Rozwój dziecka. Rozwój dziecka

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Rozwój dziecka. Rozwój dziecka"

Transkrypt

1 Rozwój dziecka dr n. med. Jolanta Meller Rozwój dziecka Rozwój fizyczny - całokształt procesów biologicznych (biochemicznych i biofizycznych, bez sfery życia psychicznego) zachodzących od chwili poczęcia do śmierci danego osobnika. Prowadzi to do dojrzałości biologicznej i zdolności do reprodukcji. Wyróżniamy 3 grupy procesów zachodzących w przebiegu rozwoju fizycznego: wzrastanie różnicowanie dojrzewanie 1

2 Rozwój fizyczny WZRASTANIE - zmiany wielkości elementów morfologicznych, przewaga procesów anabolicznych nad katabolicznymi. Tu oceniamy wzrost, tempo wzrastania, rytm wzrastania wyrażony zmianami tempa w różnych okresach rozwoju. RÓŻNICOWANIE - proces jakościowy i składa się z przebudowy struktury komórek i tkanek (cytohistiogeneza); grupowanie się tkanek w określone organy (organogeneza), wzajemne formowanie kształtów, proporcji (typogeneza). DOJRZEWANIE - przebiega równolegle z dwoma poprzednimi i oznacza doskonalenie budowy i czynności oraz osiągnięcie max. sprawności. Rozwój nie przebiega w jednakowym tempie i rytmie, wykazując w kolejnych okresach życia przyspieszenie lub zwolnienie wzrastania i różne natężenie procesów dojrzewania. Również poszczególny narządy i tkanki rozwijają się z właściwym dla nich tempem i rytmem. Czynniki wpływające na rozwój dziecka Endogenne i egzogenne Genetyczne (endogenne) - determinanty -zespół genów dziedziczonych po rodzicach. Genotyp - zespół informacji genetycznej zawartej w DNA w chromosomach. Kierują one procesami metabolicznymi, ich natężeniem, przebiegiem procesów różnicowania się, dojrzewania tkanek i narządów. Konstytucja psychiczna a nawet skłonność do występowania chorób. Genetycznie silniejsze są dziewczynki bo mają XX. Paragenetyczne - środowisko matczyne, wewnątrzmaciczne. Środowiskowe - modyfikują one genetycznie zdeterminowany przebieg rozwoju. Zaliczamy tu : czynniki biogeograficzne (klimat, ukształtowanie terenu, zasoby mineralne i wodne, świat roślinny i zwierzęcy). W temperaturach umiarkowanych rozwój szybki, wahania szybkości wzrostu (na wiosnę szybciej), nabieranie masy ciała (największe w zimie) - najprawdopodobniej jest to mechanizm hormonalny czynniki społeczno-ekonomiczne, kultura: czyli sytuacja rodzinna, zarobki, warunki mieszkaniowe, higieniczne, poziom wykształcenia, żywienie dziecka, aktywność ruchowa czynniki psychiczne: zmiana środowiska dziecka, stresy (zaburzenia sekrecji hormonów) choroby przewlekłe 2

3 Okresy rozwojowe Wewnątrzmaciczny przed urodzeniem Pozamaciczny po urodzeniu Rozwój wewnątrzmaciczny Kształtuje się podstawowa budowa i czynności organizmu ludzkiego 3 fazy Faza jaja płodowego od chwili zapłodnienia do dni tj. do zagnieżdżenia się jaja płodowego Faza zarodkowa od 3 do 6-8 tyg. tj. do utworzenia się łożyska Faza płodowa od 6-9 tyg. do porodu 3

4 Okres zarodkowy Okres różnicowania się i specjalizacji komórek na tkanki i narządy (intensywna organogeneza) Gastrulacja 3 listki zarodkowe Zewnętrzny ektoderma Wewnętrzny entoderma środkowy - mezoderma Narządy pierwotne Narządy ostateczne Okres płodowy Masa i długość płodu Układ krążenia (czynność serca 5-10 tydz. ciąży) Układ oddechowy Układ wewnątrzwydzielniczy (matka, płód, łożysko) Przewód pokarmowy Układ moczowy Układ nerwowy ( z ektodermy w 3. tyg. ciąży) 4

5 Rozwój wewnątrzmaciczny Rozwój morfologiczny i odrębności czynnościowe narządów i układów Proporcje ciała: określamy w 3 proporcjach wysokość głowy, długość tułowia i długość kończyn. U noworodka 1:2:1; u dorosłego 1:3:4. 5

6 Rozwój morfologiczny i odrębności czynnościowe narządów i układów Kościec : u noworodka przeważa tkanka chrzęstna. Tworzenie się tkanki kostnej na podłożu chrząstki określa się nazwą punktu kostnienia. Punkty kostnienia pojawiają się w określonej kolejności i w określonym wieku, stąd też na ich podstawie określamy czy wiek kalendarzowy jest zgodny z tzw. wiekiem kostnym (na podstawie rtg nadgarstka i nasad kości przedramienia) Układ mięśniowy: I etap do 3 r.ż. opanowanie podstawowych umiejętności ruchowych - postawa pionowa (3 kroki milowe) chodzenie, bieganie, II etap od 4 r ż do okresu dojrzewania - zwiększenie koordynacji oraz dokładności ruchów, wyspecjalizowanie poszczególnych grup mięśniowych, III etap - dalsza koordynacja w pracach precyzyjnych. Uwaga: wady postawy (w 8-9 r ż.) fizjologiczna w pierwszych latach życia lordoza lędźwiowa ( brzuch do przodu), fizjologiczne płaskostopie. Rozwój morfologiczny i odrębności czynnościowe narządów i układów cd. Rozwój uzębienia rozpoczyna się u płodu pod koniec 1 m. ż. płod. i trwa do końca 2 dekady. Pierwsze ząbkowanie zębów mlecznych rozpoczyna się od 6 30 m.ż., stałych między 6 a 14 r.ż. 6

7 Rozwój morfologiczny i odrębności czynnościowe narządów i układów cd. Skóra: cienka i delikatna - skłonność do uszkodzeń, większy stosunek powierzchni do masy ciała - skłonność do oziębienia lub przegrzania. Na podstawie pomiaru grubości tkanki podskórnej ocenia się stopień odżywienia dziecka. Układ oddechowy: Płuca niemowlęcia mało pojemne 50 ml, u dorosłego 400 ml. Duże zapotrzebowanie na tlen stąd przy tak małej pojemności częstsze są oddechy noworodek /min., 3 - latek 30/min, u dorosłego - 16/min. Układ krążenia: serce stosunkowo duże ale mała pojemność stąd szybciej pracuje. Rozwój morfologiczny i odrębności czynnościowe narządów i układów cd. Układ pokarmowy: U niemowląt jelita są dłuższe niż u dorosłego w stosunku do długości ciała, wolniejsza perystaltyka sprzyja dłuższemu przebywaniu pokarmów i lepszemu trawieniu. Błony śluzowe są delikatne i większe mają ukrwienie stąd łatwe procesy zapalne. Wątroba słabsza, niedojrzałe mechanizmy enzymatyczne przy wysokim metabolizmie Układ moczowy: Mniejsze przesączanie kłębkowe i mniejszy przepływ przez nerki. Układ nerwowy: Dojrzewanie powoli, szybkie wyczerpywanie się i znużenie, chwiejność emocjonalna. Najszybciej tkanka nerwowa dojrzewa między 1 a 3 r. ż., następnie w wieku dojrzewania. 7

8 Ocena wieku rozwojowego Wiek rozwojowy oceniamy na podstawie: wiek morfologiczny - ocena mierników antropometrycznych (wysokość, masa ciała, proporcje) wiek kostny - ocena dojrzałości układu kostnego wyrażona w latach, w odniesieniu do wartości średnich dla populacji. wiek zębowy - ocena stanu dojrzałości uzębienia oparta na wyrzynaniu zębów. wiek wtórnych cech płciowych - na podstawie drugo- i trzeciorzędowych cech płciowych Pełną informację o wieku rozwojowym uzyskuje się oceniając wszystkie mierniki równocześnie. Przykładowa siatka centylowa 8

