 2010 Odpowiada na pytania: Jaka część projektów IT kończy się w Polsce sukcesem? Jak wiele projektów sponsorowanych jest przez instytucje publiczne? Czy kończą się

Bardziej szczegółowo

TURYSTYKA a NATURA 2000

TURYSTYKA a NATURA 2000 TURYSTYKA a NATURA 2000 Jolanta Kamieniecka KONFERENCJA PRASOWA Projekt: Szerokie wody Natury 2000 15.02.2011. Dofinansowano ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Żółw morski

Bardziej szczegółowo

Efektywno ć gier dydaktycznych w procesie kształcenia

Efektywno ć gier dydaktycznych w procesie kształcenia Efektywno ć gier dydaktycznych w procesie kształcenia Roman Król Efektywno ć gier dydaktycznych w procesie kształcenia Ofi cyna Wydawnicza Impuls Kraków 2007 Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Raj na ziemi. Ogrody Orientu

Raj na ziemi. Ogrody Orientu Raj na ziemi Ogrody Orientu Tekst i zdjęcia: inż. Zoltan Nagy, Pracownia Grand Garden, Słowacja, www.grandgarden.sk Tłumaczenie z języka słowackiego: Łukasz Ościłowski 50 W tradycji islamskiej ogród jest

Bardziej szczegółowo

Doskonalenie dostępu do dziedzinowych zasobów informacyjnych

Doskonalenie dostępu do dziedzinowych zasobów informacyjnych Doskonalenie dostępu do dziedzinowych zasobów informacyjnych Agnieszka Młodzka Stybel, CIOP PIB X KRAJOWE FORUM INFORMACJI NAUKOWEJ I TECHNICZNEJ BEZPIECZNA, INNOWACYJNA I DOSTĘPNA INFORMACJA PERSPEKTYWY

Bardziej szczegółowo

znaczenie gospodarcze sektora kultury

znaczenie gospodarcze sektora kultury znaczenie gospodarcze sektora kultury wstęp do analizy problemu streszczenie Instytut Badań Strukturalnych Piotr Lewandowski Jakub Mućk Łukasz Skrok Warszawa 2010 Raport prezentuje rezultaty badania, którego

Bardziej szczegółowo

Procesy Zachodzące w Agroturystyce

Procesy Zachodzące w Agroturystyce Procesy Zachodzące w Agroturystyce Agroturystyka jest to forma wypoczynku na obszarach wiejskich o charakterze rolniczym, oparta o bazę noclegową i aktywność rekreacyjną związaną z gospodarstwem rolnym

Bardziej szczegółowo

wybór i oprac. Alicja Kapcia, Małgorzata Wojnarowska. - Warszawa : Ośrodek Rozwoju Edukacji, sygn. WypRz CzytR

wybór i oprac. Alicja Kapcia, Małgorzata Wojnarowska. - Warszawa : Ośrodek Rozwoju Edukacji, sygn. WypRz CzytR Dla dyrektorów : Dyrektor szkoły - koncepcje i wyzwania : między teorią a praktyką / Antoni J. Jeżowski, Joanna Madalińska-Michalak. - Warszawa : Ośrodek Rozwoju Edukacji, 2015. syg. WypRz 244351 CzytR

Bardziej szczegółowo

SZCZECIN - OBSZARY O ZWARTEJ STRUKTURZE FUNKCJONALNO-PRZESTRZENNEJ

SZCZECIN - OBSZARY O ZWARTEJ STRUKTURZE FUNKCJONALNO-PRZESTRZENNEJ SZCZECIN - OBSZARY O ZWARTEJ STRUKTURZE FUNKCJONALNO-PRZESTRZENNEJ MAPA ROZKŁADU MIEJSC PRACY WARSZTATY URBANISTYCZNE UNIA METROPOLII POLSKICH / TUP WARSZAWA 4/5 lipca 2016 r. SZCZECIN STRUKTURA ADMINISTRACYJNA:

