POLITECHNIKA WARSZAWSKA INSTYTUT BUDOWNICTWA w Płocku KOŁO NAUKOWE INŻYNIERII ŚRODOWISKA ZAKŁAD INŻYNIERII SANITARNEJ I OCHRONY ŚRODOWISKA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "POLITECHNIKA WARSZAWSKA INSTYTUT BUDOWNICTWA w Płocku KOŁO NAUKOWE INŻYNIERII ŚRODOWISKA ZAKŁAD INŻYNIERII SANITARNEJ I OCHRONY ŚRODOWISKA"

Transkrypt

1

2 POLITECHNIKA WARSZAWSKA INSTYTUT BUDOWNICTWA w Płocku KOŁO NAUKOWE INŻYNIERII ŚRODOWISKA ZAKŁAD INŻYNIERII SANITARNEJ I OCHRONY ŚRODOWISKA XXVIII MIĘDZYNARODOWE SYMPOZJUM im. BOLESŁAWA KRZYSZTOFIKA AQUA 2008 PROBLEMY INŻYNIERII ŚRODOWISKA pełny materiał tekstowy i graficzny 12 i 13 czerwca PŁOCK 2008

3 SFINANSOWANO ZE ŚRODKÓW KOMISJI DYDAKTYCZNEJ SAMORZĄDU STUDENTÓW POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ ISBN Opracowanie komputerowe referatów: Wojciechowski Michał, Radomski Michał, Koper Tomasz, Damian Jóźwiak, Gębka Danuta, Podwójci Paweł Druk i oprawa: P.P.H DRUKARNIA Sp. z o.o. Sierpc

4 doc. dr Bolesław Krzysztofik ( ) Bolesław Krzysztofik urodził się w 1924 r. w Dąbrowie Białostockiej. Gimnazjum ukończył w Różanymstoku. W czasie II wojny światowej, jako żołnierz Armii Krajowej, działał w służbie konspiracyjnej pod pseudonimem Kamień w Placówce Różanystok-Dąbrowa Białostocka, Obwodu Sokółka (Okręg Białystok). W 1952 r. Bolesław Krzysztofik ukończył studia na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Warszawskiego. Doktorat nauk technicznych uzyskał w 1965 r. na Wydziale Inżynierii Sanitarnej i Wodnej Politechniki Warszawskiej. Od roku 1971 życie swoje ofiarował pracy naukowo-dydaktycznej i organizacyjnej na Politechnice Warszawskiej Filii w Płocku, w której dzięki Jego inicjatywie powstał Kierunek Inżynierii Środowiska o specjalności Urządzenia Sanitarne. W latach pełnił funkcję Kierownika Zakładu Inżynierii Sanitarnej i Ochrony Środowiska. Założył w Zakładzie Inżynierii Sanitarnej i Ochrony Środowiska pracownie: Wodociągów i Kanalizacji, Oczyszczania Wody i Ścieków, Ogrzewnictwa, Wentylacji i Klimatyzacji, Bioinżynierii, Chemii i Ochrony Środowiska. W 1976 r. doc. B. Krzysztofik był założycielem i przez 19 lat Opiekunem Naukowym studenckiego Koła Naukowego Inżynierii Sanitarnej (obecna nazwa: Koło Naukowe Inżynierii Środowiska). Koło od 1979 r., dla studentów i pracowników naukowych polskich i zagranicznych uczelni, organizowało rokrocznie sympozja naukowe pod hasłem AQUA nt.: Problemy Ochrony i Kształtowania Środowiska Człowieka, obecnie Problemy Inżynierii Środowiska. Równocześnie, Doc. Bolesław Krzysztofik, był wieloletnim pracownikiem Akademii Medycznej w Warszawie, gdzie założył studenckie Koło Naukowe Higieny i Profilaktyki i był jego Opiekunem Naukowym. Dorobek naukowy Docenta obejmuje opracowanie 6 skryptów, wydanie ponad 300 publikacji naukowych w czasopismach polskich i zagranicznych, 50 opracowań dla przemysłu, 32 prac projektowokonstrukcyjnych. Był twórcą wynalazku Obrotowe złoże biologiczne, opatentowanego w 1997 r. Promował wiele prac doktorskich, magisterskich i inżynierskich na naszej Uczelni i Akademii Medycznej w Warszawie. Tematyka prac obejmowała zagadnienia oczyszczania i uzdatniania wody, oczyszczania ścieków, unieszkodliwiania i utylizacji odpadów, oczyszczania powietrza, ogrzewnictwa i wentylacji. Większość z nich związana była z regionem płockim. Wiele prac było nagrodzonych przez Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki, Prezydenta Miasta Płocka, Naczelną Organizację Techniczną w Płocku. Za swoją działalność naukowodydaktyczną otrzymał w latach liczne odznaczenia, nagrody i wyróżnienia. m. in.: Złoty Krzyż Zasługi, Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Medal Komisji Edukacji Narodowej, Złota Odznaka Honorowa nadana przez Polskie Towarzystwo Higieniczne, Nagroda Indywidualna II stopnia Rektora Politechniki Warszawskiej, Nagroda Jubileuszowa za 45 lat pracy nadana przez Prorektora Politechniki Warszawskiej w Płocku i wiele innych. Docent Bolesław Krzysztofik zmarł 10 września 1999 r. Został pochowany na Cmentarzu Komunalnym Wólka Węglowa w Warszawie. Był Wspaniałym Wychowawcą i Pedagogiem, cieszył się szacunkiem wśród pracowników i studentów, zawsze życzliwym dla wszystkich Przyjacielem. Dr Maria Krzechowska

5 KOMITET NAUKOWY Prof. nzw. dr hab. inż. Wojciech Feluch Kierownik Zakładu Inżynierii Sanitarnej i Ochrony Środowiska Prof. nzw. dr hab. inż. Sławczo Denczew Zakład Inżynierii Sanitarnej i Ochrony Środowiska Prof. nzw. dr hab. Alina Kusińska Zakład Inżynierii Sanitarnej i Ochrony Środowiska Dr Maria Krzechowska Zakład Inżynierii Sanitarnej i Ochrony Środowiska Dr inż. Paweł Podwójci Zakład Inżynierii Sanitarnej i Ochrony Środowiska

6 ORGANIZATORZY KOŁO NAUKOWE INŻYNIERII ŚRODOWISKA Przewodniczący: MICHAŁ RADOMSKI Wiceprzewodniczący: DAMIAN JÓŹWIAK Sekretarz: MICHAŁ WOJCIECHOWSKI Opiekun Naukowy: dr inż. PAWEŁ PODWÓJCI PRACOWNICY ZAKŁADU INŻYNIERII SANITARNEJ I OCHRONY ŚRODOWISKA prof. nzw. dr hab. inż. Wojciech Feluch Kierownik Zakładu prof. nzw. dr hab. inż. Sławczo Denczew prof. nzw. dr hab. inż. Mikołaj Sikorski prof. nzw. dr hab. Alina Kusińska dr Maria Krzechowska dr inż. Hanna Bauman-Kaszubska dr inż. Maria Mikołajczyk dr inż. Marek Orłowski dr inż. Paweł Podwójci mgr inż. Małgorzata Dalewska mgr inż. Anna Trzaskoś inż. Jadwiga Sarzalska technik Elżbieta Budzińska st. technik Marek Grzelak st. technik Marek Pietrzak

7 CZŁONKOWIE ZWYCZAJNI Studenckiego KOŁA NAUKOWEGO INŻYNIERII ŚRODOWISKA Michał Art Marta Banasiak mgr Magdalena Baranowska Agnieszka Brzeska Joanna Brzóska Julita Ciastek inż. Paulina Chojnacka Sylwia Chojnacka inż. Marcin Cikorski Sebastian Czarnecki Olga Dawidzióg Przemysław Derengowski Justyna Gajus Paweł Grzybowski Dawid Hajduk Hubert Jóźwiak inż. Piotr Karczewski Tomasz Koper Błażej Kostrzewa Paulina Kowalik Mateusz Krasny Anna Król Hubert Latarski Łukasz Malesa Paweł Malinowski Monika Mamcarz Robert Matusiak Bartosz Nowicki Tomasz Organiszczak Olgierd Rudowski Sylwia Runkwitz Danuta Sobczyńska Magda Soćko Justyna Sukiennik Anna Szczygielska inż. Łukasz Ulicki Dariusz Umiński Marceli Watkowski Wojciech Weresa Rafał Wojciechowski Wioleta Wójtewicz

8 Od Komitetu Organizacyjnego W tym roku, w dniach 12 i 13 czerwca, odbywa się już po raz dwudziesty ósmy Sympozjum AQUA 2008, poświęcone Problemom Inżynierii Środowiska. Organizatorami Sympozjum są: studenckie Koło Naukowe Inżynierii Środowiska i Zakład Inżynierii Sanitarnej i Ochrony Środowiska na Wydziale Budownictwa, Mechaniki i Petrochemii w Płocku Politechniki Warszawskiej. Intencją organizatorów jest umożliwienie studentom i pracownikom naukowym uczelni zaprezentowanie własnego dorobku badawczego, uzyskanego w roku akademickim 2007/2008. Tematyka, nadesłanych prac na AQUA 2008, obejmuje następujące zagadnienia: WODA ŚCIEKI I OSADY ŚCIEKOWE ODPADY GLEBA POWIETRZE I INNE Stało się już tradycją, że w czasie odbywającego się Sympozjum możemy uczestnikom udostępnić opublikowane materiały konferencyjne. Przekazywana do rąk Państwa publikacja jest zbiorem nadesłanych opracowań autorskich studentów i pracowników naukowych z następujących Uczelni: Politechniki Częstochowskiej, Politechniki Lubelskiej, Politechniki Radomskiej, Politechniki Warszawskiej, Politechniki Wrocławskiej, Politechniki Koszalińskiej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie, Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, Akademii Pedagogiki Specjalnej w Warszawie, Witebsk State Technological University, oraz: Polskiego Towarzystwa Higienicznego Oddziału w Warszawie, Instytutu Immunologicznego i Terapii Doświadczalnej Polskiej Akademii Nauk we Wrocławiu, King Hussein Medical Center w Jordanii, a także pracowników naukowych i studentów Instytutu Chemii oraz Instytutu Budownictwa Politechniki Warszawskiej w Płocku. Składamy serdeczne podziękowania P.T. Autorom nadesłanych prac. Życzymy owocnych obrad

9 SPIS TREŚCI WYKŁAD INAUGURACYJNY ALINA KUSIŃSKA, LIDIA OKTABA: Przemysł i komunikacja a stan środowiska glebowego w aglomeracji warszawskiej WODA PAWEŁ DĄBEK, ROBERT ŚNIEŻYŃSKI: Badania terenowe transportu rumowiska wleczonego w kaskadzie rzeki Soły PIOTR BUDZYNOWSKI, KRZYSZTOF CHMIELOWSKI, RUŁKA ZUZANNA, ELWIRA GORZELAŃSKA: Dynamikawybranych wskaźników hydrologicznych oraz fizyko-chemicznych parametrów jakości wody potoku leśnickiego KATARZYNA JAKUBIEC: Modelowanie przepływu wody w rejonie granicznych meandrów Odry TOMASZ CHOLEWA, JAKUB KLECH, GRZEGORZ ŁAGÓD: Jednostkowe zużycie wody w budynku wieorodzinnym ILONA ZBEROWSKA, PAULINA CHOJNACKA, GRZEGORZ SEREJKO, PAWEŁ PODWÓJCI: Analiza czynników mających wpływ na wartość jednostkowego zużycia wody w budownictwie wielorodzinnym KAJA KOPCZYŃSKA, ŁUKASZ CZYLEKO, MILENA GRZEGORCZUK: Właściwości kwasów fulwowych ŚCIEKI I OSADY ŚCIEKOWE KATARZYNA JAROMIN, TOMASZ BORKOWSKI, GRZEGORZ ŁAGÓD: Analiza metod udrażniania nieprzełazowych przewodów kanalizacyjnych MAGDALENA GRZEBINOGA, ANNA PAŹDZIO, KAROL PLESIŃSKI, GRZEGORZ STACHURA: Oczyszczalnie hydrofitowe proekologiczne rozwiązania z zakresu gospodarki ściekowej terenów wiejskich MAŁGORZATA KRAWCZYŃSKA, JUSTYNA KLEIN, JOANNA BIAZIK: Ocena ekotoksykologiczna odpadów poflotacyjnych JUSTYNA WIKŁO, ANNA KOWALIK, WIKTOR KLUZIŃSKI: Zastosowanie procesu odwróconej osmozy do usuwania chromu ze ścieków garbarskich JAKUB RAJEWSKI, ANNA KOWALIK, WIKTOR KLUZIŃSKi: Usuwanie białek ze ścieków garbarskich w pilotowej instalacji ultrafiltracji membranowej WIESŁAW KOŹLAK, MARTA MORAWSKA, MAŁGORZATA GOŁĘBIEWSKA, URSZULA LEWANDOWSKA: Aktualny stan wiedzy o strukturze i własciwościach roztworów szkieł wodnych sodowych WIESŁAW KOŹLAK, URSZULA LEWANDOWSKA: Zastosowanie krajowych szkieł wodnych sodowych do usuwania toksycznych soli ołowiu z mediów WIESŁAW KOŹLAK, MAŁGORZATA GOŁĘBIEWSKA, MARTA MORAWSKA: Badania układów szkła wodne sodowe sole cynku dla oceny możliwości zastosowania krzemianów do usuwania jonów zn 2+ z mediów ODPADY PIOTR POPŁAWSKI, TATIANA JARECKA: Wykorzystanie odpadów tworzyw sztucznych w energetyce i przemysle chemicznym EWA SIEDLECKA: Możliwości zagospodarowania odpadowego cynku z utylizacji odpadowego elektrolitu akumulatorowego ANETA RUTKOWSKA, PAWEŁ PODWÓJCI: system głębokiej segregacji jako sposób na problem odpadów komunalnych BROVKO SERGEY, MATVEEV ANDREY, PYATOV VLADISLAV, GOLUBEV ALEXE: Experience of light industry s wastes processing on a screw extruder GLEBA MONIKA RYKACZEWSKA, LIDIA OKTABA, ALINA KUSIŃSKA: Ocena akumulacji miedzi w glebach Pruszkowa