9 Czynniki warunkujące rozwój psychomotoryczny i przyczyny zaburzeń rozwoju i zaburzeń zachowania Przyczyny biologiczne zmiany CUN Przyczyny społeczne - zakłócają funkcjonowanie CUN bez uszkodzeń anatomicznych np. zaburzenia nerwicowe Rozwój psychomotoryczny dziecka Na rozwój psychiczny mają wpływ 1) wyposażenie biologiczne organizmu 2) własna aktywność dziecka 3) czynniki środowiskowe 4) wychowanie OKRES NIEMOWLĘCY ( do 1 r ż.) - posiada odruchy: ssania, połykania, szukania, chwytny, Moro. Odruchy te zależą od czynności ośrodków podkorowych, stopniowo niektóre z nich zanikają (Moro). Rozwój przebiega wg prawa głowowo - ogonowego czyli : gałki oczne, głowa, szyja, ręce, tułów, nogi, ze stopniową pionizacją postawy ciała. Zdolności motoryki małej czyli sięganie, chwytanie i manipulacja wg prawa proksymo - dystalnego: ruchy w stawach barkowych, stawy łokciowe, nadgarstkowe stawy śródpaliczkowe. Chwytanie łokciowo-dłoniowe (4-5 m ż.), chwytanie dłoniowe proste czyli zagarnianie (5-6), chwyt nożycowy, (7-8) chwyt pęsetkowy (9) Prawidłowy rozwój zależy od więzi emocjonalnej i stymulowania jego aktywności przez bodźce. Niemowlę ma wrodzone popędy, przede wszystkim ciekawość poznania, a pozbawione wrażeń wpatrzone tylko w sufit nie trenuje swego mózgu, nie rozwija się i zostaje w tyle w stosunku do swoich rówieśników. (film Dotyk) 9

10 Rozwój psychomotoryczny dziecka cd. OKRES PONIEMOWLĘCY (do 3 r ż.) - doskonalenie ruchowe - ruchy stają się płynne i pewne, celowe, rozwój mowy biernej (rozumienie) i czynnej, dziecko zaczyna mówić zdaniami, zmienność stanów emocjonalnych. Przełom w kształtowaniu się egocentryzm (ja), negatywizm (wszystko na nie), upór, pod koniec 3 r ż. potrafi poinformować czy jest chłopcem czy dziewczynką. OKRES PRZEDSZKOLNY (do 7 r ż.) dalsze doskonalenie ruchów (chód, bieganie,skoki, manipulacja). Zwiększa się zaradność i samodzielność, dominuje ruchliwość, impulsywność, skłonność do agresji, egocentryzm. Około 5 r. ż. wzrasta aktywność intelektualna, dociekliwość, rozwój wyobraźni, koncentracja uwagi lepsza. W wieku 6-7 lat dziecko swobodnie posługuje się mową potoczną. Kształtują się sposoby zachowania, nawyki, wzory osobowościowe przez naśladowanie rodziców. Rozwój psychomotoryczny dziecka cd. MŁODSZY OKRES SZKOLNY (7-12) rozwój intelektualny, poczucie obowiązku związane z nauką w szkole, zwiększenie zasobu wiadomości, samodzielność myślenia, postęp w myśleniu abstrakcyjnym, krytycyzm. W początkowym okresie mogą się ujawniać trudności z czytaniem i pisaniem (dysleksja i dysgrafia). Rozwój kontaktów społecznych. Ostre przejawy antagonizmu płci. Na postęp w nauce wpływają środowisko rodzinne, czynniki dydaktycznopedagogiczne oraz grupy rówieśnicze. 10

11 Wiek miesiąc Czynności ruchowe Tabela rozwoju dziecka Inne czynności 1 Pełza w pozycji na brzuchu. W pozycji tej unosi głowę na chwilę, lecz nie odwraca jej. Zaciska dłoń po dotknięciu, lecz natychmiast wypuszcza przedmiot włożony w dłoń. Wodzi oczami za światłem i przedmiotami, czasem przez chwilę wpatruje się. Zdradza zadowolenie w związku z karmieniem i uspokaja się po wzięciu na ręce. 2 Podnosi głowę w pozycji leżącej na brzuchu. Obraca się na plecy z pozycji na boku. Uśmiecha się do matki. Słucha dźwięków, wodzi oczami za przedmiotami, rozpoczyna bawić się zabawkami. 3 Utrzymuje przez chwilę przedmiot włożony w dłoń. Trąca zawieszone zabawki. Bawi się rękami. Dobrze trzyma głowę. Lubi leżeć na brzuchu. Wierzga nogami. Wodzi oczami za osobami i rozpoznaje je, zwłaszcza matkę. Zaczyna gaworzyć. 4 Chwyta i trzyma drobne przedmioty obiema rękami i niesie je do ust. Potrząsa zabawkę. W pozycji na brzuchu dźwiga głowę i klatkę piersiową i utrzymuje je. Zwraca głowę w stronę butelki lub dźwięku. Gaworzy. Łatwo odwzajemnia uśmiech innych osób, śledzi wzrokiem zmiany w otoczeniu. Rozpoznaje butelkę. 5 Trzyma prosto głowę bez wysiłku. Obraca się na boki i na brzuch. Chwyta całą dłonią. Może długo siedzieć z podparciem. Sięga po zabawki i obmacuje je. Figluje w zabawie. Wydaje okrzyki radości. Odróżnia osoby obce. Jest wyraźnie zainteresowane zabawkami. 6 7 Zdejmuje papier z twarzy. Przewraca się swobodnie z pleców na brzuch i odwrotnie. Podtrzymywane pod pachy opiera się pewnie na nogach. Siedzi. Siad podciągane za ręce lub gdy się czegoś uchwyci. Podtrzymywane pod pachy podskakuje. Reaguje śpiewnym gaworzeniem na głos lub muzykę. Manipuluje przedmiotami, przekłada je z ręki do ręki. Rozpoznaje matkę w innym ubiorze. Postukuje zabawką o stół. Lubi dźwięki. Śmieje się do siebie w lustrze. Upuszcza i podnosi przedmioty 8 Pełza energicznie w pozycji na brzuchu. Zaczyna odróżniać siebie od otoczenia. Powtarza bezwiednie te same sylaby (ma-ma). Pierwsze oznaki odróżniania głębi i odległości. Przygląda się sobie w lustrze. 9 Stoi przy poręczy. Raczkuje. Pomaga trzymać butelkę podczas picia. Podtrzymywane próbuje chodzić. Bawi się w chowanego (a kuku). Szuka odebranego przedmiotu. Wyrzuca przedmioty z łóżeczka i obserwuje jak spadają Wyciąga rękę, by je podnieść. Tabela rozwoju dziecka cd. 10 Stoi. Stąpa bokiem, trzymając się poręczy lub mebli. Pije z filiżanki. Uderza zabawkami o siebie w celu wywołania hałasu. Wyraźnie lubi matkę. Podaje zabawkę. Bawi się w kosi-kosi lub baran bęc. Przysłuchuje się cykaniu zegarka. Zdradza lęk wobec obcych i przed samotnością Staje samodzielnie. Prowadzone za rękę chodzi do przodu. Obraca się w pozycji siedzącej Zaczyna chodzić samodzielnie. Pierwsze oznaki regularnego oddawania moczu i kału podnosi zabawki. Rozumie zakazy. Mówi 1-2 wyrazy. Wyjmuje mniejsze przedmioty z większych. Mówi 2-3 wyrazy. Układa wieżę z 2-3 klocków. Objawia uczucie lęku zazdrości itp. 15 Chodzi samodzielnie. Wczołguje się na schody. Posługuje się łyżeczką. Trzyma filiżankę Ogląda obrazki. Zna swoje imię. Mówi kilka słów. Otwiera i zamyka pudełka, szuflady. Wykonuje proste polecenia. 18 Wspina się na krzesła. Chodzi do tyłu. Trzymane za rączkę wchodzi po schodach. Przekręca wyłączniki. Mówi kilkanaście słów. Wyraża żądania słowami. Pokazuje części ciała. 21 Biega. Wchodzi samodzielnie na schody. Kuca Buduje wieżę z kilku klocków. Buduje zdania dwuwyrazowe. Sygnalizuje w porę potrzeby fizjologiczne. 24 Wchodzi i schodzi po schodach. Siedzi przy stole. Kopie piłkę. Słucha opowiadań. Mówi o sobie w 3 osobie. 36 Rzuca piłkę nie tracąc równowagi. Podskakuje i biega przy muzyce. Buduje domki w dwóch wymiarach. Lubi bawić się w piasku. Rysuje kształty zamknięte. Wymienia przedmioty i czynności na obrazkach. Mówi dosyć gramatycznie, używa ok wyrazów, tworzy zdania wielowyrazowe. O sobie mówi ja 11