Bardziej szczegółowo

14399/5/08 REV 5 (pl) ppa/zm 1 DG I - 2B LIMITE PL

14399/5/08 REV 5 (pl) ppa/zm 1 DG I - 2B LIMITE PL 14399/5/08 REV 5 (pl) ppa/zm 1 DG I - 2B LIMITE PL Konkluzje Rady na temat architektury: udział kultury w zrównoważonym rozwoju RADA UNII EUROPEJSKIEJ, 1. POWOŁUJĄC SIĘ na Traktat ustanawiający Wspólnotę

Bardziej szczegółowo

Odniesienie do efektów kształcenia w obszarze kształcenia w zakresie (symbole)

Odniesienie do efektów kształcenia w obszarze kształcenia w zakresie (symbole) Opis zakładanych efektów kształcenia dla kierunków studiów Kierunek studiów: Architektura krajobrazu Obszar kształcenia: obszar nauk technicznych; obszar nauk rolniczych, leśnych i weterynaryjnych; obszar

Bardziej szczegółowo

System ustalania wartości punktów ECTS dla przedmiotów na Wydziale Ekonomiczno-Socjologicznym UŁ

System ustalania wartości punktów ECTS dla przedmiotów na Wydziale Ekonomiczno-Socjologicznym UŁ System ustalania wartości punktów ECTS dla przedmiotów na Wydziale Ekonomiczno-Socjologicznym UŁ Opis systemu. System akumulacji i transferu punktów ECTS przyjęty na Wydziale Ekonomiczno- Socjologicznym

Bardziej szczegółowo

Nazwa modułu kształcenia Badania nad dziedzictwem kulturowym w naukach humanistycznych I Nazwa jednostki prowadzącej Instytut Historii Sztuki

Nazwa modułu kształcenia Badania nad dziedzictwem kulturowym w naukach humanistycznych I Nazwa jednostki prowadzącej Instytut Historii Sztuki Nazwa modułu kształcenia Badania nad dziedzictwem kulturowym w naukach humanistycznych I moduł Kod modułu ODK-I-04 Efekty kształcenia dla modułu WIEDZA kształcenia K_W05 ma podstawową wiedzę o dziedzinach

Bardziej szczegółowo

Manggha jest miejscem szczególnym dla Rafała Pytla, mało który polski artysta tak bardzo wpisuje się w tradycyjną estetyką japońską, gdzie nacisk położony jest bardziej na sugestię i nieokreśloność niż

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE OGÓLNE O PROGRAMIE KSZTAŁCENIA. Na Studiach Doktoranckich Psychologii prowadzonych przez Instytut Psychologii UG

INFORMACJE OGÓLNE O PROGRAMIE KSZTAŁCENIA. Na Studiach Doktoranckich Psychologii prowadzonych przez Instytut Psychologii UG UNIWERSYTET GDAŃSKI Wydział Nauk Społecznych Załącznik nr 1 (wymagany do wniosku do Senatu UG w sprawie zatwierdzenia programu studiów) INFORMACJE OGÓLNE O PROGRAMIE KSZTAŁCENIA Na Studiach Doktoranckich

Bardziej szczegółowo

Cel ogólny 1: Rozwój przedsiębiorczości i usług na obszarze Partnerstwa Kaczawskiego w oparciu o zasoby przyrodnicze i kulturowe.

Cel ogólny 1: Rozwój przedsiębiorczości i usług na obszarze Partnerstwa Kaczawskiego w oparciu o zasoby przyrodnicze i kulturowe. CELE OGÓLNE, SZCZEGÓŁOWE I PLANOWANE PRZEDSIĘWZIĘCIA Cel ogólny 1: Rozwój przedsiębiorczości i usług na obszarze Partnerstwa Kaczawskiego w oparciu o zasoby przyrodnicze i kulturowe. PRZEDSIĘ- WZIĘCIA

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 2. KIERUNEK: BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE, STUDIA STACJONARNE

KARTA PRZEDMIOTU 2. KIERUNEK: BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE, STUDIA STACJONARNE KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: SYSTEM BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP. KIERUNEK: BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE, STUDIA STACJONARNE 3. POZIOM STUDIÓW: STUDIA I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: I/1 5. LICZBA

Bardziej szczegółowo

Architektura oprogramowania w praktyce. Wydanie II.