10 SPIS TREŚCI 21. AGNIESZKA GUZDEK: Ocena zawartości ołowiu w glebach rejonu silnie zanieczyszczonego metalami ciężkimi GRZEGORZ PASTERNAK, ANETA KURZĘPA, KRYSTYNA DĄBROWSKA: Skrining elektroforetyczny dna izolowanego z mikroorganizmów degradujących związki nitroaromatyczne POWIETRZE GRZEGORZ DRABIK, JANUSZ OZONEK: Dezodoryzacja gazów odlotowych metodą ozonową w komunalnej oczyszczalni ścieków INNE TOMASZ CHOLEWA: Analiza eksploatacyjna systemu grzewczego z mieszkaniowymi węzłami cieplnymi w sezonie letnim BARTŁOMIEJ DENEKA, ZBIGNIEW SUCHORAB: Możliwość wykorzystania techniki tdr do pomiarów zasolenia materiałów budowlanych kalibracja metody IRENA KOSIŃSKA, MOHAMMAD ALI ZAUBI, NASIM ALARAJ: Jordania w aspekcie walorów środowiskowo-historycznych i chorób tropikalnych BOŻENA SOBIERAJSKA, KATARZYNA WIECZOREK, IRENA KOSIŃSKA: Profesor Marcin Kacprzak ( ) sławny higienista ziemi płockiej BOŻENA SOBIERAJSKA: Na terenie Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego

11 WYKŁAD INAUGURACYJNY PRZEMYSŁ I KOMUNIKACJA A STAN ŚRODOWISKA GLEBOWEGO W AGLOMERACJI WARSZAWSKIEJ (INDUSTRY AND TRANSPORT VERSUS SOIL ENVIRONMENT SITUATION IN WARSAW DISTRICT) Alina Kusińska, Lidia Oktaba Słowa kluczowe: gleba, zanieczyszczenie, metale ciężkie, substancje ropopochodne Przeprowadzono analizę wyników, dotyczących zawartości metali ciężkich i związków ropopochodnych w glebach Warszawy. Wykazano, że największy wpływ na akumulację pierwiastków śladowych ma komunikacja miejska. Jej oddziaływanie zauważalne jest również w okolicy dwóch badanych zakładów przemysłowych: Huty Warszawa i Elektrociepłownia Kawęczyn. Zaobserwowano także zwiększanie się ilości Zn i Cu w glebach przy trasach komunikacyjnych od roku 1997 do 2003 oraz zmniejszanie się zawartości Pb i Cd. Ponadto stwierdzono silne zanieczyszczenie gleb wzdłuż głównych tras komunikacyjnych związkami ropopochodnymi. Obliczony średni współczynnik nagromadzenia tych substancji w roku 1999 i 2004 wskazuje na ich zmniejszanie się w badanych glebach. Gleba to wierzchnia warstwa skorupy ziemskiej powstała ze zwietrzeliny skalnej w wyniku oddziaływania na nią czynników klimatycznych, świata roślin i zwierząt w określonym reliefie i czasie. W obrębie ekosfery gleba stanowi podstawę egzystencji ludzi i zwierząt, będąc miejscem produkcji pierwotnej. Na jej powierzchni zachodzi intensywna wymiana materii i energii. Zaburzenie tych procesów przez człowieka w ramach tzw. antropopresji przyczynia się do degradacji gleb, a tym samym do zmniejszenia natężenia fotosyntezy i niekorzystnych zmian w składzie atmosfery. Gleba to także regulator gospodarki wodnej w środowisku, jak również naturalny filtr dla wszelkich zanieczyszczeń. W ciągu ostatnich lat ubywa powierzchnia gruntów użytkowania rolniczego na rzecz terenów zajętych pod budownictwo, trasy komunikacyjne czy kopalnictwo surowców mineralnych. [12] Pod wpływem działalności gospodarczej człowieka gleby ulegają przekształceniom: geomechanicznym, hydrologicznym, fizycznym, biologicznym i chemicznym. Najpoważniejszym problemem ochrony środowiska jest degradacja chemiczna gleb: zakwaszenie, alkalizacja, zasolenie, zanieczyszczenie pierwiastkami śladowymi i substancjami ropopochodnymi oraz radionuklidami. Źródłem zanieczyszczenia gleb pierwiastkami śladowymi i substancjami ropopochodnymi jest transport samochodowy. Ogółem liczba pojazdów samochodowych i ciągników osiągnęła w 2006 roku ponad 18mln. sztuk i wzrosła o 100% w stosunku do roku Zanieczyszczenia te głównie dotyczą gleb w obrębie miast i wzdłuż tras komunikacyjnych [3,4,6,7,8,11,17]. Energetyka węglowa, hutnictwo i przemysł metalurgiczny to drugie poważne źródło zanieczyszczenia gleb pierwiastkami śladowymi, głównie Cd, Cr, Cu, Fe, Hg, Ni, Pb, Zn. Pierwiastki śladowe są również wprowadzane do gleb użytkowanych rolniczo z nawozami mineralnymi, głównie fosforowymi i wapniowymi, pestycydami, ściekami komunalnymi, odpadami przemysłowymi, a także z gnojowicą i obornikiem. Środowisko glebowe w aglomeracjach miejskich kształtuje się w wyniku jednoczesnego oddziaływania przemysłu i motoryzacji [9, 18, 20, 19, 21]. Pierwiastki śladowe są wiązane i zatrzymywane w wierzchniej warstwie gleb tym silniej, im więcej gleba zawiera materii organicznej i frakcji ilastej, a także im wyższe jest jej ph. Pierwiastki te pobierane przez rośliny z gleb wchodzą w łańcuch troficzny zwierząt i człowieka. W miastach dostają się do organizmu człowieka bezpośrednio przez układ oddechowy z zapylonej atmosfery przyziemnej. Szkodliwość pierwiastków śladowych w organizmie człowieka jest powodowana ich podatnością na akumulację w tkankach, łatwością absorpcji z przewodu pokarmowego, przenikaniem przez łożysko,

12 WODA BADANIA TERENOWE TRANSPORTU RUMOWISKA WLECZONEGO W KASKADZIE RZEKI SOŁY (FIELD RESEARCH INTO THE BED LOAD TRANSPORT IN THE CASCADE OF THE SOŁA RIVER) Paweł Dąbek, Robert Śnieżyński Słowa kluczowe: rumowisko wleczone, kaskada rzeki Soły, transport rumowiska, krzywe uziarnienia, frakcje granulometryczne Koło Naukowe Hydrologów i Hydrotechników działające przy Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu latem 2007r. w ramach obozu naukowego nad Jeziorem Międzybrodzkim wykonało pomiary rumowiska wleczonego pobranego na odcinku Kaskady rzeki Soły. Przekroje hydrometryczne zostały rozlokowane powyżej i poniżej Jeziora Żywieckiego, poniżej Jeziora Międzybrodzkiego i poniżej Zbiornika Czaniec. Analiza pobranych próbek rumowiska miała posłużyć do sporządzenia charakterystyki rumowiska w rzece Sole oraz roli zapór w jego transporcie. Kaskada rzeki Soły jest pierwszą w Polsce pełną kaskadą zbudowaną wg zasady najbardziej efektywnego i kompleksowego wykorzystania oraz ochrony zasobów wodnych. Głównymi jej zadaniami są: ochrona przed powodzią, zaopatrzenie w wodę Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego i Krakowa, wyrównanie przepływów górnej Wisły oraz produkcja energii elektrycznej. Powstałe zbiorniki wodne stworzyły również doskonałe warunki do uprawiania turystyki, wypoczynku i rekreacji. Z uwagi na górski charakter rzeki i gwałtowność wezbrań, przy których objętość przepływającej wody przekracza nawet kilkadziesiąt razy przepływ średni, wybudowano kompleks zapór i zbiorników nazwany Hydrowęzłem Beskidzkim. Zlokalizowane na Sole zbiorniki wodne i zapory tj. Jezioro Żywieckie z zaporą w Tresnej (km ), Jezioro Międzybrodzkie i zapora w Porąbce (km ), zapora Czaniec i Zbiornik Czeniecki (km 31+00), mają zapobiegać lub ograniczać występowanie powodzi na rzece, zwłaszcza w jej górnymgórskim biegu. Zbiorniki te wraz z elektrownią szczytowo pompową na górze Żar zapewniają ciągły dopływ energii elektrycznej. Kłopotem i problemem kaskady jest ciągłe spłycanie wynikające z nanoszenia rumowiska wraz z Sołą oraz górskimi dopływami uchodzącymi bezpośrednio do zbiorników. Źródła Soły zlokalizowane są na zboczach Stołowego Wierchu na wysokości 755 m. n.p.m. Średnie opady roczne dla przekroju Żywiec wynoszą od 900 do 1300 mm, przy występowaniu w przeważającej ilości w okresie letnim - 64 % ilości rocznej. Bardzo zróżnicowana rzeźba terenu wpływa na dużą zmienność spływów powierzchniowych. Mała retencja naturalna zlewni powoduje duże spływy jednostkowe i gwałtowne wezbrania. Zmienność przepływów uruchamia procesy erozyjne w korycie rzek i potoków. Przepływy prawdopodobne wykazane w Instrukcji utrzymania i eksploatacji zbiornika kaskady rz. Soły, wynoszą: Q50% = 215 m 3 /s, Q10% = 610 m 3 /s, Q1% = 1165 m 3 /s

13 WODA DYNAMIKAWYBRANYCH WSKAŹNIKÓW HYDROLOGICZNYCH ORAZ FIZYKO-CHEMICZNYCH PARAMETRÓW JAKOŚCI WODY POTOKU LEŚNICKIEGO (DETERMINATION OF WATER CHARACTERISTIC AND SELECTED INDICATORS IN LESNICA STREAM WATERSHED) Piotr Budzynowski, Krzysztof Chmielowski, Rułka Zuzanna, Elwira Gorzelańska Słowa kluczowe: przepływ, odpływ jednostkowy, zawartość tlenu w wodzie, temperatura wody, BZT 5 W artykule przedstawiono wyniki badań przeprowadzonych podczas obozu naukowego Koła Naukowego Inżynierii Środowiska sekcja Wodociągów i Hydrogeologii Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie. Badania przeprowadzono w okresie od września 2007 roku. Obiektem badań był potok Leśnicki wraz z jego dopływami. Potok Leśnicki jest prawostronnym dopływem Dunajca. Przepływa przez miejscowość Leśnica na Słowacji w bezpośredniej granicy z terenami Polski. Badaniami objęto 13 dopływów przedmiotowego potoku oraz sam potok. Badano chwilowe przepływy w 13 dopływach do potoku Leśnickiego. Ponadto badano zawartość tlenu rozpuszczonego w wodzie i temperaturę wody. Pomierzone wartości porównano z przepływami z lat wcześniejszych. Dodatkowo określono wpływ lokalnej oczyszczalni ścieków na jakość wód potoku Leśnickiego. Na podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono bardzo wysokie przepływy wody w każdym z 13 dopływów do potoku. Sytuacja taka mogła być spowodowana intensywnymi opadami poprzedzającymi badania. Stwierdzono ponadto wysokie wartości tlenu rozpuszczonego w wodzie dopływającej do potoku. Badania zostały przeprowadzone podczas obozu naukowego w miejscowości Leśnica na Słowacji, za przejściem granicznym Szczawnica-Leśnica. Teren objęty badaniami znajduje się w obrębie Małych Pienin, w niedalekiej odległości od Szczawnicy. Miejscowość Leśnica położona jest w pasie przygranicznym w obrębie Pienińskiego Parku Narodowego w dolinie potoku Leśnickiego. Potok Leśnicki o długości 4,9 km i powierzchni zlewni 11,45 km 2 składa się z trzynastu dopływów, z których siedem jest lewostronnych i sześć prawostronnych. Teren ten jest niezwykle bogaty w źródła zboczowe descensyjne, zwietrzelinowe i szczelinowe. Niektóre z nich posiadają nazwy takie jak: Bystrzyk, Głęboki, Glinnik i Spod Zabanisk. Najdłuższy dopływ posiada długość 2,2 km, najkrótszy 0,45 km. Źródło znajduje się na wysokości 590 m n.p.m, a w miejscu ujścia do Dunajca znajduje się na wysokości 408 m n.p.m. Zachowanie Potoku Leśnickiego wraz z jego 13 dopływami w niezmienionym przez człowieka i zanieczyszczenia stanie dla hydrogeologii jest bardzo ważne. Część doświadczalna Celem pracy było określenie przepływów chwilowych w dopływach potoku Leśnickiego, ilości tlenu rozpuszczonego w wodzie oraz temperatury wody w tych dopływach. Określenie wpływu wioski Leśnica na badany ciek oraz określenie zmian zachodzących w Potoku Leśnickim poprzez porównanie wyników badań i obserwacji z sytuacją z lat poprzednich. Dodatkowo określono wpływ małej oczyszczalni ścieków na jakość odbiornika poprzez analizę wskaźnika BZT 5. Szczegółowo badania obejmowały: przeprowadzono wizję terenową dopływów potoku Leśnickiego, wykonano wielokrotne pomiary przepływów wody (metodą wolumetryczną) w wytyczonych przekrojach, za pomocą miernika microcomputer C1-316 pomierzono zawartość tlenu rozpuszczonego w wodzie oraz temperaturę wody,