12 Przyczyny zaburzeń rozwoju psychoruchowego i zaburzeń zachowania Czynniki patogenne Czynniki genetyczne działające przed zapłodnieniem i tuż po zapłodnieniu ( faza jajowa ) a. na komórkę rozrodczą -nieprawidłowe geny od rodziców; genopatie; ostatnie badania dowodzą, że specyficzne zaburzenia w czytaniu i pisaniu mają również tło genetyczne. Geny te występują w chromosomach 6 i 15, a ostatnie badania wskazują także na geny z chromosomów 1 i 2. Geny te niosą ze sobą niedostateczny rozwój lewej półkuli, przede wszystkim okolic związanych z mową. - anomalie niezapłodnionych komórek rozrodczych ( m.in. chromosomów ); genopatie (m.in. chromosomopatie, np. zespół Downa ). b. na zygotę - zaburzenia rozwoju zapłodnionej komórki ( m.in. anomalie chromosomów; blastopatie ( m.in. chromosomopatie ). Przyczyny zaburzeń rozwoju psychoruchowego i zaburzeń zachowania cd. Czynniki zewnątrzpochodne działające po zapłodnieniu ( w ontogenezie ) na zarodek i płód / embriopatie; do 3 m.ż w łonie matki, fotopatie; od 3 do 9 m.ż w łonie matki / - wirusy; embriopatie ( fotopatie ) wirusowe; - bakterie; embriopatie ( fotopatie ) bakteryjne -naświetlania; e. aktyniczne; matka w okresie ciąży nie powinna być poddawana promieniowaniu rtg - środki toksyczne; e. toksyczne; najlepiej żeby kobiety nie przyjmowały żadnych leków -zakażenia przez pasożyty m.in. toksoplazmoza ; fotopatie - konflikt serologiczny - niedobory pokarmowe i witaminowe - zaburzenia krążenia Im wcześniej działa niekorzystny czynnik na centralny układ nerwowy tym bardziej drastyczne są objawy, szczególnie somatyczne, np. niewykształcenie kończyn, rozszczep podniebienia. 12

13 Przyczyny zaburzeń rozwoju psychoruchowego i zaburzeń zachowania cd. na dziecko w czasie porodu - bezpośredni uraz czaszki, np. w porodach kleszczowych - wylewy śródczaszkowe wskutek urazu; są to pęknięcia naczyń krwionośnych wskutek np. przedłużającego się porodu lub nadmiernie szybkiego gwałtownego porodu. Wylew może uszkodzić komórki mózgowe w efekcie czego występuje mózgowe porażenie dziecięce. - zaburzenia w krążeniu płodowym - niedotlenienie: dziecko po porodzie nie krzyczy, jest zasinione ( zamartwica ) Przyczyny zaburzeń rozwoju psychoruchowego i zaburzeń zachowania cd. Encefalopatie wczesnodziecięce lub określone zespoły zaburzeń psychoneurologicznych mające wpływ na dziecko po urodzeniu - urazy, infekcje wirusowe i bakteryjne, zapalenie opon mózgowych, wstrząśnienie mózgu - intoksykacje np. połknięcie przez dziecko tabletek - zaburzenia metabolizmu; nieprawidłowa przemiana materii ( celiakia, zespół złego wchłaniania, fenyloketonuria, zaburzenia hormonalne, niedoczynność tarczycy, niedotlenienie) 13

14 Hospitalizacja a rozwój dziecka Około 30 % dzieci i młodzieży, u których występuje choroba przewlekła, ujawnia problemy rozwojowe i zaburzenia w zachowaniu: lękliwość, niestałość emocjonalną, nadwrażliwość, kapryśność, obawę przed nieznanymi osobami. Spowodowane hospitalizacją oderwanie od rodziny to dla dziecka przeżycie, które w dużym stopniu zagraża jego prawidłowemu rozwojowi. Hospitalizacja a rozwój dziecka cd. W miarę jak dziecko się rozwija, jego reakcje emocjonalne są coraz mniej przypadkowe i bardziej zróżnicowane. Między 2. a 4. rokiem życia przypada okres największego nasilenia strachu 14

15 Hospitalizacja a rozwój dziecka cd. U dzieci starszych wyrazem frustracji jest agresja, a przyczyną frustracji oprócz braku kontaktu z rodziną i rówieśnikami jest ograniczenie ruchu Hospitalizacja a rozwój dziecka cd. Radzenie sobie z chorobą może przybierać formę przystosowawczą (racjonalizacja) i nieprzystosowawczą (zaprzeczenie) Dlatego szczególne znaczenie dla wszechstronnego i prawidłowego rozwoju dziecka ma klimat psychiczny rodziny w której wzrasta, bezwarunkowa akceptacja i zapewnienie dziecku bezpieczeństwa i miłości. 15

Rozwój dziecka. Rozwój fizyczny. Czynniki wpływające na rozwój dziecka. Rozwój morfologiczny i odrębności czynnościowe narzadów i układów

Rozwój dziecka. Rozwój fizyczny. Czynniki wpływające na rozwój dziecka. Rozwój morfologiczny i odrębności czynnościowe narzadów i układów Rozwój dziecka Rozwój fizyczny Czynniki wpływające na rozwój dziecka Rozwój morfologiczny i odrębności czynnościowe narzadów i układów Rozwój psychomotoryczny Tabela rozwoju Uwagi Rozwój fizyczny całokształt

Bardziej szczegółowo

Pracownia auksologiczna

Pracownia auksologiczna Pracownia auksologiczna A. Rusińska Klinika Propedeutyki Pediatrii i Chorób Metabolicznych Kości Uniwersytet Medyczny w Łodzi 2012 Rozwój biologiczny składa się z nieodwracalnych procesów wzrastania różnicowania

Bardziej szczegółowo

Rozwój dziecka 6-12 miesiąc życia. Przygotowała Marta Gerlach-Malczewska Na podstawie informacji zawartych na stronie http://www.mamazone.

Rozwój dziecka 6-12 miesiąc życia. Przygotowała Marta Gerlach-Malczewska Na podstawie informacji zawartych na stronie http://www.mamazone. Rozwój dziecka 6-12 miesiąc życia Przygotowała Marta Gerlach-Malczewska Na podstawie informacji zawartych na stronie http://www.mamazone.pl ROZWÓJ DZIECKA Pierwszy rok życia to okres intensywnych zmian.