Architektura oprogramowania w praktyce. Wydanie II. Architektura oprogramowania w praktyce. Wydanie II. Autorzy: Len Bass, Paul Clements, Rick Kazman Twórz doskonałe projekty architektoniczne oprogramowania! Czym charakteryzuje się dobra architektura oprogramowania?

Bardziej szczegółowo

KARTA MODUŁU KSZTAŁCENIA

KARTA MODUŁU KSZTAŁCENIA KARTA MODUŁU KSZTAŁCENIA Informacje ogólne I. 1 Nazwa modułu kształcenia Podstawy architektury i urbanistyki 2 Nazwa jednostki prowadzącej moduł Państwowa Szkoła Wyższa im. Papieża Jana Pawła II,Katedra

Bardziej szczegółowo

ODNOWA MIAST A STARZEJĄCE SIĘ SPOŁECZEŃSTWO EUROPEJSKIE

ODNOWA MIAST A STARZEJĄCE SIĘ SPOŁECZEŃSTWO EUROPEJSKIE ODNOWA MIAST A STARZEJĄCE SIĘ SPOŁECZEŃSTWO EUROPEJSKIE MGR INŻ. ARCH. AGNIESZKA LABUS Wydział Architektury, Katedra Urbanistyki i Planowania Przestrzennego, Politechnika Śląska w Gliwicach II KONGRES

Bardziej szczegółowo

SIECI BIZNESOWE A PRZEWAGA KONKURENCYJNA PRZEDSIĘBIORSTW ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH

SIECI BIZNESOWE A PRZEWAGA KONKURENCYJNA PRZEDSIĘBIORSTW ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH Milena Ratajczak-Mrozek SIECI BIZNESOWE A PRZEWAGA KONKURENCYJNA PRZEDSIĘBIORSTW ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO W POZNANIU POZNAŃ 2010 SIECI

Bardziej szczegółowo

FUNDACJA BIŁGORAJ GORAJ - XXI KRESOWYCH. www.bilgoraj21.pl

FUNDACJA BIŁGORAJ GORAJ - XXI KRESOWYCH. www.bilgoraj21.pl FUNDACJA BIŁGORAJ GORAJ - XXI www.bilgoraj21.pl MIASTO NA SZLAKU KULTUR KRESOWYCH KRESOWYCH 2 KIM JESTEŚMY? lipca 2005 roku ustanowiona została aktem notarialnym Fundacja Obywatelska Przedsiębiorczość

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11 SPIS TREŚCI WSTĘP (Wiesław Stawiński)........................ 9 ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)..................11 1.1. Problemy globalizacji........................

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania osiągnięć ucznia z przedmiotu wiedza o kulturze. Klasa I. Wymagania przedmiotowo-programowe

Kryteria oceniania osiągnięć ucznia z przedmiotu wiedza o kulturze. Klasa I. Wymagania przedmiotowo-programowe Kryteria oceniania osiągnięć ucznia z przedmiotu wiedza o kulturze Klasa I Skala ocen celujący bardzo dobry Wymagania przedmiotowo-programowe - wykazuje zaangażowanie w realizację projektów związanych

Bardziej szczegółowo

Data wydruku: Dla rocznika: 2015/2016. Opis przedmiotu

Data wydruku: Dla rocznika: 2015/2016. Opis przedmiotu Sylabus przedmiotu: Specjalność: Seminarium Wszystkie specjalności Data wydruku: 23.01.2016 Dla rocznika: 2015/2016 Kierunek: Wydział: Zarządzanie i inżynieria produkcji Inżynieryjno-Ekonomiczny Dane podstawowe

Bardziej szczegółowo

PROBLEM SUBURBANIZACJI W KONTEKŚCIE ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO

PROBLEM SUBURBANIZACJI W KONTEKŚCIE ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO PROBLEM SUBURBANIZACJI W KONTEKŚCIE ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO Dr inż. arch. Natalia Przesmycka Katedra Architektury, Urbanistyki i Planowania Przestrzennego Wydział Budownictwa i Architektury Politechniki

Bardziej szczegółowo