14 WODA MODELOWANIE PRZEPŁYWU WODY W REJONIE GRANICZNYCH MEANDRÓW ODRY (MODELING OF WATER FLOW IN THE ODRA BORDER MEANDERS REGION) Katarzyna Jakubiec Słowa kluczowe: meander, rumowisko Graniczne meandry Odry są przykładem naturalnego rozwoju koryta i przylegających do niego terenów zalewowych. Przepływy badanego odcinka rzeki charakteryzują się znacznym wahaniem i częstym występowaniem powodzi. Powodzie są przyczyna nagłego przełożenia koryta cieku, która na granicznym odcinku meandrów jest z punktu widzenia historycznego procesem naturalnym. Po powodzi w 1997 roku na opisanym odcinku Odry nastąpiło przerwanie jednego z meandrów, w wyniku czego powstało starorzecze oraz nowy fragment koryta. Działanie takie sprzyja rozwojowi nowych populacji rzadkich dla tego regionu roślin i zwierząt. Jednakże dalsze erozyjne procesy rzeki mogą spowodować kolejne przerwania, które mogłyby nieść poważne zagrożenia dla populacji fauny i flory jak i terenów położonych poniżej badanego odcinka rzeki. Graniczne meandry Odry położone są w gminie Krzyżanowice. Gmina usytuowana jest w zachodniej części województwa śląskiego, u wrót obniżenia między Sudetami a Karpatami, zwanego Bramą Morawską, na południu Kotliny Raciborskiej. Badany odcinek przedstawia nieco ponad siedmio kilometrową trasę zbudowaną z zakoli rzeki Odry. Dynamika rzeki, procesy, które odpowiedzialne są za formowanie koryta i rozlewisk w dolinach tworzą różnorodną mozaikę siedlisk. Do ważniejszych procesów korytotwórczych możemy zaliczyć erozję (boczną i wgłębną), transport rumoszu skalnego i jego sedymentację. Jednym z przykładów procesów korytotwórzczych na tym terenie jest przemieszczanie się zakoli rzecznych. W wyniku przerwania meandrów tworzą się odnogi tzw. starorzecza, a z czasem następuje ich stopniowe wypłycenie. Dno rzeki oraz brzegi są podmywane, powstają wtedy strome skarpy w nanosach rzecznych narastają żwirowe oraz muliste ławice. Do pierwszego przerwania meandra doszło podczas powodzi w 1967 roku. Zniszczeniu uległ meander nr IV. W 1997 roku nastąpiło przerwanie meandra nr I i powstanie nowej odnogi w postaci koryta o szerokości zbliżonej do starego koryta Odry. Stare koryto wskutek naniesionego rumowiska z górnego odcinka rzeki zostało praktycznie odcięte od dopływu wody. Prędkości wody oraz przepływy w tym korycie są dziś niewielkie (przy średnich przepływach rzędu m3/s wynoszą ok. 0,1-0,2 m/s). Podobnie jak dno, również i brzegi zostały poddane intensywnej erozji. Na granicznym odcinku Odry od Chałupek do ujścia Olzy występuje aż osiem wyrw brzegowych. Ich długości wahają się od 100 m do 500 m. Powstanie nowego koryta, nanosów żwirowo-piaskowych w postaci piaszczystych łach oraz odsypisk oraz regularne podtapianie obszarów zalewowych, stwarzają optymalne rozwoju roślin i zwierząt. Żywe procesy korytotwórcze gwarantują utrzymanie wysokiego poziomu różnorodności biologicznej. Wiele gatunków tam występujących jest obecnie zagrożonych w całej Europie. W okolicach pierwotnego meandra przerwanego naturalnie w 1997roku zidentyfikowano 126 gatunków roślin. Na obserwowanym obszarze żyją i rozmnażają się: motyle (modraszek nausitous i czerwończyk nieparek), chrząszcze, ryby (różanka, piskorz), płazy (kumak nizinny i kumak górski),oraz ptaki (zimorodek), jak i ssaki (bóbr europejski i wydra, które znajdują się na listach dyrektywy siedliskowej" oraz dyrektywy ptasiej"). Część doświadczalna W wyniku niszczącej działalności rzeki wykonano badania modelowe w celu zaproponowania dogodnego rozwiązania, które spowolniłoby erozyjne działanie rzeki. Symulacje przeprowadzono dla całego odcinka meandrującego, ze szczególnym wskazaniem na pierwszy meander: od mostu drogowego Chałupki-Bohumin (km ) do wylotu z meandra

15 WODA JEDNOSTKOWE ZUŻYCIE WODY W BUDYNKU WIEORODZINNYM (INDIVIDUAL WATER CONSUMPTION IN MULTIFAMILY-BUILDING) Tomasz Cholewa, Jakub Klech, Grzegorz Łagód Słowa kluczowe: woda zimna, jednostkowe zużycie wody, straty wody W artykule przedstawiono wyniki rocznych badań jednostkowego zużycia wody w budynku wielorodzinnym zlokalizowanym w Lublinie. Przedstawiono wartość średnią jednostkowego zużycia wody z okresu pomiarowego i odniesiono ją do wartości normatywnych. Analizowano również miesięczne zmiany jednostkowego zużycia wody, jak także jego zależność od liczby mieszkańców zameldowanych w danym lokalu. W ostatnich czasach przedsiębiorstwa wodociągowe w Polsce odnotowują zmniejszenie sprzedaży wody. Dlatego też, aby utrzymać rentowność, podnoszą systematycznie cenę wody, co powoduje, że odbiorcy zaczynają ją tym bardziej oszczędzać. Takie zachowanie prowadzi, zarówno do obniżenia standardów higienicznych ludzi [6], jak także do powstania problemów z prawidłowym funkcjonowaniem sieci przesyłowych, stacji uzdatniania, systemów kanalizacyjnych oraz oczyszczalni ścieków [1]. Te elementy zostały zazwyczaj zaprojektowane wg starych wytycznych [5] i przez to przewymiarowane (w stosunku do obecnych potrzeb), ponieważ nikt się nie spodziewał nagłego załamania konsumpcji wody, której wartość osiągała swoje maksimum w 1988 r. (219 dm 3 /(d M)) [2]. Dodatkowo, oprócz rosnącej ceny, do obniżenia zużycia wody przyczyniły się takie czynniki jak: opomiarowanie zużycia wody, ograniczenie strat wody poprzez stosowanie materiałów o wysokiej jakości i szczelności połączeń. Niezależnie zmiana baterii dwu-uchwytowych na jednouchwytowe pozwoliła zmniejszyć zużycie o 25% [3]. Te wszystkie czynniki spowodowały, że obecnie jednostkowe zużycie wody w budynkach wielorodzinnych, które zostało określone w wyniki serii badań [1,3,4] jest znacznie niższe od wartości podanych w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury [9]. Ten fakt obliguje zespoły badawcze do prowadzenia kolejnych badań, które pozwolą stwierdzić rzeczywiste jednostkowe zużycie wody. Część doświadczalna Badania jednostkowego zużycia wody prowadzono w budynku wielorodzinnym, zlokalizowanym w Lublinie przy ulicy Śliwińskiego 3A. Dla zasilenia budynku w zimną wodę przewidziano instalację wodociągową, jednostrefową, wykonaną z rur stalowych ocynkowanych łączonych przy pomocy typowych łączników ocynkowanych. Na przewodzie zasilającym w piwnicy budynku zamontowano wodomierz główny, skrzydełkowy typu WS-6 DN 32 mm, Q N = 6,0 m 3 /h firmy POWOGAZ Poznań. Woda zimna doprowadzona jest do mieszkaniowych węzłów cieplnych, które są zlokalizowane przy każdym mieszkaniu na klatce schodowej. Tu zimna woda, na wejściu do węzła, jest opomiarowana za pomocą wodomierza mokrobieżnego firmy FILA (DN 15mm, Q N = 1,5 m 3 /h). Za wodomierzem przewód rozdziela się na przewód doprowadzający wodę zimną bezpośrednio do punktów poboru w mieszkaniu, oraz na przewód doprowadzający wodę zimną do wymiennika, gdzie jest przygotowywana woda ciepła dla danego mieszkania. Badania prowadzono w każdy poniedziałek, w godzinach przedpołudniowych przez okres pełnego roku ( kwiecień marzec 2008) i obejmowały one: odczyt zużycia zimnej wody (m 3 ) przez poszczególne mieszkania, z dokładnością do 0,5 m 3, odczyt zużycia zimnej wody (m 3 ) dla całego budynku, z dokładnością do 1,0 m 3. Z uwagi na brak rozbieżności pomiędzy sumą odczytów z wodomierzy lokalnych a odczytem z wodomierza głównego, pominięto tego rodzaju analizę, która został dokładnie przedstawiona w artykule [7]. Do analizy jednostkowego zużycia wody wybrano 41 mieszkań z 64 znajdujących się w budynku, w których mieszka 75 osób. Takie rozwiązanie przyjęto, ponieważ w mieszkaniach

16 WODA ANALIZA CZYNNIKÓW MAJĄCYCH WPŁYW NA WARTOŚĆ JEDNOSTKOWEGO ZUŻYCIA WODY W BUDOWNICTWIE WIELORODZINNYM (ANALYSIS OF SELECTED PARAMETERS DESCRIBING CONSUMPTION OF WATER IN MULTIFAMILY BUILDINGS) Ilona Zberowska, Paulina Chojnacka, Grzegorz Serejko, Paweł Podwójci Słowa kluczowe: opomiarowanie zużycia wody, jednostkowe zużycie wody W artykule autorzy podjęli próbę określenia rzeczywistego jednostkowego zapotrzebowania na wodę oraz czynników, które mają wpływ na jego wartość w budownictwie wielorodzinnym w oparciu o dane z Mazowieckiej Spółdzielni Mieszkaniowej w Płocku. Wprowadzenie Omawiając charakterystykę zużycia wody na przestrzeni kilku lat nietrudno zauważyć, odnotowywanego od lat 90, spadku zużycia wody [3,6]. Przyczynami zmniejszającej się ilości zużywanej wody mogą być m.in. wzrost świadomości konsumenta oraz chęć oszczędzania wody podyktowana wysokimi kosztami wody wodociągowej. Mimo, że fakt zużywania coraz mniejszej ilości wody przez konsumentów niesie ze sobą pewne korzyści to z fachowego punktu widzenia może stanowić problem, bądź przyczyny nieprawidłowego działania układów dystrybucji wody oraz systemów oczyszczania ścieków. Nieprawidłowość działania systemów zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków wynikać może z faktu, że istniejące urządzenia i obiekty projektowane były na całkiem inne, niż obecnie odnotowywane, wartości jednostkowego zużycia wody [2,6]. Analiza czynników warunkujących zużycie wody w budownictwie wielorodzinnym Celem niniejszego artykułu jest identyfikacja czynników mających wpływ na wartość jednostkowego zużycia wody w budynkach wielorodzinnych. W opinii autorów do czynników kształtujących wartość jednostkowego zużycia wody należą: liczba osób korzystających z wody, cena wody zimnej i koszt jej podgrzania, można przypuszczać również, że wiek mieszkańców, powierzchnia lokalu czy kondygnacja budynku. Zaliczenie kondygnacji budynku, rozumianej jako wysokość budynku, podyktowane jest wpływem ciśnienia wody na zużywaną jej ilość. Wyniki badań wartość jednostkowego zużycia wody należą: liczba osób korzystających z wody, cena wody zimnej i koszt jej podgrzania, można przypuszczać również, że wiek mieszkańców, powierzchnia lokalu czy kondygnacja budynku. Zaliczenie kondygnacji budynku, rozumianej jako wysokość budynku, podyktowane opracowano na podstawie danych pozyskanych z Mazowieckiej Spółdzielni Mieszkaniowej w Płocku, w skład których wchodziły: liczba osób zameldowanych w lokalu, odczyty wskazań wodomierzy mieszkaniowych i głównych, powierzchnia lokali. W celu poszerzenia analizy, na wybranych budynkach w 212 lokalach została przeprowadzona analiza dotycząca wieku mieszkańców oraz faktycznej liczby osób korzystających z wody w mieszkaniach. Ogólnie analizą objęto 4632 lokale, w tym 356 lokali osiedla Skarpa, 301 osiedla FMŻ, 1599 osiedla Międzytorze i 2376 osiedla Podolszyce Pn., w których łącznie zameldowanych jest osób. W każdym z mieszkań są zamontowane co najmniej dwa wodomierze lub cztery, jeśli w lokalach znajdują się piony zasilające kuchnię i łazienkę z ubikacją. Wszystkie mieszkania spełniają trzecią klasę komfortu sanitarnego [2]. Zbudowana do analizy baza danych obejmowała łącznie rekordów. Woda w gospodarstwach domowych zużywana jest na takie potrzeby jak: bytowo gospodarcze ludności, prace porządkowe czy podlewanie zieleni [1,2]. Jednak woda zużywana jest nierównomiernie i ściśle zależy od ilości osób korzystających z wody wodociągowej, stąd niezbędne jest określenie struktury zameldowania. W analizowanych lokalach najwięcej odnotowano lokali, w których zameldowane są 3 osoby i stanowią one 30% ogółu badanych lokali. Liczba osób zameldowanych waha się od 1 do 11 osób lecz lokale, w których zameldowane było od 6 do 11 osób zostały pominięte w analizie, gdyż stanowią one poniżej 3% ogólnej ilości lokali i w opinii autorów pominięcie tej grupy lokali nie wpływa na końcowy wynik analizy, a znacznie ją upraszcza. Drugą co do wielkości grupą lokali są lokale 1 osobowe, stanowiące 16% i to one