Bardziej szczegółowo

ROZWÓJ DZIECKA W PIERWSZYM ROKU ŻYCIA

ROZWÓJ DZIECKA W PIERWSZYM ROKU ŻYCIA ROZWÓJ DZIECKA W PIERWSZYM ROKU ŻYCIA Charakterystyczną cechą okresu niemowlęcego są ścisłe relacje między rozwojem procesów poznawczych, mowy, uczuć dziecka, a rozwojem jego funkcji ruchowych. Stąd wszelkie

Bardziej szczegółowo

Dzieci z grup ryzyka. Organizacja programu oceny rozwoju. Zalecenia Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie Neonatologii

Dzieci z grup ryzyka. Organizacja programu oceny rozwoju. Zalecenia Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie Neonatologii Dzieci z grup ryzyka. Organizacja programu oceny rozwoju. Zalecenia Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie Neonatologii Opracowano dla Kliniki Neonatologii UM w Poznaniu. Autor: dr med. Bogumiła Stoińska

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI W KLASIE II BIOLOGIA. HASŁO PROGRAMOWE: Funkcjonowanie organizmu człowieka jako zintegrowanej całości

SCENARIUSZ LEKCJI W KLASIE II BIOLOGIA. HASŁO PROGRAMOWE: Funkcjonowanie organizmu człowieka jako zintegrowanej całości SCENARIUSZ LEKCJI W KLASIE II BIOLOGIA NAUCZYCIEL PROWADZĄCY... TEMAT LEKCJI: Rozwój płodowy człowieka KLASA... DATA:... GODZ... HASŁO PROGRAMOWE: Funkcjonowanie organizmu człowieka jako zintegrowanej

Bardziej szczegółowo

Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013. I. Osoby dorosłe

Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013. I. Osoby dorosłe Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013 Załącznik nr 1 WYKAZ NIEULECZALNYCH, POSTĘPUJĄCYCH, OGRANICZAJĄCYCH ŻYCIE CHORÓB NOWOTWOROWYCH INIENOWOTWOROWYCH, W KTÓRYCH SĄ UDZIELANE ŚWIADCZENIA

Bardziej szczegółowo

PSYCHORUCHOWY ROZWÓJ DZIECKA W WIEKU OD 0 3 ROKU ŻYCIA

PSYCHORUCHOWY ROZWÓJ DZIECKA W WIEKU OD 0 3 ROKU ŻYCIA PSYCHORUCHOWY ROZWÓJ DZIECKA W WIEKU OD 0 3 ROKU ŻYCIA Pierwsze trzy lata życia stanowią podstawę rozwoju psychicznego człowieka dorosłego. Wszelkie nieprawidłowości rozwoju psychoruchowego w tym okresie

Bardziej szczegółowo

5. Powstawanie dwulistkowej tarczki zarodkowej. Drugi tydzień rozwoju 107 Zaburzenia w rozwoju w pierwszych dwóch tygodniach...

5. Powstawanie dwulistkowej tarczki zarodkowej. Drugi tydzień rozwoju 107 Zaburzenia w rozwoju w pierwszych dwóch tygodniach... SPIS TREŚCI CZĘŚĆ OGÓLNA 1. Zarys historii embriologii................ 16 2. Układ rozrodczy................... 26 Układ rozrodczy męski.................. 26 Narządy rozrodcze wewnętrzne...............

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie się dominacji stronnej

Kształtowanie się dominacji stronnej Kształtowanie się dominacji stronnej Lateralizacja wyraża się np. większą sprawnością ruchową kończyn prawych od kończyn lewych. Lateralizacja to inaczej "stronność" - asymetria czynnościowa prawej i lewej

Bardziej szczegółowo

Rola dorosłych w rozwoju dziecka. Spotkanie z rodzicami Opracowanie: Paulina Lica

Rola dorosłych w rozwoju dziecka. Spotkanie z rodzicami Opracowanie: Paulina Lica Rola dorosłych w rozwoju dziecka Spotkanie z rodzicami Opracowanie: Paulina Lica Wiek przedszkolny to okres intensywnego rozwoju dziecka. Rodzicom dane jest codzienne uczestniczenie w tym procesie. Ich

Bardziej szczegółowo

Rozwój psychoruchowy dzieci. Agnieszka Wegner Klinika Neurologii dziecięcej WUM

Rozwój psychoruchowy dzieci. Agnieszka Wegner Klinika Neurologii dziecięcej WUM Rozwój psychoruchowy dzieci Agnieszka Wegner Klinika Neurologii dziecięcej WUM Rozwój psychoruchowy: 1. Rozwój osobniczy jest procesem ciągłym, od poczęcia do dojrzałości. Nabywanie nowych umiejętności

Bardziej szczegółowo

Diagnoza funkcjonalna dziecka

Diagnoza funkcjonalna dziecka Diagnoza funkcjonalna dziecka Dane dziecka: i opis środowiska wychowującego Imię i nazwisko: XX, chłopiec Wiek dziecka: 3,6 Nie uczęszcza do przedszkola Rodzice: wykształcenie mama- wyższe, ojciec średnie

Bardziej szczegółowo

Skala Gotowości Edukacyjnej Pięciolatków (SGE-5) Arkusz Obserwacyjny

Skala Gotowości Edukacyjnej Pięciolatków (SGE-5) Arkusz Obserwacyjny Część Druga Psychometryczna analiza wyników badań standaryzacyjnych Skali Gotowości Edukacyjnej Pięciolatków (SGE-5) Skala Gotowości Edukacyjnej Pięciolatków (SGE-5) Arkusz Obserwacyjny 79 Skala Gotowości

Bardziej szczegółowo

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Załącznik nr 2 ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Termin badania (wiek) Badania (testy) przesiewowe oraz świadczenia

Bardziej szczegółowo

Etapy rozwoju dziecka w pierwszym roku życia

Etapy rozwoju dziecka w pierwszym roku życia Etapy rozwoju dziecka w pierwszym roku życia PIERWSZE TRZY MIESIĄCE Pierwsze umiejętności, których musi nauczyć się noworodek, to kontrola równowagi na plecach i swobodne przenoszenie głowy z lewej strony

Bardziej szczegółowo

Synergia aktywności fizycznej i odżywiania w rozwoju dzieci i młodzieży

Synergia aktywności fizycznej i odżywiania w rozwoju dzieci i młodzieży Synergia aktywności fizycznej i odżywiania w rozwoju dzieci i młodzieży dr Dariusz Szymczuk Wprowadzenie organizm obciążony wysiłkiem fizycznym ma większe zapotrzebowanie na pożywienie organizm dobrze

Bardziej szczegółowo

Na ćwiczeniach i semiariach obowiązują karty zaliczeniowe. Studenci oceniani są w skali 1-10 punktów z tematów realizowanych na zajęciach.

Na ćwiczeniach i semiariach obowiązują karty zaliczeniowe. Studenci oceniani są w skali 1-10 punktów z tematów realizowanych na zajęciach. Harmonogram zajęć dostępny na stronie głównej WNM Na ćwiczeniach i semiariach obowiązują karty zaliczeniowe. Studenci oceniani są w skali 1-10 punktów z tematów realizowanych na zajęciach. Wykłady 1. Pediatria

Bardziej szczegółowo

Fazy rozwoju psychoseksualnego człowieka

Fazy rozwoju psychoseksualnego człowieka Fazy rozwoju psychoseksualnego człowieka Spis treści Cel lekcji Jak przebiega rozwój człowieka Faza rozwoju płodowego Faza narodzin Faza niemowlęca Faza wczesnodziecięca Faza zabawy Wczesny okres szkolny

Bardziej szczegółowo

SYGNAŁY OSTRZEGAWCZE W ROZWOJU PSYCHORUCHOWYM DZIECKA DO 3 LAT

SYGNAŁY OSTRZEGAWCZE W ROZWOJU PSYCHORUCHOWYM DZIECKA DO 3 LAT SYGNAŁY OSTRZEGAWCZE W ROZWOJU PSYCHORUCHOWYM DZIECKA DO 3 LAT Wczesne uchwycenie nieprawidłowości rozwoju małego dziecka i podjęcie właściwej interwencji diagnostyczno-terapeutycznej zmniejsza populację

Bardziej szczegółowo

ROZWÓJ RUCHOWY PRZEDSZKOLAKA

ROZWÓJ RUCHOWY PRZEDSZKOLAKA ROZWÓJ RUCHOWY PRZEDSZKOLAKA DZIECKO : * Powyżej 3 lat: chodzi naprzemiennie po schodach, podskakuje na obu nogach, huśta się na podpartej huśtawce, włazi na płot, drzewo, drabinkę, jeździ na rowerku z

Bardziej szczegółowo

Jakie są przyczyny uszkodzenia słuchu?

Jakie są przyczyny uszkodzenia słuchu? Jakie są przyczyny uszkodzenia słuchu? Pruszewicz według kryterium etiologicznego podzielił zaburzenia słuchu u dzieci na trzy grupy: 1. głuchota dziedziczna i wady rozwojowe, 2. głuchota wrodzona, 3.

Bardziej szczegółowo

WKŁADKA DO KARTY ZDROWIA DZIECKA

WKŁADKA DO KARTY ZDROWIA DZIECKA WKŁADKA DO KARTY ZDROWIA DZIECKA zawierająca działalność położnej środowiskowej/rodzinnej odnośnie noworodka (niemowlęcia) do 8 tygodnia życia Nazwisko:... Imię:... Data urodzenia:... Miejsce porodu:...

Bardziej szczegółowo

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii W trosce o młode pokolenie. Jak wychować zdrowe dziecko? Konferencja prasowa 09.09.2015 Sytuacja demograficzna

Bardziej szczegółowo

Imię i nazwisko dziecka Imię i nazwisko matki/ opiekuna Imię i nazwisko ojca/opiekuna Data urodzenia dziecka

Imię i nazwisko dziecka Imię i nazwisko matki/ opiekuna Imię i nazwisko ojca/opiekuna Data urodzenia dziecka Narzędzie pracy socjalnej nr 26 Arkusz obserwacji dziecka małego (od 0 do 3 roku życia) 1 Przeznaczenie narzędzia: Etap I (1b) Ocena / Diagnoza (Pogłębienie wiedzy o sytuacji związanej z problemem osoby/

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie metody NDT- Bobath w fizjoterapii niemowląt ze wzmożonym napięciem mięśniowym. Katarzyna Wasiak

Zastosowanie metody NDT- Bobath w fizjoterapii niemowląt ze wzmożonym napięciem mięśniowym. Katarzyna Wasiak Zastosowanie metody NDT- Bobath w fizjoterapii niemowląt ze wzmożonym napięciem mięśniowym Katarzyna Wasiak Tonus mięśniowy Podstawą jest łuk odruchowy Odruch na rozciąganie Wzajemne napięcie mięśni agonistów

Bardziej szczegółowo

Rozwój ruchowy dziecka w wieku przedszkolnym

Rozwój ruchowy dziecka w wieku przedszkolnym Rozwój ruchowy dziecka w wieku przedszkolnym Sprawności ruchowa dziecka w wieku przedszkolnym etapach: przebiega w dwóch doskonalenie ruchów postawno- lokomocyjnych ( chodu, biegu, skoków, wspinania się

Bardziej szczegółowo

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała Żywienie dziecka dr n.med. Jolanta Meller Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może. Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł. Nie możemy mu powiedzieć

Bardziej szczegółowo

INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM OPÓŹNIONY ROZWÓJ MOWY zjawisko dotyczące wolniejszego wykształcenia się zdolności percepcyjnych lub/i ekspresyjnych

Bardziej szczegółowo

Rozwój funkcji chwytnej ręki

Rozwój funkcji chwytnej ręki Rozwój funkcji chwytnej ręki i czynności dwuręcznych Dr n. med. Anna Czernuszenko Mazowieckie Centrum Neuropsychiatrii i Rehabilitacji Dzieci i Młodzieży w Zagórzu koło Warszawy www.mcnir.pl Teoria dojrzewania

Bardziej szczegółowo

Wielospecjalistyczną, kompleksową, skoordynowaną pomocą obejmuje się dzieci w wieku od 0 do ukończenia 7 r.ŝ., które są:

Wielospecjalistyczną, kompleksową, skoordynowaną pomocą obejmuje się dzieci w wieku od 0 do ukończenia 7 r.ŝ., które są: PROGRAM: Wczesnej, wielospecjalistycznej, kompleksowej, skoordynowanej i ciągłej pomocy dziecku zagroŝonemu niepełnosprawnością lub niepełnosprawnemu oraz jego rodzinie. Lekarze oddziałów połoŝniczych

Bardziej szczegółowo

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania. Data urodzenia. Płeć 1) Rok uzyskania uprawnienia do. kierowania pojazdami kod pocztowy.

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania. Data urodzenia. Płeć 1) Rok uzyskania uprawnienia do. kierowania pojazdami kod pocztowy. (oznaczenie jednostki przeprowadzającej badanie) KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania Dzień Miesiąc Rok 1. DANE IDENTYFIKACYJNE OSOBY BADANEJ Imię i nazwisko Data urodzenia Dzień Miesiąc Rok Numer PESEL

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I PROBLEMY KLINICZNO-DIAGNOSTYCZNE... 15. 1. Definicja, obraz kliniczny, podział Roman Michałowicz... 17 Piśmiennictwo...

Spis treści. Część I PROBLEMY KLINICZNO-DIAGNOSTYCZNE... 15. 1. Definicja, obraz kliniczny, podział Roman Michałowicz... 17 Piśmiennictwo... 9 Spis treści Część I PROBLEMY KLINICZNO-DIAGNOSTYCZNE............ 15 1. Definicja, obraz kliniczny, podział Roman Michałowicz........ 17 Piśmiennictwo................................ 26 2. Wady rozwojowe

Bardziej szczegółowo

Opracowała Katarzyna Sułkowska

Opracowała Katarzyna Sułkowska Opracowała Katarzyna Sułkowska Ruch może zastąpić wszystkie lekarstwa, ale żadne lekarstwo nie jest w stanie zastąpić ruchu. (Tissot) Ruch jest przejawem życia, towarzyszy człowiekowi od chwili urodzin.

Bardziej szczegółowo

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO ... (oznaczenie jednostki przeprowadzającej badanie) KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania dzień Miesiąc rok 1. DANE IDENTYFIKACYJNE OSOBY BADANEJ Imiona i nazwisko Data urodzenia Płeć 1) dzień miesiąc

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIA W ZAPOBIEGANIU OSTEOPOROZY

ĆWICZENIA W ZAPOBIEGANIU OSTEOPOROZY ĆWICZENIA W ZAPOBIEGANIU OSTEOPOROZY Ćwiczenie 1. - Stajemy w rozkroku na szerokości bioder. Stopy skierowane lekko na zewnątrz, mocno przywierają do podłoża. - Unosimy prawą rękę ciągnąc ją jak najdalej

Bardziej szczegółowo

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO WZÓR... (oznaczenie jednostki przeprowadzającej badanie) KARTA BADANIA LEKARSKIEGO 1. DANE IDENTYFIKACYJNE OSOBY BADANEJ Data badania dzień miesiąc rok Imię i nazwisko Data urodzenia Dzień Miesiąc Rok

Bardziej szczegółowo

TABELA ROZWOJU WIDZENIA MOJEGO DZIECKA

TABELA ROZWOJU WIDZENIA MOJEGO DZIECKA TABELA ROZWOJU WIDZENIA MOJEGO DZIECKA Tabela służy gromadzeniu obserwacji rozwoju widzenia dziecka w czasie codziennych zabaw wzrokowych i domowych ćwiczeń rehabilitacyjnych. Najlepiej sprawdza się system

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Część A - Opis przedmiotu kształcenia. II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Lekarski. podstawowy X

SYLABUS. Część A - Opis przedmiotu kształcenia. II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Lekarski. podstawowy X SYLABUS Nazwa modułu/przedmiotu : Wydział: Kierunek studiów: Część A - Opis przedmiotu kształcenia. Propedeutyka chorób dzieci Kod modułu LK.3.E.002 II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Lekarski

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZA DZIECI 5 LETNICH- JESIEŃ GRUPA,,MISIE

DIAGNOZA DZIECI 5 LETNICH- JESIEŃ GRUPA,,MISIE DIAGNOZA DZIECI 5 LETNICH- JESIEŃ GRUPA,,MISIE Przedmiotem pomiaru są umiejętności zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z grudnia 008r w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego

Bardziej szczegółowo

Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera?

Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera? Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera? Dr n. med. Marek Walusiak specjalista fizjoterapii Ruch jest bardzo ważnym elementem leczenia. Niewielki, systematyczny wysiłek może dać bardzo dużo. 30-45 minut

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE. Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow

UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE. Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow Upośledzenie umysłowe Obniżenie sprawności umysłowej powstałe w okresie rozwojowym. Stan charakteryzujący się istotnie niższą od przeciętnej ogólną

Bardziej szczegółowo

Piotr Romanowski psycholog. psycholog.romanowski@gmail.com

Piotr Romanowski psycholog. psycholog.romanowski@gmail.com Piotr Romanowski psycholog dziecko swobodnie porusza się, jest samodzielne w zakresie samoobsługi zmiany dotyczące wzrostu i wagi ciała nie są już tak intensywne jak dotychczas, jednak coraz bardziej wyraźne

Bardziej szczegółowo

TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU

TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU Dla stomatologów, foniatrów, laryngologów, okulistów i fizjoterapeutów WERSJA 2014.2 20 godzin akademickich zrealizowanych

Bardziej szczegółowo

PRZYCZYNY MÓZGOWEGO PORAŻENIA DZIECIĘCEGO

PRZYCZYNY MÓZGOWEGO PORAŻENIA DZIECIĘCEGO PRZYCZYNY MÓZGOWEGO PORAŻENIA DZIECIĘCEGO Układ nerwowy dzięki swoim specyficznym właściwościom pobudliwości i przewodnictwu ma możliwość przyjmowania bodźców ze środowiska zewnętrznego oraz wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

1. Zaznacz punkt, w którym prawidłowo opisano rozmnażanie. (0 1) A) Zmiany zachodzące w organizmie od momentu jego powstania aż do jego śmierci.

1. Zaznacz punkt, w którym prawidłowo opisano rozmnażanie. (0 1) A) Zmiany zachodzące w organizmie od momentu jego powstania aż do jego śmierci. Sprawdzian b Imię i nazwisko Klasa Liczba punktów Ocena Test podsumowujący dział XI Rozmnażanie Masz przed sobą test składający się z 15 zadań. Przy każdym poleceniu podano liczbę punktów możliwych do

Bardziej szczegółowo

ETAPY ROZWOJU MOWY DZIECKA

ETAPY ROZWOJU MOWY DZIECKA ETAPY ROZWOJU MOWY DZIECKA Rodzice często niepokoją się, czy rozwój mowy ich dziecka przebiega prawidłowo. Od znajomych, a często również specjalistów uzyskują informację, że nie ma się czym martwić, dziecko

Bardziej szczegółowo

Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników?

Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników? 3 Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników? Najważniejsze punkty zu kobiet występuje różne nasilenie objawów; u niektórych objawy mogą być ciężkie, u innych nieznaczne. zobjawami zespołu PCOS mogą

Bardziej szczegółowo

Rozwój - długotrwały proces selekcji gatunkowej w trakcie przystosowania do środowiska. (Darwin)

Rozwój - długotrwały proces selekcji gatunkowej w trakcie przystosowania do środowiska. (Darwin) Agnieszka Pawełko Rozwój - długotrwały proces selekcji gatunkowej w trakcie przystosowania do środowiska. (Darwin) W rozwoju występują pewne cechy typowe, charakterystyczne, czyli tzw. właściwości wieku.

Bardziej szczegółowo

WADY POSTAWY CIAŁA U DZIECI DETERMINANTY ROZWOJU I PROFILAKTYKA. opracowała: Izabela Gelleta

WADY POSTAWY CIAŁA U DZIECI DETERMINANTY ROZWOJU I PROFILAKTYKA. opracowała: Izabela Gelleta WADY POSTAWY CIAŁA U DZIECI DETERMINANTY ROZWOJU I PROFILAKTYKA opracowała: Izabela Gelleta Z roku na rok zwiększa się liczba osób ze schorzeniami narządu ruchu, zgłaszających się do poradni rehabilitacyjnych.

Bardziej szczegółowo

Program terapeutyczno-edukacyjny Zmyślne ruchy, które doskonalą umysł - gimnastyka mózgu

Program terapeutyczno-edukacyjny Zmyślne ruchy, które doskonalą umysł - gimnastyka mózgu Opracowała: Katarzyna Szydłowska Wprowadzenie Dziecko rodzi się z kompleksem naturalnych sił- odruchów i instynktów. Naturalnie dane odruchy i pierwotne ruchy w procesie ich przyswajania w okresie niemowlęcym,

Bardziej szczegółowo

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data 1. Struktura organizmu i funkcje, jakim ona służy ( komórki,

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Usług Pedagogicznych i Socjalnych Związek Nauczycielstwa Polskiego- Filia Gdańsk. Robert Niedźwiedź. Gdańsk 2012/2013 rok

Ośrodek Usług Pedagogicznych i Socjalnych Związek Nauczycielstwa Polskiego- Filia Gdańsk. Robert Niedźwiedź. Gdańsk 2012/2013 rok Ośrodek Usług Pedagogicznych i Socjalnych Związek Nauczycielstwa Polskiego- Filia Gdańsk Robert Niedźwiedź Gdańsk 2012/2013 rok Nadwaga i otyłość z roku na rok w coraz większym stopniu dotykają dzieci

Bardziej szczegółowo

ANKIETA REKRUTACYJNA

ANKIETA REKRUTACYJNA ANKIETA REKRUTACYJNA Prosimy o wypełnienie poniższej ankiety rekrutacyjnej, której celem jest zebranie informacji niezbędnych do przeprowadzenia rekrutacji uczestników projektu Wszyscy razem. 1. Imię i

Bardziej szczegółowo

Jestem sprawny, wesoły i zdrowy

Jestem sprawny, wesoły i zdrowy Jestem sprawny, wesoły i zdrowy Program z zakresu wychowania fizycznego dla dzieci w wieku przedszkolnym w Publicznym Przedszkolu nr 21 im Ekoludek w Kaliszu Dorosłym się zdaje, że dzieci nie dbają o zdrowie

Bardziej szczegółowo

Ocena zdolności ruchowej dziecka z MPD Diagnostyka funkcjonalna Ocena poziomu zdolności ruchowej 1. Gross Motor Function Measure (GMFM) 2. Gross Motor Function Classification System (GMFCS) 2 Diagnostyka

Bardziej szczegółowo

1. Zarys historii embriologii 3 Zarys historii embriologii medycznej w Polsce 13

1. Zarys historii embriologii 3 Zarys historii embriologii medycznej w Polsce 13 Spis treści CZĘŚĆ OGÓLNA 1. Zarys historii embriologii 3 Zarys historii embriologii medycznej w Polsce 13 2. Układ rozrodczy 17 Układ rozrodczy żeński 17 Narządy rozrodcze wewnętrzne 17 Narządy rozrodcze

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny 2013 biologia poziom podstawowy przykładowe odpowiedzi:

Egzamin maturalny 2013 biologia poziom podstawowy przykładowe odpowiedzi: przykładowe odpowiedzi: Zad. 1 Zad. 2 a) Najważniejszą funkcją mitochondriów jest oddychanie tlenowe/zaopatrują komórkę w energię/w organellach tych powstaje użyteczna biologicznie energia(atp/adenozyno-5'-trifosforan)

Bardziej szczegółowo

pujących w środowisku pracy na orzekanie o związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki

pujących w środowisku pracy na orzekanie o związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki Wpływ stresorów w występuj pujących w środowisku pracy na orzekanie o długotrwałej niezdolności do pracy związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki 1 Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Przedmowa...

SPIS TREŚCI. Przedmowa... SPIS TREŚCI Przedmowa...................... 1. DZIECI I MŁODZIEŻ NIEPEŁNOSPRAWNA Czesław Szmigiel 1.1. Definicja pojęcia dziecko niepełnosprawne........ 1.2. Dzieci i młodzież niepełnosprawna dane statystyczne....