17 WODA WŁAŚCIWOŚCI KWASÓW FULWOWYCH (PROPERTIES OF FULVIC ACID) Kaja Kopczyńska, Łukasz Czyleko, Milena Grzegorczuk Słowa kluczowe: kwasy fulwowe, kwasy huminowe, ogólny węgiel organiczny, potencjał elektrokinetyczny, właściwości konduktometryczne Przebadano właściwości kwasów fulwowych ekstrahowanych z borowiny kołobrzeskiej uzyskiwanych metodą opracowana w Katedrze Technologii Wody i Ścieków. Dla badanych kwasów została sporządzona krzywa wzorcowa obrazująca zależność OWO od stężenia kwasów fulwowych (KF). Wyznaczono potencjał elektrokinetyczny dla różnych wartości ph. Wykazano, że temperatura prażenia ma wpływ na zawartość ogólnego węgla organicznego, ph roztworu, a także przewodności właściwej roztworu kwasów fulwowych. Wykazano, iż kwasy fulwowe posiadają właściwości buforujące w stosunku do zasad zobrazowane powolnym wzrostem odczynu roztworu do pewnej wartości po przekroczeniu której następował gwałtowny wzrost ph. Substancje humusowe (SH) są najbardziej rozpowszechnioną w przyrodzie grupą związków organicznych. Występują one w glebach, wodach śródlądowych i morskich, a także w osadach dennych akwenów [1]. Powstają w wyniku przemian związków organicznych zawartych w szczątkach roślinnych i zwierzęcych, takich jak ligniny, białka, pektyny, wielocukry i garbniki, prowadzą do powstania związków wielkocząsteczkowych o charakterze kwasów organicznych. Substancje humusowe (SH) są mieszaniną różnych związków. Pod względem budowy chemicznej są bardzo różnorodne, dotychczas jeszcze całkowicie nie poznane. Mają one silne zabarwienie od brązowego do czarnego i nadają wyraźną barwę wodom naturalnym [2]. Ze względu na ich rozpuszczalność Oden [3] podzielił je na: kwasy fulwowe- rozpuszczalne w wodzie, alkaliach, alkoholu i kwasach mineralnych kwasy hymatomelanowe (ulminowe)- rozpuszczalne w etanolu kwasy huminowe- rozpuszczalne w wodnych roztworach alkaliów, szczawianu i fluorku sodowego. Ustalono, że KF mają następujące grupy funkcyjne: karboksylowa, fenolowa, alkoholowa, metoksylowa, karbonylowa, eterowa, estrowa. Chemiczna struktura kwasów huminowych (KH) i fulwowych (KF) nie została dokładnie określona [2]. Istnieje wiele przypuszczalnych wzorów struktury cząsteczek substancji humusowych. Rys. 1. Model struktury kwasu huminowego wg Stevensona Fig. 1. (Model of structure humic acid according to Stevenson)

18 ŚCIEKI I OSADY ŚCIEKOWE ANALIZA METOD UDRAŻNIANIA NIEPRZEŁAZOWYCH PRZEWODÓW KANALIZACYJNYCH (ANALYSIS OF FLOW RESTORING METHODS IN SMALL DIAMETER SANITATION CONDUITS) Katarzyna Jaromin, Tomasz Borkowski, Grzegorz Łagód Słowa kluczowe: kanał nieprzełazowy, czyszczenie hydrodynamiczne, czyszczenie mechaniczne, czyszczenie biologiczne, czyszczenie chemiczne, dysza Przedstawiono charakterystykę wybranych metod oczyszczania przewodów kanalizacyjnych oraz analizę doboru odpowiedniej metody do udrożnienia zablokowanego odcinka. Uwzględniono czas potrzebny na przeprowadzenie operacji z wykorzystaniem danej metody, zaangażowanie pracowników, rodzaj sprzętu udrażniającego oraz koszty związane z jego amortyzacją. Artykuł dotyczy problemów, z jakimi spotykają się eksploatatorzy kanalizacji grawitacyjnej oraz sposobów służących ich rozwiązywaniu [1, 2, 3]. Stąd też praca zawiera przegląd metod czyszczenia kanału oraz ich doboru od strony ekonomicznej nakładów pracy jak również zaangażowania specjalistycznego sprzętu oraz potrzebnego czasu na ich przeprowadzenie. Spadki przewodów powinny być dobierane w taki sposób, aby zapewnić prędkości przepływu gwarantujące samooczyszczanie się sieci kanalizacyjnej [1, 2, 13]. Jednakże nawet w dobrze zaprojektowanych i wykonanych przewodach kanalizacyjnych mogą powstawać problemy związane z odkładaniem się różnego rodzaju osadów na dnie i ściankach kanałów, co w konsekwencji może spowodować znaczne utrudnienia w przepływie ścieków. W skrajnych sytuacjach dochodzi do całkowitego zablokowania przepływu [5, 9]. W kanałach przełazowych usuwanie przeszkód zwykle nie stanowi problemu, ze względu na szeroki zestaw możliwych do zastosowania metod przywracania przepływu. Trudności pojawiają się w kanałach nieprzełazowych gdzie należy zastosować metody bardziej zaawansowane technicznie [4, 6, 8, 12, 14]. Metody te zostaną przedstawione i omówione w niniejszej pracy. Część doświadczalna Kanały ściekowe powinny być tak eksploatowane, aby mogły przyjmować zrzuty założonych w projekcie ilości ścieków, podczas okresu ich przydatności, obliczonego co najmniej na 100 lat. Aby się tak stało należy w odpowiedni sposób zadbać o ich stan techniczny [2, 6, 13]. Wśród kanałów wyróżniamy kanały przełazowe (średnica powyżej 800 mm) i nieprzełazowe. W oczyszczaniu kanałów przełazowych prace mogą być przeprowadzane ręcznie z zachowaniem przepisów BHP, czego niestety nie można wykonać w kanałach nieprzełazowych. Kanały nieprzełazowe to takie, których średnica wynosi od 100 do 800mm. Istnieje więc wiele technologii udrażniania obu typów przewodów kanalizacyjnych, oferowanych przez specjalistyczne firmy, jednakże aby wybrać odpowiednie metody rehabilitacji kanału ściekowego należy określić jakie mogą występować problemy z jego przepustowością. W zależności od rodzaju niesprawności kanału stosowane są następujące rozwiązania: oczyszczenie kanału, usuwanie zalegającego osadu, wycinanie wrośniętych korzeni, itp., naprawa uszkodzeń punktowych, renowacja, wymiana rurociągu, która może być wykonywana metodą tradycyjną (w wykopie otwartym) lub metodą bez wykopową [1, 4]. Dla wyboru właściwej metody renowacji sieci kanalizacyjnej konieczne jest zebranie informacji świadczących o niespełnieniu przez sieć podstawowych jej funkcji tj. niezawodnego odprowadzania ścieków w ilościach wynikających z potrzeb. Zalecane jest, aby zbiór informacji zawierał [12]: wiek kanału, rodzaj materiału, średnice lub wymiary kanału, stan wewnętrzny kanałów i złączy,

19 ŚCIEKI I OSADY ŚCIEKOWE OCZYSZCZALNIE HYDROFITOWE PROEKOLOGICZNE ROZWIĄZANIA Z ZAKRESU GOSPODARKI ŚCIEKOWEJ TERENÓW WIEJSKICH (HYDROPHYTE WASTE TREATMENT PLANT PRO-ECOLOGICAL SOLUTION FOR COUNTRY REGIONS WASTE MANAGEMENT) Magdalena Grzebinoga, Anna Paździo, Karol Plesiński, Grzegorz Stachura Słowa kluczowe: oczyszczalnia hydrofitowa, oczyszczalnia typu Lemna, ścieki bytowe Niniejsza praca ma na celu przybliżenie zagadnień związanych z funkcjonowaniem nowych rozwiązań w zakresie technik indywidualnego oczyszczania ścieków. Ponieważ obecnie na całym świecie znaczną popularność zyskały oczyszczalnie hydrofitowe, dlatego też w artykule przeprowadzono analizę ich efektywności usuwania zanieczyszczeń ze ścieków w omawianych rozwiązaniach. Oczyszczalnie te stosowane są przede wszystkim do oczyszczania i zagospodarowania małych ilości ścieków bytowych. Analizie poddano trzy obiekty. Pierwszy to oczyszczalnia gruntowo - roślinna znajdująca się w Muszynce. Kolejna to przydomowa oczyszczalnia Kamień Bagienna. Trzeci obiekt stanowi oczyszczalnia typu Lemna w Cieszanowie. W oczyszczalniach gruntowo roślinnych eliminacja substancji organicznych (BZT 5 ), oraz związków biogennych była wysoka i spełnia wymagane w obowiązujących aktach prawnych dopuszczalne poziomy zanieczyszczeń. Obszary wiejskie ciągle jeszcze nie mają w dostateczny sposób rozwiązanej gospodarki ściekowej. W głównej mierze związane jest to z rozproszonym charakterem zabudowy, co prowadzi często do generowania dużych kosztów jednostkowych budowy kanalizacji zbiorczej. Dlatego powszechnie problem ścieków rozwiązywany jest poprzez ich gromadzenie w często niewłaściwie wykonanych i eksploatowanych zbiornikach bezodpływowych. Pomijając znaczne koszty systematycznego opróżniania zbiorników, w przypadku ich nieszczelności może dojść do skażenia środowiska wód gruntowych. Często, zwłaszcza w obszarach gdzie nie można z różnych względów wykonać kanalizacji zbiorczej, buduje się przydomowe lub grupowe oczyszczalnie ścieków. Rozwiązania te powinny charakteryzować się znaczną skutecznością działania, niezawodnością i być atrakcyjne cenowo. Stosując takie systemy można w realiach polskiej wsi osiągnąć znacznie szybciej pożądane, równie dobre dla środowiska skutki ekologiczne, jak w przypadku planowanej budowy kanalizacji zbiorczej i lokalnej oczyszczalni ścieków [4]. Coraz popularniejsze w naszym kraju są oczyszczalnie hydrofitowe, charakteryzujące się dużą sprawnością zmniejszania stężeń nie tylko zanieczyszczeń organicznych oraz zawiesin, ale również substancji biogennych, umożliwiając przy tym deponowanie i mineralizację osadów wtórnych powstających po procesie biologicznego oczyszczania. Celem pracy jest prezentacja wybranych oczyszczalni hydrofitowych zlokalizowanych w woj. Małopolskim i podkarpackim, oczyszczających ścieków z pojedynczej zabudowy jak i z obszaru gminy. Ponadto porównano różne warianty rozwiązań oczyszczalni hydrofitowych pod kątem sprawności usuwania wybranych wskaźników zanieczyszczeń ze ścieków. Część doświadczalna Pierwsza z analizowanych oczyszczalni przystosowana do oczyszczania ścieków bytowych z pojedynczego gospodarstwa znajduje się we wsi Muszynka w gminie Krynica, w powiecie nowosądeckim. Gospodarstwo zamieszkuje na stałe pięć osób jednakże w okresie letnim, z uwagi na jego agroturystyczny charakter, liczba ta może ulec zwiększeniu do dwudziestu mieszkańców. Obiekt w Muszynce to instalacja wielostopniowa, złożona z kilku elementów, w skład której wchodzi: wielokomorowy osadnik przepływowy, ociekowe złoże żwirowo roślinne o pionowym przepływie ścieków, (powierzchnia 10,5 m 2, podstawowa warstwa filtracyjna o grubości 45 cm wykonana ze żwiru o granulacji 2-8 mm na której umieszczona jest 15 cm warstwa płukanego pisaku),

20 ŚCIEKI I OSADY ŚCIEKOWE OCENA EKOTOKSYKOLOGICZNA ODPADÓW POFLOTACYJNYCH (ECOTOXICOLOGICAL ASSESSMENT OF FLOTATION TAILINGS) Małgorzata Krawczyńska, Justyna Klein, Joanna Biazik Słowa kluczowe: odpady poflotacyjne, toksyczność, biotesty W artykule przedstawiono ocenę ekotoksykologiczną wyciągu z osadów po flotacji rudy miedzi. Materiał pobrany był z nieczynnego obecnie zbiornika poflotacyjnego znajdującego się w okolicach Warty Bolesławieckiej. Poniżej zamieszczono wstępne wyniki badań toksyczności osadów poflotacyjnych przeprowadzonych za pomocą dwóch mikrobiotestów Rapidtoxkit i Thamnotoxkit, wykorzystujących gatunek skorupiaka Thamnocephalus platyurus. Uzyskane wyniki badań wskazują na nietoksyczny charakter wyciągu czego przyczyną może być nie przechodzenie metali ciężkich z osadu poflotacyjnego do roztworu wodnego. Jedynym przedsiębiorstwem w Polsce zajmującym się wydobyciem i przetwórstwem rud miedzi jest KGHM Polska Miedź SA. Do specyficznych odpadów przemysłu miedziowego zalicza się między innymi odpady poflotacyjne, które stanowią 94% masy wszystkich wytwarzanych odpadów. Powstają one podczas procesu flotacji, który polega na odzyskaniu z rudy minerałów miedzi. Ich skład jest zbliżony do składu surowca poddawanego flotacji, gdyż zawartość miedzi w rudzie jest mała. Obecnie osady poflotacyjne są deponowane na składowisku Żelazny Most, który jest największym tego typu obiektem na świecie. Gromadzi się tam odpady powstające w trzech należących do przedsiębiorstwa kopalniach: Polkowice, Rudna, Lubin [1]. Analizy składu chemicznego wskazują na obecność w osadach poflotacyjnych metali takich jak : miedź, ołów, cynk i nikiel. Badania mineralogiczne informują o znacznej zawartości dolomitu i kwarcu, których wzajemny procentowy stosunek zależy od typu rudy [2]. Obecnie dużo zainteresowania poświęca się zagadnieniom dotyczącym możliwości wykorzystania nagromadzonych odpadów i zagospodarowania rozległych obszarów zbiorników poflotacyjnych. Istotne wydaje się poznanie ich wpływu na organizmy żywe poprzez ocenę ekotoksykologiczną z wykorzystaniem bioindykatorów reprezentujących wszystkie poziomy troficzne charakterystyczne dla danego ekosystemu. W metodzie bioindykacji wykorzystuje się jako wskaźnik organizm, którego reakcja jest podstawą do oceny sumarycznej toksyczności badanej próby (gleby, wody, osadu). W rezultacie obserwuje się symptomy tj. zmiany na poziomie fizjologii, biochemii, morfologii, a także śmiertelność organizmów wskaźnikowych. W wielu laboratoriach stosuje się obecnie mikrobiotesty, które wykorzystują do oceny stanu środowiska wodnego i ścieków, formy kryptobiotyczne bioindykatorów i są dostępne w sprzedaży jako gotowe pakiety[3,4]. Część doświadczalna W przeprowadzonych badaniach ekotoksykologicznych do analiz przygotowano ekstrakt z osadu poflotacyjnego zgodnie z normą DIN Proporcja osadu do wody wynosiła 1:2. Próby wytrząsano 24 h i odwirowano przy 5-15 tys. G. Następnie przefiltrowano przez filtr membranowy 0,22 μm. Tak przygotowany wyciąg z osadu poflotacyjnego użyto do badań. Omawiany osad poddano analizom toksykologicznym z wykorzystaniem biotestów. Badano zmiany toksyczności w zależności od stężenia i czasu działania trucizny. Biologiczne oznaczenia były przeprowadzane na larwach skorupiaka Thamnocephalus platyurus otrzymywanego z cyst przetrwanych. Wykorzystano dwa mikrobiotesty 24h Thamnotoxkit F TM, który jest testem toksyczności ostrej oraz test Rapidtoxkit TM, będący szybszą wersją dającą odpowiedź po 1 h ekspozycji larw skorupiaka na działanie potencjalnie toksycznej próbki. Thamnocephalus platyurus w porównaniu z innymi bezkręgowcami stosowanymi powszechnie do monitorowania środowiska wodnego wykazuje wysoką czułość na substancje toksyczne w dawkach poniżej śmiertelnej. W szczególności organizmy te są czułe na obecność w próbkach testowych metali, co zapewnia szybką odpowiedź i brak fałszywych wyników

Lp. STANDARD PODSTAWA PRAWNA

Lp. STANDARD PODSTAWA PRAWNA Zestawienie standardów jakości środowiska oraz standardów emisyjnych Lp. STANDARD PODSTAWA PRAWNA STANDARDY JAKOŚCI ŚRODOWISKA (IMISYJNE) [wymagania, które muszą być spełnione w określonym czasie przez

Bardziej szczegółowo

WYKRYWANIE ZANIECZYSZCZEŃ WODY POWIERZA I GLEBY

WYKRYWANIE ZANIECZYSZCZEŃ WODY POWIERZA I GLEBY WYKRYWANIE ZANIECZYSZCZEŃ WODY POWIERZA I GLEBY Instrukcja przygotowana w Pracowni Dydaktyki Chemii Zakładu Fizykochemii Roztworów. 1. Zanieczyszczenie wody. Polska nie należy do krajów posiadających znaczne

Bardziej szczegółowo

Ankieta dotycząca gospodarki wodno-ściekowej w 2006 r.

Ankieta dotycząca gospodarki wodno-ściekowej w 2006 r. ... Data wypełnienia ankiety Ankieta dotycząca gospodarki wodno-ściekowej w 2006 r. Nazwa zakładu: Adres: Gmina: Powiat: REGON: Branża (wg EKD): Gospodarka wodna w roku 2006 r. I. Pobór wody z ujęć własnych:

Bardziej szczegółowo

Katedra Ochrony Środowiska

Katedra Ochrony Środowiska Katedra Ochrony Środowiska Lp. Kierunek studiów stacjonarnych II stopnia Specjalność Temat pracy dyplomowej magisterskiej 2016/2017 Opiekun pracy Nazwisko studenta 1. Ochrona środowiska TOŚ Wpływ eksploatacji

Bardziej szczegółowo

ZLEWNIE RZEK BUGU I NARWI

ZLEWNIE RZEK BUGU I NARWI ZLEWNIE RZEK BUGU I NARWI ZASOBY WODNE I PRZYRODNICZE MONOGRAFIA pod redakcją Jana Dojlido i Bohdana Wieprzkowicza WARSZAWA 2007 SPIS TREŚCI WSTĘP 7 1. ZASOBY WODNE 9 1.1. EWOLUCJA POGLĄDÓW NA GOSPODARKĘ

Bardziej szczegółowo

Ocena jakości wód powierzchniowych rzeki transgranicznej Wisznia

Ocena jakości wód powierzchniowych rzeki transgranicznej Wisznia VI KONFERENCJA NAUKOWA WODA - ŚRODOWISKO - OBSZARY WIEJSKIE- 2013 Ocena jakości wód powierzchniowych rzeki transgranicznej Wisznia A. Kuźniar, A. Kowalczyk, M. Kostuch Instytut Technologiczno - Przyrodniczy,

Bardziej szczegółowo

BIOTECHNOLOGIA OGÓLNA

BIOTECHNOLOGIA OGÓLNA BIOTECHNOLOGIA OGÓLNA 1. 2. 3. 4. 5. Ogólne podstawy biologicznych metod oczyszczania ścieków. Ścieki i ich rodzaje. Stosowane metody analityczne. Substancje biogenne w ściekach. Tlenowe procesy przemiany

Bardziej szczegółowo

Rok akademicki: 2014/2015 Kod: GIS-1-318-s Punkty ECTS: 4. Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: -

Rok akademicki: 2014/2015 Kod: GIS-1-318-s Punkty ECTS: 4. Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: - Nazwa modułu: Technologie oczyszczania wody i ścieków Rok akademicki: 2014/2015 Kod: GIS-1-318-s Punkty ECTS: 4 Wydział: Górnictwa i Geoinżynierii Kierunek: Inżynieria Środowiska Specjalność: - Poziom

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 868

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 868 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 868 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 3 Data wydania: 21 lipca 2009 r. Nazwa i adres organizacji

Bardziej szczegółowo

"Metale ciężkie w osadzie z wiejskiej oczyszczalni ścieków i kompoście - ocena przydatności do rolniczego wykorzystania"

Metale ciężkie w osadzie z wiejskiej oczyszczalni ścieków i kompoście - ocena przydatności do rolniczego wykorzystania "Metale ciężkie w osadzie z wiejskiej oczyszczalni ścieków i kompoście - ocena przydatności do rolniczego wykorzystania" Agnieszka RAJMUND 1), Marta BOŻYM 2) 1) Instytut Technologiczno-Przyrodniczy, Dolnośląski

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska

Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska Katarzyna Kurowska Ścieki komunalne - definicja Istotnym warunkiem prawidłowej oceny wymagań, jakim

Bardziej szczegółowo

Katedra Ochrony Środowiska

Katedra Ochrony Środowiska Lp. Kierunek studiów stacjonarnych I stopnia Katedra Ochrony Środowiska Temat projektów inżynierskich 2016/2017 Opiekun pracy Nazwisko studenta 1. Ochrona środowiska Charakterystyka składu chemicznego

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ANTROPOPRESJI NA PRZEBIEG ZMIAN HYDROMORFOLOGICZNYCH W RZEKACH I POTOKACH GÓRSKICH

WPŁYW ANTROPOPRESJI NA PRZEBIEG ZMIAN HYDROMORFOLOGICZNYCH W RZEKACH I POTOKACH GÓRSKICH XXXIII OGÓLNOPOLSKA SZKOŁA HYDRAULIKI Problemy przyrodnicze i ich wpływ na hydraulikę koryt otwartych 26-29 maj 2014 r., Zakopane WPŁYW ANTROPOPRESJI NA PRZEBIEG ZMIAN HYDROMORFOLOGICZNYCH W RZEKACH I

Bardziej szczegółowo

INŻYNIERIA RZECZNA Konspekt wykładu

INŻYNIERIA RZECZNA Konspekt wykładu INŻYNIERIA RZECZNA Konspekt wykładu Wykład 2 Charakterystyka morfologiczna koryt rzecznych 1. Procesy fluwialne 2. Cechy morfologiczne koryta rzecznego 3. Klasyfikacja koryt rzecznych 4. Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa o osadach ściekowych

Dyrektywa o osadach ściekowych Dyrektywa o osadach ściekowych 03.10.2006..:: Dopłaty i Fundusze - Portal Informacyjny ::. Dyrektywa 86/278/EWG w sprawie ochrony środowiska, w szczególności gleby, w przypadku wykorzystania osadów ściekowych

Bardziej szczegółowo

BADANIA PODATNOŚCI ŚCIEKÓW Z ZAKŁADU CUKIERNICZEGO NA OCZYSZCZANIE METODĄ OSADU CZYNNEGO

BADANIA PODATNOŚCI ŚCIEKÓW Z ZAKŁADU CUKIERNICZEGO NA OCZYSZCZANIE METODĄ OSADU CZYNNEGO oczyszczanie, ścieki przemysłowe, przemysł cukierniczy Katarzyna RUCKA, Piotr BALBIERZ, Michał MAŃCZAK** BADANIA PODATNOŚCI ŚCIEKÓW Z ZAKŁADU CUKIERNICZEGO NA OCZYSZCZANIE METODĄ OSADU CZYNNEGO Przedstawiono

Bardziej szczegółowo

Ścieki, zanieczyszczenia, jakość wody Klara Ramm Szatkiewicz Dyrektor Departamentu Planowania i Zasobów Wodnych - Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej

Ścieki, zanieczyszczenia, jakość wody Klara Ramm Szatkiewicz Dyrektor Departamentu Planowania i Zasobów Wodnych - Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej Warszawa, 11 kwietnia 2014 r. Ścieki, zanieczyszczenia, jakość wody Klara Ramm Szatkiewicz Dyrektor Departamentu Planowania i Zasobów Wodnych - Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej Ustawa z dnia 18 lipca 2001

Bardziej szczegółowo

TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA. Opracowała: mgr inż. Joanna Depta- Ładak

TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA. Opracowała: mgr inż. Joanna Depta- Ładak TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA Opracowała: mgr inż. Joanna Depta- Ładak Charakterystyka zawodu Technik ochrony środowiska koordynuje pracę w zakresie ochrony powietrza, wód, powierzchni ziemi, ochrony przed

Bardziej szczegółowo

I. Pobieranie próbek. Lp. Wykaz czynności Wielkość współczynnika

I. Pobieranie próbek. Lp. Wykaz czynności Wielkość współczynnika Koszty i wykaz badań wykonywanych w Wojewódzkim Inspektoracie Ochrony Środowiska w Poznaniu 1. Stawka podstawowa wynosi 40,41 zł. 2. Wyliczenie kosztów usługi następuje w sposób następujący: koszt usługi

Bardziej szczegółowo

OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW I WÓD TECHNOLOGICZNYCH Z RÓŻNYCH GAŁĘZI PRZEMYSŁU Z ZASTOSOWANIEM ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII: BIOLOGICZNEJ I ULTRAFILTRACJI

OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW I WÓD TECHNOLOGICZNYCH Z RÓŻNYCH GAŁĘZI PRZEMYSŁU Z ZASTOSOWANIEM ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII: BIOLOGICZNEJ I ULTRAFILTRACJI OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW I WÓD TECHNOLOGICZNYCH Z RÓŻNYCH GAŁĘZI PRZEMYSŁU Z ZASTOSOWANIEM ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII: BIOLOGICZNEJ I ULTRAFILTRACJI MGR INŻ. ANNA MUSIELAK DI (FH) DR. TECHN. SIMON JABORNIG

Bardziej szczegółowo

INDYWIDUALNE SYSTEMY OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW A OCHRONA WÓD PODZIEMNYCH

INDYWIDUALNE SYSTEMY OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW A OCHRONA WÓD PODZIEMNYCH INDYWIDUALNE SYSTEMY OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW A OCHRONA WÓD PODZIEMNYCH Opracowała: Klaudia Bukowska ZAOPATRZENIE W WODĘ A OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW Zbiorowe zaopatrzenie w wodę Indywidualne zaopatrzenie w wodę

Bardziej szczegółowo

5. PROGNOZOWANE ZMIANY W GOSPODARCE ODPADAMI KOMUNALNYMI

5. PROGNOZOWANE ZMIANY W GOSPODARCE ODPADAMI KOMUNALNYMI 5. PROGNOZOWANE ZMIANY W GOSPODARCE ODPADAMI KOMUNALNYMI 5.1. PROGNOZY ILOŚCI WYTWARZANYCH ODPADÓW KOMUNALNYCH Przewidywane zmiany ilości odpadów dla gminy Włoszczowa opracowano na podstawie przyjętych

Bardziej szczegółowo

Badanie właściwości odpadów przemysłowych jako wstępny etap w ocenie ich oddziaływania na środowisko

Badanie właściwości odpadów przemysłowych jako wstępny etap w ocenie ich oddziaływania na środowisko Ogólnopolski konkurs dla studentów i młodych pracowników nauki na prace naukowo-badawcze dotyczące rewitalizacji terenów zdegradowanych Badanie właściwości odpadów przemysłowych jako wstępny etap w ocenie

Bardziej szczegółowo

Tematy prac magisterskich zgłoszonych do realizacji w roku akademickim 2015/2016 przez Katedrę Ochrony Środowiska

Tematy prac magisterskich zgłoszonych do realizacji w roku akademickim 2015/2016 przez Katedrę Ochrony Środowiska Tematy prac magisterskich zgłoszonych do realizacji w roku akademickim 2015/2016 przez Katedrę Ochrony Lp. Kierunek studiów stacjonarnych II stopnia 1. Ochrona 2. Ochrona 3. Ochrona 4. Ochrona 5. Ochrona

Bardziej szczegółowo

rozporządzenia, dla oczyszczalni ścieków komunalnych o RLM poniżej 2.000.

rozporządzenia, dla oczyszczalni ścieków komunalnych o RLM poniżej 2.000. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 29 listopada 2002 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych

Bardziej szczegółowo

Wpływ gospodarki wodno-ściekowej w przemyśle na stan wód powierzchniowych w Polsce Andrzej KRÓLIKOWSKI

Wpływ gospodarki wodno-ściekowej w przemyśle na stan wód powierzchniowych w Polsce Andrzej KRÓLIKOWSKI Wpływ gospodarki wodno-ściekowej w przemyśle na stan wód powierzchniowych w Polsce Andrzej KRÓLIKOWSKI Podhalańska Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Targu Podstawową zasadą stosowaną w krajach Unii

Bardziej szczegółowo

Stacje odwróconej osmozy Technika membranowa

Stacje odwróconej osmozy Technika membranowa Stacje odwróconej osmozy Technika membranowa Przemysłowe stacje odwróconej osmozy Watersystem. Działając od przeszło 20 lat na rynku uzdatniania wody, oferujemy klientom sprawdzone jednostki odwróconej

Bardziej szczegółowo

Ładunek odprowadzony z Gdańska został porównany z ładunkiem zanieczyszczeń wnoszonych do Zatoki Wisłą.

Ładunek odprowadzony z Gdańska został porównany z ładunkiem zanieczyszczeń wnoszonych do Zatoki Wisłą. 4. ŁADUNEK ZANIECZYSZCZEŃ ODPROWADZONY Z TERENU GMINY GDAŃSK DO ZATOKI GDAŃSKIEJ Szacowanie wielkości ładunków wybranych zanieczyszczeń odprowadzanych z Gminy Gdańsk do Zatoki Gdańskiej jest kontynuowane

Bardziej szczegółowo

zasolenie Potoku Służewieckiego i Jez. Wilanowskiego

zasolenie Potoku Służewieckiego i Jez. Wilanowskiego Wpływ stosowania chemicznych środków w odladzających na zasolenie Potoku Służewieckiego S i Jez. Wilanowskiego Izabela BOJAKOWSKA 1, Dariusz LECH 1, Jadwiga JAROSZYŃSKA SKA 2 Państwowy Instytut Geologiczny

Bardziej szczegółowo

Oczyszczanie wody - A. L. Kowal, M. Świderska-BróŜ

Oczyszczanie wody - A. L. Kowal, M. Świderska-BróŜ Oczyszczanie wody - A. L. Kowal, M. Świderska-BróŜ Spis treści Przedmowa 1. Woda w przyrodzie 1.1. Wprowadzenie 1.2. Fizyczne właściwości wody 1.3. Ogólna charakterystyka roztworów wodnych 1.3.1. Roztwory

Bardziej szczegółowo

Opłaty za przekroczenie warunków wprowadzania ścieków przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych

Opłaty za przekroczenie warunków wprowadzania ścieków przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych Opłaty za przekroczenie warunków wprowadzania ścieków przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych Podstawa prawna: 1. rozporządzenie Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 roku w sprawie określenia

Bardziej szczegółowo

FIZYKA I CHEMIA GLEB. Literatura przedmiotu: Zawadzki S. red. Gleboznastwo, PWRiL 1999 Kowalik P. Ochrona środowiska glebowego, PWN, Warszawa 2001

FIZYKA I CHEMIA GLEB. Literatura przedmiotu: Zawadzki S. red. Gleboznastwo, PWRiL 1999 Kowalik P. Ochrona środowiska glebowego, PWN, Warszawa 2001 FIZYKA I CHEMIA GLEB Literatura przedmiotu: Zawadzki S. red. Gleboznastwo, PWRiL 1999 Kowalik P. Ochrona środowiska glebowego, PWN, Warszawa 2001 Tematyka wykładów Bilans wodny i cieplny gleb, właściwości

Bardziej szczegółowo

Zajęcia technologiczne: Elektrownia szczytowo-pompowa Porąbka Żar

Zajęcia technologiczne: Elektrownia szczytowo-pompowa Porąbka Żar Zajęcia technologiczne: Elektrownia szczytowo-pompowa Porąbka Żar Termin 20.04.2012 Spotkanie pod głównym budynkiem Uniwersytetu Pedagogicznego od strony ul. Smoluchowskiego: godzina odjazdu: 7:45 AUTOKAR

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE CIEKÓW POWIERZCHNIOWYCH W MONITOROWANIU JAKOŚCI EKSPLOATOWANYCH ZBIORNIKÓW WÓD PODZIEMNYCH

WYKORZYSTANIE CIEKÓW POWIERZCHNIOWYCH W MONITOROWANIU JAKOŚCI EKSPLOATOWANYCH ZBIORNIKÓW WÓD PODZIEMNYCH WYKORZYSTANIE CIEKÓW POWIERZCHNIOWYCH W MONITOROWANIU JAKOŚCI EKSPLOATOWANYCH ZBIORNIKÓW WÓD PODZIEMNYCH Przemysław Wachniew 1, Damian Zięba 1, Kazimierz Różański 1, Tomasz Michalczyk 2, Dominika Bar-Michalczyk

Bardziej szczegółowo

Zgłoszenie. Instalacji przydomowej biologicznej oczyszczalni ścieków ze studnią chłonną WZÓR 730-082-204

Zgłoszenie. Instalacji przydomowej biologicznej oczyszczalni ścieków ze studnią chłonną WZÓR 730-082-204 Zgłoszenie Instalacji przydomowej biologicznej oczyszczalni ścieków ze studnią chłonną INWESTOR ADRES ZAMIESZKANIA ADRES INWESTYCJI DATA WNIOSKU Wykaz NORM oczyszczalni Gama Plastic EN-PN 12566-1 Spis

Bardziej szczegółowo

Opłaty za przekroczenie warunków wprowadzania ścieków przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych

Opłaty za przekroczenie warunków wprowadzania ścieków przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych Opłaty za przekroczenie warunków wprowadzania ścieków przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych Podstawa prawna: 1. Rozporządzenie Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 roku w sprawie określenia

Bardziej szczegółowo

Ciśnieniowe techniki membranowe (część 2)

Ciśnieniowe techniki membranowe (część 2) Wykład 5 Ciśnieniowe techniki membranowe (część 2) Opracowała dr Elżbieta Megiel Nanofiltracja (ang. Nanofiltration) NF GMM 200 Da rozmiar molekuły 1 nm, TMM 5 30 atm Membrany jonoselektywne Stopień zatrzymywania:

Bardziej szczegółowo

Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 5

Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 5 Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 5 opracowanie: Kierownik DAOR OSChR mgr inż. Krzysztof Skowronek Starszy Specjalista DAOR OSChR mgr inż.. Grażyna Sroka Program szkolenia Blok 5. Zasady stosowania

Bardziej szczegółowo

Ładunek zanieczyszczeń odprowadzonych do Zatoki Gdańskiej, za pośrednictwem cieków i kolektorów ścieków, z terenu Gminy Gdańsk w roku 2011

Ładunek zanieczyszczeń odprowadzonych do Zatoki Gdańskiej, za pośrednictwem cieków i kolektorów ścieków, z terenu Gminy Gdańsk w roku 2011 Zleceniodawca: Gmina Miasta Gdańsk - Wydział Środowiska Wykonawca: Gdański Uniwersytet Medyczny Międzywydziałowy Instytut Medycyny Morskiej i Tropikalnej - Zakład Ochrony Środowiska i Higieny Transportu

Bardziej szczegółowo

Określenie dynamiki transportu rumowiska wleczonego w rzece Białce przy zastosowaniu programu HEC-RAS

Określenie dynamiki transportu rumowiska wleczonego w rzece Białce przy zastosowaniu programu HEC-RAS Andrzej Strużyński*, Łukasz Gucik*, Marcin Zięba*, Krzysztof Kulesza**, Jacek Florek* Określenie dynamiki transportu rumowiska wleczonego w rzece Białce przy zastosowaniu programu HEC-RAS *UR w Krakowie,

Bardziej szczegółowo

Podczyszczanie ścieków przemysłowych przed zrzutem do. Opracował mgr inż. St.Zawadzki

Podczyszczanie ścieków przemysłowych przed zrzutem do. Opracował mgr inż. St.Zawadzki Podczyszczanie ścieków przemysłowych przed zrzutem do kanalizacji komunalnej Opracował mgr inż. St.Zawadzki ROZPORZĄDZENIE MINISTRA BUDOWNICTWA z dnia 14 lipca 2006 r. w sprawie sposobu realizacji obowiązków

Bardziej szczegółowo

1. Regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy... 10 2. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach... 12 Literatura... 12

1. Regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy... 10 2. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach... 12 Literatura... 12 Spis treści III. Wstęp... 9 III. Zasady porządkowe w pracowni technologicznej... 10 1. Regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy... 10 2. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach... 12 Literatura... 12 III. Wskaźniki

Bardziej szczegółowo

BYDGOSKI OBSZAR FUNKCJONALNY Inwestycje kluczowe do realizacji do roku 2020

BYDGOSKI OBSZAR FUNKCJONALNY Inwestycje kluczowe do realizacji do roku 2020 BYDGOSKI OBSZAR FUNKCJONALNY Inwestycje kluczowe do realizacji do roku 2020 Zespół nr III Gospodarka Komunalna i Ochrona Środowiska Grzegorz Boroń -Z-ca Dyrektora Wydziału Gospodarki Komunalnej i Ochrony

Bardziej szczegółowo

E N V I R O N SKRÓCONY OPIS PROGRAMU

E N V I R O N SKRÓCONY OPIS PROGRAMU F-01/ENV E N V I R O N SKRÓCONY OPIS PROGRAMU Edycja nr 1 z dnia 17 lutego 2014r Opracował: Zatwierdził: Imię i Nazwisko Krzysztof Jędrzejczyk Krzysztof Wołowiec Data 17 lutego 2014 17 lutego 2014 Podpis

Bardziej szczegółowo

Fundacja Naukowo Techniczna Gdańsk. Dr inż. Bogdan Sedler Mgr Henryk Herbut

Fundacja Naukowo Techniczna Gdańsk. Dr inż. Bogdan Sedler Mgr Henryk Herbut Fundacja Naukowo Techniczna Gdańsk Dr inż. Bogdan Sedler Mgr Henryk Herbut Gdańsk, 2012 Odpady komunalne Odpady komunalne to odpady powstające w gospodarstwach domowych, a także odpady nie zawierające

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowa Konferencja Doświadczenia w transgranicznym postępowaniu ze starymi zanieczyszczeniami, Drezno, 23.09.2013 r.

Międzynarodowa Konferencja Doświadczenia w transgranicznym postępowaniu ze starymi zanieczyszczeniami, Drezno, 23.09.2013 r. Doświadczenia w transgranicznym postępowaniu ze starymi zanieczyszczeniami, dr inż. Agnieszka Kolanek mgr inż. Barbara Marchlewska-Knych dr inż. Mariusz Adynkiewicz-Piragas Założenia projektu w zakresie

Bardziej szczegółowo

Krajowy Program Gospodarki Odpadami

Krajowy Program Gospodarki Odpadami Krajowy Program Gospodarki Odpadami KPGO został sporządzony jako realizacja przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628 oraz z 2002 r. Nr 41, poz. 365 i Nr 113, poz.

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art. 120 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 145 z późn. zm.), zarządza się co następuje:

Na podstawie art. 120 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 145 z późn. zm.), zarządza się co następuje: Rozporządzenie nr Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu z dnia... w sprawie ustalenia warunków korzystania z wód zlewni Małej Panwi Na podstawie art. 120 ust. 1 ustawy z dnia 18

Bardziej szczegółowo

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to:

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to: WYDZIAŁ: GEOLOGII, GEOFIZYKI I OCHRONY ŚRODOWISKA KIERUNEK STUDIÓW: OCHRONA ŚRODOWISKA RODZAJ STUDIÓW: STACJONARNE I STOPNIA ROK AKADEMICKI 2014/2015 WYKAZ PRZEDMIOTÓW EGZAMINACYJNYCH: I. Ekologia II.

Bardziej szczegółowo

OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW PRZEMYSŁOWYCH O DUŻEJ ZAWARTOŚCI OLEJÓW NA ZŁOŻU BIOLOGICZNYM

OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW PRZEMYSŁOWYCH O DUŻEJ ZAWARTOŚCI OLEJÓW NA ZŁOŻU BIOLOGICZNYM ścieki przemysłowe, złoże biologiczne Katarzyna RUCKA, Małgorzata BALBIERZ* OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW PRZEMYSŁOWYCH O DUŻEJ ZAWARTOŚCI OLEJÓW NA ZŁOŻU BIOLOGICZNYM Przedstawiono wyniki laboratoryjnych badań

Bardziej szczegółowo

SEZONOWE I PRZESTRZENNE ZMIANY WYBRANYCH WSKAŹNIKÓW JAKOŚCI WODY ZBIORNIKA GOCZAŁKOWICE

SEZONOWE I PRZESTRZENNE ZMIANY WYBRANYCH WSKAŹNIKÓW JAKOŚCI WODY ZBIORNIKA GOCZAŁKOWICE SEZONOWE I PRZESTRZENNE ZMIANY WYBRANYCH WSKAŹNIKÓW JAKOŚCI WODY ZBIORNIKA GOCZAŁKOWICE Maciej KOSTECKI, Joanna KERNERT, Witold NOCOŃ, Krystyna JANTA-KOSZUTA Wstęp Zbiornik Zaporowy w Goczałkowicach powstał

Bardziej szczegółowo

Oczyszczanie ścieków deszczowych. Inżynieria Środowiska I stopień (I stopień / II stopień) Ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny)

Oczyszczanie ścieków deszczowych. Inżynieria Środowiska I stopień (I stopień / II stopień) Ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny) Załącznik nr 7 do Zarządzenia Rektora nr 10/12 z dnia 21 lutego 2012r. KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Oczyszczanie ścieków deszczowych Nazwa modułu w języku angielskim Stormwater

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab CZĄSTECZKA I RÓWNANIE REKCJI CHEMICZNEJ potrafi powiedzieć co to jest: wiązanie chemiczne, wiązanie jonowe, wiązanie

Bardziej szczegółowo

3.10 Czyszczenie i konserwacja kanalizacji 121 3.11 Kontrola odprowadzania ścieków rzemieślniczo-przemysłowych (podczyszczanie ścieków) 127 3.

3.10 Czyszczenie i konserwacja kanalizacji 121 3.11 Kontrola odprowadzania ścieków rzemieślniczo-przemysłowych (podczyszczanie ścieków) 127 3. Spis treści 1. Wiadomości ogólne, ochrona wód 17 1.1 Gospodarkawodna 17 1.2 Polskie prawo wodne 25 1.2.1 Rodzaj wód 27 1.2.2 Własność wód 27 1.2.3 Koizystaniezwód 28 1.2.3.1 Powszechne koizystaniezwód

Bardziej szczegółowo

Materiały pomocnicze do laboratorium z przedmiotu Metody i Narzędzia Symulacji Komputerowej

Materiały pomocnicze do laboratorium z przedmiotu Metody i Narzędzia Symulacji Komputerowej Materiały pomocnicze do laboratorium z przedmiotu Metody i Narzędzia Symulacji Komputerowej w Systemach Technicznych Symulacja prosta dyszy pomiarowej Bendemanna Opracował: dr inż. Andrzej J. Zmysłowski

Bardziej szczegółowo

www.harcerskanatura.eu PROJEKT

www.harcerskanatura.eu PROJEKT PROJEKT kampania edukacyjna dla dzieci i młodzieży 4 żywioły przyjaciele człowieka cykl konkursów w szkołach główna nagroda w konkursach wymiana dzieci i młodzieży między Partnerami projektu program edukacyjny

Bardziej szczegółowo

DLACZEGO WARTO ZDECYDOWAĆ SIĘ NA PASYWNĄ PRZYDOMOWĄ OCZYSZCZALNIĘ ŚCIEKÓW?

DLACZEGO WARTO ZDECYDOWAĆ SIĘ NA PASYWNĄ PRZYDOMOWĄ OCZYSZCZALNIĘ ŚCIEKÓW? PASYWNE OCZYSZCZALNIE ŚCIEKÓW ORAZ SYSTEMY NISKOCIŚNIENIOWE FANN DLACZEGO WARTO ZDECYDOWAĆ SIĘ NA PASYWNĄ PRZYDOMOWĄ OCZYSZCZALNIĘ ŚCIEKÓW? Przyłączenie domowej sieci wodno-kanalizacyjnej do sieci miejskiej

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 lipca 2010 r. w sprawie komunalnych osadów ściekowych. (Dz. U. z dnia 29 lipca 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 lipca 2010 r. w sprawie komunalnych osadów ściekowych. (Dz. U. z dnia 29 lipca 2010 r. Dz.U.10.137.924 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 lipca 2010 r. 2), 3) w sprawie komunalnych osadów ściekowych (Dz. U. z dnia 29 lipca 2010 r.) Na podstawie art. 43 ust. 7 ustawy z dnia 27

Bardziej szczegółowo

FIZYKOCHEMICZNE METODY ANALIZY W CHEMII ŚRODOWISKA

FIZYKOCHEMICZNE METODY ANALIZY W CHEMII ŚRODOWISKA FIZYKOCHEMICZNE METODY ANALIZY W CHEMII ŚRODOWISKA CZĘŚĆ II ĆWICZENIA LABORATORYJNE Z OCHRONY WÓD I GLEB PRACA ZBIOROWA pod redakcją Przemysława Kosobuckiego i Bogusława Buszewskiego Toruń 2016 Autorami

Bardziej szczegółowo

TARYFA NA ROK Wyszczególnienie. miary gospodarstwa domowe. cena za 1m 3 dostarczonej wody. dostarczonej wody

TARYFA NA ROK Wyszczególnienie. miary gospodarstwa domowe. cena za 1m 3 dostarczonej wody. dostarczonej wody TARYFA NA ROK 2016 Cena za dostarczoną wodę. Lp. Grupa 1 Taryfowa grupa odbiorców Wyszczególnienie Cena / stawka netto Cena z 8% VAT miary 1 2 3 4 5 6 - gospodarstwa domowe dostarczonej wody 4,69 5,07

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2: Właściwości osmotyczne koloidalnych roztworów biopolimerów.

Ćwiczenie 2: Właściwości osmotyczne koloidalnych roztworów biopolimerów. 1. Część teoretyczna Właściwości koligatywne Zjawiska osmotyczne związane są z równowagą w układach dwu- lub więcej składnikowych, przy czym dotyczy roztworów substancji nielotnych (soli, polisacharydów,

Bardziej szczegółowo

L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W KIELCACH w 2016 ROKU

L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W KIELCACH w 2016 ROKU Załącznik do uchwały Nr 14/15 Rady Nadzorczej WFOŚiGW w Kielcach z dnia 29 czerwca 2015 r. L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

OCENA MOŻLIWOŚCI OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW Z ZAKŁADU PRZEMYSŁU CUKIERNICZEGO

OCENA MOŻLIWOŚCI OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW Z ZAKŁADU PRZEMYSŁU CUKIERNICZEGO ścieki przemysłowe, przemysł cukierniczy, oczyszczanie ścieków Katarzyna RUCKA, Piotr BALBIERZ, Michał MAŃCZAK * OCENA MOŻLIWOŚCI OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW Z ZAKŁADU PRZEMYSŁU CUKIERNICZEGO Przeprowadzono ocenę

Bardziej szczegółowo

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Olecku

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Olecku Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Olecku Zaopatrzenie ludności w wodę W 2010 roku Powiatowa Stacja Sanitarno - Epidemiologiczna w Olecku objęła nadzorem 17 urządzeń służących do zaopatrzenia

Bardziej szczegółowo

Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 -

Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 - Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Ministerstwo Środowiska Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 - Zespół redakcyjny: Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa 1. Doc. dr hab. Irena Duer 2. Prof.

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE (od roku ak. 2014/2015)

ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE (od roku ak. 2014/2015) (od roku ak. 2014/2015) A. Zagadnienia z zakresu Oczyszczanie Wody i Ścieków: 1. Skład wód powierzchniowych i wód podziemnych. 2. Układy technologiczne oczyszczania wody powierzchniowej. 3. Układy technologiczne

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI PROGRAM MONITORINGU ŚRODOWISKA NA ROK 2008

WOJEWÓDZKI PROGRAM MONITORINGU ŚRODOWISKA NA ROK 2008 WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA W ŁODZI 90-006 Łódź, ul. Piotrkowska 120 WOJEWÓDZKI PROGRAM MONITORINGU ŚRODOWISKA NA ROK 2008 Opracowali: Włodzimierz Andrzejczak Barbara Witaszczyk Monika Krajewska

Bardziej szczegółowo

WYZNACZENIE OBSZARU I GRANIC AGLOMERACJI DOBRZEŃ WIELKI zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska, z dnia 1 lipca 2010r.

WYZNACZENIE OBSZARU I GRANIC AGLOMERACJI DOBRZEŃ WIELKI zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska, z dnia 1 lipca 2010r. WYZNACZENIE OBSZARU I GRANIC AGLOMERACJI DOBRZEŃ WIELKI zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska, z dnia 1 lipca 2010r. Zamawiający: Gmina Dobrzeń Wielki ul. Namysłowska 44 46-081 Dobrzeń Wielki Lipiec

Bardziej szczegółowo

Adam Ludwikowski Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w Warszawie Warszawa 13 grudzień 2011r.

Adam Ludwikowski Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w Warszawie Warszawa 13 grudzień 2011r. Wpływ na środowisko wysokiego stężenia odprowadzanych do rzek substancji oraz zawartości tlenu w wodzie przy obecnej sytuacji hydrologicznej Adam Ludwikowski Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska

Bardziej szczegółowo

Wychowanie ekologiczne w kl.vi

Wychowanie ekologiczne w kl.vi Wychowanie ekologiczne w kl.vi Autor: Burczyk T. 20.04.2008. - 2000 ZSP Kleszczewo Kościerskie Wychowanie ekologiczne w klasie szóstej Założeniem Wychowania Ekologicznego jest zbliżenie ucznia do przyrody.

Bardziej szczegółowo

T A R Y F A DLA ZBIOROWEGO ZAOPATRZENIA W WODĘ I ZBIOROWEGO ODPROWADZANIA ŚCIEKÓW

T A R Y F A DLA ZBIOROWEGO ZAOPATRZENIA W WODĘ I ZBIOROWEGO ODPROWADZANIA ŚCIEKÓW P R Z E D S I Ę B I O R S T W O W O D O C I Ą G Ó W I K A N A L I Z A C J I W Z E L O W I E Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością T A R Y F A DLA ZBIOROWEGO ZAOPATRZENIA W WODĘ I ZBIOROWEGO ODPROWADZANIA

Bardziej szczegółowo

Projekt aktualizacji Programu wodno - środowiskowego kraju programy działań

Projekt aktualizacji Programu wodno - środowiskowego kraju programy działań Aktualizacja Programu wodno-środowiskowego kraju i Planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy Projekt aktualizacji Programu wodno - środowiskowego kraju programy działań Rafał Kosieradzki specjalista

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z wizyty w Miejskim Przedsiębiorstwie Wodociągów i Kanalizacji (MPWiK) w Krakowie

Sprawozdanie z wizyty w Miejskim Przedsiębiorstwie Wodociągów i Kanalizacji (MPWiK) w Krakowie Kraków, dn.16.06.2014 Sprawozdanie z wizyty w Miejskim Przedsiębiorstwie Wodociągów i Kanalizacji (MPWiK) w Krakowie W dniu 13.06.2014r. studenci Fizyki Medycznej Wydziału Fizyki i Informatyki Stosowanej

Bardziej szczegółowo

Wpływ soli drogowej na rośliny środowisk ruderalnych.

Wpływ soli drogowej na rośliny środowisk ruderalnych. Wpływ soli drogowej na rośliny środowisk ruderalnych. Skład grupy: Kaja Kurasz, Barbara Kobak, Karolina Śliwka, Zuzanna Michowicz, Eryk Sowa, Sławomir Ziarko Opiekun projektu: Wojciech Stawarczyk Plan

Bardziej szczegółowo

Sylabus przedmiotu: Data wydruku: Dla rocznika: 2015/2016. Kierunek: Opis przedmiotu. Dane podstawowe. Efekty i cele. Opis.

Sylabus przedmiotu: Data wydruku: Dla rocznika: 2015/2016. Kierunek: Opis przedmiotu. Dane podstawowe. Efekty i cele. Opis. Sylabus przedmiotu: Specjalność: Analiza mobilna skażeń Inżynieria ochrony środowiska Data wydruku: 23.01.2016 Dla rocznika: 2015/2016 Kierunek: Wydział: Zarządzanie i inżynieria produkcji Inżynieryjno-Ekonomiczny

Bardziej szczegółowo

INNOWACYJNY SPOSÓB WAPNOWANIA PÓL

INNOWACYJNY SPOSÓB WAPNOWANIA PÓL Ekograncali Activ INNOWACYJNY SPOSÓB WAPNOWANIA PÓL Większość gleb użytkowanych w Polsce znajduje się na utworach polodowcowych, bogatych w piaski i iły. Naturalne ph tych utworów jest niskie. Dobór właściwego

Bardziej szczegółowo

Ładunek zanieczyszczeń odprowadzanych do Zatoki Gdańskiej za pośrednictwem cieków i kolektorów ścieków z terenu Gminy Gdańsk w roku 2009

Ładunek zanieczyszczeń odprowadzanych do Zatoki Gdańskiej za pośrednictwem cieków i kolektorów ścieków z terenu Gminy Gdańsk w roku 2009 Zleceniodawca: Gmina Miasta Gdańsk - Wydział Środowiska Wykonawca: Gdański Uniwersytet Medyczny Międzywydziałowy Instytut Medycyny Morskiej i Tropikalnej - Zakład Ochrony Środowiska i Higieny Transportu

Bardziej szczegółowo

I. Gospodarka odpadami (przedmiot kierunkowy) Efekty kształcenia IS2A_W02 IS2A_W04 IS2A_W08 IS2A_U01 IS2A_U07 IS2A_U10 IS2A_K05 IS2A_K06

I. Gospodarka odpadami (przedmiot kierunkowy) Efekty kształcenia IS2A_W02 IS2A_W04 IS2A_W08 IS2A_U01 IS2A_U07 IS2A_U10 IS2A_K05 IS2A_K06 Wydział: Górnictwa i Geoinżynierii Kierunek studiów: Inżynieria Środowiska Rodzaj studiów: stacjonarne i niestacjonarne II stopnia Specjalność: Zagospodarowanie Surowców i Odpadów Przedmiot kierunkowy:

Bardziej szczegółowo

Nakłady na środki trwałe służące ochronie środowiska i gospodarce wodnej w Polsce w 2012 r.

Nakłady na środki trwałe służące ochronie środowiska i gospodarce wodnej w Polsce w 2012 r. mld zł GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Regionalnych i Środowiska Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Nakłady na środki trwałe służące ochronie środowiska i gospodarce wodnej w Polsce w 2012

Bardziej szczegółowo

Stan techniczny i parametry dróg wodnych

Stan techniczny i parametry dróg wodnych Stan techniczny i parametry dróg wodnych Poza naturalnymi warunkami atmosferycznymi i hydrologicznymi, występującymi w dorzeczu Odry, żegluga napotyka również na trudności spowodowane stanem technicznym

Bardziej szczegółowo

ZESTAW PYTAŃ DO EGZAMINU DYPLOMOWEGO MAGISTERSKIEGO POTWIERDZAJACEGO UZYSKANE EFEKTY KSZTAŁCENIA

ZESTAW PYTAŃ DO EGZAMINU DYPLOMOWEGO MAGISTERSKIEGO POTWIERDZAJACEGO UZYSKANE EFEKTY KSZTAŁCENIA ZESTAW PYTAŃ DO EGZAMINU DYPLOMOWEGO MAGISTERSKIEGO POTWIERDZAJACEGO UZYSKANE EFEKTY KSZTAŁCENIA Kierunek Inżynieria Środowiska studia II stopnia (magisterskie) 1. Definicja niezawodności funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

Zakładane efekty kształcenia dla kierunku

Zakładane efekty kształcenia dla kierunku Zakładane efekty dla kierunku Jednostka prowadząca kierunek studiów Nazwa kierunku studiów Specjalności Obszar Profil Poziom Forma Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta Dziedziny nauki i dyscypliny

Bardziej szczegółowo

Oczyszczanie ścieków w reaktorach BPR z całkowitą redukcją osadu nadmiernego

Oczyszczanie ścieków w reaktorach BPR z całkowitą redukcją osadu nadmiernego Oczyszczanie ścieków w reaktorach BPR z całkowitą redukcją osadu nadmiernego Osad nadmierny jest niewygodnym problemem dla zarządów oczyszczalni i społeczeństwa. Jak dotąd nie sprecyzowano powszechnie

Bardziej szczegółowo

(studia II stopnia) Monitoring i analityka zanieczyszczeń środowiska Temat pracy

(studia II stopnia) Monitoring i analityka zanieczyszczeń środowiska Temat pracy Porównanie modeli matematycznych transportu zanieczyszczeń rozpuszczonych w rzekach. (temat może być realizowany przez 2 osoby) Praca obejmuje implementację i porównanie modeli matematycznych służących

Bardziej szczegółowo

Targi POL-EKO-SYSTEM. Strefa RIPOK NANOODPADY JAKO NOWY RODZAJ ODPADÓW ZAGRAŻAJĄCYCH ŚRODOWISKU

Targi POL-EKO-SYSTEM. Strefa RIPOK NANOODPADY JAKO NOWY RODZAJ ODPADÓW ZAGRAŻAJĄCYCH ŚRODOWISKU NANOODPADY JAKO NOWY RODZAJ ODPADÓW ZAGRAŻAJĄCYCH ŚRODOWISKU Beata B. Kłopotek Departament Gospodarki Odpadami Poznań, dnia 28 października 2015 r. Zakres prezentacji 1. Nanomateriały definicja, zastosowania,

Bardziej szczegółowo

Oczyszczanie ścieków deszczowych Stormwater treatment

Oczyszczanie ścieków deszczowych Stormwater treatment Załącznik nr 7 do Zarządzenia Rektora nr 10/12 z dnia 21 lutego 2012r. KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013

Bardziej szczegółowo

Zwycięzcy loterii promocyjnej Kamis Smaki 25-lecia. II losowanie edycja jesienna r.

Zwycięzcy loterii promocyjnej Kamis Smaki 25-lecia. II losowanie edycja jesienna r. Zwycięzcy loterii promocyjnej Kamis Smaki 25-lecia II losowanie edycja jesienna 1.08-31.10.2016 r. Laureat nagrody I stopnia 25 000 zł Kamila G. Laureaci nagród II stopnia młynków do przypraw Maria D.

Bardziej szczegółowo

Propozycje ochrony zasobów wodnych w Polsce

Propozycje ochrony zasobów wodnych w Polsce KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH Propozycje ochrony zasobów wodnych w Polsce Lipiec 1992 Elżbieta Berkowska, Jacek Głowacki Informacja Nr 53 Polska

Bardziej szczegółowo

ANALIZA EKONOMICZNA ZASTOSOWANIA DUALNEJ INSTALACJI KANALIZACYJNEJ W PRZYDOMOWYCH OCZYSZCZALNIACH ŚCIEKÓW

ANALIZA EKONOMICZNA ZASTOSOWANIA DUALNEJ INSTALACJI KANALIZACYJNEJ W PRZYDOMOWYCH OCZYSZCZALNIACH ŚCIEKÓW ANALIZA EKONOMICZNA ZASTOSOWANIA DUALNEJ INSTALACJI KANALIZACYJNEJ W PRZYDOMOWYCH OCZYSZCZALNIACH ŚCIEKÓW Marcin Korszlak Międzywydziałowe Koło Naukowe Ekologia Budownictwa i Inżynierii Środowiska Wydział

Bardziej szczegółowo

TECHNIKI SEPARACYJNE ĆWICZENIE. Temat: Problemy identyfikacji lotnych kwasów tłuszczowych przy zastosowaniu układu GC-MS (SCAN, SIM, indeksy retencji)

TECHNIKI SEPARACYJNE ĆWICZENIE. Temat: Problemy identyfikacji lotnych kwasów tłuszczowych przy zastosowaniu układu GC-MS (SCAN, SIM, indeksy retencji) TECHNIKI SEPARACYJNE ĆWICZENIE Temat: Problemy identyfikacji lotnych kwasów tłuszczowych przy zastosowaniu układu GC-MS (SCAN, SIM, indeksy retencji) Prowadzący: mgr inż. Anna Banel 1 1. Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

TRANSPROJEKT-WARSZAWA 01-793 Warszawa, ul. Rydygiera 8 bud.3a, tel.(0-22) 832-29-15, fax:832 29 13

TRANSPROJEKT-WARSZAWA 01-793 Warszawa, ul. Rydygiera 8 bud.3a, tel.(0-22) 832-29-15, fax:832 29 13 BIURO PROJEKTOWO - BADAWCZE DRÓG I MOSTÓW Sp. z o.o. TRANSPROJEKT-WARSZAWA 01-793 Warszawa, ul. Rydygiera 8 bud.3a, tel.(0-22) 832-29-15, fax:832 29 13 PRACOWNIA RUCHU I STUDIÓW DROGOWYCH GENERALNY POMIAR

Bardziej szczegółowo

Informacja o pracy dyplomowej

Informacja o pracy dyplomowej Informacja o pracy dyplomowej 1. Nazwisko i Imię: Duda Dawid adres e-mail: Duda.Dawid1@wp.pl 2. Kierunek studiów: Mechanika I Budowa Maszyn 3. Rodzaj studiów: inżynierskie 4. Specjalnośd: Systemy, Maszyny

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1 Dopuszczanie odpadów do składowania na składowiskach. Dz.U.2015.1277 z dnia 2015.09.01 Status: Akt obowiązujący Wersja od: 1 września 2015 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1 z dnia 16 lipca 2015 r.

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1539

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1539 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1539 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 3 Data wydania: 2 września 2016 r. Nazwa i adres ARQUES Sp.

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 362

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 362 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 362 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 16 Data wydania: 16 września 2016 r. AB 362 Nazwa i adres ZARZĄD

Bardziej szczegółowo

Zrównoważony rozwój przemysłowych procesów pralniczych. Moduł 1 Zastosowanie wody. Rozdział 3b. Zmiękczanie wody

Zrównoważony rozwój przemysłowych procesów pralniczych. Moduł 1 Zastosowanie wody. Rozdział 3b. Zmiękczanie wody Projekt Leonardo da Vinci Zrównoważony rozwój przemysłowych procesów pralniczych Moduł 1 Zastosowanie wody Rozdział 3b Zmiękczanie wody Moduł 1 Zastosowanie wody Rozdział 3 Zmiękczanie wody 1 Treść Twardość

Bardziej szczegółowo

RODZAJE PROWADZONEJ DZIAŁALNOŚCI

RODZAJE PROWADZONEJ DZIAŁALNOŚCI WYCIĄG z Taryf za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków obowiązujących na terenie Gminy Miasta Sanoka w okresie od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 31 grudnia 2017 roku 1. RODZAJE

Bardziej szczegółowo

"Działania przygotowawcze do częściowego odtworzenia żwirowych siedlisk dla litofilnych gatunków ryb na odcinku Wisłoki od jazu w Mokrzcu do

Działania przygotowawcze do częściowego odtworzenia żwirowych siedlisk dla litofilnych gatunków ryb na odcinku Wisłoki od jazu w Mokrzcu do "Działania przygotowawcze do częściowego odtworzenia żwirowych siedlisk dla litofilnych gatunków ryb na odcinku Wisłoki od jazu w Mokrzcu do miejscowości Pustków" Pustków RZEKA WISŁOKA OD JAZU W MOKRZCU

Bardziej szczegółowo

CENNIK USŁUG ANALITYCZNYCH

CENNIK USŁUG ANALITYCZNYCH CENNIK USŁUG ANALITYCZNYCH I DZIAŁ KONTROLI JAKOŚCI WYKAZ CZYNNOŚCI Cena netto (PLN) Analiza kwasu siarkowego Przygotowanie próby, rejestracja, uśrednianie, wyrównanie temperatury 9,00 Oznaczenie zawartości

Bardziej szczegółowo