Bardziej szczegółowo

NADAWANIE - MOWA ROZUMIENIE

NADAWANIE - MOWA ROZUMIENIE WIEK DZIECKA SŁYSZENIE I ROZUMIENIE NADAWANIE - MOWA 0 3 miesiąc życia Reaguje na głośne Wycisza się/śmieje, gdy do niego mówimy Przerywa płacz, gdy usłyszy głos Wzmaga/osłabia ssanie, gdy usłyszy 4 6

Bardziej szczegółowo

DYSLEKSJA PORADY DLA RODZICÓW

DYSLEKSJA PORADY DLA RODZICÓW DYSLEKSJA PORADY DLA RODZICÓW CO TO JEST DYSLEKSJA? Dysleksja rozwojowa jest to zespół zaburzeń występujących w procesie uczenia się, czytania i pisania u dzieci o prawidłowym rozwoju umysłowym. U podstaw

Bardziej szczegółowo

MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO. Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia

MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO. Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia Aktywność fizyczna - jest to dowolna forma ruchu ciała

Bardziej szczegółowo

Metody neurofizjologiczne w pediatrii. Mgr Marzena Mańdziuk

Metody neurofizjologiczne w pediatrii. Mgr Marzena Mańdziuk Metody neurofizjologiczne w pediatrii Mgr Marzena Mańdziuk REHABILITACJA REHABILITACJA LECZNICZA REHABILITACJA PEDAGOGICZNO- -ZAWODOWA REHABILITACJA SPOŁECZNA Stosowane metody terapii: 1. NDT-Bobath 2.

Bardziej szczegółowo

Subiektywne objawy zmęczenia. Zmęczenie. Ból mięśni. Objawy obiektywne 2016-04-07

Subiektywne objawy zmęczenia. Zmęczenie. Ból mięśni. Objawy obiektywne 2016-04-07 Zmęczenie to mechanizm obronny, chroniący przed załamaniem funkcji fizjologicznych (wyczerpaniem) Subiektywne objawy zmęczenia bóle mięśni, uczucie osłabienia i wyczerpania, duszność, senność, nudności,

Bardziej szczegółowo

DOJRZAŁOŚĆ SZKOLNA I OBJAWY NIEDOJRZAŁOŚCI SZKOLNEJ U DZIECKA 6 LETNIEGO

DOJRZAŁOŚĆ SZKOLNA I OBJAWY NIEDOJRZAŁOŚCI SZKOLNEJ U DZIECKA 6 LETNIEGO DOJRZAŁOŚĆ SZKOLNA I OBJAWY NIEDOJRZAŁOŚCI SZKOLNEJ U DZIECKA 6 LETNIEGO DOJRZAŁOŚĆ SZKOLNA to gotowość do podjęcia przez dziecko zadań i obowiązków jakie stawia przed nim szkoła. Dojrzałość obejmuje:

Bardziej szczegółowo

FAS. Zespół Alkoholowy Płodu (FETAL ALCOHOL SYNDROME)

FAS. Zespół Alkoholowy Płodu (FETAL ALCOHOL SYNDROME) FAScynujące dzieci FAS Zespół Alkoholowy Płodu (FETAL ALCOHOL SYNDROME) Co 3 kobieta w ciąży sięga po kieliszek, a skutki tego bywają dramatyczne. Nawet niewielka ilość alkoholu wypitego przez matkę może

Bardziej szczegółowo

Percepcja wzrokowa jest zdolnością do rozpoznawania i rozróżniania bodźców

Percepcja wzrokowa jest zdolnością do rozpoznawania i rozróżniania bodźców Percepcja wzrokowa jest zdolnością do rozpoznawania i rozróżniania bodźców wzrokowych a także do ich interpretowania przez odniesienie do poprzednich doświadczeń. Nie jest wyłącznie zdolnością do dokładnego

Bardziej szczegółowo

Ocena rozwoju dziecka jako działania profilaktyczne pielęgniarki.- mgr Emilia Kłos- Konsultant Wojewódzki w dziedzinie pielęgniarstwa pediatrycznego

Ocena rozwoju dziecka jako działania profilaktyczne pielęgniarki.- mgr Emilia Kłos- Konsultant Wojewódzki w dziedzinie pielęgniarstwa pediatrycznego Ocena rozwoju dziecka jako działania profilaktyczne pielęgniarki.- mgr Emilia Kłos- Konsultant Wojewódzki w dziedzinie pielęgniarstwa pediatrycznego W dobie przemian w ochronie zdrowia działania oceniające

Bardziej szczegółowo

Przemoc wobec dzieci

Przemoc wobec dzieci Przemoc wobec dzieci Historia i definicja pojęcia 1860r. Ambroise Tardieu, profesor medycyny sądowej, artykuł dotyczący badań na temat medyczno-społecznych skutków maltretowania dzieci 1929r. XIV Kongres

Bardziej szczegółowo

Żywienie dziecka. dr n.med. Jolanta Meller

Żywienie dziecka. dr n.med. Jolanta Meller Żywienie dziecka dr n.med. Jolanta Meller Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może. Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł. Nie możemy mu powiedzieć

Bardziej szczegółowo

Konstruowanie programów wspomagania rozwoju dzieci w świetle przeprowadzonej diagnozy przedszkolnej

Konstruowanie programów wspomagania rozwoju dzieci w świetle przeprowadzonej diagnozy przedszkolnej Konstruowanie programów wspomagania rozwoju dzieci w świetle przeprowadzonej diagnozy przedszkolnej Danuta Mroczyk Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Zielonej Górze I co dalej z diagnozą przedszkolną?

Bardziej szczegółowo

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną.

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną. Gdy dziecko idzie po raz pierwszy do szkoły, zarówno ono, jak i rodzice bardzo przeżywają ten moment. Wszyscy są pełni nadziei, ale także obaw. Aby nieco ostudzić emocje, dowiedz się czy Twoje dziecko

Bardziej szczegółowo

CZŁOWIEK RADOSNY GOSŁUP PROSTY GDY KRĘGOS. ElŜbieta Olszewska Zakład ad Korektywy Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie

CZŁOWIEK RADOSNY GOSŁUP PROSTY GDY KRĘGOS. ElŜbieta Olszewska Zakład ad Korektywy Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie CZŁOWIEK RADOSNY GDY KRĘGOS GOSŁUP PROSTY Co powinniśmy wiedzieć o postawie ciała ElŜbieta Olszewska Zakład ad Korektywy Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie Postawa ciała CZY RUCH JEST POTRZEBNY?

Bardziej szczegółowo

II. INFORMACJE O RODZICACH/OPIEKUNACH Rodzina: pełna/niepełna: w trakcie rozwodu/w separacji/rodzic samotnie wychowujący dziecko/inne:...

II. INFORMACJE O RODZICACH/OPIEKUNACH Rodzina: pełna/niepełna: w trakcie rozwodu/w separacji/rodzic samotnie wychowujący dziecko/inne:... Pieczątka Żłobka Data wpływu... KWESTIONARIUSZ O PRZYJĘCIE DZIECKA DO ŻŁOBKA (Kartę wypełniają rodzice lub prawni opiekunowie) Prosimy o wypełnienie kwestionariusza. Uzyskane informacje zostaną wykorzystane

Bardziej szczegółowo

JAK ROZPOZNAĆ DZIECKO Z RYZYKA DYSLEKSJI?

JAK ROZPOZNAĆ DZIECKO Z RYZYKA DYSLEKSJI? JAK ROZPOZNAĆ DZIECKO Z RYZYKA DYSLEKSJI? Ryzyko dysleksji oznacza zagrożenie wystąpienia specyficznych trudności w czytaniu i pisaniu. Terminu tego używa się wobec dzieci w wieku poniemowlęcym i przedszkolnym

Bardziej szczegółowo

Opis rozwoju dziecka do pięciu lat przedstawiony w prosty i przystępny sposób.

Opis rozwoju dziecka do pięciu lat przedstawiony w prosty i przystępny sposób. Rozwój dziecka Opis rozwoju dziecka do pięciu lat przedstawiony w prosty i przystępny sposób. Noworodek. Rodzi się z odruchem poszukiwania piersi, ssania, połykania. Układa się zgięciowo. Wykonuje ruchy

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ DIAGNOSTYCZNY (opr. Na potrzeby Centrum Rehabilitacji Ruchowej I Mowy RiM)

KWESTIONARIUSZ DIAGNOSTYCZNY (opr. Na potrzeby Centrum Rehabilitacji Ruchowej I Mowy RiM) Centrum Rehabilitacji Ruchowej I Mowy RIM tel. 664 246 890 Data konsultacji: KWESTIONARIUSZ DIAGNOSTYCZNY (opr. Na potrzeby Centrum Rehabilitacji Ruchowej I Mowy RiM) Prosimy o dokładne wypełnienie kwestionariusza.

Bardziej szczegółowo

Anna Linkowska Instytut Psychologii UKSW, Warszawa O FAS DLA RODZICÓW

Anna Linkowska Instytut Psychologii UKSW, Warszawa O FAS DLA RODZICÓW Anna Linkowska Instytut Psychologii UKSW, Warszawa O FAS DLA RODZICÓW Co to jest FAS? FAS czyli Alkoholowy Zespół Płodowy (Fetal Alkohole Syndrome) to zespół zaburzeń występujących u dziecka, będący wynikiem

Bardziej szczegółowo

Gotowość szkolna. Kryteria gotowości szkolnej:

Gotowość szkolna. Kryteria gotowości szkolnej: Gotowość szkolna Dojrzałość szkolna to osiągnięcie przez dziecko takiego stopnia rozwoju umysłowego, emocjonalnego, społecznego i fizycznego, jaki umożliwia mu udział w życiu szkolnym i opanowanie treści

Bardziej szczegółowo

Prenatalny okres życia człowieka a identyfikacja płciowa. Emilia Lichtenberg-Kokoszka Uniwersytet Opolski Polska

Prenatalny okres życia człowieka a identyfikacja płciowa. Emilia Lichtenberg-Kokoszka Uniwersytet Opolski Polska Prenatalny okres życia człowieka a identyfikacja płciowa Emilia Lichtenberg-Kokoszka Uniwersytet Opolski Polska Seksualność jest zjawiskiem wieloaspektowym, wielowymiarowym, obejmującym szereg cech i czynności

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Dietetyka studia pierwszego stopnia profil praktyczny

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Dietetyka studia pierwszego stopnia profil praktyczny Symbol kierunkowych efektów kształcenia l K_W01 K_W02 K_W03 K_W04 K_W05 K_W06 K_W07 K_W08 Efekty kształcenia dla kierunku studiów Dietetyka studia pierwszego stopnia profil praktyczny WIEDZA Zna budowę,

Bardziej szczegółowo

KAMIENIE MILOWE ROZWOJU MOWY DZIECKA OD 0 DO 6 ROKU ŻYCIA

KAMIENIE MILOWE ROZWOJU MOWY DZIECKA OD 0 DO 6 ROKU ŻYCIA KAMIENIE MILOWE ROZWOJU MOWY DZIECKA OD 0 DO 6 ROKU ŻYCIA Każde dziecko jest unikalne, jedyne w swoim rodzaju. Jego rozwój przebiega w indywidualnym tempie. Poniższe zestawienie prezentuje rozwój mowy

Bardziej szczegółowo

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi Gdy robimy badania laboratoryjne krwi w wyniku otrzymujemy wydruk z niezliczoną liczbą skrótów, cyferek i znaków. Zazwyczaj odstępstwa od norm zaznaczone są na kartce z wynikami gwiazdkami. Zapraszamy

Bardziej szczegółowo

Rozwój emocjonalny i społeczny dziecka w młodszym wieku szkolnym

Rozwój emocjonalny i społeczny dziecka w młodszym wieku szkolnym Rozwój emocjonalny i społeczny dziecka w młodszym wieku szkolnym Ewa Pohorecka 08.06.2015 Kraków Rozwój emocjonalny dziecka kładzie podwaliny pod rozwój każdej innej zdolności umysłowej Na długo przed

Bardziej szczegółowo

KURS ROZWIJAJĄCY DLA TERAPEUTÓW Z I STOPNIEM KOMPETENCJI PROGRAM KURSU

KURS ROZWIJAJĄCY DLA TERAPEUTÓW Z I STOPNIEM KOMPETENCJI PROGRAM KURSU KURS ROZWIJAJĄCY DLA TERAPEUTÓW Z I STOPNIEM KOMPETENCJI PROGRAM KURSU WERSJA 2014 Moduł I TMH w ortopedii Dysfunkcje i deformacje stóp dzieci i dorośli pierwotne wtórne zasady korekcji czynnej korekcja

Bardziej szczegółowo

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi GENETYCZNIE UWARUNKOWANA, NEUROLOGICZNA DYSFUNKCJA, CHARAKTERYZUJĄCA SIĘ NIEADEKWATNYMI

Bardziej szczegółowo

OSIĄGNIĘCIA W ROZWOJU MOWY CO MOŻNA ZROBIĆ DLA DZIECKA? JAKI OKRES? CZAS OKRES PRENATALNY OD POCZĘCIA DO URODZENIA DZIECKA

OSIĄGNIĘCIA W ROZWOJU MOWY CO MOŻNA ZROBIĆ DLA DZIECKA? JAKI OKRES? CZAS OKRES PRENATALNY OD POCZĘCIA DO URODZENIA DZIECKA Rozwój mowy dziecka JAKI OKRES? CZAS OSIĄGNIĘCIA W ROZWOJU MOWY CO MOŻNA ZROBIĆ DLA DZIECKA? Następuje rozwój czytaj dziecku krótkie mózgu, połączeń bajeczki, nerwowych u dziecka, Mama powinna dobrze OKRES

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIA I WARSZTATY TERAPEUTYCZNE

SZKOLENIA I WARSZTATY TERAPEUTYCZNE SZKOLENIA I WARSZTATY TERAPEUTYCZNE Prowadzi wg programu autorskiego mgr Izabela Gelleta - specjalista rehabilitacji ruchowej I 0, terapeuta metod NDT-Bobath, PNF, SI, pedagog, terapeuta z kilkunastoletnim

Bardziej szczegółowo

Wczesna interwencja psychologiczna - prawa i zasady rozwoju człowieka w pierwszych latach życia

Wczesna interwencja psychologiczna - prawa i zasady rozwoju człowieka w pierwszych latach życia Wczesna interwencja psychologiczna - prawa i zasady rozwoju człowieka w pierwszych latach życia Rozwój dziecka przed urodzeniem jest procesem celowych zmian, które są zaprogramowane genetycznie, ale które

Bardziej szczegółowo

ETIOLOGIA UPOŚLEDZENIA UMYSŁOWEGO. Opracowała: Monika Haligowska

ETIOLOGIA UPOŚLEDZENIA UMYSŁOWEGO. Opracowała: Monika Haligowska ETIOLOGIA UPOŚLEDZENIA UMYSŁOWEGO Opracowała: Monika Haligowska Upośledzenie umysłowe jest złożonym stanem, a nie chorobą. Jest wynikiem działania różnych czynników etiologicznych. Może też wynikać np.

Bardziej szczegółowo

ANALIZA GŁOSKOWA umiejętność rozkładania słów na poszczególne elementy składowe głoski, które odpowiadają fonemom (najmniejszym cząstkom języka).

ANALIZA GŁOSKOWA umiejętność rozkładania słów na poszczególne elementy składowe głoski, które odpowiadają fonemom (najmniejszym cząstkom języka). A ANALIZA I SYNTEZA ogół czynności dokonywania rozkładu całości na poszczególne elementy składowe oraz scalania tych elementów w całość. Czynności te dotyczą też procesów poznawczych, analizy i syntezy

Bardziej szczegółowo

PLECY OKRĄGŁE choroba kręgosłupa

PLECY OKRĄGŁE choroba kręgosłupa PLECY OKRĄGŁE To choroba kręgosłupa, której cechą charakterystyczną jest nadmierne wygięcie kręgosłupa ku tyłowi w odcinku piersiowym i krzyżowym. Nieleczona kifoza może nie tylko się pogłębić i doprowadzić

Bardziej szczegółowo

Porcja standardowa alkoholu

Porcja standardowa alkoholu Porcja standardowa alkoholu Porcja standardowa to 10 gramów czystego alkoholu etylowego czyli: 200 ml piwa o zaw.alk. 5% 100 ml wina o zaw.alk. 10% 25 ml wódki o zaw.alk. 40% Czas usuwania z organizmu

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo