SŁAWOMIR WIAK (redakcja)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "SŁAWOMIR WIAK (redakcja)"

Transkrypt

1

2 SŁAWOMIR WIAK (redakcja) Akademicka Oficyna Wydawnicza EXIT

3 Recenzenci: Prof. Janusz Turowski Politechnika Łódzka Prof. Ewa Napieralska Juszczak University Lille Nord de France, LSEE, UA, Francja Autorzy rozdziałów: Prof. Piotr Ostalczyk (rozdz. 1, 2) Prof. Edward Jezierski (rozdz. 3) Dr hab. inż. Zbigniew Gmyrek (rozdz. 4) Dr hab. inż. Ryszard Szczerbanowski, prof. PŁ (rozdz. 5) Dr inż. Grzegorz Tosik (rozdz. 6) Prof. Zbigniew Lisik (rozdz. 6) Dr hab. inż. Jacek Gołębiowski, prof. PŁ (rozdz. 7) Dr hab. inż. Krzysztof Pacholski, prof. PŁ (rozdz. 8, 9) Prof. Krzysztof Gniotek (rozdz. 10) Dr hab. inż. Iwona Frydrych, prof. PŁ (rozdz. 10) Dr hab. Inż Ryszard Korycki, prof. PŁ (rozdz. 11) Dr inż. Grażyna Sobiczewska (rozdz. 12) Dr hab. Maria Dems, prof. PŁ (rozdz. 13, 15) Prof. Sławomir Wiak (rozdz. 13, 14, 15, 16, 17) Dr inż. Wojciech Rosiak (rozdz. 13, 15) Dr inż. Paweł Drzymała (rozdz. 14, 16, 17) Dr inż. Henryk Welfle (rozdz. 14, 16, 17) Dr inż. Ryszard Lasota (rozdz. 18) Dr inż. Marek Jan Glaba (rozdz. 19) Monografia przygotowana w ramach projektu "Innowacyjna dydaktyka bez ograniczeń - zintegrowany rozwój Politechniki Łódzkiej - zarządzanie Uczelnią, nowoczesna oferta edukacyjna i wzmacniania zdolności do zatrudniania, także osób niepełnosprawnych", współfinansowanego przez Unię Europejską w ramach europejskiego Funduszu Społecznego - Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki "Priorytet IV, poddziałanie Wzmocnienie potencjału dydakty-cznego uczelni". Utwór w całości ani we fragmentach nie może być powielany ani rozpowszechniany za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych, w tym również nie może być umieszczany ani rozpowszechniany w postaci cyfrowej zarówno w Internecie, jak i w sieciach lokalnych bez pisemnej zgody posiadacza praw autorskich. ISBN Copyright by EXIT, Politechnika Łódzka Łódź 2010

4 Ryszard Szczerbanowski 5 Tworzenie dokumentacji technicznej w mechatronice 5.1. Wprowadzenie Szybki rozwój cywilizacyjny społeczeństw w drugiej połowie XX wieku został znacznie przyspieszony na początku obecnego stulecia. Obserwujemy burzliwy rozwój zwłaszcza techniki i technologii wytwarzania dóbr powszechnego użytku, bo takie jest zapotrzebowanie społeczne. Powiększają się w ogromnym tempie grupy ludzi, którzy pragną i mogą uczestniczyć w konsumowaniu dóbr ułatwiających nie tylko mozolną pracę, ale również ułatwiających i umilających życie codzienne. Zwiększa się popyt na coraz nowsze i lepsze wyroby, co staje się wyzwaniem dla ich wytwórców. Na rynku zwyciężają wyroby lepsze, nowocześniejsze i tańsze a sukcesy odnoszą producenci, którzy potrafią wytworzyć produkt dobrej jakości szybciej niż ich konkurenci. W tym współzawodnictwie decydującą rolę odgrywa wspomaganie wszystkich niezbędnych procesów twórczych i wytwórczych szeroko rozumianą technologią komputerową i informatyczną [1.], [2.], [3.], [4.], [5.] [6.]. Jednym z aspektów tego wspomagania jest wspomaganie prac projektowych. Przyjęło się przyjmować, że proces wytwórczy rozpoczyna się od rozpoznania potrzeb rynkowych, innymi słowy od znalezieniu na rynku takiej niszy, która może być wypełniona określonym produktem, a kończy utylizacją wyeksploatowanego wyrobu. Po przeprowadzeniu rozpoznania rynku należy podjąć decyzję o podjęciu produkcji, która to decyzja musi być poprzedzona wnikliwą analizą ekonomiczną. Podjęcie decyzji o rozpoczęciu produkcji prowadzi do sformułowania celów do osiągnięcia. Teraz rozpoczyna się właściwa praca konstruktorów, która jest związana z obliczeniami projektowymi, opracowaniem odpowiedniej technologii, wykonaniem i przetestowaniem prototypu, wprowadzeniem obiektu do produkcji oraz systematycznym przeprowadzaniem prób typu i wyrobu. Wszystkie prace konstruktorskie, nazywane projektowaniem, są obecnie nierozerwalnie związane z wykorzystaniem wsparcia w postaci odpowiednio dobranego sprzętu komputerowego oraz wyspecjalizowanego 187

5 oprogramowania, co pozwala na zasadnicze przyspieszenie tego cyklu. Programy te bardzo często tworzą zintegrowane systemy określane skrótowcami CAD (Computer Aided Design), CAE (Computer Aided Engineering), CAM (Computer Aided Manufacturing). Do dziedziny CAD zaliczamy oprogramowanie umożliwiające zapis projektowanego modelu geometrycznego w postaci elektronicznej i wykonanie wydruku dokumentacji na papierze. Dziedzina CAE zajmuje się komputerowym wspomaganiem obliczeń przeprowadzanych przez konstruktorów, czyli wszelkiego rodzaju obliczeniami niezbędnymi do opracowania dokumentacji (obliczenia wytrzymałościowe statyczne i dynamiczne, elektromagnetyczne, cieplne itd.). Jest to bardzo szeroki wachlarz zagadnień i w obecnych czasach przygotowanie inżyniera do zawodu w takim stopniu, aby nabyte w trakcie studiów umiejętności wystarczyły do realizowania się w trakcie całego swojego życia zawodowego, nie jest możliwe. Szybki postęp technologiczny wymusza konieczność takiego przygotowywania absolwentów, aby potrafili skutecznie korzystać z pojawiających się w zawrotnym tempie nowości i przyswajać sobie nową wiedzę przez całe wieloletnie życie zawodowe. Jednym z podstawowych elementów - wspomnianego wyżej - procesu projektowania jest tworzenie dokumentacji technicznej z wykorzystaniem komputerów i niezbędnego oprogramowania i tymi zagadnieniami zajmiemy się w tym opracowaniu, ale rozpoczniemy od krótkiego omówienia cyklu projektowania Cykl projektowania 188 Cykl projektowania obejmuje: obliczenia projektowe, opracowanie dokumentacji technicznej, opracowanie dokumentacji technologicznej, wykonanie prototypu urządzenia, przetestowanie prototypu, wprowadzenie niezbędnych zmian w dokumentacji technicznej, wprowadzenie niezbędnych zmian w dokumentacji technologicznej, archiwizację dokumentacji, uruchomienie produkcji urządzenia, systematyczne przeprowadzanie prób typu i wyrobu oraz wprowadzanie niezbędnych poprawek poprawiających jakość wyrobu.

6 Zaproponowany ogólny zarys cyklu projektowego może być zmodyfikowany, np. przez wprowadzenie, oprócz wykonania prototypu i uruchomienia produkcji, również wykonania serii próbnej wyrobu Obliczenia projektowe Po wyznaczeniu celów do osiągnięcia, należy przeprowadzić obliczenia projektowe. W zależności od opracowywanego wyrobu mogą to być obliczenia mechaniczne, zarówno statyczne jak i dynamiczne, obliczenia elektromagnetyczne w szczególności rozkładu pola magnetycznego i elektrycznego, na podstawie którego wyznaczane mogą być straty i siły, występujące w projektowanym urządzeniu. Obliczenia najczęściej obejmują również wyznaczanie rozkładu temperatur i określanie skuteczności chłodzenia. W zależności od zakresu przeprowadzanych obliczeń wykorzystywane są różnego rodzaju programy komputerowe, najczęściej specjalizowane, tzn. napisane do wspomagania obliczeń w jednej wąskiej dziedzinie. Korzysta się również z programów złożonych i rozbudowanych, które potrafią analizować szerokie spektrum analizowanych zagadnień, ale programy te najczęściej są bardzo drogie, zwykle nie obejmują zagadnień bardziej szczegółowych i bardzo często nie zachodzi potrzeba wykorzystywania w nich wszystkich oferowanych możliwości. Zatem płaci się za wiele więcej, niż się potem wykorzystuje. Zaletą jednak takich programów jest zintegrowane środowisko, np. pozwalają na zbudowanie jednego modelu i wykorzystanie go zarówno do obliczeń mechanicznych wytrzymałościowych jak i do obliczeń elektromagnetycznych i cieplnych Opracowanie dokumentacji technicznej Na podstawie przeprowadzonych obliczeń rysowana jest dokumentacja techniczna, która jest tworzona w postaci wydruków przekazywanych później do realizacji w warsztacie wykonawczym. Do niedawna dokumentacja techniczna była tworzona w postaci dwuwymiarowej, przy założeniu że projektant sam rysował wszystkie rzuty w układzie płaskim. Było to postępowanie wynikające z praktyki obowiązującej w okresie, gdy konstruktor nie miał do dyspozycji programów komputerowych. Po wprowadzeniu do powszechnej praktyki wspomagania komputerowego zaczyna dominować tendencja tworzenia projektu w przestrzeni trójwymiarowej i generowania dokumentacji technicznej 2D w sposób automatyczny. Unika się w takim przypadku szeregu błędów i niedociągnięć przy transponowaniu rzeczywistego modelu 3D do postaci 2D a ponadto uzyskuje się szereg nowych 189

7 możliwości analizy funkcjonalnej projektowanego urządzenia, jak chociażby możliwości przeprowadzenia sprawdzenia projektu pod kątem kolizyjności Opracowanie dokumentacji technologicznej Przy opracowywaniu dokumentacji urządzenia niezbędne staje się również współbieżne opracowanie dokumentacji technologicznej. Dokumentacja ta obejmuje zespół wytycznych opisujących sposób wykonania poszczególnych części z uwzględnieniem możliwości wykonawczych danego warsztatu oraz umiejętności załogi. W wielu przypadkach o sposobie wykonania określonej części decydują właśnie względy technologiczne. W innych trzeba dostosować dokumentację techniczną do możliwości technologicznych zakładu, w przeciwnym wypadku rozwiązanie techniczne może okazać się zdecydowanie droższe. Jako przykład mogą tu posłużyć wykrojniki. Jeśli skorzystamy w nowym projekcie z istniejących w warsztacie wykrojników, wtedy nie będzie potrzeby ponosić kosztów nowego drogiego narzędzia Wykonanie prototypu urządzenia Wykonanie prototypu nowotworzonego urządzenia jest zabiegiem niezbędnym do zweryfikowania zarówno dokumentacji technicznej jak i dokumentacji technologicznej oraz do przeprowadzenie niezbędnych testów. Sporządzane są również realne kosztorysy związane z uruchamianą produkcją Przetestowanie prototypu Przy wykonywaniu prototypu sprawdzana jest nie tylko zgodność wyrobu z dokumentacją, ale również możliwe jest przeprowadzenie niezbędnych testów i prób, np. wytrzymałościowych lub cieplnych. Umożliwia to wprowadzenie do obydwu dokumentacji niezbędnych poprawek. Jeśli wymaga tego specyfika wykonywanego urządzenia, wykonuje się całą serię urządzeń prototypowych i testy przeprowadza na całej serii. Jest to szczególnie istotne, gdy wytwarzane urządzenia będą mogły ze sobą współpracować. 190

8 Wprowadzenie niezbędnych zmian w dokumentacji technicznej i technologicznej Doświadczenia zebrane w czasie wykonywania prototypu oraz w trakcie przeprowadzania testów i prób dają podstawę do wprowadzenia zmian i poprawek w istniejącej dokumentacji. W przypadku opracowania dokumentacji w postaci elektronicznej wprowadzanie poprawek jest rzeczą relatywnie prostą. Dostępne w typowym oprogramowaniu funkcje edycyjne pozwalają na istotne skrócenie czasu przeprowadzanej modyfikacji oraz umożliwiają zachowanie wysokiej dokładności odwzorowania przy jednoczesnym zachowaniu automatyki wymiarowania Archiwizacja dokumentacji Archiwizacja tworzonej dokumentacji, czy to technicznej, czy technologicznej, jest bardzo ważnym elementem procesu projektowego. Wykorzystanie w tym celu wsparcia sprzętowego i programistycznego staje się absolutnie niezbędne. Odpowiednio dobrane narzędzia programistyczne pozwalają na formalne uporządkowanie dokumentacji, szybki dostęp do poszczególnych rysunków, łatwe wprowadzanie poprawek i uzupełnień, tworzenie nowych dokumentacji w oparciu o dokumentacje już istniejące oraz łatwe i szybkie udostępnianie, np. przez Internet Uruchomienie produkcji urządzenia Uruchomienie produkcji urządzenia jest związane z szeregiem zabiegów: decyzyjnych, organizacyjnych, logistycznych, zaopatrzeniowych, inwestycyjnych. Samo uruchomienie produkcji jest związane również z zaangażowaniem stacji prób oraz dystrybucją gotowego produktu. W świetle obowiązujących przepisów historia sprzedanych większości nowych urządzeń musi być śledzona i nadzorowana przez producenta. Jest to związane z koniecznością zapewnienia serwisu gwarancyjnego i pozagwarancyjnego oraz - na co jest obecnie kładziony szczególny nacisk - odpowiedzialność za utylizację produktu zużytego. 191

9 Systematyczne poprawienie jakości wyrobu Gotowe urządzenie musi być poddawane ocenie na stacji prób w zakładzie wytwórczym. Ma to na celu sprawdzanie jakości gotowego produktu, wychwycenie niedociągnięć powstających w trakcie cyklu produkcyjnego oraz sprawdzanie zgodności z obowiązującymi normami. Standardowo przeprowadza się dwie grupy testów, tzw. próby wyrobu i próby typu. Próbom wyrobu poddawane są wszystkie wyprodukowane urządzenia i obejmują one zestaw niezbędnych testów, natomiast próbom typu poddaje się tylko stochastycznie wybrane egzemplarze i te próby są testami kompletnymi. Wyniki uzyskane podczas testów przeprowadzanych na stacji prób - zwłaszcza te negatywne - służą również jako wskaźniki do wprowadzania do dokumentacji niezbędnych poprawek zapewniających spełnienie wymaganych założeń. Mogą również posłużyć do przeprowadzania modyfikacji wyrobu, która będzie poprawiała jego jakość Dokumentacja techniczna Dokumentacja techniczna jest kompletnym zbiorem rysunków umożliwiających wykonanie w warsztacie produkcyjnym określonego produktu i jest tworzona według zasad określanych przez normy. Najczęściej warsztatowa postać dokumentacji jest wykorzystywana w postaci rysunków wydrukowanych na papierze, zatem w postaci dwuwymiarowej. Do niedawna rysunki te były tworzone przez projektanta i - jeśli zachodziła taka potrzeba - przez kreślarza. Obecnie zaczyna dominować tendencja opracowywania projektu w postaci elektronicznej w postaci trójwymiarowej a dwuwymiarowy rysunek warsztatowy jest generowany automatycznie przez program. Taki sposób postępowania ma szereg zalet. Do najistotniejszych należy zaliczyć możliwość przeprowadzenia szeregu obliczeń i analiz bezpośrednio na numeryczny modelu 3D, wychwycenie kolizji występujących w projekcie oraz możliwość obejrzenia produktu w odwzorowaniu wirtualnym jeszcze przed jego realizacją, czyli wykorzystanie technik wizualizacji, zarówno statycznych jak i dynamicznych. Istotnym elementem jest również fakt, że generowanie rysunku dwuwymiarowego w oparciu o przetestowany model trójwymiarowy przebiega w sposób automatyczny, co pozwala na uniknięcie szeregu błędów przetwarzania. Standardowa dokumentacja techniczna składa się z rysunku złożeniowego oraz rysunków poszczególnych części składowych. Często bywa tak, że z rysunku złożeniowego wyodrębniane są rysunki złożeniowe części złożonych a dopiero później rysunki poszczególnych części. Oprócz 192

10 tego w skład dokumentacji technicznej mogą wchodzić rysunki uzupełniające, np. typu technologicznego czy materiałowego. Dokumentacja techniczna zwykle powstaje w biurze konstrukcyjnym, które obecnie może mieć postać rozproszoną, tzn. współpracujący ze sobą zespół nie musi znajdować się w jednym wspólnym pomieszczeniu. Najnowsze oprogramowanie umożliwia skuteczną pracę nad projektem zespołowi złożonemu z osób pracujących w różnych miejscach, nawet na świecie Podstawowe normy związane z tworzeniem dokumentacji technicznej Jak wspomniano wyżej, dokumentacja techniczna jest tworzona według określonych reguł, które są podawane w normach krajowych (PN) i międzynarodowych (ISO). Od kilkunastu lat normy krajowe są sukcesywnie dostosowywane do norm międzynarodowych i znakomita większość z norm krajowych uwzględnia obecnie zalecenia międzynarodowe. Niżej podano podstawowe normy związane z rysunkiem technicznym oraz z symbolami stosowanymi w elektrotechnice z podziałem na grupy. Znormalizowane elementy rysunku technicznego: Forma graficzna arkusza (PN-76/N-01601), Formaty arkuszy (PN-80/N-01612), Tabliczki tytułowe (PN-ISO 7200:1994), Linie rysunkowe (PN-82/N-01616), Pismo techniczne (PN-80/N-01606), Podziałki (PN-EN ISO 5455:1998), Rzuty prostokątne, rozmieszczenie rzutów, widoki i przekroje: Rzutowanie prostokątne (PN-78/N-01608), Widoki, przekroje, kłady (PN-91/N-01604), Wymiarowanie: Wymiarowanie. Zasady ogólne (PN-ISO 129:1996,PN-ISO 129Ak:1996), Podstawy rysunku technicznego elektrycznego: Przygotowanie dokumentów stosowanych w elektrotechnice (PN-EN ), 193

11 Podstawowe symbole graficzne stosowane w schematach: Elementy symboli, symbole rozróżniające i inne symbole ogólnego zastosowania (PN-92/E-01200/2), Przewody i osprzęt łączeniowy (PN-92/E-01200/3), Przyrządy półprzewodnikowe i lampy elektronowe (PN-92/E-01200/5), Wytwarzanie i przetwarzanie energii elektrycznej (PN-92/E-01200/6), Aparatura łączeniowa, sterownicza i zabezpieczeniowa (PN-92/E-01200/7), Przyrządy pomiarowe, lampy i sygnalizatory (PN-92/E-01200/8), Schematy i plany instalacji elektrycznych budowlane i topograficzne (PN-92/E-01200/11) Oprogramowanie Dokumentacja techniczna może być opracowywana z wykorzystaniem różnorodnego oprogramowania poczynając od prostych programów, umożliwiających jedynie tworzenie rysunków w przestrzeni dwuwymiarowej, a kończąc na programach pracujących w przestrzeni trójwymiarowej, pozwalających na przeprowadzanie współbieżnych analiz numerycznych w trakcie wykonywania projektu, umożliwiających automatyczną generację płaskich rysunków dokumentacyjnych, pracę w zespołach rozproszonych oraz skuteczne zarządzanie istniejącą dokumentacją w wykorzystaniem zaawansowanych technik archiwizacyjnych. Z programów przeznaczonych do komputerowego wspomagania projektowania, najbardziej znanych i wykorzystywanych na świecie, można wymienić: ArchiCAD, Specjalizowany w dziedzinie projektowania architektonicznego program graficzny CAD, opracowany przez węgierską firmę Graphi-soft. AutoCAD, Uniwersalny program o otwartej strukturze, wykorzystywanym do dwuwymiarowego i trójwymiarowego komputerowego wspomagania projektowania, opracowany i dystrybuowany przez amerykańską firmę Autodesk. Jest traktowany jako pewnego rodzaju standard i wyznacznik w dziedzinie technologicznego zaawansowania oprogramowania typu CAD. 194

12 AutoCAD LT, Uniwersalny program wykorzystywanym do dwuwymiarowego komputerowego wspomagania projektowania, opracowany i dystrybuowany przez amerykańską firmę Autodesk. Jest uproszczoną odmianą programu AutoCAD. Inventor, Nowoczesny parametryczny program przeznaczony do zaawansowanego modelowania bryłowego w przestrzeni trójwymiarowej. Korzystając z gotowego modelu wirtualnego możliwe jest wygenerowanie rysunków warsztatowych, złożeniowych, wizualizujących projekt i innych. Program jest własnością amerykańskiej firmy Autodesk. CATIA, Jest zintegrowanym zaawansowanym systemem wspomagania prac inżynierskich CAD/CAM/CAE/FEM. Wykorzystywany jest, przede wszystkim, w przemyśle lotniczym, samochodowym, sprzętu AGD, stoczniowym i maszynowym. Został opracowany w francuskiej firmie Dassault Systemes. Cadstar, Jeden z najbardziej zawansowanych systemów i jednocześnie najdroższych systemów wykorzystywanych przez duże firmy produkujące elektronikę. Jest własnością konsorcjum występującym pod nazwą Zuken. Cadwork 3D, Jest programem 3D-CAD/CAM przystosowanym do projektowania konstrukcji drewnianych. Program współpracuje z obrabiarkami sterowanymi numerycznie. Opracowany został w szwajcarskiej firmie CadWork. Eagle, Program opracowany do wspomagania projektowania obwodów elektrycznych. Zawiera edytor schematów oraz płytek drukowanych. Jest własnością niemieckiej firmy CadSoft. InteliCAD, Jest to program przeznaczony do projektowania z wykorzystaniem przestrzeni dwu- i trójwymiarowej. Charakteryzuje się ścisłą kompatybilnością z formatem.dwg narzuconym przez firmę Autodesk. Program jest opracowany przez firmy zgrupowane w IntelliCAD Technology Consortium. 195

13 Mastercam, Program jest przeznaczony do szybkiego przygotowania modelu oraz automatycznego wygenerowania kodu przeznaczonego do obsługi obrabiarek sterowanych numerycznie. Jest jednym z najpopularniejszych na świecie zintegrowanych systemów CAD/CAM na komputery typu PC i jest własnością amerykańskiej firmy CNC Software Inc. MegaCAD, Program przeznaczony do tworzenia projektów technicznych, rysunków dwuwymiarowych i modelowania zarówno powierzchniowego jak i bryłowego. Dysponuje dobrym konwerterem różnych formatów plików graficznych. Jest własnością niemieckiej firmy Megatech Software GmbH. MicroStation, Pakiet programów znajdujący zastosowanie w architekturze, budownictwie, przemyśle maszynowym, elektrotechnicznym i telekomunikacji. Pakiet powstał i jest rozwijany przez amerykańską firmę Bentley Systems. Pro/INGINEER, Jest to w pełni parametryczny zintegrowany system typu CAD\CAM\ \CAE. Znany jest również pod nazwami: ProEngineer, ProE, Pro/E. Producentem systemu jest amerykańska firma PTC (Parametric Technology Corporation). QCad, Jest programem przeznaczonym do komputerowego wspomagania projektowania w dwóch wymiarach (2D). Kod źródłowy programu jest dostępny nieodpłatnie dla systemów Linux i Mac OS X. QCad jest oprogramowaniem firmy Ribbonsoft. Rhinoceros 3D, Program komputerowy typu CAD/CAM/CAE służący do modelowania i tworzenia wszelkiego rodzaju obiektów 3D. Jądro graficzne jest oparte o bibliotekę AGLib NURBS, powstałą w Silicon Graphics. Program jest formalnie własnością amerykańskiej firmy Robert McNeel & Associates. SketchUp, Jest programem CAD służącym do modelowania trójwymiarowego i przeznaczonym dla początkujących architektów i projektantów gier 196

14 komputerowych. Jest chętnie wykorzystywany w celach edukacyjnych. Właścicielem programu jest firma Google. Solid Edge, To parametryczny, hybrydowy systemem CAD 3D pracujący na platformie Microsoft Windows. Przeznaczony jest do tworzenia parametrycznych modeli 3D pojedynczych elementów, całych zespołów oraz do sporządzania kompletnej dokumentacji. Aktualnie jest własnością niemieckiej firmy Siemens Automations & Drives. SplidWorks, Jest programem opartym o jądro modelera bryłowego Parasolid. Po utworzeniu modelu trójwymiarowego możliwe jest wygenerowanie rysunków warsztatowych, złożeniowych i wizualizacyjnych. Jest własnością firmy SolidWorks, która ostatnio stała się częścią firmy Dassault Systemes. Unigraphics, Jest to zaawansowany technologicznie programem typu CAD/CAM /CAE używany w przemyśle maszynowym, lotniczym i narzędzio-wym. Program został stworzony i jest rozwijany w firmie Siemens PLM Software. Oprócz tego można się spotkać z szeregiem programów bardziej lub mniej zaawansowanych technologicznie, pracujących w przestrzeni 2D i 3D. Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że wszystkie programy wspomagające prace inżynierskie są programami zazwyczaj kosztownymi. Ponadto, w większości przypadków, są to programy ukierunkowane tematycznie, zatem przy dokonywaniu zakupu takiego oprogramowania należy każdorazowo wnikliwie przeanalizować możliwości programu i określić czy jest to oprogramowanie, które w danych warunkach będzie właściwie spełniało powierzoną mu rolę Program AutoCAD Do zapoznania się z działaniem typowego programu wspomagającego projektowanie wybrany został program AutoCAD firmy Autodesk [7.], [8.], [9.], [10.]. Wybór ten podyktowany jest kilkoma czynnikami. AutoCAD jest programem, który na rynku polskim jest programem tego typu najbardziej rozpowszechnionym. Pierwsze jego wersje pojawiły się w Polsce już w połowie lat osiemdziesiątych ubiegłego stulecia. Już wtedy pojawiły się możliwości zakupu tego oprogramowania i - co dla użytkowników stanowiło bardzo ważny argument - możliwości 197

15 uczestniczenia w kursach obsługi tego oprogramowania. Przez dziesiątki już lat program ten na naszym rynku istnieje, podlega ciągłym modyfikacjom i ulepszeniom, wytyczając nowe trendy i narzucając nowe, coraz wyższe standardy. Poza tym, jest to program o otwartej strukturze, co umożliwia łatwe dostosowywanie programu do własnych, nieraz bardzo wysublimowanych, potrzeb także z wykorzystaniem języków programowania, takich jak Visual LISP i VBA. Należy również brać pod uwagę, że przy swoich możliwościach jest to program relatywnie tani. Umożliwia pracę w przestrzeni 2D, w przestrzeni 3D, pracę w grupach projektowych rozproszonych (również z wykorzystaniem Internetu), przeprowadzanie wizualizacji statycznych i - w ostatnich wersjach - dynamicznych, łatwe publikowanie rysunków oraz ich archiwizowanie. Istotnym czynnikiem jest również łatwość zdobycia materiałów umożliwiających samokształcenie, co wynika z dużej liczby publikacji zawiązanych z tym oprogramowaniem oraz wzięcia udziału w kursach szkoleniowych prowadzonych na różnych poziomach przez liczne na terenie Polski Autoryzowane Centra Szkoleniowe (ATC) firmy Autodesk Interfejs programu W programie AutoCAD 2009 wprowadzono nowy interfejs, zgodny ze standardami wprowadzonymi przez system Windows Vista, co spowodowało wprowadzenie tzw. wstążki, zawierającej grupy poleceń oraz same polecenia. Przeprowadzono gruntowną reorganizację grupowania poleceń i okno aplikacji zdecydowanie różni się od postaci okna znanych z poprzednich wersji programu. Można zgodzić się z autorami tych zmian, że organizacja interfejsu jest teraz bardziej logiczna, ale jednak wymaga od dotychczasowych użytkowników programu AutoCAD znacznego wysiłku i wiele czasu na przystosowanie się do nowego standardu. Na Rys. 5.1 Przedstawiono wygląd okna aplikacji z nową postacią interfejsu. Na samej górze znajduje się belka tytułowa aplikacji. Oprócz standardowych ikon, zwykle występujących w tej belce, znalazły miejsce jeszcze dodatkowe pozycje. W prawej części występuje centrum informacyjno komunikacyjne pozwalające na kontakt ze światem zewnętrznym, w szczególności z centrum Autodesku. W prawej części belki występuje przeglądarka menu oraz menu szybkiego dostępu. O ile menu szybkiego dostępu nie wymaga szczególnego opisu, to przeglądarka menu stanowi nową postać menu rozwijalnego. Po kliknięciu ikonki rozwijane jest okno zawierające strukturę dotychczasowego menu rozwijalnego, ale w układzie pionowym. Tam też znajduje się przycisk Opcje oraz przycisk Zamknij program AutoCAD. 198

16 Poniżej belki tytułowej aplikacji znajduje się wstążka w postaci standardowej (jej zawartość można modyfikować) zawierająca pasek grup poleceń oraz rozwiniętą postać aktualnie wybranej grupy poleceń, w naszym przypadku o nazwie Narzędzia główne. Rys Okno aplikacji z nową postacią interfejsu. Z tymi, na pierwszy rzut oka totalnymi zmianami, trzeba się jednak pogodzić, gdyż są one spowodowane przede wszystkim standardami narzuconymi przez nowy system operacyjny i w przyszłości nie da się od nich uciec, zatem... im szybciej, tym lepiej. Zresztą przed takimi samymi problemami stajemy w przypadku innego oprogramowania, chociażby wersji Microsoft Office Dla osób, które nie mogą pogodzić się z wprowadzonymi zmianami i nie są jeszcze gotowe na poświęcenie wystarczającej ilości czasu na przestawienie się, istnieje możliwość skonfigurowania interfejsu programu AutoCAD w taki sposób, aby bardzo niewiele różnił się od postaci występującej w wersjach poprzednich, ale pamiętajmy od zaakceptowania tych zmian w przyszłości nie da się uciec. Na Rys. 5.2 przedstawiono okno aplikacji w postaci zbliżonej do postaci występujących w poprzednich wersjach. Wyłączone zostało wyświetlanie wstążki, wprowadzono natomiast menu rozwijalne i podstawowe paski narzędzi. Oczywiście pozostałe paski narzędzi są 199

17 w dalszym ciągu dostępne i mogą być wyświetlone w dowolnym miejscu i w dowolnej konfiguracji. Rys Okno aplikacji ze starszą postacią interfejsu. Powróćmy jednak do okna aplikacji wyświetlanego w nowej postaci. Główną zmianą jest wprowadzenie wstążki, w której, w standardowej postaci, występują grupy poleceń zebranych w panelach. Tych paneli jest sześć. Narzędzia główne, Bloki i odniesienia, Opis, Narzędzia, Wyświetl, Wyniki pracy. W każdym panelu zebrane zostały polecenia, które pozwalają na realizację określonych wspólnych lub zależnych czynności. 200

18 Panel Narzędzia główne zawiera następujące karty zawierające polecenia: Rysuj umożliwiające wprowadzanie nowych obiektów do rysunku; Zmień pozwalające na przeprowadzanie edycji obiektów występujących już w rysunku, łącznie z ich powielaniem, czyli tworzeniem nowych obiektów w oparciu o obiekty Warstwy istniejące; działające na warstwach i zarządzające warstwami w rysunku; Opis pozwalające na wprowadzanie opisów do rysunku - łącznie z wymiarowaniem i wybranymi symbolami; Blok umożliwiające operacje na blokach, również dynamicznych; Właściwości Narzędzia pozwalające na operacje na takich parametrach jak: kolor, rodzaj linii, szerokość linii i styl wydruku; umożliwiające korzystanie z poleceń narzędziowych, w szczególności z poleceń pozwalających na przeglądanie rysunku. Panel Bloki i odniesienia zawiera karty: Blok polecenia dotyczą operacji na blokach, również dynamicznych; Atrybuty polecenia obsługują atrybuty, czyli informacje tekstowe przypisywane do bloków; Odniesienie polecenia pozwalają na obsługę odnośników zewnętrznych oraz obrazów rastrowych wprowadzonych do rysunku; Import polecenia umożliwiają importowanie plików w kilku formatach:.wmf,.sat,.3ds,.dgn; Dane polecenia pozwalają na obsługę pól, obiektów OLE oraz Łączenie i wyodrębnia nie hiperłączy; polecenia umożliwiają obsługę łączy przekazywania danych między rysunkiem a innymi aplikacjami oraz przeprowadzanie wyciągu atrybutów. Panel Opis zawiera karty: Tekst polecenia dotyczą obsługi wprowadzania tekstów do rysunku; Wymiary polecenia obsługują operacje wymiarowania; Wielolinie polecenia pozwalają na rozbudowaną obsługę linii odniesienia odniesienia; 201

19 Tabele polecenia umożliwiają obsługę tabel - definiowanie ich oraz przeprowadzanie operacji na polach tabel; Znacznik polecenia pozwalają na wprowadzanie chmurek rewizyjnych oraz przycinanie obiektów do nałożonych Skalowanie opisu 202 masek; polecenia umożliwiają obsługę tekstu skalowalnego, tzn. tekstu, którego wielkość może być automatycznie zmieniana w zależności od przyjętej podziałki rysunku. Panel Narzędzia zawiera karty: Rejestrator operacji polecenia dotyczą tworzenia zestawów makroinstrukcji na podstawie wykonywanych czynności; Zapytania polecenia obsługują dane wynikające z istniejących w rysunku obiektów, jak odległości, współrzędne punktów, pola powierzchni itd.; Animacje polecenia pozwalają na obsługę animacji w rysunku przestrzennym; Narzędzia rysunkowe polecenia umożliwiają obsługę rysunku jako całości, np. czyszczenie rysunku, naprawianie uszkodzonego rysunku, wyświetlanie właściwości rysunku; Dostosowanie polecenia pozwalają na obsługę wyglądu okna aplikacji, czyli na dostosowywanie zestawów wykorzystywanych narzędzi do aktualnych potrzeb użytkownika; Aplikacje polecenia pozwalają na uruchamianie zewnętrznych aplikacji oraz na uruchamianie środowisk Visual LISP-u oraz środowiska VBA; Standardy polecenia umożliwiają przeprowadzanie kontroli zachowania wcześniej ustalonych standardów, np. warstw. Panel Narzędzia zawiera karty: Rejestrator operacji polecenia dotyczą tworzenia zestawów makroinstrukcji na podstawie wykonywanych czynności; Zapytania polecenia obsługują dane wynikające z istniejących w rysunku obiektów, jak odległości, współrzędne punktów, pola powierzchni itd.; Animacje polecenia pozwalają na obsługę animacji w rysunku przestrzennym; Narzędzia rysunkowe polecenia umożliwiają obsługę rysunku jako całości, np. czyszczenie rysunku, naprawianie uszkodzonego rysunku, wyświetlanie właściwości rysunku; Dostosowanie polecenia pozwalają na obsługę wyglądu okna aplikacji, czyli na dostosowywanie zestawów wykorzystywanych narzędzi do aktualnych potrzeb użytkownika;

20 Aplikacje polecenia pozwalają na uruchamianie zewnętrznych aplikacji oraz na uruchamianie środowisk Visual LISP-u oraz środowiska VBA; Standardy polecenia umożliwiają przeprowadzanie kontroli zachowania wcześniej ustalonych standardów, np. warstw. Panel Wyświetl zawiera karty: LUW polecenia dotyczą operacji na lokalnych układach współrzędnych nieodzownych w przestrzeni 3D; Rzutnie polecenia obsługują operacje na rzutniach, zarówno dopasowanych jak i niedopasowanych; Palety polecenia pozwalają na obsługę palet narzędzi, DesignCenter, palet właściwości oraz menedżera Okno Elementy systemu Windows zestawów arkuszy; polecenia umożliwiają obsługę okna graficznego, gdy otwartych jest więcej rysunków niż jeden; polecenia pozwalają na obsługę paska stanu, blokowania fragmentów wstążki oraz przełączanie okna tekstowego. Panel Wyniki pracy zawiera karty: Drukuj polecenia dotyczą operacji związanych z drukowaniem rysunku, ustawieniami strony i wyborem urządzenia kreślącego; Opublikuj polecenia obsługują operacje publikowania rysunków oraz zestawów arkuszy; Wyślij polecenia pozwalają na obsługę transmisji danych przez Internet oraz eksportowanie rysunku do plików w innych formatach. Poniżej wstążki występuje okno graficzne, w którym tworzone są rysunki. W oknie tym mogą być przedstawiane dwie przestrzenie występujące w rysunku. Trójwymiarowa przestrzeń modelu i dwuwymiarowa przestrzeń papieru. Jeśli w edytorze otworzony jest więcej niż jeden rysunek, wtedy rysunki te mogą być wyświetlane w osobnych oknach w konfiguracjach typowych dla systemu Windows. Poniżej okna graficznego występuje okno tekstowe, a właściwie tylko jego dolna część, wraz z linią poleceń. Całe okno tekstowe można otwierać i zamykać, najwygodniej za pomocą klawisza funkcyjnego F2. Najniżej leżącym elementem okna aplikacji jest linia stanu. Zawiera ona od lewej: Współrzędne punktu, 203

21 Współrzędne punktu aktualnie wskazywanego przez kursor. Współrzędne te mogą występować w postaci bezwzględnej lub względnej. Przełączniki funkcji podręcznych, Występuje tu dziesięć przełączników, które pozwalają na szybkie włączenie lub wyłączenie funkcji podręcznych, do których zaliczamy piktogramy: - Skok, - Siatka, - Orto, - Śledzenie biegunowe, - Lokalizacja, - Śledzenie lokalizacji, - Dynamiczny LUW, - Wprowadzanie dynamiczne, - Szerokość linii, - Szybkie właściwości. Przełączniki obszarów i rysunków, Występują tu cztery piktogramy: - Model, - Układ, - Szybki podgląd układów, - Szybki podgląd rysunków. Przełączniki przemieszczeń, Występują tu cztery piktogramy zarządzające sposobem oglądania fragmentów rysunku, narzędziem oglądania przestrzennego oraz narzędziem obsługi animacji: - Nowy fragment, - Zoom, - SteeringWheel, - ShowMotion. Przełączniki zarządzania skalami obiektów opisowych, Występują tu trzy piktogramy: - Skala opisu, - Pokaż obiekty opisowe dla wszystkich skal, - Po zmianie skali opisu automatycznie dodawaj skale do obiektów opisowych. Piktogramy organizacji okna aplikacji, 204

22 Występują tu trzy piktogramy: - Przełączanie między obszarami roboczymi, - Odblokowanie położenia paska narzędzi/okna, - Menu paska stanu aplikacji Wyświetlanie obiektów Zasadą jest, że przy projektowaniu tworzymy rysunki w skali 1:1, ale pamiętać trzeba, że rysunek jest rysowany w jednostkach rysunkowych, przy czym jednostce rysunkowej przypisujemy określoną jednostkę długości. Jednak program kreślący operuje tylko jednostkami rysunkowymi. Jeśli w programie AutoCAD narysowany zostanie prostokąt o bokach 200 x 100, to obojętne jest, czy będą to milimetry, centymetry, cale, metry czy kilometry. Rysunek będzie wyglądał tak samo. Jeśli rysunek zawierać będzie wiele szczegółów, to szybko okaże się, że nie będziemy mogli tych szczegółów narysować i zobaczyć bez przemieszczenia się do interesującego nas fragmentu rysunku i odpowiednie powiększenie go. Głównymi narzędziami występującymi w programie, umożliwiającymi przeprowadzenie takich operacji są dwa polecenia: ZOOM oraz NFRAGM (co jest skrótem od nowy fragment). Polecenia te będą nam towarzyszyć bardzo często w czasie tworzenia rysunków. W przeważającej liczbie przypadków będziemy z nich korzystać posługując się rolką myszy. Obrócenie rolki będzie powodowało zmniejszanie lub zwiększanie oglądanego fragmentu rysunku, czyli posłużenie się poleceniem ZOOM, natomiast przemieszczanie myszy z wciśniętą rolką pozwoli na przesuwanie rysunku na ekranie bez zmiany skali odwzorowania, czyli korzystanie z polecenia NFRAGM. Polecenia, o których mowa wyżej są zasadniczo poleceniami z opcją Szybki. W takim przypadku polecenia te współpracują ze sobą. Wywołanie dowolnego z nich z opcją Szybki umożliwia łatwe przełączenie się do realizacji polecenia drugiego, np. jeśli wywołamy polecenie ZOOM/Szybki, to, po naciśnięciu prawego klawisza myszy, otworzone zostanie menu podręczne, w którym występuje pozycja Nowy fragment, czyli polecenie NFAGM/Szybki (patrz Rys. 5.3). To samo menu podręczne zostanie wyświetlone, jeśli wywołamy NFAGM /Szybki i wciśniemy prawy klawisz myszy. Będzie w nim dostępna pozycja Zoom. Po zakończeniu operacji przemieszczania i skalowania widoku polecenia trzeba zakończyć wybierając z menu podręcznego pozycję Zakończ (patrz Rys. 5.3). Dostęp do tych poleceń jest również możliwy w inny sposób. Ikonki tych poleceń znajdują się w pasku stanu aplikacji (prawy dolny narożnik) oraz można je wywołać z menu podręcznego rozwijanego prawym klawiszem myszy w dowolnym momencie. 205

23 Szybki zoom i szybki nowy fragment nie wyczerpują sposobów wyboru określonego fragmentu rysunku. Każde z tych poleceń ma szereg dodatkowych opcji. Najistotniejsze są opcje związane z poleceniem ZOOM a najczęściej będziemy korzystali z trzech opcji: /Okno, /Poprzedni oraz /Zakres. Pierwsza z nich pozwala Rys Menu polecenia ZOOM/Szybki na wybranie prostokątnego fragmentu rysunku, druga umożliwia powrót do poprzednio widzianego fragmentu a trzecia wyświetla na ekranie wszystkie obiekty występujące w rysunku. Wymienione opcje są również dostępne w menu podręcznym pokazanym na Rys Dobrze jest pamiętać, że podwójne kliknięcie rolki myszy wywołuje polecenie ZOOM z opcją /Zakres Współrzędne punktów i narzędzia rysowania precyzyjnego Rysunek tworzony w programie AutoCAD jest rysunkiem wektorowym, zatem do zapisu obiektów będziemy korzystali z zapisu wektorowego. Każdy punkt w rysunku od strony formalnej jest wektorem. Wektor ten jest zapisywany w bazie danych rysunku w prostokątnym układzie współrzędnych. Układ ten będziemy nazywali globalnym układem współrzędnych i będziemy oznaczali skrótowcem GUW. Nadmienić tu trzeba, że w rysunku można korzystać z dowolnej liczby układów współrzędnych, definiowanych przez użytkownika, ale wszystkie dane wprowadzone w tych układach są przeliczane do GUW. Punkt jest odwzorowywany jako wektor rozpoczynający się w początku układu i kończący się w miejscu określonym przez współrzędne tego punktu. Odcinek linii prostej jest odwzorowywany jako wektor rozpoczynający się w punkcie początkowym i kończący się w punkcie końcowym. Trzeba pamiętać, że definiowanie dowolnego obiektu rysunkowego sprowadza się w istocie do podawania współrzędnych punktów. Wobec tego umiejętność podawania współrzędnych punktów jest sprawą zasadniczą. Najistotniejszym sposobem podawania współrzędnych punktów jest podawanie ich z klawiatury. W układzie płaskim (2D) podawać można współrzędne uproszczone: 206

24 prostokątne bezwzględne: x, y; biegunowe bezwzględne: l < α; prostokątne Δx, Δy; biegunowe l < α. W układzie trójwymiarowym (3D) podajemy współrzędne pełne: prostokątne bezwzględne: x, y, z; walcowe bezwzględne: l < α, z; sferyczne bezwzględne: l < α < β; prostokątne Δx, Δy, Δz; biegunowe l < α, Δz; sferyczne l < α < β. W ogólności współrzędne punktów można podawać nie tylko z klawiatury. Są zastosowane w programie AutoCAD inne sposoby podawania współrzędnych punktów, zwykle znacznie skuteczniejsze i dokładne. Do nich zaliczamy wskazywanie punktu za pomocą myszy z włączonym trybem dowiązywania punktu do obiektu, filtrowanie współrzędnych, śledzenie biegunowe i dwupunktowe, używanie skoku, podawanie z klawiatury samej odległości w kierunku aktualnie wskazywanym przez kursor, stosowanie trybu rysowania ortogonalnego a w niektórych przypadkach posługiwanie się siatką pomocniczą. 207

25 5.10. Wprowadzanie nowych obiektów do rysunku Tworzenie rysunku elektronicznego rozpoczyna się od wprowadzenia do rysunku nowych obiektów. Cały zespół działań związanych z wstawianie nowych obiektów będziemy nazywali rysowaniem. W programie AutoCAD zaimplementowano szereg poleceń, które umożliwiają rysowanie nowych obiektów. Jest tu podkreślane określenie nowe obiekty, gdyż mowa jest o obiektach, które powstają od początku i przy ich tworzeniu nie posługujemy się obiektami już w rysunku istniejącymi (jak np. w przypadku kopiowania). Przedstawimy teraz zestaw podstawowych poleceń realizujących wprowadzanie nowych obiektów do rysunku. Umożliwi to zapoznanie się z możliwościami programu w tym zakresie, zwłaszcza należy zwrócić uwagę na dostępność szeregu opcji, które znakomicie poprawiają elastyczność pracy i zwiększają jej skuteczność. LINIA Cofaj Zamknij Wywołanie: Wstążka: OKRĄG 3 punkty Środek, promień Środek, średnica 2 punkty Styczny, styczny, promień Styczny, styczny, styczny Wywołanie: Wstążka: Umożliwia narysowanie odcinka linii prostej oraz łamanej złożonej z odrębnych odcinków linii prostej. Łamana może być otwarta lub zamknięta. Cofa ostatni wprowadzony punkt. Pojawia się po wprowadzenie co najmniej jednego punktu. Zamyka wielobok. Pojawia się po wprowadzeniu co najmniej trzech punktów (dwóch odcinków). Narzędzia główne > Rysuj > Linia. Rysuj > Linia. LINIA. Umożliwia narysowanie okręgu. Okrąg przechodzący przez 3 punkty nie leżące na jednej prostej. Podać należy środek okręgu i jego promień. Podać należy środek okręgu i jego średnicę. Podać należy dwa punkty leżące na końcach średnicy. Wskazać należy dwa ramiona kąta i podać promień okręgu. Wskazać należy trzy proste lub odcinki, z których można zbudować trójkąt. Narzędzia główne > Rysuj > Okrąg. Rysuj > Okrąg. OKRĄG. 208

26 ŁUK 3 punkty Początek, środek, koniec Początek, środek, kąt Początek, środek, cięciwa Początek, koniec, kąt Początek, koniec, zwrot Początek, koniec, promień Środek, początek, koniec Środek, początek, kąt Środek, początek, cięciwa Wywołanie: Wstążka: PLINIA łuk Zamknij Półszerokości Długość Cofaj Szerokość Umożliwia narysowanie łuku. Należy podać początek łuku, punkt leżący na łuku i koniec łuku. Należy podać początek łuku, środek okręgu, z którego łuk został wycięty oraz koniec łuku. Należy podać początek łuku, środek okręgu, z którego łuk został wycięty oraz kąt rozwarcia łuku. Należy podać początek łuku, środek okręgu, z którego łuk został wycięty oraz długość cięciwy. Wskazać należy początek łuku, koniec łuku i kąt rozwarcia łuku. Wskazać należy początek łuku, koniec łuku i zwrot stycznej w punkcie początkowym łuku. Wskazać należy początek łuku, koniec łuku i promień. Należy podać środek okręgu, z którego łuk został wycięty, początek łuku i jego koniec. Należy podać środek okręgu, z którego łuk został wycięty, początek łuku i kąt rozwarcia łuku. Należy podać środek okręgu, z którego łuk został wycięty, początek łuku i długość cięciwy. Narzędzia główne > Rysuj > Łuk. Rysuj > Łuk. ŁUK. Umożliwia narysowanie polilinii, która może składać się naprzemiennie z odcinków linii prostej i łuków. Umożliwia przejście do opcji rysowania łuku. Umożliwia zamknięcie polilinii za pomocą odcinka linii prostej lub łukiem, w zależności od tego w jakiej opcji rysowania jesteśmy. Pozwala na zdefiniowanie szerokości polilinii przez określenie połowy jej szerokości. Jest to przydatna opcja w przypadku wskazywania połowy szerokości za pomocą kursora. Umożliwia podanie długości odcinka linii prostej w aktualnym kierunku, wynikającym z kierunku poprzedniego elementu (liniowego lub łukowego). Pozwala na cofnięcie ostatniej operacji wykonanej w ramach polecenia. Pozwala na zdefiniowanie szerokości polilinii. 209

27 Wywołanie: Wstążka: PROSTOKĄT Fazuj Poziom Zaokrągl Grubość Szerokość Obszar Wymiar Obrót Wywołanie: Wstążka: Narzędzia główne > Rysuj > Polilinia. Rysuj > Polilinia. PLINIA. Umożliwia narysowanie prostokąta, który formalnie jest zamkniętą polilinią. Pozwala na zdefiniowanie wielkości faz. Umożliwia zdefiniowanie wielkości poziomu. Obecnie nie stosuje się poziomu różnego od zera. Pozwala na zdefiniowanie promienia zaokrąglenia naroży prostokąta. Umożliwia zdefiniowanie wielkości grubości (w kierunku osi Z). Umożliwia zdefiniowanie szerokości aktualnie rysowanego fragmentu polilinii. Szerokość fragmentu może mieć inną szerokość na początku i na końcu. Umożliwia narysowanie prostokąta o zadanym polu powierzchni. Umożliwia narysowanie prostokąta o zadanej długości i szerokości. Umożliwia obrócenie prostokąta podczas rysowania o zadany kąt. Narzędzia główne > Rysuj > Prostokąt. Rysuj > Prostokąt. PROSTOKĄT. WIELOBOK Wpisany Opisany Bok Wywołanie: Wstążka: Umożliwia narysowanie foremnego wieloboku o liczbie boków zawartych między 3 a Wielobok formalnie jest zamkniętą polilinią. Umożliwia narysowanie wieloboku wpisanego w okrąg o podanych parametrach. Umożliwia narysowanie wieloboku opisanego na okręgu o podanych parametrach. Umożliwia narysowanie wieloboku foremnego o narzuconej długości boku. Narzędzia główne > Rysuj > Wielobok. Rysuj > Wielobok. WIELOBOK. 210

28 SPLAJN Zamknij Tolerancja dopasowania Wywołanie: Wstążka: DTEKST Wyrównanie styl Wywołanie: Wstążka: WTEKST Wywołanie: Wstążka: Umożliwia narysowanie splajnu, czyli krzywej sklejanej. Pozwala na zamknięcie splajnu. Umożliwia określenie tolerancji (w jednostkach rysunkowych) z jaką ma przechodzić splajn przez zadany wierzchołek. Narzędzia główne > Rysuj > Splajn. Rysuj > Splajn. SPLAJN. Umożliwia wprowadzenie do rysunku tekstu jednowierszowego. Pozwala na wybór sposobu justowania jednego wiersza tekstu. Umożliwia wybór aktualnego stylu tekstu. Narzędzia główne > Opis > Jeden wiersz. Rysuj > Tekst > Jeden wiersz. DTEKST lub TEKST. Umożliwia wprowadzenie do rysunku tekstu wielowierszowego. Narzędzia główne > Opis > Tekst wielowierszowy. Rysuj > Tekst > Wiele wierszy... WTEKST Edycja obiektów istniejących w rysunku Pod pojęciem edycji obiektów istniejących w rysunku będziemy rozumieli przekształcanie istniejących obiektów oraz ich powielanie. Jako przekształcanie obiektów będziemy traktowali takie zabiegi jak: skalowanie, obracanie, przemieszczanie itd. Natomiast do powielania zaliczymy takie postępowanie jak: kopiowanie, odzwierciedlanie, kopiowanie uporządkowane itd. Każda operacja przeprowadzana na istniejących w rysunku obiektach musi być poprzedzona wskazaniem tych obiektów. Zbiór obiektów, które mają podlegać przekształceniom, nazywamy w programie AutoCAD zbiorem wskazań. Wywołanie dowolnego polecenia edycyjnego 211

29 jest powiązane z koniecznością zdefiniowania zbioru wskazań i zamknięciem go. Standardowo, cykl wykonania polecenia edycyjnego przebiega następująco: wywołujemy polecenie, budujemy zbiór wskazań, zamykamy zbiór wskazań i kontynuujemy wywołane polecenie. Samo definiowanie zbioru wskazań rozpoczynamy z chwilą pojawienia się w linii poleceń komunikatu: Wybierz obiekty:. Wybieranie obiektów do zbioru wskazań może być przeprowadzane przez wskazanie pojedyncze lub przez wskazanie grupowe. Standardowo, jeśli zostanie obiekt wskazany bezpośrednio, jest wpisywany do zbioru wskazań, jeśli wskazanie jest puste, wtedy przechodzimy do wskazania grupowego w tzw. trybie "RAmka", który oznacza budowanie na ekranie prostokąta typu "okno" lub typu "przecięcie". Prostokąt typu "okno" działa w ten sposób, że wszystkie obiekty, które znajdą się w całości wewnątrz tego prostokąta, zostaną wpisane do zbioru wskazań. W przypadku prostokąta typu "przecięcie" działanie jest takie, że do zbioru wskazań wpisywane są wszystkie obiekty, które znajdują się w całości wewnątrz tego prostokąta oraz te, które przecinają jego boki. Istnieje kilka innych sposobów przeprowadzania wskazań grupowych. Opisy wszystkich można znaleźć w pomocy związanej z poleceniem WYBIERZ. Zbiór wskazań jest zamykany prawym klawiszem myszy lub klawiszem ENTER. Istnieje w programie alternatywny sposób budowania zbioru wskazań jeszcze przed wywołaniem polecenia edycyjnego. Gdy w linii poleceń występuje tylko znak zachęty programu, tzn. słowo Polecenie:, wtedy wskazanie obiektu lub obiektów powoduje automatyczne wpisanie ich do zbioru wskazań. Objawia się to na ekranie wyróżnieniem wskazanego obiektu (linia przerywana). Oprócz tego wyróżnienia pojawiają się również uchwyty, ale jest to odrębny mechanizm edycyjny, działający na innych zasadach. Zapoznamy się teraz z zestawem podstawowych poleceń pozwalających na przeprowadzanie modyfikacji obiektów istniejących w rysunku lub powielających te obiekty w sposób uporządkowany względnie dowolny. Również i w tym przypadku należy zwrócić uwagę na dostępność szeregu opcji, które znakomicie poprawiają elastyczność pracy i zwiększają jej skuteczność. Do podstawowych poleceń edycyjnych zaliczymy: WYMAŻ Umożliwia usunięcie wybranych obiektów z rysunku. Polecenie jest automatycznie kończone po zamknięciu zbioru wskazań. Wywołanie: Wstążka: Menu podręczne: Narzędzia główne > Zmień > Wymaż. Zmień > Wymaż. WYMAŻ. Wymaż. 212

30 PRZESUŃ Przesunięcie Umożliwia przesunięcie obiektów o wektor. Umożliwia zdefiniowanie wektora przesunięcia względem początku układu współrzędnych. Wywołanie: Wstążka: Narzędzia główne > Zmień > Przesuń. Zmień > Przesuń. PRZESUŃ. KOPIUJ Przesunięcie Tryb Wywołanie: Wstążka: OBRÓĆ Odniesienie Kopiuj Wywołanie: Wstążka: LUSTRO Wywołanie: Wstążka: Umożliwia wprowadzenie do rysunku tekstu jednowierszowego. Pozwala na zdefiniowanie wektora przesunięcia względem początku układu współrzędnych. Umożliwia wybór sposobu kopiowania - jednokrotne /wielokrotne. Narzędzia główne > Zmień > Kopiuj. Zmień > Kopiuj. KOPIUJ. Umożliwia obracanie wybranych obiektów o zadany kąt. Pozwala na zdefiniowanie kąta obrotu względem wybranego kierunku. Umożliwia obracanie z kopiowaniem. Narzędzia główne > Zmień > Obróć. Zmień > Obróć. OBRÓĆ. Umożliwia wykonanie lustrzanego odbicia wybranych obiektów względem wskazanej osi. Narzędzia główne > Zmień > Lustro. Zmień > Lustro. LUSTRO. 213

31 SZYK Prostokątny Kołowy Wywołanie: Wstążka: SKALA Odniesienie Kopiuj Wywołanie: Wstążka: UTNIJ Krawędź Przetnij Rzut Krawędzie Wymaż Cofaj Wywołanie: Wstążka: Umożliwia uporządkowane kopiowanie wybranych obiektów w szyku prostokątnym lub kołowym. Pozwala na wybranie szyku prostokątnego, zawierającego wiersze i kolumny. Pozwala na wybranie szyku kołowego, rozwijanego względem wskazanego punktu. Narzędzia główne > Zmień > Szyk. Zmień > Szyk. SZYK. Umożliwia skalowanie wybranych obiektów względem wskazanego punktu. Pozwala na zdefiniowanie skali odwzorowania względem wybranej wielkości liniowej. Umożliwia skalowanie z kopiowaniem. Narzędzia główne > Zmień > Skala. Zmień > Skala. SKALA. Umożliwia ucinanie obiektów na wskazanych krawędziach. Pozwala na wybranie obiektów do przecięcia za pomocą opcji budowania zbioru wskazań Krawędź. Pozwala na wybranie obiektów do przecięcia za pomocą opcji budowania zbioru wskazań przecięcie. Pozwala na wybranie sposobu rzutowania obiektów przy ich ucinaniu. Określa, czy ucinanie jest wykonywane na wskazanej krawędzi, czy na wskazanej krawędzi przedłużonej do nieskończoności. Umożliwia wymazanie z rysunku obiektów wynikających z ucinania, bez konieczności opuszczania polecenia. Pozwala na cofnięcie ostatniego ucinania w ramach wykonywanego polecenia. Narzędzia główne > Zmień > Utnij. Zmień > Utnij. UTNIJ. 214

32 WYDŁUŻ Krawędź Przetnij Rzut Krawędzie Cofaj Wywołanie: Wstążka: ODSUŃ przezpunkt Wymaż warstwa Wywołanie: Wstążka: Umożliwia wydłużanie obiektów do wskazanych krawędzi. Pozwala na wybranie obiektów do wydłużenia za pomocą opcji budowania zbioru wskazań Krawędź. Pozwala na wybranie obiektów do wydłużenia za pomocą opcji budowania zbioru wskazań przecięcie. Pozwala na wybranie sposobu rzutowania obiektów przy ich wydłużaniu. Określa, czy wydłużanie jest realizowane do wskazanej krawędzi, czy do wskazanej krawędzi przedłużonej do nieskończoności. Pozwala na cofnięcie ostatniego wydłużania w ramach wykonywanego polecenia. Narzędzia główne > Zmień > Wydłuż. Zmień > Wydłuż. WYDŁUŻ. Umożliwia równoległe odsuwanie obiektów wraz z ich powieleniem. Pozwala na wybranie punktu, przez który ma przechodzić obiekt odsunięty. Umożliwia wymazanie obiektu źródłowego. Pozwala na zdecydowanie, czy odsuwany obiekt (nowy) ma się pojawić w warstwie obiektu źródłowego, czy w warstwie aktualnej. Narzędzia główne > Zmień > Odsuń. Zmień > Odsuń. ODSUŃ. POŁĄCZ Zamknij Umożliwia połączenie odcinków linii prostej w jeden odcinek, łuków w jeden łuk, polilinii ze sobą, przyłączenie odcinak linii prostej do polilinii, łuku do polilinii (przy zachowaniu określonych reguł). Pozwala na zamknięcie w okrąg wskazanego łuku. Wywołanie: Wstążka: Narzędzia główne > Zmień > Połącz. Zmień > Połącz. POŁĄCZ. 215

33 PRZERWIJ 216 Pierwszy Wywołanie: Wstążka: FAZUJ Polilinia Fazy kąt Utnij Metoda Wiele Cofaj Wywołanie: Wstążka: ZAOKRĄGL Polilinia promień Utnij Wiele Cofaj Wywołanie: Wstążka: Umożliwia przerwanie obiektu między dwoma wskazanymi punktami. Punkty mogą się pokrywać - będzie to przerwanie obiektu w jednym punkcie. Pozwala na ponowne wskazanie pierwszego punktu. Narzędzia główne > Zmień > Przerwij. Zmień > Przerwij. PRZERWIJ. Umożliwia fazowanie wskazanych naroży. Pozwala na wprowadzenie faz do całej wskazanej polilinii. Pozwala na zdefiniowanie fazowania za pomocą dwu faz. Pozwala na zdefiniowanie fazowania za pomocą fazy i kąta. Określa, czy fazowanie ma być przeprowadzane z ucinaniem naroży poza fazą, czy nie. Pozwala na wybranie metody fazowania - dwie fazy lub faza i kąt. Umożliwia przeprowadzenie fazowania wielokrotnego. Pozwala na cofnięcie ostatniego fazowania w ramach polecenia. Narzędzia główne > Zmień > Fazuj. Zmień > Fazuj. FAZUJ. Umożliwia zaokrąglanie wskazanych naroży. Pozwala na wprowadzenie zaokrągleń do całej wskazanej polilinii. Pozwala na zdefiniowanie promienia zaokrąglenia. Określa, czy zaokrąglanie ma być przeprowadzane z ucinaniem naroży poza łukiem, czy nie. Umożliwia przeprowadzenie zaokrąglania wielokrotnego. Pozwala na cofnięcie ostatniego zaokrąglania w ramach polecenia. Narzędzia główne > Zmień > Zaokrągl. Zmień > Zaokrągl. ZAOKRĄGL.

34 ROZCIĄGNIJ Przesunięcie Umożliwia rozciąganie wybranych obiektów o zadany wektor. Pozwala na zdefiniowanie wektora przesunięcia względem początku układu. Wywołanie: Wstążka: Narzędzia główne > Zmień > Rozciągnij. Zmień > Rozciągnij. ROZCIĄGNIJ Właściwości ogólne obiektów Do najistotniejszych właściwości ogólnych obiektów zaliczamy: Warstwę, Kolor, Rodzaj linii, Szerokość linii, Styl wydruku. Trzeba pamiętać, że każdy obiekt wprowadzany do rysunku korzysta z aktualnych nastaw przypisanych do wymienionych wyżej właściwości. Jeśli rysujemy odcinek linii prostej, jest on rysowany w aktualnej warstwie, aktualnym kolorem i rodzajem linii z zachowaniem aktualnej szerokości linii i stylu wydruku. Wobec tego, przed rozpoczęciem rysowania dowolnego obiektu, należy sprawdzić nastawy aktualne. Jeśli zostanie popełniony błąd, to istnieją relatywnie proste metody na poprawienie tego błędu, bez konieczności wymazywania obiektu narysowanego z błędnymi nastawami odpowiednich cech. Jednak najskuteczniejszą metodą jest rysowanie z poprawnie dobranymi właściwościami Warstawa Od strony formalnej rysunek tworzony w programie AutoCAD ma strukturę uwarstwioną. Oznacza to, że poszczególne obiekty mogą być rysowane w różnych warstwach. Każdą warstwę możemy traktować jak przezroczystą folię, na której są narysowane obiekty. Jeśli wszystkie folie złożymy w jeden stos, wtedy będziemy widzieli wszystkie obiekty wchodzące w skład danego rysunku. Poszczególne warstwy mają przypisane indywidualne cechy, które możemy podzielić na dwie grupy. Do pierwszej zaliczymy sterowanie 217

35 widocznością warstwy, a raczej widocznością obiektów, które w tej warstwie występują. Są to trzy przełączniki: widoczność: widoczna/niewidoczna, blokowanie: zablokowana/odblokowana, zamykanie: zamknięta/otwarta. Do drugiej zaliczymy pozostałe cechy: kolor przypisany do warstwy, rodzaj linii przypisany do warstwy, szerokość linii przypisana do warstwy, styl wydruku przypisany do warstwy, blokowanie wydruku dla warstwy Kolor Kolory też można podzielić na dwie grupy. Pierwsza grupa to tzw. kolory logiczne. Są to dwa kolory nazwane w programie Jakwarstwa i Jakblok. Wnioskować należy, że jeśli aktualnie ustawiony został kolor Jakwarstwa, to oznacza, że aktualny kolor zostanie pobrany z aktualnej warstwy. Druga grupa kolorów to kolory określane jako kolory fizyczne, czyli kolory typu: czerwony, zielony, fioletowy itd. Do każdego koloru przypisany jest numer. Przy definiowaniu koloru wystarczy podać jego numer. Jest kilka kolorów, które mogą być określane również poprzez nazwy. Są to kolory: czerwony (1), żółty (2), zielony (3), błękitny (4), niebieski (5), fioletowy (6), biały/czarny (7). Liczba dostępnych kolorów jest zależna od karty graficznej zamontowanej w komputerze. Zwykle są to karty True Color, zatem możemy dysponować gamą 16.7 miliona kolorów. W praktyce, przy tworzeniu rysunków dokumentacyjnych, wystarczają w zupełności kolory, które możemy wywoływać za pomocą nazwy Wymiarowanie Zgodnie z normami dotyczącymi rysunku technicznego wymiar składa się z: linii wymiarowej, ograniczników linii wymiarowej, 218

36 pomocniczych linii wymiarowych, tekstu wymiarowego (liczby wymiarowej). Wymiarowanie w programie AutoCAD jest nazywane wymiarowaniem półautomatycznym, co oznacza że użytkownik jest zobowiązany do wskazania punktów, w których mają się rozpoczynać pomocnicze linie wymiarowe i punktu, przez który ma przechodzić linia wymiarowa. Pozostałe czynności, związane z wstawianiem wymiaru do rysunku, są wykonywane przez program automatycznie, przy czym określony wymiar jest tworzony w oparciu o styl wymiarowania, wcześniej zdefiniowany i ustawiony jako aktualny. Zatem, przed przystąpieniem do wymiarowania, pierwszą czynnością jest zdefiniowanie odpowiedniego stylu wymiarowania. W trakcie definiowania stylu wymiarowania określane są jego parametry, na które składają się następujące grupy nastaw: dotyczące linii, dotyczące symboli i strzałek, dotyczące tekstu, uwzględniające sposoby dopasowania wymiaru, określające parametry jednostek liniowych i kątowych, uwzględniające możliwość zastosowania jednostek alternatywnych, określających sposoby przedstawienia tolerancji. Po zdefiniowaniu stylu wymiarowania należy ustawić go jako aktualny. Wymiarowanie rozpoczynamy od wybrania polecenia określającego wprowadzany rodzaj wymiaru (liniowy, kątowy, promienia, średnicy itd.), potem wskazania punktów, w których mają rozpoczynać się pomocnicze linie wymiarowe, a następnie punktu, przez który ma przechodzić linia wymiarowa. Po zakończeniu tych operacji kompletny wymiar jest wstawiany do rysunku Wypełnianie wzorem Poleceniem umożliwiającym wypełnienie wybranej przestrzeni zamkniętej w rysunku jest polecenie KRESKUJ, po wywołaniu którego pojawia się okno dialogowe. KRESKUJ Umożliwia wypełnienie dowolnej przestrzeni zamkniętej, występującej w rysunku, wzorem wektorowym lub rastrowym. 219

37 Wywołanie: Wstążka: Narzędzia główne > Rysuj > Kreskuj. Rysuj > Kreskuj... KRESKUJ. Wypełnianie obszarów zamkniętych wzorem może oznaczać: kreskowanie (rysowanie linii równoległych pod zadanymi kątami i w zadanej odległości od siebie), wypełnianie wzorem wektorowym (wprowadzanie do obszaru wzoru składającego się z linii - wektorów, których wzór i układ jest przechowywany w plikach tekstowych z rozszerzeniem.pat), wypełnianie wzorem rastrowym (wprowadzanie do obszaru wzoru składającego się z cieniowanego rastra, który może składać się z wybranego koloru oraz koloru tła lub z dwóch wybranych kolorów). Przy wskazywaniu obszarów do wypełnienia wzorem mamy do dyspozycji dwie metody: wskazanie obiektu zamkniętego, np. okręgu lub zamkniętego splajnu, wskazanie punktu leżącego na obszarze przeznaczonym do wypełnienia wzorem. Wybór metody zależy od tego, czy wypełniany jest pojedynczy obiekt zamknięty, czy obszar ograniczony różnymi obiektami. W tym pierwszym przypadku łatwiej wskazać i przeanalizować strukturę obiektów do wypełnienia wzorem, w drugim zaś program sam wyznacza granice, ale trwa to trochę dłużej. Należy również pamiętać, że przy analizowaniu struktury do wypełniania wzorem, istnieją trzy metody przeprowadzenia tej analizy, zwane wykrywaniem wysp. Wykrywanie wysp jest związane z obiektami zamkniętymi, występującymi wewnątrz analizowanego obszaru. Jako przykład może tu posłużyć płytka, w której występują otwory. W takim przypadku, np. kreskowanie powinno być wykonane pomiędzy zarysem płytki a otworami. Same otwory nie powinny być kreskowane. Struktura, przeznaczona do wypełnienia wzorem, może być znacznie bardziej rozbudowana. W takich przypadkach analizę można przeprowadzić posługując się następującymi stylami wykrywania wysp: Normalnym - jest to wypełnianie wzorem naprzemienne, tzn. pierwszy obszar jest wypełniany, drugi obszar nie jest wypełniany, trzeci jest wypełniany, czwarty nie jest wypełniany itd., Skrajnym - jest to wypełnianie wzorem tylko obszaru najbardziej zewnętrznego - pozostałe obszary wewnętrzne nie są wypełniane, 220

38 Całkowitym - wzorem jest wypełniany cały obszar zewnętrzny (ten wskazany) bez przeprowadzania analizy obszarów wewnętrznych, które też są wypełniane tym samym wzorem. W przypadku korzystania z wzoru wektorowego, istnieje możliwość sterowania gęstością wzoru. Dokonujemy tego za pomocą współczynnika skali wzoru. Poleceniem umożliwiającym wypełnienie wybranej przestrzeni zamkniętej w rysunku jest polecenie KRESKUJ, po wywołaniu którego pojawia się okno dialogowe. KRESKUJ Umożliwia wypełnienie dowolnej przestrzeni zamkniętej, występującej w rysunku, wzorem wektorowym lub rastrowym. Wywołanie: Wstążka: Narzędzia główne > Rysuj > Kreskuj. Rysuj > Kreskuj... KRESKUJ. Wypełnianie obszarów zamkniętych wzorem może oznaczać: kreskowanie (rysowanie linii równoległych pod zadanymi kątami i w zadanej odległości od siebie), wypełnianie wzorem wektorowym (wprowadzanie do obszaru wzoru składającego się z linii - wektorów, których wzór i układ jest przechowywany w plikach tekstowych z rozszerzeniem.pat), wypełnianie wzorem rastrowym (wprowadzanie do obszaru wzoru składającego się z cieniowanego rastra, który może składać się z wybranego koloru oraz koloru tła lub z dwóch wybranych kolorów). Przy wskazywaniu obszarów do wypełnienia wzorem mamy do dyspozycji dwie metody: wskazanie obiektu zamkniętego, np. okręgu lub zamkniętego splajnu, wskazanie punktu leżącego na obszarze przeznaczonym do wypełnienia wzorem. Wybór metody zależy od tego, czy wypełniany jest pojedynczy obiekt zamknięty, czy obszar ograniczony różnymi obiektami. W tym pierwszym przypadku łatwiej wskazać i przeanalizować strukturę obiektów do wypełnienia wzorem, w drugim zaś program sam wyznacza granice, ale trwa to trochę dłużej. Należy również pamiętać, że przy analizowaniu struktury do wypełniania wzorem, istnieją trzy metody przeprowadzenia tej analizy, zwane 221

39 wykrywaniem wysp. Wykrywanie wysp jest związane z obiektami zamkniętymi, występującymi wewnątrz analizowanego obszaru. Jako przykład może tu posłużyć płytka, w której występują otwory. W takim przypadku, np. kreskowanie powinno być wykonane pomiędzy zarysem płytki a otworami. Same otwory nie powinny być kreskowane. Struktura, przeznaczona do wypełnienia wzorem, może być znacznie bardziej rozbudowana. W takich przypadkach analizę można przeprowadzić posługując się następującymi stylami wykrywania wysp: Normalnym - jest to wypełnianie wzorem naprzemienne, tzn. pierwszy obszar jest wypełniany, drugi obszar nie jest wypełniany, trzeci jest wypełniany, czwarty nie jest wypełniany itd., Skrajnym - jest to wypełnianie wzorem tylko obszaru najbardziej zewnętrznego - pozostałe obszary wewnętrzne nie są wypełniane, Całkowitym - wzorem jest wypełniany cały obszar zewnętrzny (ten wskazany) bez przeprowadzania analizy obszarów wewnętrznych, które też są wypełniane tym samym wzorem. W przypadku korzystania z wzoru wektorowego, istnieje możliwość sterowania gęstością wzoru. Dokonujemy tego za pomocą współczynnika skali wzoru Bloki z atrybutami Jednym z istotnych narzędzi usprawniających rysowanie jest korzystanie z mechanizmu bloków. Blokiem nazywać będziemy zbiór różnych obiektów stanowiących jedną całość z przypisaną nazwą. W praktyce blok tworzymy w ten sposób, że rysujemy obiekty, które mają wchodzić w skład bloku, a następnie definiujemy blok. Do tego celu służy polecenie BLOK. BLOK Wywołanie: Wstążka: Umożliwia zdefiniowanie nowego bloku. Narzędzia główne > Blok > Utwórz lub Bloki i odniesienia > Blok > Utwórz. Rysuj > Blok > Utwórz. BLOK. Przy definiowaniu bloku należy: określić jego nazwę, 222

40 określić punkt bazowy bloku, wskazać obiekty, które mają wchodzić w skład bloku, określić sposób skalowania bloku. Standardowo, po zdefiniowaniu bloku, jego obiekty składowe znikają z ekranu a definicja bloku zostaje zapisana w bazie danych rysunku. Aby blok pojawił się w rysunku musi być do rysunku wstawiony. Operację tę przeprowadzamy posługując się poleceniem WSTAW. WSTAW Wywołanie: Wstążka: Umożliwia wstawienie bloku do rysunku. Narzędzia główne > Blok > Wstaw lub Bloki i odniesienia > Blok > Wstaw. Wstaw > Blok... WSTAW. Przy wstawianiu bloku do rysunku podajemy: nazwę wstawianego bloku, punkt wstawienia - w którym znajdzie się punkt bazowy bloku, skalę bloku - zasadniczo może być inna w każdej osi, kąt obrotu bloku - względem punktu wstawienia. Trzeba w tym miejscu zwrócić uwagę na fakt, że wstawić do rysunku, w postaci bloku, można również dowolny rysunek zapisany w pliku o rozszerzeniu.dwg. Jest on podczas takiej operacji automatyczne zapisywany w bazie aktualnego rysunku w postaci bloku, który od tej chwili może być do rysunku wstawiany dowolną liczbę razy. Jak wynika z powyższego opisu, blok jest zapisywany w rysunku i może być wykorzystywany w tym rysunku. Jeśli zachodzi potrzeba wykorzystania istniej istniejącego bloku w innym rysunku, trzeba zapisać go w pliku zewnętrznym. Służy do tego celu polecenie PISZBLOK. PISZBLOK Wywołanie: Wstążka: Umożliwia zapisanie bloku, wybranych obiektów lub całego rysunku w pliku zewnętrznym. brak. brak. PISZBLOK. 223

41 Jednak, jeśli zachodzi potrzeba przeniesienia bloku z jednego rysunku do drugiego, najłatwiej tego dokonać posługując się narzędziem DesignCenter (wewnętrzne narzędzie programu AutoCAD). Zapisywanie bloków w plikach zewnętrznych jest jednak bardzo wygodne w przypadku, gdy pragniemy utworzyć w jakimś katalogu bibliotekę bloków (w postaci rysunków.dwg), które potem będzie można wykorzystać w dowolnym rysunku za pomocą polecenia WSTAW. Mechanizm bloków ma jedną zasadniczą niedogodność. Wprowadzenie zmian w bloku znajdującym się w rysunku nie powoduje wprowadzenia tych zmian w innych rysunkach. Podobnie wygląda sprawa z modyfikowaniem bloków zapisanych w bibliotece. W każdym z tych przypadków, w celu przeprowadzenia modyfikacji, należy blok wczytać do rysunku ponownie. Bloki mogą mieć przypisane tzw. atrybuty. Atrybutem będziemy nazywali informację tekstową, przypisaną do bloku, przy czym dla każdego wstawienia informacja ta ma taki sam format, ale może mieć inną treść. Jako przykładowy atrybut może posłużyć kolejny numer, masa, rozmiar, dostawca, numer telefonu, adres itd. Do bloku można przypisać dowolną liczbę atrybutów. Atrybuty przypisane do bloku mogą być widoczne w rysunku lub niewidoczne. W jednym i drugim przypadku dane z nimi związane są zapisane w bazie danych rysunku. Dane związane z atrybutami można pozyskać przeprowadzając tzw. wyciąg atrybutów. Wyciągi atrybutów można umieścić w rysunku w postaci tabeli lub przesłać do plików zewnętrznych w formatach typowych arkuszy kalkulacyjnych, baz danych oraz w postaci tekstowej (ASCII). W programie AutoCAD występują również tzw. bloki dynamiczne. Są to bloki, w których można - w zdefiniowanych granicach - zmieniać ich postać. Jako przykład może tu posłużyć blok w postaci biurka z krzesłem. Po wstawieniu bloku może istnieć możliwość zmiany długości biurka oraz, np. położenia krzesła względem biurka. Innym przykładem bloku dynamicznego może być możliwość wyświetlenia jakiegoś trójwymiarowego obiektu w wybranym rzucie Odnośniki zewnętrzne Innym narzędziem usprawniającym rysowanie są odnośniki zewnętrzne. Odnośnik jest formalnie odwołaniem się do innego rysunku, czyli podaniem ścieżki dostępu do tego rysunku. Odnośnik, a właściwie związany z nim rysunek, jest widoczny w rysunku, do którego został wstawiony. Nie jest - natomiast - wpisywany do bazy tego rysunku. ZEWODN Umożliwia w bieżącym rysunku zapisanie odniesienia do innego rysunku (.dwg,.dwf,.dgn, plik rastrowy). 224

42 Wywołanie: Wstążka: Bloki i odniesienia > Odniesienie > Odnośniki. Wstaw > Odnośniki... ZEWODN. Odnośniki są wczytywane z plików zewnętrznych za każdym razem, gdy rysunek nadrzędny jest otwierany (lub na specjalne polecenie, w celu wczytania najnowszej wersji odnośnika). Wobec tego, zmiany wprowadzone w rysunku odnośnika są wprowadzane automatycznie do rysunku nadrzędnego. Dotyczy to wszystkich rysunków, w których występują dane odnośniki zewnętrzne. Główna niedogodność stosowania odnośników pojawia się przy przenoszeniu rysunku nadrzędnego lub jego przesyłanie. W takim przypadku trzeba pamiętać o tym, jakie pliki (zawierające rysunki, do których zdefiniowaliśmy odniesienia) należy przesłać razem z rysunkiem nadrzędnym oraz w jakich katalogach mają się one znaleźć, ze względu na ścieżki dostępu zdefiniowane w rysunku nadrzędnym Kreślenie Drukowanie (kreślenie) ostatecznej postaci rysunku jest związane z szeregiem zabiegów wstępnych, które jednak zwykle przeprowadza się tylko raz. Zanim przystąpimy do kreślenia należy zdefiniować urządzenie kreślące. Do tego celu służy Menedżer ploterów. Pozwala on na wybranie urządzenia kreślącego oraz zdefiniowania drajwera do tego urządzenia. Następnym krokiem jest zdefiniowanie ustawienia strony, czyli podjęcie kolejnych decyzji: z jakiego urządzenia kreślącego chcemy korzystać, na jakiej formatce chcemy wydrukować rysunek, z jakiej tablicy stylów wydruku będziemy korzystali, co ma być wydrukowane (Ekran, Granice, Okno, Zakres), jaka ma być skala wydruku, jaka ma być orientacja rysunku (pionowa, pozioma). Po zdefiniowaniu ustawień strony można przystąpić do kreślenia. KREŚL Umożliwia przesłanie rysunku lub jego fragmentu do urządzenia kreślącego lub do pliku. 225

43 Wywołanie: Wstążka: Wyniki pracy > Drukuj > Drukuj. Plik > Drukuj... KREŚL. Kreślenie w programie AutoCAD może być przeprowadzane z obszaru modelu lub z obszaru papieru, czyli z poziomu układów (dawniej: arkuszy). W tym drugim przypadku dysponujemy pełną kontrolą wyglądu rysunku przed wydrukowaniem, łącznie z możliwością komponowania opisów, ramek, tabelek rysunkowych i wymiarowania. Widzimy jak rysunek będzie wyglądał po wydrukowaniu Wprowadzenie do modelowania w przestrzeni trójwymiarowej Dokumentacja techniczna wykonawcza, tzn. ta która jest przekazywana do warsztatu wykonującego określony wyrób, jest przekazywana w postaci dwuwymiarowego rysunku technicznego. Dotychczas projektant wyrobu kreślił dokumentację bezpośrednio w układzie dwuwymiarowym, korzystając z odpowiedniego rzutowania obiektów w układzie prostokątnym. Taki sposób postępowania wymagał od projektanta dobrej wyobraźni przestrzennej, gdyż obraz przestrzenny przedmiotu powstawał tylko w umyśle projektanta, który był odpowiedzialny za przelanie tego wyobrażenia na papier. Rodziło to możliwość popełniania szeregu pomyłek i nie pozwalało na przeprowadzanie analiz obiektów jeszcze w fazie projektowania oraz uniemożliwiało pokazanie wymyślonego projektu w jego końcowej postaci przed wykonaniem prototypu. Obecnie coraz powszechniejsza jest tendencja - a w krajach zaawansowanych technologicznie staje się to regułą - tworzenia projektu w postaci elektronicznej w przestrzeni trójwymiarowej. Wirtualna postać trójwymiarowa pozwala na przeprowadzenie szeregu czynności na obiekcie, który jeszcze fizycznie nie powstał. Umożliwia przeprowadzenie symulacji komputerowych związanych z projektowaniem, takich jak obliczenia wytrzymałościowe czy termiczne. Daje możliwość sprawdzenia czy nie występują kolizje poszczególnych części w trakcie pracy urządzenia. Również pozwala na pokazanie gotowego wyrobu przed jego wykonaniem. Modelowanie w przestrzeni trójwymiarowej uwalnia nas od szeregu kłopotów. Utworzony model przestrzenny może być wykorzystany bezpośrednio, zarówno do obliczeń numerycznych jak i do sprawdzania kolizyjności oraz wizualizacji statycznej i dynamicznej gotowego wyrobu, co jest wielkim udogodnieniem przy przeprowadzaniu 226

44 kampanii reklamowej urządzenia, które dopiero pojawi się w rzeczywistości. Do tworzeniu wirtualnej postaci urządzenia nieodzowne jest odpowiednie oprogramowanie a w przypadkach rozbudowanych projektów również wysokowydajne stacje robocze, które będą w stanie, w odpowiednio krótkim czasie, przeprowadzić wymagane obliczenia. Poznany już program AutoCAD był dotąd wykorzystywany przez nas do pracy w obszarze 2D. Jest to jednak oprogramowanie, które pracuje również w przestrzeni trójwymiarowej a projekty 2D są tworzone na płaszczyźnie dowolnie wybranej w przestrzeni. Program umożliwia tworzenie modeli przestrzennych krawędziowych, powierzchniowych i bryłowych. Ten ostatni sposób tworzenia modeli 3D jest uważny obecnie za rozwiązanie najbardziej zaawansowane technologicznie i dające najwięcej możliwości, zarówno przy przeprowadzaniu analiz i obliczeń, jak i w dziedzinie wizualizacji. W naszych rozważaniach szczególny nacisk zostanie położony na modelowanie bryłowe. W najnowszych wersjach programu AutoCAD pojawiły się jeszcze dodatkowo dwa narzędzia. Pierwszym jest szkicowanie w obszarze dwuwymiarowym z wykorzystaniem więzów geometrycznych i wymiarowych oraz zaawansowane modelowanie siatkowe oraz z wykorzystaniem powierzchni NURBS, ułatwiające uzyskiwanie bardziej złożonych powierzchni modeli z możliwością przekształcenia odwzorowania siatkowego w reprezentację bryłową Interfejs programu dla modelowania 3D Dla prac prowadzonych w przestrzeni 3D w programie udostępniono obszar roboczy o nazwie Modelowanie 3D. Struktura wstążki zawierającej polecenia różni się w istotny sposób od wstążki stosowanej przy pracy w przestrzeni 2D, gdyż musi zawierać szereg poleceń związanych z modelowaniem przestrzennym. Wstążka w dalszym ciągu jest podzielona na karty a karty składają się z paneli zawierających poleceń. W obszarze roboczym Modelowanie 3D dysponujemy możliwością wyświetlenia następujących kart: Narzędzia główne, Modelowanie siatki, Renderuj, Wstaw, Opisz, Wyświetl, 227

45 Zarządzaj, Wyniki pracy, Express Tools. W każdym panelu zebrane zostały polecenia, które pozwalają na realizację określonych wspólnych lub zależnych czynności. W karcie Narzędzia główne dostępne są panele: Modelowanie, Siatka, Edycja brył, Rysuj, Modyfikuj, Przekrój, Widok Podobiekt, Warstwy, Właściwości, Narzędzia, Schowek. Karta Modelowanie siatki zawiera następujące panele: Siatki elementarne, Siatka, Edytowanie siatki, Przekształć siatkę, Przekrój, Podobiekt. Karta Renderuj zawiera panele: Style wizualizacji, Efekty krawędzi, 228

46 Światła, Słońce i położenie, Materiały, Animacje, Kamera, Renderuj. Karta Wstaw zawiera panele: Blok, Atrybuty, Odniesienie, Import, Dane, Łączenie i wyodrębnianie. Karta Opisz zawiera panele: Tekst, Wymiary, Linie odniesienia, Tabele, Znacznik, Skalowanie opisu. Karta Wyświetl zawiera panele: Nawigacja, Widoki, Współrzędne, Rzutnie, Palety, Palety 3D, 229

47 Okna. Karta Zarządzaj zawiera panele: Rejestrator operacji, Widoki, Dostosowanie, Aplikacje, Standardy CAD. Karta Wyniki pracy zawiera panele: Drukuj, Eksportuj do pliku DWF/PDF, Eksportuj do programu Impression, Wydruk 3D. Karta Express tools zawiera szereg poleceń bardziej zaawansowanych, obsługiwanych w języku angielskim i zorganizowanych w następujących panelach: Blocks, Text, Modify, Layout, Draw, Dimensions, Tools, Web Nawigacja w przestrzeni 3D Głównymi narzędziami niezbędnymi do przemieszczania się w obrębie rysunku i wybierania potrzebnych w danej chwili fragmentów są, znane już z tworzenia rysunku dwuwymiarowego, polecenia ZOOM i NFRAGM 230

48 oraz zestaw nowych poleceń niezbędnych do nawigacji w przestrzeni trójwymiarowej. Zaliczymy do nich polecenie 3DORBITA, narzędzie ViewCube oraz zestaw standardowych widoków. Wszystkimi tymi narzędziami - poza ViewCube i zestawami standardowych widoków - można zarządzać za pośrednictwem obiektu nazwanego SteeringWheels. Wywołać go można: Wstążka (3D): Pasek stanu: Menu kontekstowe: Wyświetl > Nawigacja > Narzędzie SteeringWheels. brak. SteeringWheels. SteeringWheels. PISZBLOK. Obiekt ten jest wyświetlany na ekranie po wywołaniu go, porusza się razem z kursorem i zawiera szereg pól służących do uruchamiania omawianych poleceń i ich opcji. Narzędzie to jest bardzo elastyczne, może być konfigurowane i zmienia swoją postać (zatem i dostępne polecenia) w zależności od aktualnie realizowanych zadań. Na Rys. 5.4 pokazano standardową postać obiektu SteeringWheels. Rys Standardowa postać obiektu SteeringWheels. Jak można zauważyć dostępne są bezpośrednio pozycje podstawowe: ZOOM, PANORAMA, ORBITA, oraz uzupełniające: PRZEWIŃ, ŚRODEK, 231

49 SPACER, OBSERWACJA, W GÓRĘ, W DÓŁ. ponadto dwa przyciski umożliwiające rozwinięcie menu podręcznego oraz wyłączenie widoczności obiektu. Omówienie wszystkich dostępnych w SteeringWheels poleceń i opcji wykracza poza ramy tej książki. Drugim rozbudowanym narzędziem jest ViewCube. Jeśli narzędzie to jest włączone, to pojawia się z chwilą przejścia do przestrzeni trójwymiarowej. Włączyć lub wyłączyć narzędzie można: Wstążka (3D): Wyświetl > Widoki > ViewCube. Widok > Wyświetl > ViewCube lub zmienna systemowa NAVVCUBEDISPLAY (0 - nie wyświetla, 1 - wyświetla). Standardowo wyświetlane jest w prawym górnym narożniku obszaru graficznego. Jego typową postać pokazano na Rys Rys Standardowa postać obiektu ViewCube. Posługiwanie się nim znakomicie ułatwia i przyspiesza zmianę kierunku patrzenia na obiekt. Umożliwia wybranie jednym kliknięciem określonego kierunku patrzenia, czyli zdefiniowanie aktualnie potrzebnego widoku. Składa się z sześciokątnej kostki, w której wyodrębniono, w postaci niezwiązanych fragmentów, wszystkie narożniki oraz wszystkie krawędzi. Kliknięcie wybranego fragmentu powoduje zdefiniowanie widoku związanego z położeniem tego fragmentu na kostce. Na Rys. 5.5 pokazano wybranie jednego z narożników. Oprócz kostki występuje w ViewCube okalający ją pierścień z zaznaczonymi kierunkami stron świata. Pierścień można "chwycić" 232

50 za pomocą myszy i wlec w wybranym kierunku. Pozwala to na obracanie widocznych na ekranie modeli 3D względem osi pionowej. ViewCube ma również dwa mena rozwijalne, w których można dokonać wyboru odpowiednich opcji, piktogram domku, który pozwala na wyświetlenie widoku przyjętego jako standardowy oraz dwie strzałki (wyświetlane tylko wtedy, gdy na ekranie mamy do czynienia z jednym z widoków prostokątnych) umożliwiające obrócenie aktualnego widoku o 90 w wybranym kierunku. Sposób posługiwania się narzędziem ViewCube zostanie praktycznie omówiony na zajęciach laboratoryjnych. Wyżej opisane narzędzia będą nam towarzyszyły bardzo często w czasie tworzenia rysunków 3D. Bez poznania możliwości tych narzędzi oraz wprawnego posługiwania się nimi niemożliwe jest skuteczne tworzenie rysunku w przestrzeni trójwymiarowej Układy współrzędnych Definiowanie obiektów trójwymiarowych jest najczęściej związane z płaszczyzną XY. Standardowo podawanie współrzędnych X i Y dotyczy tej płaszczyzny. W rysunku zawsze występuje prostokątny prawoskrętny układ współrzędnych, zwany globalnym układem współrzędnych, który skrótowo oznaczać będziemy przez GUW. Dla ułatwienia rysowania w przestrzeni 3D w programie istnieje możliwość zdefiniowania własnego układu współrzędnych, dowolnie zorientowanego w tej przestrzeni. Po zdefiniowaniu takiego układu wszystkie wprowadzane z klawiatury współrzędne będą się odnosiły do tego układu. Układ taki będziemy nazywali lokalnym układem współrzędnych i będziemy oznaczali dalej przez LUW. Lokalnych układów współrzędnych możemy zdefiniować dowolnie dużo, zatem w rysunku występować będzie szereg LUW oraz GUW. Z tego zbioru tylko jeden wybrany układ współrzędnych może być układem aktualnym i do niego odnosić się będą wprowadzane dane. Przechodzenie od jednego LUW do drugiego jest możliwe z wykorzystaniem opcji Poprzedni, jednak taki sposób postępowania jest kłopotliwy. Dla usprawnienia przemieszczania się między układami współrzędnych wprowadzono możliwość przypisania do zdefiniowanego LUW nazwy. W takim przypadku ustawienie aktualnego układu współrzędnych zostaje znakomicie przyspieszone. Jako zasadę należy przyjąć, że jeśli określony LUW będzie jeszcze w rysunku wykorzystywany, należy mu przypisać nazwę. Lokalne układy współrzędnych mogą być definiowane na różne sposoby. Zarządza tym polecenie LUW, które można wywołać: 233

51 Wstążka (3D): Wyświetl > Współrzędne > LUW. Narzędzia > Nowy LUW. LUW. Do dyspozycji mamy następujące opcje: <początek> - definiuje nowy LUW za pomocą jednego, dwóch lub trzech punktów. Jeśli zostanie podany jeden punkt, początek LUW zostanie umieszczony w tym punkcie, a poszczególne osi będą równoległe do swych odpowiedników w poprzednim układzie. W przypadku określenia drugiego punktu, określi on położenie dodatniej części osi X. Jeśli dodamy do danych trzeci punkt, określi on dodatnią półpłaszczyznę XY, Powierzchnia - LUW zostanie dopasowany do płaszczyzny wskazanej na obiekcie 3D, Nazwany - jako aktualny zostanie ustawiony LUW o wybranej nazwie, OBiekt - LUW zostanie przypisany do wskazanego obiektu. Usytuowanie LUW jest zależne od rodzaju obiektu, Poprzedni - ustawia jako aktualny poprzedni LUW, Widok - LUW zostanie dopasowany do widoku aktualnie wyświetlanego na ekranie, Globalny - jako aktualny ustawia GUW, X - umożliwia zdefiniowanie nowego LUW przez obrócenie bieżącego LUW o zadany kąt względem osi X, Y - umożliwia zdefiniowanie nowego LUW przez obrócenie bieżącego LUW o zadany kąt względem osi Y, Z - umożliwia zdefiniowanie nowego LUW przez obrócenie bieżącego LUW o zadany kąt względem osi Z, Oś Z - definiuje nowy LUW przez wskazanie początku układu oraz punktu leżącego na dodatniej części osi Z. Obrót względem osi Z, przyjmowany podczas transformacji, jest zarządzany przez wewnętrzny algorytm i może sprawiać wrażenie przypadkowego, Zastosuj - przypisuje aktualny LUW do wybranej rzutni lub do wszystkich rzutni w rysunku. Jak wspomniano wyżej obiekty trójwymiarowe zasadniczo są związane z aktualną płaszczyzną XY i przy ich wprowadzaniu powinno się w pierwszej kolejności ustawić właściwy układ współrzędnych a następnie narysować obiekt. Procedura ta powtarza się bardzo często, zatem, aby ją 234

52 uprościć, wprowadzono w programie narzędzie tzw. dynamicznego LUW. Po włączeniu tego narzędzia - przełącznik w pasku stanu (Odblokuj/zablokuj dynamiczny LUW) - przemieszczenie kursora nad powierzchnią obiektu 3D powoduje podświetlenie tej powierzchni i przyjęcie jej jako aktualnej płaszczyzny XY, co umożliwia rysowanie obiektów na tej płaszczyźnie. Śledzenie tych powierzchni odbywa się automatycznie, co znakomicie przyspiesza pracę, gdyż zwalnia nas z konieczności ręcznego definiowania LUW Rodzaje modeli trójwymiarowych W programie AutoCAD dostępne są cztery rodzaje modeli wykorzystywanych w przestrzeni trójwymiarowej. Modele krawędziowe, Modele krawędziowe są najprostszą formą reprezentacji obiektów trójwymiarowych i są tworzone z wykorzystaniem linii, łuków, okręgów, elips, splajnów itd., czyli obiektów dwuwymiarowych rozmieszczonych w przestrzeni. Tego rodzaju przedstawienie obiektów jest często użyteczne, gdyż pozwala na istotne przyspieszenie operacji manipulowania widocznością modeli. Jednak, przy bardziej skomplikowanych modelach o dużej liczbie krawędzi, takie podejście może okazać się trudne do zastosowania ze względu na włączoną widoczność wszystkich krawędzi. Modele powierzchniowe, Wyższym poziomem prezentowania obiektów 3D jest modelowanie powierzchniowe, w którym korzysta się z powierzchni o nieskończenie małej grubości, rozpiętych pomiędzy krawędziami. Obiekty tego rodzaju są wewnątrz puste. Modelowanie takie nie pozwala na przeprowadzanie operacji logicznych na obiektach oraz na pozyskiwanie informacji związanych z cechami fizycznymi obiektów, takimi jak masa, środek ciężkości lub moment bezwładności. Modele bryłowe, W modelach tego rodzaju brane są pod uwagę nie tylko krawędzi i powierzchnie, ale również struktura wewnętrzna obiektu. Obiekty tego rodzaju są wypełnione wewnątrz materiałem. Dostępne jest zatem przeprowadzanie operacji logicznych typu sumowania obiektów, odejmowania oraz poszukiwania części wspólnych. Można również pozyskać dane związane z cechami fizycznymi. 235

53 Modele siatkowe, Modelowanie siatkowe zostało wprowadzone w wersji Zapewnia nowy, łatwiejszy i skuteczniejszy sposób przeprowadzania edycji obiektów. Obiekt siatki można wygładzać przyrostowo (co zapewnia bardziej wygładzony kształt), edytować z użyciem przesuwania, skalowania lub obracania jego powierzchni, krawędzi lub wierzchołków, wprowadzać pofałdowanie krawędzi, rozdrabniać fasety w celu całościowego zwiększenia liczby powierzchni do edycji (również tylko dla wybranych fragmentów powierzchni), dzielić na mniejsze segmenty przez rozdzielenie poszczególnych powierzchni. Przy posługiwaniu się modelowaniem siatkowym mamy również do dyspozycji możliwości przekształcania (konwersji) modelu siatkowego w model bryłowy lub powierzchniowy oraz zamiany modeli bryłowych i powierzchniowych na modele siatkowe Wyświetlanie modeli 3D Po dodaniu do rysunku szeregu detali może się okazać, że rysunek staje się mało czytelny a jego czytelność można poprawić zmieniając sposób wyświetlania rysunku. W programie standardowo występuje kilka sposobów wyświetlania rysunków: tryb szkieletowy 2D, gdy widoczne są wszystkie krawędzi a rysunek jest wyświetlany w obszarze modelu w starym formacie (na czarnym tle), tryb szkieletowy 3D, gdy widoczne są wszystkie krawędzi a rysunek jest wyświetlany w obszarze modelu w nowym formacie (na jasnym tle), tryb ukrycia linii niewidocznych 3D, gdy widoczne są wszystkie krawędzi widoczne od strony obserwatora a niewidoczne są krawędzi przysłonięte przez model, tryb koncepcyjny 3D, gdy rysunek jest przedstawiany z ukrytymi krawędziami niewidocznymi oraz dodawane są standardowe kolory (w odcieniu zielonkawo niebieskim), ułatwiające odczytywanie rysunku, tryb realistyczny 3D, gdy dodawane są bądź kolory przypisane do warstw (gdy nie przypisano materiałów) lub kolory (faktury) wynikające z przypisanych do powierzchni lub brył tekstur bądź materiałów. 236

54 5.24. Wprowadzanie nowych obiektów 3D Tworzenie rysunku elektronicznego rozpoczyna się od wprowadzenia do rysunku nowych obiektów. Cały zespół działań związanych z wstawianie nowych obiektów będziemy nazywali rysowaniem. W programie AutoCAD zaimplementowano szereg poleceń, które umożliwiają rysowanie nowych obiektów. Jest tu podkreślane określenie nowe obiekty, gdyż mowa jest o obiektach, które powstają od początku i przy ich tworzeniu nie posługujemy się obiektami już w rysunku istniejącymi (jak np. w przypadku kopiowania) Tworzenie brył podstawowych Użycie brył podstawowych jest metodą postępowania polegającą na tworzeniu projektu od postaci podstawowej, wykonywanej szybko, do postaci złożonej, uwzględniającej detale. Jeśli istnieje możliwość określenia kiedy model podstawowy może przedstawić wymagany obiekt złożony w sposób dostatecznie czytelny, wtedy bryły podstawowe będą drogą do szybszego skompletowania ostatecznej postaci tworzonego projektu. Bryły podstawowe są predefiniowanymi obiektami przestrzennymi przeznaczonymi do natychmiastowego wykorzystania. Dostępnych jest siedem brył podstawowych: kostka (box), walec (cylinder), stożek (cone), sfera (sphere), ostrosłup (pyramid), klin (wedge), torus (torus). W celu utworzenia bryły podstawowej projektant musi określić lokalizację oraz podać podstawowe wielkości określające geometrię. Po zdefiniowaniu bryły, dostępne są informacje o jej parametrach fizycznych. Gdy w rysunku znajdzie się więcej brył podstawowych, wtedy możliwe są kombinacje tych brył z wykorzystaniem algebry Boole'a, co może prowadzić do utworzenia brył wynikowych o rozbudowanej strukturze. 237

55 Bryły podstawowe mogą być użyte do przedstawienia wszystkich typów obiektów, takich jak: części mechaniczne, całe maszyny, budynki, rzeczy trwałe czy meble Kostka W celu narysowania prostopadłościanu należy wywołać polecenie KOSTKA: Wstążka (3D): Narzędzia główne > Modelowanie > Kostka. Rysuj > Modelowanie > Kostka. KOSTKA. Kostka może być rysowana w oparciu o punkt narożny kostki lub w oparciu o punkt leżący w środku ciężkości kostki. Standardowo kostka jest tworzona przez określenie dwóch przeciwległych narożników podstawy i wysokość. W poleceniu są dostępne następujące opcje: KOSTKA Umożliwia narysowanie prostopadłościanu. środek Umożliwia definiowanie prostopadłościanu rozpoczynając od określenia środka ciężkości bryły. Sześcian Pozwala na zdefiniowanie sześcianu za pomocą podania tylko długości jego boku. Długość Pozwala na zdefiniowanie prostopadłościanu przez podanie kolejno: długości, szerokości i wysokości. 2 Punkty Przy określaniu wysokości kostki pozwala zdefiniować tę wysokość za pomocą wskazania dwóch dowolnych punktów Walec W celu narysowania bryły typu walec należy wywołać polecenie WALEC: Wstążka (3D): Narzędzia główne > Modelowanie > Walec. Rysuj > Modelowanie > Walec. WALEC. WALEC 3P Umożliwia narysowanie bryły o podstawie okręgu lub elipsy. Pozwala na zdefiniowanie walca za pomocą trzech punktów leżących na podstawie walca. Następnie trzeba podać wysokość walca. 238

56 2P Ssr Eliptyczny koniec Osi 2Punkty 3P Pozwala na zdefiniowanie walca za pomocą podania dwóch punktów leżących na średnicy podstawy walca. Następnie trzeba podać wysokość walca. Pozwala na zdefiniowanie walca przez podanie kolejno: punktu styczności leżącego na jednym obiekcie, punktu styczności leżącego na drugim obiekcie oraz promienia podstawy walca. Punkty styczności leżą na podstawie walca. Następnie trzeba podać wysokość walca. Opcję wykorzystuje się, gdy podstawa walca ma być eliptyczna a nie kołowa. Opcja wykorzystywana jest, gdy określamy wysokość walca z uwzględnieniem faktu, że oś walca nie jest prostopadła do aktualnej płaszczyzny XY. Przy określaniu wysokości walca opcja pozwala na zdefiniowanie tej wysokości za pomocą wskazania dwóch dowolnych punktów. Pozwala na zdefiniowanie walca za pomocą trzech punktów leżących na podstawie walca. Następnie trzeba podać wysokość walca. Definiowana bryła może mieć podstawę w postaci okręgu lub w postaci elipsy. Gdy podstawą jest okrąg, wtedy można go zdefiniować tak jak w poleceniu OKRĄG. Gdy podstawą jest elipsa, wtedy można ją zdefiniować tak jak w poleceniu ELIPSA. Walec jest standardowo rysowany przez podanie punktu centralnego podstawy, promienia i wysokości. W poleceniu są dostępne następujące opcje: Stożek W celu narysowania bryły typu stożek należy wywołać polecenie STOŻEK: Wstążka (3D): Narzędzia główne > Modelowanie > Stożek. Rysuj > Modelowanie > Stożek. STOŻEK. Definiowana bryła może mieć podstawę w postaci okręgu lub w postaci elipsy. Gdy podstawą jest okrąg, wtedy można go zdefiniować tak jak w poleceniu OKRĄG. Gdy podstawą jest elipsa, wtedy można ją zdefiniować tak jak w poleceniu ELIPSA. Stożek jest standardowo rysowany przez podanie punktu centralnego podstawy, promienia i wysokości. W poleceniu są dostępne następujące opcje: 239

57 STOŻEK 3P 2P Ssr Eliptyczny koniec Osi 2Punkty Promień górnej podstawy Umożliwia narysowanie bryły o podstawie okręgu lub elipsy. Pozwala na zdefiniowanie stożka za pomocą trzech punktów leżących na podstawie stożka. Następnie trzeba podać wysokość stożka. Pozwala na zdefiniowanie stożka za pomocą podania dwóch punktów leżących na średnicy podstawy stożka. Następnie trzeba podać wysokość stożka. Pozwala na zdefiniowanie stożka przez podanie kolejno: punktu styczności leżącego na jednym obiekcie, punktu styczności leżącego na drugim obiekcie oraz promienia podstawy stożka. Punkty styczności leżą na podstawie stożka. Następnie trzeba podać wysokość stożka. Opcję wykorzystuje się, gdy podstawa stożka ma być eliptyczna a nie kołowa. Opcja wykorzystywana jest, gdy określamy wysokość stożka z uwzględnieniem faktu, że oś stożka nie jest prostopadła do aktualnej płaszczyzny XY. Przy określaniu wysokości stożka opcja pozwala na zdefiniowanie tej wysokości za pomocą wskazania dwóch dowolnych punktów. Pozwala na podanie promienia górnej podstawy stożka ściętego Sfera W celu narysowania kuli należy wywołać polecenie SFERA: Wstążka (3D): Narzędzia główne > Modelowanie > Sfera. Rysuj > Modelowanie > Sfera. SFERA. Definiowana bryła może być definiowana przez określenie jej największego przekroju, który jest okręgiem. Standardowo jest rysowany przez podanie punktu centralnego bryły i jej promienia. W poleceniu są dostępne następujące opcje: SFERA 3P 2P Umożliwia narysowanie kuli. Pozwala na zdefiniowanie kuli za pomocą trzech punktów leżących na równiku. Pozwala na zdefiniowanie kuli za pomocą podania dwóch punktów leżących na średnicy równika (kuli). 240

58 Ssr średnica Pozwala na zdefiniowanie kuli przez podanie kolejno: punktu styczności leżącego na jednym obiekcie, punktu styczności leżącego na drugim obiekcie oraz promienia. Punktu styczności leżą na równiku. Umożliwia zdefiniowanie bryły przez podanie jej średnicy Ostrosłup Bryła tworzona za pomocą polecenia OSTROSŁUP może być piramidą (kwadrat w podstawie), ostrosłupem o podstawie dowolnego regularnego wieloboku (opcja "Boki"), ostrosłupem ściętym (opcja "Promień górnej podstawy") oraz graniastosłupem (promienie dolnej i górnej podstawy są takie same). W celu narysowania kuli należy wywołać polecenie OSTROSŁUP: Wstążka (3D): Narzędzia główne > Modelowanie > Ostrosłup. Rysuj > Modelowanie > Ostrosłup. OSTROSŁUP. Ostrosłup jest standardowo rysowany przez podanie środka dolnej podstawy ostrosłupa, promienia okręgu, na którym opisany jest wielobok podstawy, oraz wysokości ostrosłupa. W poleceniu dostępne są również opcje: Umożliwia narysowanie bryły w postaci piramidy, OSTROSŁUP ostrosłupa o podstawie dowolnego regularnego wieloboku, ostrosłupa ściętego oraz graniastosłupa. Krawędź Pozwala na zdefiniowanie podstawy ostrosłupa przez określenie długości boku wieloboku. Boki Pozwala na określenie liczby boków wieloboku podstawy. Wpisany Pozwala na określenie, że definiowany wielobok podstawy ma być wpisany w okrąg definicyjny, zamiast opisywania go na tym okręgu. koniec Osi Opcję wykorzystujemy, gdy chcemy, aby ostrosłup nie był prosty (wysokość ostrosłupa prostopadła do aktualnej płaszczyzny XY), lecz pochyły (wysokość ostrosłupa będzie pochylona zgodnie z pierwszym punktem wskazanym i punktem określającym koniec wysokości). 2Punkty Opcja pozwala na określenie wysokości ostrosłupa za pomocą wskazania dwóch punktów z nim nie związanych. 241

59 Promień górnej podstawy Pozwala na określenie promienia górnej podstawy ostrosłupa ściętego (lub graniastosłupa) Klin Klin jest definiowany standardowo przez podanie dwóch punktów przeciwległych prostokątnej podstawy oraz wysokości klina. Wysoka część klina jest rysowana przy pierwszym punkcie wskazywanym przy definiowaniu podstawy. Do narysowania klina wykorzystywane jest polecenie KLIN. Polecenie to można wywołać: Wstążka (3D): Narzędzia główne > Modelowanie > Klin. Rysuj > Modelowanie > Klin. KLIN. Klin jest standardowo rysowany przez podanie dwóch przeciwległych wierzchołków prostokątnej podstawy i wysokości klina. KLIN W poleceniu są dostępne następujące opcje: Umożliwia narysowanie bryły w postaci klina. środek Pozwala na zdefiniowanie klina rozpoczynając od wskazania punktu leżącego na środku skośnej ściany klina. Następnie definiujemy podstawę (za pomocą jednej z trzech metod) i wysokość. Długość Pozwala na zdefiniowanie klina rozpoczynając definiowanie od określenia długości podstawy. W następnych krokach podaje się szerokość podstawy i wysokość klina. Sześcian Pozwala na zdefiniowanie klina zdefiniowanego jako połową sześcianu. Zatem wystarcza do narysowania podanie tylko jednej długości. 2Punkty Pozwala na określenie długości za pomocą wskazania dwóch dowolnych punktów (nie związanych z klinem) Torus Torus jest definiowany standardowo przez podanie środka ciężkości bryły, promienia torusa i promienia samej rury torusa. Do narysowania torusa wykorzystywane jest polecenie TORUS. Polecenie to można wywołać: 242

60 Wstążka (3D): Narzędzia główne > Modelowanie > Torus. Rysuj > Modelowanie > Torus. TORUS. W poleceniu są dostępne następujące opcje: TORUS 3P 2P Ssr średnica 2Punkty Umożliwia narysowanie bryły w postaci torusa. Pozwala na zdefiniowanie okręgu torusa za pomocą trzech punktów. Następnie trzeba określić promień rury. Pozwala na zdefiniowanie okręgu torusa za pomocą podania dwóch punktów leżących na średnicy. Następnie trzeba określić promień rury. Pozwala na zdefiniowanie okręgu torusa przez podanie kolejno: punktu styczności leżącego na jednym obiekcie, punktu styczności leżącego na drugim obiekcie oraz promienia okręgu torusa. Następnie trzeba określić promień rury. Opcję wykorzystuje się, gdy chcemy wykorzystać średnicę zamiast promienia. Opcja pozwala na określenie promienia rury za pomocą wskazania dwóch punktów nie związanych z torusem Tworzenie modeli 3D z profili 2D Obecnie zajmiemy się tworzeniem modeli powierzchniowych i bryłowych w oparciu o profile 2D z wykorzystaniem odpowiednich narzędzi umożliwiających poprawne zdefiniowanie rozmiarów i kształtów modeli. Wyjaśnione zostanie również sposoby pogrubiania takich obiektów jak: linie, okręgi, łuki, polilinie, splajny i linie śrubowe. Używając do tworzenia powierzchni i brył obiektów istniejących w rysunku można częstokroć uzyskać końcową postać projektu znacznie szybciej niż w przypadku budowania wszystkich powierzchni i brył od początku. Profile 2D częstokroć umożliwiają utworzenie obiektów 3D, które są niemożliwe do uzyskania w przypadku posługiwania się bryłami podstawowymi. Operacje logiczne są dostępne zarówno w przypadku brył podstawowych, jak i brył uzyskanych z profili 2D. Tworzenie modeli 3D z profili 2D odnosi się do tworzenia modeli zarówno powierzchniowych jak i bryłowych utworzonych z wybranych profili 2D. Profile te zawierają geometrię, która podstawą do utworzenia obiektu 3D. W pewnych przypadkach należy utworzyć geometrię profilu na ściśle określonej płaszczyźnie, w innych można utworzyć profile wyjściowe dowolnie usytuowane w przestrzeni. Profile są określane jako profile o pętli 243

61 otwartej lub zamkniętej. Profile o pętli otwartej nie odnoszą się do ich punktów początkowych, natomiast profile o pętli zamkniętej są z takim punktem związane. Samo pojęcie otwartej i zamkniętej pętli nie jest jednoznacznie zdefiniowane, ze względu na to że wynikowy model zależy od wybranego profilu i metody tworzenia obiektu 3D. Modele wynikowe mogą zawierać: powierzchnie płaskie, bryły wielosegmentowe o segmentach prostoliniowych i łukowych, powierzchnie lub bryły uzyskane przez wyciągnięcie (extruded - WYCIĄGNIJ), powierzchnie lub bryły uzyskane przez obrót (revolved - PRZEKRĘĆ), powierzchnie lub bryły uzyskane przez przesuwanie (swept - SKOS), powierzchnie lub bryły uzyskane przez pokrycie (lofted - WYCIĄGNIĘCIE). Ogólna zasada jest następująca: wyciąganie, obracanie, przesuwanie i pokrywanie realizowane na obiekcie o profilu zamkniętym generuje bryłę, natomiast realizowane na obiekcie o profilu otwartym generują powierzchnie. Oprócz tego, obiekty o profilu otwartym lub zamkniętym, ale złożone z różnych obiektów (np. otwarta polilinia, ale zamknięta za pomocą linii), generują odrębne powierzchnie a nie jedną bryłę Tworzenie powierzchni z użyciem polecenia POWPŁAS Do zdefiniowania powierzchni płaskiej, która może być później wykorzystana do utworzenia bryły, korzystamy z polecenia POWPŁAS. Polecenie POWPŁAS można wywołać: Wstążka (3D): Narzędzia główne > Modelowanie > Powierzchnia płaska. Rysuj > Modelowanie > Powierzchnia płaska. POWPŁAS. Polecenie pozwala na narysowanie powierzchni w postaci prostokąta lub przekonwertowanie istniejącego obiektu zamkniętego w powierzchnię. Obiekt zamknięty może być utworzony z okręgu, elipsy, polilinii i splajnu. W przypadku przeprowadzania konwersji, o pozostawieniu lub usunięciu obiektów pierwotnych decyduje zmienna systemowa DELOBJ. 244

62 Tak utworzona powierzchnia jest nieprzezroczysta w procesie ukrywania linii niewidocznych i renderingu Tworzenie modeli z użyciem polecenia POLIBRYŁA Polecenie POLIBRYŁA umożliwia narysowanie bryły złożonej z wielu segmentów, które są definiowane za pomocą prostokątnego profilu przesuwanego wzdłuż wielosegmentowej liniowej ścieżki. Polecenie POLIBRYŁA można wywołać następująco: Wstążka (3D): Narzędzia główne > Modelowanie > Polibryła. Rysuj > Modelowanie > Polibryła. POLIBRYŁA. POLIBRYŁA Obiekt Wysokość Szerokość wyrównanie łuk Umożliwia utworzenie bryły złożonej z wielu segmentów o przekroju prostokąta przesuwanego wzdłuż obiektu o strukturze polininii. Pozwala na wybranie istniejącej geometrii jako ścieżki dla przesuwa-nia prostokątnego profilu. Pozwala na określenie wysokości (wzdłuż aktualnej osi Z) prostokąt-nego profilu (prostopadłego do ścieżki). Pozwala na określenie szerokości prostokątnego profilu. Umożliwia wybór punktu podstawy prostokątnego profilu, który ma być przesuwany wzdłuż ścieżki. Do dyspozycji są trzy możliwości: Lewo, środek, Prawo. Opcja umożliwia użycie segmentu łukowego zamiast segmentu prostoliniowego. Występuje również opcja podrzędna "Kierunek", która pozwala na redefiniowanie kierunku stycznej w punkcie początkowym łuku. Linia Opcja umożliwia użycie segmentu prostoliniowego zamiast segmentu łukowego. Zamknij Umożliwia zamknięcie ścieżki. Jeśli znajdujemy się w trybie rysowania odcinków prostoliniowych, zamknięcie jest wykonywane za pomocą odcinka prostoliniowego. Jeśli znajdujemy się w trybie rysowania łuków, zamykanie jest realizowane za pomocą łuku. Po wywołaniu polecenia należy zdefiniować szerokość i wysokość prostokątnego profilu a następnie należy narysować ścieżkę składającą się z odcinków prostoliniowych i łuków (podobnie jak w polilinii) lub wybrać ścieżkę z obiektów istniejących w rysunku. 245

63 Tworzenie modeli z użyciem polecenia WYCIĄGNIJ Polecenie WYCIĄGNIJ jest używane do tworzenia modeli 3D w oparciu o dwuwymiarowe profile płaskie. Gdy profil jest wyciągany, model jest tworzony w określonym kierunku i określonej odległości od tego profilu. Jako profil może być wykorzystywany dowolny obiekt o zamkniętej pętli. Jeśli pętla jest otwarta lub pętla jest zamknięta, ale składa się z osobnych obiektów, wtedy tworzony jest obiekt powierzchniowy. Wyciąganie profili o złożonych kształtach częstokroć jest znacznie szybszą metodą uzyskania skomplikowanej bryły wynikowej niż składanie jej z brył podstawowych. Polecenie WYCIĄGNIJ można wywołać następująco: Wstążka (3D): Narzędzia główne > Modelowanie > Wyciągnij. Rysuj > Modelowanie > Wyciągnij. WYCIĄGNIJ. 246 W poleceniu dostępne są również opcje: Umożliwia utworzenie bryły w oparciu o istniejące profile WYCIĄGNIJ płaskie. Kierunek Pozwala na wybranie kierunku wyciągania innego niż standardowy kierunek prostopadły do profilu. Powierzchnia na końcu linii wyznaczającej kierunek jest równoległa do wyciąganego profilu. ścieżka Pozwala na przeprowadzenie wyciągania profilu wzdłuż ścieżki określanej za pomocą innej geometrii (np. splajnu lub polilinii). Ścieżka może być zdefiniowana w dowolnym miejscu w przestrzeni. W trakcie wyciągania profil jest równolegle przesuwany do ścieżki i bryła (lub powierzchnie) jest tworzona w miejscu profilu. W trakcie wyciągania profil jest przemieszczany prostopadle do ścieżki. Wyjątkiem jest część początkowa powstałej bryły, gdyż zaczyna się ona od profilu, dopiero od pewnego miejsca na ścieżce profil może być przemieszczany prostopadle. Płaszczyzna kończąca bryłę jest prostopadła do ścieżki. Uwaga: Opcja ta jest bardzo podobna do polecenia PRZEKRĘĆ, z zastrzeżeniem że model jest tworzony w miejscu profilu a nie w miejscu ścieżki. Kąt zwężania Pozwala na określenie kąta zwężania modelu podczas wyciągania. Kąt dodatni oznacza zwężanie, kąt ujemny rozszerzanie.

64 Tworzenie modeli z użyciem polecenia NACIŚNIJCIĄG Polecenie pozwala na zdefiniowanie bryły przez tłoczenie lub wybrzuszanie zamkniętego obszaru płaskiego. Posługując się tym poleceniem można bardzo szybko zbudować wielościenny model, gdyż obszar jest określany automatycznie, podobnie jak w przypadku kreskowania do granic. Polecenie NACIŚNIJCIĄG można wywołać następująco: Wstążka (3D): Narzędzia główne > Modelowanie > Naciśnij/Ciągnij NACIŚNIJCIĄG. Tłoczenie może się odbywać w kierunku prostopadłym dodatnim lub ujemnym w stosunku do płaszczyzny tłoczonego profilu. Obszar zamknięty może być postaci: obszar zdefiniowany jako zamknięta pętla utworzona z wielu obiektów płaskich, obszar zdefiniowany przez przecięcie wielu obiektów płaskich, obszar zdefiniowany przez powierzchnie płaskie, obszar zdefiniowany przez przecięcie się obiektów płaskich i krawędzi płaskich powierzchni. Aby obszar mógł być wyznaczony, musi leżeć na płaszczyźnie XY aktualnego układu współrzędnych lub być częścią istniejącej powierzchni na bryle. Jeśli tłoczenie jest wykonywane na istniejącej bryle, wtedy bryła ta staje się bryłą złożoną, o ile była bryłą pojedynczą, natomiast tłoczony obszar staje się formalną bryłą Tworzenie modeli z użyciem polecenia PRZEKRĘĆ Polecenie jest używane do tworzenia modeli obrotowych wynikających z obracania profili względem wybranej osi. Polecenie PRZEKRĘĆ można wywołać następująco: Wstążka (3D): Narzędzia główne > Modelowanie > Przekręć. Rysuj > Modelowanie > Przekręć. PRZEKRĘĆ. 247

65 PRZEKRĘĆ Obiekt X/Y/Z Kąt początkowy Umożliwia utworzenie bryły przez obracanie profili względem osi obrotu. Pozwala na wybranie obiektu liniowego jako osi obrotu. Punkt wskazania obiektu bliższy określonemu końcowi obiektu decyduje, że koniec ten jest traktowany jako pierwszy punkt osi - jest to niezbędna informacja do posłużenia się prawem śruby prawoskrętnej. Jeśli obiekt jest otwartą polilinią, wtedy jako oś obrotu przyjmowana jest zastępcza prosta łącząca końce tej polilinii. Pozwala na przyjęcie jako osi obrotu dowolnej osi aktualnego układu współrzędnych. Pozwala na określenie kąta rozpoczęcia tworzenia modelu. Kąt ten jest odliczany od płaszczyzny wskazanego profilu. Następnie podawany jest kąt rozwarcia modelu a nie kąt końcowy. Obrót może być wykonany w obrębie dowolnego kąta, z kątem pełnym (360 ) włącznie. Jeśli profil jest zamknięty, wtedy tworzona jest bryła. W przypadku profilu otwartego lub profilu zamkniętego złożonego z odrębnych części, powstaje model powierzchniowy. Standardowo, po wywołaniu polecenia, należy wskazać geometrię profilu (zamkniętego lub otwartego), wskazać punkt początkowy i punkt końcowy osi obrotu i określić końcowy kąt obrotu. Znak kąta obrotu jest określany za pomocą reguły śruby prawoskrętnej, przy czym jako zwrot osi przyjmowany jest kierunek od pierwszego punktu wskazania osi do punktu drugiego Tworzenie linii śrubowej (helisy) Linia śrubowa (helisa) służy zasadniczo do definiowania ścieżki wykorzystywanej w przesuwaniu (polecenie SKOS) lub pokrywaniu (polecenie WYCIĄGNIĘCIE). Zbudować ją można wywołując polecenie HELISA. Polecenie HELISA można wywołać następująco: Wstążka (3D): Narzędzia główne > Rysuj > Helisa. Rysuj > Spirala. HELISA. Standardowo, po wywołaniu polecenia, podaje się środek podstawy, promień podstawy dolnej, promień podstawy górnej i wysokość linii śrubowej. W celu zdefiniowania spirali płaskiej podaje się środek podstawy, promień wewnętrzny (zewnętrzny) spirali, promień zewnętrzny (wewnętrzny) oraz wysokość równą

66 W poleceniu dostępne są również opcje: HELISA średnica koniec Osi Zwojów Skok kierunek zwojów Umożliwia narysowanie spirali (obiekt 2D) lub linii śrubowej (obiekt 3D). Pozwala na podanie średnicy zamiast promienia. Pozwala na przyjęcie określenie środka podstawy górnej, co jednoznacznie definiuje wysokość helisy. Ponadto powoduje zmianę nachylenia osi helisy w stosunku do standardowego kierunku prostopadłego do aktualnej płaszczyzny XY. Pozwala na określenie liczby zwojów helisy. Liczba ta może być liczbą całkowitą lub ułamkową. Pozwala na określenie skoku linii śrubowej. Podana wartość jest traktowana jako wartość bezwzględna. Pozwala na zdefiniowanie kierunku tworzenia linii śrubowej Tworzenie modelu z użyciem polecenia SKOS Polecenie SKOS umożliwia zbudowanie modelu, który ma bardziej swobodną formę niż modele poznane dotąd. Przy tworzeniu modelu posługujemy się profilem, który jest przesuwany wzdłuż wybranej geometrii w przestrzeni (ścieżki) z możliwością obracania tego profilu wokół ścieżki. Przy wskazywaniu ścieżki wybrać można tylko jeden obiekt liniowy otwarty lub zamknięty. Polecenie SKOS można wywołać następująco: Wstążka (3D): Narzędzia główne > Modelowanie > Przeciągnięcie. Rysuj > Modelowanie > Przeciągnięcie. SKOS. Przed wywołaniem polecenia w rysunku musi istnieć profil i ścieżka. Standardowo, po wywołaniu polecenia, wskazuje się profil i ścieżkę. W poleceniu dostępne są również opcje: Umożliwia utworzenie bryły przez równoczesne SKOS przesuwanie i obracanie profilu. Dopasowanie Pozwala na zdecydowanie, czy płaszczyzna profilu ma być prostopadła do ścieżki w punkcie początkowym, czy płaszczyzna ma zachować swój aktualny kąt pochylenia. 249

67 punkt Bazowy skala skręt Pozwala na wybranie punktu na profilu, który będzie przesuwany wzdłuż ścieżki. Standardowo jest przyjmowany jakiś punkt centralny profilu, który jednak nie pokrywa się ze środkiem ciężkości profilu. Pozwala na określenie współczynnika skali dla profilu. Umożliwia utworzenie szeregu modeli o profilach różnych wielkości z wykorzystaniem tylko jednego profilu. Pozwala na zdefiniowania o jaki kąt ma być obracany profil w trakcie przesuwania wzdłuż ścieżki, między punktem początkowym i końcowym ścieżki. Jako profile i ścieżki standardowo mogą być wykorzystywane: linie, łuki, okręgi, polilinie, splajny. Oprócz tego, jako profile mogą być wykorzystywane płaskie powierzchnie brył (z klawiszem CTRL przy wskazywaniu) oraz jako ścieżki krawędzie powierzchni i brył (z klawiszem CTRL przy wskazywaniu) Tworzenie modelu z użyciem polecenia WYCIĄGNIĘCIE Polecenie WYCIĄGNIĘCIE pozwala na wygenerowanie modeli o bardzo urozmaiconych kształtach i powierzchniach. Operujemy następującymi pojęciami: profile, prowadnice i ścieżki. Zarówno profile jak ścieżki i prowadnice mogą być zarówno otwarte jak i zamknięte. W pierwszej kolejności wskazywane są profile. Profile wskazujemy w kolejności pokrywania. Profili może być dowolnie dużo, jednak co najmniej muszą wystąpić dwa. Potem wybieramy jedną z opcji postępowania: prowadnice, ścieżki lub bez prowadnic i bez ścieżek, zatem na podstawie samych wybranych profili, jednak z możliwością wyboru szeregu opcji, definiowanych w oknie Ustawienia wyciągania złożonego. Jeśli profile są otwarte, wtedy generowane są modele powierzchniowe, w przeciwnym wypadku generowane są modele bryłowe. Polecenie WYCIĄGNIĘCIE można wywołać następująco: Wstążka (3D): Narzędzia główne > Modelowanie > Wyciągnięcie złożone. Rysuj > Modelowanie > Wyciągnięcie złożone. WYCIĄGNIĘCIE. Przed wywołaniem polecenia w rysunku musi istnieć profile, prowadnice lub ścieżka. Standardowo, po wywołaniu polecenia, wskazuje się profile, a następnie dokonuje wyboru sposobu postępowania. Standardowo podpowiadana jest opcja Tyko przekroje poprzeczne, co prowadzi do otworzenia okna Ustawienia wyciągania złożonego. 250

68 W poleceniu dostępne są również opcje: WYCIĄGNIĘCIE Prowadnice ścieżka Tylko przekroje poprzeczne Umożliwia utworzenie bryły przez uwzględnienie przy tworzeniu kolejnych wskazanych profili. Pozwala na sterowanie sposobem przechodzenia od jednego profilu do drugiego za pomocą wskazanych prowadnic. Prowadnice mogą być otwarte lub zamknięte, ale muszą przecinać każdy profil (lub być do niego styczne). Przed użyciem tej opcji należy pamiętać, aby, przed wywołaniem polecenia, zmienna systemowa LOFTNORMALS miała przypisaną wartość 1. Pozwala na wybranie pojedynczego obiektu, który będzie sterował przechodzeniem od jednego profilu do drugiego. Może to być obiekt otwarty lub zamknięty, lecz musi przecinać wszystkie profile (lub być do nich styczny). Jest to opcja domyślna. Polecenie korzysta wtedy tylko z wskazanych profili. Jednak istnieje możliwość sterowania kształtem modelu wynikowego za pomocą parametrów, ustawianych w wyświetlanym automatycznie oknie "Ustawienia wyciągania złożonego" Tworzenie brył złożonych Zajmiemy się teraz sposobami przeprowadzania operacji logicznych na bryłach. Do dostępnych operacji zaliczamy dodawanie logiczne, odejmowanie logiczne i iloraz logiczny. Możliwość definiowania brył złożonych pozwala na tworzenie modeli dokładniejszych, zawierających więcej szczegółów i bardziej realistycznych niż modele utworzone jedynie z wykorzystaniem brył podstawowych. Cechy modelu złożonego, takie jak warstwa lub kolor, wynikają bezpośrednio z cech obiektów składowych. Przy przeprowadzaniu operacji logicznych wynikowa bryła złożona jest umieszczana w warstwie, w której znajdował się obiekt bryłowy wskazany jako pierwszy. Z tego obiektu pobierane są też inne właściwości, o ile miały przypisane wartości JAKWARSTWA. Przy przypisaniu parametrów fizycznych, powierzchnie w modelu złożonym, pochodzące od tych modeli pomocniczych, będą miały parametry tych modeli, np. w takim kolorze będzie wyświetlana ta powierzchnia. 251

69 Tworzenie brył przez sumowanie Do przeprowadzenia operacji sumowania dwóch lub więcej brył wykorzystujemy polecenie SUMA. Po wywołaniu polecenia należy wskazać wszystkie bryły, które mają być sumowane i zamknąć zbiór wskazań. Polecenie SUMA można wywołać następująco: Wstążka (3D): Narzędzia główne > Edycja brył > Suma. Modyfikuj > Edycja brył > Suma. SUMA Tworzenie brył przez odejmowanie Odejmowanie logiczne pozwala na odjęcie od jednej grupy brył inną grupę brył. W krańcowym przypadku odejmowana jest bryła od bryły. Po wywołaniu polecenia RÓŻNICA, wskazujemy bryły, od których będziemy odejmowali, zamykamy zbiór wskazań, wskazujemy bryły, które będziemy odejmowali i zamykamy zbiór wskazań. Polecenie RÓŻNICA można wywołać następująco: Wstążka (3D): Narzędzia główne > Edycja brył > Różnica. Modyfikuj > Edycja brył > Różnica. RÓŻNICA Tworzenie brył przez zdefiniowanie części wspólnej Do uzyskania części wspólnej brył korzysta się z polecenia ILOCZYN. Po wywołaniu polecenia, wybiera się bryły i zamyka zbiór wskazań. Jednorazowo można wybrać więcej brył niż dwie. Polecenie ILOCZYN można wywołać następująco: Wstążka (3D): Narzędzia główne > Edycja brył > Iloczyn. Modyfikuj > Edycja brył > Iloczyn. ILOCZYN. 252

70 Sprawdzanie kolizji Sprawdzanie występowania kolizji między bryłami jest możliwe do przeprowadzenia za pomocą polecenia PRZENIKANIE. Sprawdzenie może dotyczyć jednocześnie większej liczby brył niż dwie. Polecenie PRZENIKANIE można wywołać następująco: Wstążka (3D): Narzędzia główne > Edycja brył > Przenikanie. Modyfikuj > Edycja brył > Przenikanie. PRZENIKANIE. W poleceniu dostępne są również opcje: PRZENIKANIE ZAgnieżdżone zaznaczenie USTawienia Umożliwia wygenerowanie części wspólnej wybranych brył przy pozostawieniu w rysunku brył pierwotnych. Opcję wywołuje się wtedy, gdy chcemy wskazać bryłę, która jest elementem bloku. Pozwala na wyświetlenie okna dialogowego Ustawienia przenikania, w którym można określić parametry obiektu przenikania (styl wizualny, kolor, zaznaczenie pary) i rzutni (styl wizualny) Edytowanie obiektów 3D Przy tworzeniu projektu w przestrzeni trójwymiarowej często spotykamy się z koniecznością przeprowadzenia uzupełnień lub modyfikacji w opracowywanym modelu. W takim przypadku na plan pierwszy wysuwa się konieczność wprowadzania zmian, czyli przeprowadzania edycji modelu. Zapoznamy się teraz ze sposobami prowadzenia edycji, związanymi z tym poleceniami i ich opcjami. Będziemy też mówili o dodawaniu detali, konwersji obiektów, pobieraniu danych o geometrii z modeli, przesuwaniu, obracaniu i dopasowywaniu modeli w przestrzeni 3D, powielania modeli i uzyskiwania z nich danych fizycznych Zaokrąglanie modeli bryłowych Zajmiemy się teraz zaokrąglaniem krawędzi w modelach 3D. Jest to częsty zabieg stosowany na zakończenie projektu. Plecenie służące do zaokrąglania krawędzi nazywa się tak samo jak w przypadku rysunku 253

71 dwuwymiarowego (ZAOKRĄGL), ale ma nieco inne opcje. Opcje te są dostępne po wybraniu obiektu bryłowego. Polecenie ZAOKRĄGL można wywołać: Wstążka (3D): Narzędzia główne > Modyfikuj > Zaokrąglij. Modyfikuj > Zaokrąglaj. ZAOKRĄGL. W poleceniu dostępne są również opcje: Umożliwia zaokrąglenie wybranej krawędzi z przyjęciem ZAOKRĄGL zadanego promienia. promień Umożliwia podanie promienia zaokrąglenia, o ile jest to promień inny niż bieżący. Gdy opcja jest używana wewnątrz polecenia, wtedy do każdej krawędzi można przypisać inny promień. Jest to szczególnie przydatne w przypadku, gdy stykają się ze sobą dwie krawędzi o różnych promieniach, gdyż otrzymuje się wtedy płynne przejście między krawędziami. łańcuch Umożliwia zminimalizowanie liczby krawędzi, które trzeba wskazać przy wybieraniu, ażeby zaznaczyć wszystkie krawędzi stykające się ze sobą. Krawędź Umożliwia powrót do wskazywania pojedynczych krawędzi w przypadku uprzedniego wybrania opcji łańcuch. Po wywołaniu polecenia należy wskazać krawędź (jedną z krawędzi), którą chcemy zaokrąglić, podajemy promień zaokrąglenia. Wskazujemy teraz krawędzi, które chcemy zaokrąglić z wykorzystaniem tego promienia i zamykamy zbiór wskazań. Krawędzi zostaną zaokrąglone. Jest to standardowy sposób postępowania Fazowanie modeli bryłowych Zajmiemy się teraz fazowaniem krawędzi w modelach 3D. Jest to częsty zabieg stosowany na zakończenie projektu. Polecenie służące do fazowania krawędzi nazywa się tak samo jak w przypadku rysunku dwuwymiarowego (FAZUJ), ale ma nieco inne opcje. Opcje te są dostępne po wybraniu obiektu bryłowego. Polecenie FAZUJ można wywołać: 254

72 Wstążka (3D): Narzędzia główne > Modyfikuj > Fazuj. Modyfikuj > Fazuj. FAZUJ. W poleceniu dostępne są również opcje: Umożliwia sfazowanie wybranej krawędzi z przyjęciem FAZUJ zadanych wartości faz. Następna Umożliwia wybranie drugiej powierzchni związanej z wskazaną krawędzią. Można dokonywać przełączeń cyklicznie. Pętla Umożliwia wybranie wszystkich krawędzi, zaakceptowanej powierzchni, przez wskazanie tylko jednej krawędzi. Standardowo, po wywołaniu polecenia, wskazuje się krawędź. Z tą krawędzią związane są dwie powierzchnie, z których jedna zostanie arbitralnie wybrana i zaznaczona. Jeśli akceptujemy tę powierzchnię, wybieramy opcję OK, w przeciwny wypadku, wybieramy opcję Następna, a potem opcję OK. Teraz określamy wymiar fazy powierzchni bazowej (wybranej), a następnie wymiar fazy dla powierzchni drugiej. Wskazujemy krawędzi do fazowania i zamykamy zbiór wskazań. Opcji Pętla używamy wtedy, gdy chcemy fazować wszystkie krawędzi związane z wybraną powierzchnią. Po wybraniu tej opcji wystarczy wskazać tylko jedną krawędź powierzchni Przecinanie modeli bryłowych Zapoznamy się teraz z poleceniem PŁAT. Pozwala ono na przecięcie bryły za pomocą płaszczyzny lub powierzchni. W tym drugim przypadku konieczne jest wybranie odpowiedniej opcji. Po przecięciu bryły można zdecydować, która część zostaje w rysunku, a która jest usuwana. Można pozostawić w rysunku obydwie części. Jest to miejsce, w którym można uzyskać wyrafinowane kształty bryły, odpowiadające kształtom powierzchni użytej do cięcia. Polecenie PŁAT można wywołać: Wstążka (3D): Narzędzia główne > Edycja brył > Płat. Modyfikuj > Operacje 3D > Płat. PŁAT. Po wywołaniu polecenia, standardowo wskazywana jest bryła (bryły), wskazywane są dwa różne punkty definiujące prostą, przez którą 255

73 poprowadzona zostanie płaszczyzna tnąca, prostopadła do aktualnej płaszczyzny XY (zatem zgodna z kierunkiem osi Z). W następnym kroku decydujemy, która część ma pozostać w rysunku (część wskazana pozostaje). W poleceniu występują niżej opisane opcje. PŁAT Obiekt planarny Umożliwia przecięcie bryły za pomocą powierzchni istniejącej lub zdefiniowanej w trakcie realizacji polecenia. Umożliwia wybranie obiektu płaskiego, który zdefiniuje powierzchnię cięcia. Może to być: okrąg, elipsa, łuk, splajn 2D i polilinia 2D. Powierzchnia Umożliwia wybranie dowolnej powierzchni przewidzianej do cięcia, która musi jednak przechodzić przez bryłę w taki sposób, aby krawędź powierzchni nie przechodziła przez bryłę. oś Z Widok XY YZ Pozwala na zdefiniowanie płaszczyzny cięcia, przyjmując że pierwszy wskazany punkt jest punktem początkowym układu, punkt drugi leży na osi Z, a płaszczyzna XY tego układu jest płaszczyzną cięcia. Pozwala na zdefiniowanie płaszczyzny cięcia równoległej do aktualnego widoku kierunku patrzenia) i przechodzącej przez punkt, który zostanie następnie wskazany. Pozwala na zdefiniowanie płaszczyzny cięcia równoległej do aktualnej płaszczyzny XY i przechodzącej przez punkt, który zostanie następnie wskazany. Pozwala na zdefiniowanie płaszczyzny cięcia równoległej do aktualnej płaszczyzny YZ i przechodzącej przez punkt, który zostanie następnie wskazany. ZX Pozwala na zdefiniowanie płaszczyzny cięcia równoległej do aktualnej płaszczyzny ZX i przechodzącej przez punkt, który zostanie następnie wskazany. 3 punkty Definiuje płaszczyznę przechodzącą przez trzy różne Obie punkty. Umożliwia pozostawienie w rysunku obydwu części bryły po przecięciu Historia bryły złożonej i metody edycji Przeanalizujemy teraz pojęcie historii modelu, możliwość jej zapisywania i odtwarzania. Dowiemy się jak edytować bryły, czyli zmieniać ich rozmiar i kształt z użyciem uchwytów oraz poleceń edycyjnych. Praktycznie zawsze będziemy musieli się liczyć z koniecznością przeprowadzenia jakiejś modyfikacji modelu. Dopiero po dokładnym 256

74 poznaniu poleceń edycyjnych będzie można wybrać właściwe polecenie i jego opcję. Przy tworzeniu złożonego modelu bryłowego istnieje możliwość zapamiętania jego historii tworzenia. Jeśli nasza bryła wynikowa była budowana z wykorzystaniem innych brył podstawowych, to, jeśli zapisujmy jej historię, możemy przeprowadzić modyfikację bryły wynikowej ingerując w parametry brył składowych. Historia może być zapisywana tylko dla wybranej bryły złożonej, dla kilku wybranych brył oraz dla całego tworzonego rysunku. Historię tworzenia bryły indywidualnej najłatwiej kontrolować za pomocą palety właściwości, natomiast historię tworzenia dla całego rysunku najlepiej włączać za pomocą zmiennej systemowej SOLIDHIST, która steruje domyślnym ustawieniem właściwości Historia nowych i istniejących obiektów. Gdy jest ustawiona na 1, w bryłach złożonych jest zachowywana historia oryginalnych obiektów wchodzących w skład bryły. 0 Ustawia właściwość Historia na Brak dla wszystkich brył. Historia nie jest zachowywana 1 Ustawia właściwość Historia na Nagraj dla wszystkich brył. W każdej bryle jest zachowywana historia obiektów, z której utworzono bryłę. Trzeba pamiętać, że, po narysowaniu brył złożonych z włączoną historią i wyłączeniu zapisywania historii za pomocą zmiennej systemowej SOLIDHIST, we wszystkich bryłach w rysunku jest usuwana ich dotychczasowa historia. Natomiast włączenie zapisywania historii obowiązuje dla brył tylko od chwili przełączenia zmiennej na 1. Bryła złożona z zapisaną historią może być wyświetlana z uwzględnieniem tej historii za pomocą zarysu brył składowych. Wyświetlanie to może dotyczyć wybranych brył lub całego rysunku. Zarządza tym zmienna systemowa Gdy przeprowadzamy edycję brył, zmieniamy rozmiar bryły lub jej kształt. Istnieje kilka metod przeprowadzenia edycji. Wybór metody jest zależny od sposobu tworzenia bryły, dostępnej historii i rodzaju przewidywanych zmian. Sposoby przeprowadzania edycji na bryłach można podzielić na trzy kategorie. Cechy brył podstawowych, Są to wartości, które można zmienić w zakładkach Geometria lub Historia bryły w palecie Właściwości. Cechy geometryczne, które można zmienić, to wysokość, kąt pochylenia, promień, długość i szerokość. Uchwyty, Najbardziej uniwersalna metoda modyfikowania modeli. Można edytować bryłę z użyciem uchwytów związanych z wybraną geometrią, zawierającą nieistniejące już bryły składowe, gdy ich 257

75 historia jest dostępna w bryle wynikowej. Za pomocą uchwytów można również modyfikować bryły bez zapisanej historii, jednak dotyczy to jedynie powierzchni bryły. Polecenia edycji dla brył. Polecenia te zawierają narzędzia edycyjne dla wyciągania, przesuwania, odsuwania, kasowania, obracania i pochylania powierzchni. Polecenia te umożliwiają również tworzenie powłoki, odciskanie wzorów na powierzchni oraz rozdzielanie brył, które są niepołączone a stanowią formalnie jedną całość Edycja modeli bryłowych za pomocą uchwytów Uchwyty, które pojawiają się na wybranej bryle, oraz rodzaj edycji, która może być przeprowadzona za ich pomocą, zależą od wybranego obiektu i sposobu w jaki został wybrany. Każdy rodzaj modelu, który został wybrany ma różne rodzaje wyświetlanych uchwytów służących do przeprowadzenia edycji. Bryły podstawowe wyświetlają swoje uchwyty do zmiany geometrii w postaci trójkątów. Zależnie od rodzaju bryły podstawowej, kliknięcie uchwytu kwadratowego umożliwia przemieszczenie bryły lub zmian jej rozmiaru we wszystkich kierunkach, Modele bryłowe utworzone z profili 2D wyświetlają swoje uchwyty dla profili definiujących. Używając tych uchwytów można zmienić kształt i rozmiar modelu bryłowego. Modele wyciągnięte (WYCIĄGNIJ) mają również uchwyty umożliwiające zmianę wysokości wyciągnięcia. Modele obrócone (PRZEKRĘĆ) mają uchwytu do zmiany kształtu oraz punkty centralne do dostosowywania promienia obrotu. Modele przesuwane (SKOS) mają wyświetlane uchwyty pozwalające na zmianę geometrii przesuwanej i geometrii ścieżki. Modele pokrywane (WYCIĄGNIĘCIE), utworzone bezpośrednio z jednego przekroju do drugiego lub utworzone wzdłuż ścieżki mają uchwyty dla całej geometrii. Modele pokrywane, utworzone z wykorzystaniem prowadnic, mogą być tylko przemieszczane lub obracane, Dla brył złożonych, zawierających historię, można mieć dostęp do uchwytów ich brył składowych. W tym celu trzeba przy wskazywaniu brył nacisnąć klawisz CTRL. Gdy uchwyty na bryle składowej są wyświetlone, można się nimi posługiwać tak jak na osobnej bryle, Modele bryłowe, których historia została usunięta, mają dostępny tylko jeden uchwyt. Umożliwia on tylko przemieszczenie bryły lub jej obrót, 258

76 Można wyświetlić pojedynczy okrągły uchwyt dla dowolnej powierzchni, krawędzi lub wierzchołka bryły o ile bryła jest podstawowa lub jest bryłą złożoną, ale z wyłączoną historią. Żeby wyświetlić ten uchwyt, trzeba nacisnąć klawisz CTRL, wskazać bryłę (pojawią się uchwyty dla bryły) a następnie wskazać powierzchnię, krawędź lub wierzchołek (znikną dotychczasowe uchwyty i pojawi się uchwyt dla wybranego elementu). Po kliknięciu tego uchwytu, aby stał się aktywny (czerwony), można za po-mocą klawisza CTRL zmieniać dostępne opcje zmian, jakie można wykonać (dość często jest to tylko jedna możliwość). Po przejściu do następnej opcji widok zmienia się, aby pokazać co się stanie po zastosowaniu tej opcji. Ta technika edycyjna jest szczególnie użyteczna do dynamicznego edytowania brył, które nie mają zapisanej historii (również bryły podstawowe) Metauchwyty W programie pracującym w przestrzeni 3D dostępne są metauchwyty. Są to narzędzia umożliwiające chwilowe blokownie stopni swobody przy wykonywaniu operacji przesuwania, obracania i skalowania obiektów trójwymiarowych. Dostępne są trzy rodzaje metauchwytów: metauchwyt przesuwania - umożliwia ograniczenie kierunku przesuwania obiektów bądź do jednej osi, bądź do jednej płaszczyzny (Rys. 5.6), metauchwyt obracania - umożliwia ograniczenie kierunku obracania obiektów do jednej osi (Rys. 5.7), metauchwyt skalowania - umożliwia ograniczenie punktu skalowania obiektu 3D do punktu wskazanego w przestrzeni (Rys. 5.8). Rys Metauchwyt przesuwania - lewy w wybranej osi (X), prawy w wybranej płaszczyźnie (XY) 259

77 Rys Metauchwyt obracania - względem osi Z, Rys Metauchwyt skalowania. Jeśli są włączone, to metauchwyty pojawiają się przy edycji za pomocą uchwytów oraz przy posługiwaniu się poleceniami przesuwania, obracania i skalowania w przestrzeni trójwymiarowej Struktura polecenia EDBRYŁA Niżej zostaną omówione sposoby edytowania powierzchni w bryłach. Wszystkie te możliwości są zasadniczo opcjami występującymi w poleceniu EDBRYŁA. Polecenie to jest poleceniem rozbudowanym wielopoziomowo i wymaga krótkiego omówienia. W menu Zmiana > Edycja brył oraz w pasku narzędzi "Edycja brył" są dostępne bezpośrednio wybrane opcje, natomiast samo polecenie ma strukturę pokazaną w tabeli Tab Wybranie z wstążki pozycji Wyciągnij powierzchnie formalnie powoduje wywołanie polecenia EDBRYŁA, opcji Powierzchnia i opcji Wyciągnij. Ponowne wywołanie polecenia za pomocą klawisza ENTER powoduje wywołanie polecenia EDBRYŁA a pozostałe opcje trzeba wybrać samemu. 260

AutoCAD projektowanie I poziom

AutoCAD projektowanie I poziom PROGRAM SZKOLEŃ AutoCAD - program tworzony i rozpowszechniany przez firmę Autodesk, wykorzystywanym do dwuwymiarowego (D) i trójwymiarowego (3D) komputerowego wspomagania projektowania. Obecnie AutoCAD

Bardziej szczegółowo

KGGiBM GRAFIKA INŻYNIERSKA Rok III, sem. VI, sem IV SN WILiŚ Rok akademicki 2011/2012

KGGiBM GRAFIKA INŻYNIERSKA Rok III, sem. VI, sem IV SN WILiŚ Rok akademicki 2011/2012 Rysowanie precyzyjne 7 W ćwiczeniu tym pokazane zostaną wybrane techniki bardzo dokładnego rysowania obiektów w programie AutoCAD 2012, między innymi wykorzystanie punktów charakterystycznych. Narysować

Bardziej szczegółowo

Rysowanie precyzyjne. Polecenie:

Rysowanie precyzyjne. Polecenie: 7 Rysowanie precyzyjne W ćwiczeniu tym pokazane zostaną różne techniki bardzo dokładnego rysowania obiektów w programie AutoCAD 2010, między innymi wykorzystanie punktów charakterystycznych. Z uwagi na

Bardziej szczegółowo

czyli Arkuszy / Układów na podstawie modelu

czyli Arkuszy / Układów na podstawie modelu Przygotowanie dokumentacji technicznej czyli Arkuszy / Układów na podstawie modelu Przygotowanie dokumentacji technicznej w AutoCAD 1 Wydruk rysunku z AutoCAD można przygotować na dwa sposoby 1. na zakładce

Bardziej szczegółowo

Profesjonalni i skuteczni - projekt dla pracowników branży telekomunikacyjnej

Profesjonalni i skuteczni - projekt dla pracowników branży telekomunikacyjnej PROGRAM SZKOLENIA AutoCAD- Projektowanie układów instalacji elektrycznych, telekomunikacyjnych oraz branżowych obiektów 3D z wykorzystaniem oprogramowania AutoCAD- 40 h Przedmiot / Temat DZIEŃ I Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy program szkolenia:

Szczegółowy program szkolenia: Szczegółowy program szkolenia: TEMATYKA ILOŚĆ GODZIN LEKCYJNYCH WYKŁAD (TEORIA) ILOŚĆ GODZIN LEKCYJNYCH ĆWICZENIA (PRAKTYKA) AutoCAD (32h) 7 25 Elementy ekranu AutoCAD, dostosowanie pasków narzędzi, menu

Bardziej szczegółowo

(opracował Wojciech Korzybski)

(opracował Wojciech Korzybski) Program AutoCAD - etap podstawowy 2D (opracował Wojciech Korzybski) 1. Ekran AutoCAD a i komunikacja z programem, przykładowe pliki rysunkowe - możliwości programu AutoCAD 2000. 2. Podstawy obsługi programu

Bardziej szczegółowo

na podstawie modelu 3D

na podstawie modelu 3D Przygotowanie dokumentacji technicznej 2D na podstawie modelu 3D SST-2013/2014 Przygotowanie dokumentacji technicznej 2D 1 Wydruk rysunku z AutoCAD 2D można przygotować na dwa sposoby 1. na zakładce Model

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do rysowania w 3D. Praca w środowisku 3D

Wprowadzenie do rysowania w 3D. Praca w środowisku 3D Wprowadzenie do rysowania w 3D 13 Praca w środowisku 3D Pierwszym krokiem niezbędnym do rozpoczęcia pracy w środowisku 3D programu AutoCad 2010 jest wybór odpowiedniego obszaru roboczego. Można tego dokonać

Bardziej szczegółowo

Rysunek map Wstęp do AutoCada. Elżbieta Lewandowicz

Rysunek map Wstęp do AutoCada. Elżbieta Lewandowicz Rysunek map Wstęp do AutoCada Elżbieta Lewandowicz Ustawienia szablonu rysunkowego Kreator ustawień jednostki : liniowe, kątowe, zwrot kąta granice rysunku Przykład organizacji rys. Kreator ustawień: Jednostki

Bardziej szczegółowo

ECDL/ICDL CAD 2D Moduł S8 Sylabus - wersja 1.5

ECDL/ICDL CAD 2D Moduł S8 Sylabus - wersja 1.5 ECDL/ICDL CAD 2D Moduł S8 Sylabus - wersja 1.5 Przeznaczenie Sylabusa Dokument ten zawiera szczegółowy Sylabus dla modułu ECDL/ICDL CAD 2D. Sylabus opisuje zakres wiedzy i umiejętności, jakie musi opanować

Bardziej szczegółowo

Tworzenie dokumentacji 2D

Tworzenie dokumentacji 2D Tworzenie dokumentacji 2D Tworzenie dokumentacji technicznej 2D dotyczy określonej części (detalu), uprzednio wykonanej w przestrzeni trójwymiarowej. Tworzenie rysunku 2D rozpoczynamy wybierając z menu

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 2 - Rysowanie precyzyjne

Ćwiczenie nr 2 - Rysowanie precyzyjne Ćwiczenie nr 2 - Rysowanie precyzyjne Materiały do kursu Skrypt CAD AutoCAD 2D strony: 37-46. Wprowadzenie Projektowanie wymaga budowania modelu geometrycznego zgodnie z określonymi wymiarami, a to narzuca

Bardziej szczegółowo

AutoCAD 1. Otwieranie aplikacji AutoCAD 2011. AutoCAD 1

AutoCAD 1. Otwieranie aplikacji AutoCAD 2011. AutoCAD 1 AutoCAD 1 Omówienie interfejsu programu AutoCAD (menu rozwijalne, paski przycisków, linia poleceń, linia informacyjna, obszar roboczy); rysowanie linii i okręgu; rysowanie precyzyjne z wykorzystaniem trybów

Bardziej szczegółowo

Cele: edycja i modyfikacja obiektów w programie AutoCAD. Stosowanie poleceń: SKALA, FAZUJ, ZAOKRĄGL. KORZYSTANIE Z UCHWYTÓW.

Cele: edycja i modyfikacja obiektów w programie AutoCAD. Stosowanie poleceń: SKALA, FAZUJ, ZAOKRĄGL. KORZYSTANIE Z UCHWYTÓW. MODYFIKACJA, EDYCJA OBIEKTÓW w programie AUTOCAD Polecenia: Część 2: SKALA, FAZUJ, ZAOKRĄGL. Uchwyty. Cele: edycja i modyfikacja obiektów Cele: edycja i modyfikacja obiektów w programie AutoCAD. Stosowanie

Bardziej szczegółowo

tak jak jest to przedstawione na rysunku powyżej (pierwszy etap ćwiczenia)

tak jak jest to przedstawione na rysunku powyżej (pierwszy etap ćwiczenia) 6 Modyfikacja obiektów Kopiowanie Kopiowanie polega na powielaniu wskazanego elementu lub elementów i umieszczeniu go (lub ich) w innym miejscu na rysunku. Zastosowanie tej operacji pozwala w szybki sposób

Bardziej szczegółowo

O czym należy pamiętać?

O czym należy pamiętać? O czym należy pamiętać? Podczas pracy na płaszczyźnie możliwe jest wprowadzanie współrzędnych punktów w następujących układach: - układ współrzędnych kartezjańskich: x, y służy do rysowania odcinków o

Bardziej szczegółowo

Program szkolenia AutoCAD Poziom podstawowy i zaawansowany (zagadnienia pogrubione)

Program szkolenia AutoCAD Poziom podstawowy i zaawansowany (zagadnienia pogrubione) Program szkolenia AutoCAD Poziom podstawowy i zaawansowany (zagadnienia pogrubione) o Menu programu o Obszar modelu o Paski i palety narzędzi (wstążka) o Wiersz poleceo o Kursor Bezpieczeostwo rysunku,

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska Wydział Mechatroniki Instytut Automatyki i Robotyki

Politechnika Warszawska Wydział Mechatroniki Instytut Automatyki i Robotyki Politechnika Warszawska Wydział Mechatroniki Instytut Automatyki i Robotyki Ćwiczenie laboratoryjne 2 Temat: Modelowanie powierzchni swobodnych 3D przy użyciu programu Autodesk Inventor Spis treści 1.

Bardziej szczegółowo

Tworzenie nowego rysunku Bezpośrednio po uruchomieniu programu zostanie otwarte okno kreatora Nowego Rysunku.

Tworzenie nowego rysunku Bezpośrednio po uruchomieniu programu zostanie otwarte okno kreatora Nowego Rysunku. 1 Spis treści Ćwiczenie 1...3 Tworzenie nowego rysunku...3 Ustawienia Siatki i Skoku...4 Tworzenie rysunku płaskiego...5 Tworzenie modeli 3D...6 Zmiana Układu Współrzędnych...7 Tworzenie rysunku płaskiego...8

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA. I. Wymagania wstępne dla uczestników. Kursu Projektowanie z wykorzystaniem Auto-Cad

PROGRAM NAUCZANIA. I. Wymagania wstępne dla uczestników. Kursu Projektowanie z wykorzystaniem Auto-Cad PROGRAM NAUCZANIA Kursu Projektowanie z wykorzystaniem Auto-Cad Obejmującego 80 godzin zajęć realizowanych metodą wykładu, ćwiczeń praktycznych i pokazu z wyjaśnieniem. Program podzielony jest na dwa stopnie

Bardziej szczegółowo

TWORZENIE OBIEKTÓW GRAFICZNYCH

TWORZENIE OBIEKTÓW GRAFICZNYCH R O Z D Z I A Ł 2 TWORZENIE OBIEKTÓW GRAFICZNYCH Rozdział ten poświęcony będzie dokładnemu wyjaśnieniu, w jaki sposób działają polecenia służące do rysowania różnych obiektów oraz jak z nich korzystać.

Bardziej szczegółowo

AutoCAD laboratorium 3

AutoCAD laboratorium 3 AutoCAD laboratorium 3 Spis treści UWAGA: PRZED ROZPOCZĘCIEM ZAJĘĆ PRZYWRÓĆ USTAWIENIA DOMYŚLNE PROGRAMU AUTOCAD.... 3 1 SPRAWDZENIE WIADOMOŚCI Z POPRZEDNICH ZAJĘĆ... 3 Zad. 1. Narysuj używając polecenia

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1: Pierwsze kroki

Ćwiczenie 1: Pierwsze kroki Ćwiczenie 1: Pierwsze kroki z programem AutoCAD 2010 1 Przeznaczone dla: nowych użytkowników programu AutoCAD Wymagania wstępne: brak Czas wymagany do wykonania: 15 minut W tym ćwiczeniu Lekcje zawarte

Bardziej szczegółowo

AUTOCAD MIERZENIE I PODZIAŁ

AUTOCAD MIERZENIE I PODZIAŁ AUTOCAD MIERZENIE I PODZIAŁ Czasami konieczne jest rozmieszczenie na obiekcie punktów lub bloków, w równych odstępach. Na przykład, moŝe zachodzić konieczność zlokalizowania na obiekcie punktów oddalonych

Bardziej szczegółowo

Przykład 1 wałek MegaCAD 2005 2D przykład 1 Jest to prosty rysunek wałka z wymiarowaniem. Założenia: 1) Rysunek z branży mechanicznej; 2) Opracowanie w odpowiednim systemie warstw i grup; Wykonanie 1)

Bardziej szczegółowo

AutoCAD laboratorium 5

AutoCAD laboratorium 5 AutoCAD laboratorium 5 Spis treści 1 SPRAWDZENIE WIADOMOŚCI Z POPRZEDNICH ZAJĘĆ... 3 Zad. 1. Narysuj kwadrat o boku 200, następnie:... 3 a) zaokrąglić dwa rogi (promień zaokrąglenia 50),... 3 b) sfazować

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 4 INSTRUKCJA LABORATORYJNA

Ćwiczenie nr 4 INSTRUKCJA LABORATORYJNA WAT - WYDZIAŁ ELEKTRONIKI INSTYTUT SYSTEMÓW ELEKTRONICZNYCH ZAKŁAD EKSPLOATACJI SYSTEMÓW ELEKTRONICZNYCH Przedmiot: Konstrukcja Urządzeń Elektronicznych Ćwiczenie nr 4 INSTRUKCJA LABORATORYJNA Temat: PROJEKTOWANIE

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 3: Rysowanie obiektów w programie AutoCAD 2010

Ćwiczenie 3: Rysowanie obiektów w programie AutoCAD 2010 Ćwiczenie 3: Rysowanie obiektów w programie AutoCAD 2010 1 Przeznaczone dla: nowych użytkowników programu AutoCAD Wymagania wstępne: brak Czas wymagany do wykonania: 15 minut W tym ćwiczeniu Lekcje zawarte

Bardziej szczegółowo

Skalowanie i ustawianie arkuszy/układów wydruku w AutoCAD autor: M. Motylewicz, 2012

Skalowanie i ustawianie arkuszy/układów wydruku w AutoCAD autor: M. Motylewicz, 2012 1 z 72 Rysunek rysujemy w skali rzeczywistej tzn. jeżeli pas ruchu ma szerokość 3,5m to wpisujemy w AutoCAD: 3,5 jednostki (mapa oczywiście również musi być wstawiona w skali 1:1). Opisany w dalszym ciągu

Bardziej szczegółowo

Wstęp 7 Rozdział 1. OpenOffice.ux.pl Writer środowisko pracy 9

Wstęp 7 Rozdział 1. OpenOffice.ux.pl Writer środowisko pracy 9 Wstęp 7 Rozdział 1. OpenOffice.ux.pl Writer środowisko pracy 9 Uruchamianie edytora OpenOffice.ux.pl Writer 9 Dostosowywanie środowiska pracy 11 Menu Widok 14 Ustawienia dokumentu 16 Rozdział 2. OpenOffice

Bardziej szczegółowo

Menu Plik w Edytorze symboli i Edytorze widoku aparatów

Menu Plik w Edytorze symboli i Edytorze widoku aparatów Menu Plik w Edytorze symboli i Edytorze widoku aparatów Informacje ogólne Symbol jest przedstawieniem graficznym aparatu na schemacie. Oto przykład przekaźnika: Widok aparatu jest przedstawieniem graficznym

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska Wydział Mechatroniki Instytut Automatyki i Robotyki. Ćwiczenie laboratoryjne 1

Politechnika Warszawska Wydział Mechatroniki Instytut Automatyki i Robotyki. Ćwiczenie laboratoryjne 1 Politechnika Warszawska Wydział Mechatroniki Instytut Automatyki i Robotyki Ćwiczenie laboratoryjne 1 Temat: Modelowanie krzywych 2D i 3D przy użyciu programu Autodesk Inventor 2009 Spis treści 1. Wprowadzenie...

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie. 1.1 Uruchamianie AutoCAD-a 14. 1.2 Ustawienia wprowadzające. Auto CAD 14 1-1. Aby uruchomić AutoCada 14 kliknij ikonę

1. Wprowadzenie. 1.1 Uruchamianie AutoCAD-a 14. 1.2 Ustawienia wprowadzające. Auto CAD 14 1-1. Aby uruchomić AutoCada 14 kliknij ikonę Auto CAD 14 1-1 1. Wprowadzenie. 1.1 Uruchamianie AutoCAD-a 14 Aby uruchomić AutoCada 14 kliknij ikonę AutoCAD-a 14 można uruchomić również z menu Start Start Programy Autodesk Mechanical 3 AutoCAD R14

Bardziej szczegółowo

SPOSOBY POMIARU KĄTÓW W PROGRAMIE AutoCAD

SPOSOBY POMIARU KĄTÓW W PROGRAMIE AutoCAD Dr inż. Jacek WARCHULSKI Dr inż. Marcin WARCHULSKI Mgr inż. Witold BUŻANTOWICZ Wojskowa Akademia Techniczna SPOSOBY POMIARU KĄTÓW W PROGRAMIE AutoCAD Streszczenie: W referacie przedstawiono możliwości

Bardziej szczegółowo

Operacje na gotowych projektach.

Operacje na gotowych projektach. 1 Operacje na gotowych projektach. I. Informacje wstępne. -Wiele firm udostępnia swoje produkty w postaci katalogów wykonanych w środowisku projektowania AutoCad. Podstawowym rozszerzeniem projektów stworzonych

Bardziej szczegółowo

RYSUNEK TECHNICZNY I GEOMETRIA WYKREŚLNA INSTRUKCJA DOM Z DRABINĄ I KOMINEM W 2D

RYSUNEK TECHNICZNY I GEOMETRIA WYKREŚLNA INSTRUKCJA DOM Z DRABINĄ I KOMINEM W 2D Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska Zakład Informacji Przestrzennej Inżynieria Środowiska INSTRUKCJA KOMPUTEROWA z Rysunku technicznego i geometrii wykreślnej RYSUNEK TECHNICZNY

Bardziej szczegółowo

4.2. ELIPSA. 1. W linii statusowej włączamy siatkę i skok, które ułatwią rysowanie:

4.2. ELIPSA. 1. W linii statusowej włączamy siatkę i skok, które ułatwią rysowanie: 4.2. ELIPSA 1. W linii statusowej włączamy siatkę i skok, które ułatwią rysowanie: 2. Rysujemy Elipsę (_Ellipse) zaczynając w dowolnym punkcie, koniec osi definiujemy np. za pomocą współrzędnych względnych

Bardziej szczegółowo

Inventor 2016 co nowego?

Inventor 2016 co nowego? Inventor 2016 co nowego? OGÓLNE 1. Udoskonalenia wizualizacji, grafiki i programu Studio Nowa obsługa oświetlenia opartego na obrazie (IBL, Image Based Lighting) Wszystkie style oświetlenia w programie

Bardziej szczegółowo

AutoCAD 2007. Pierwsze kroki

AutoCAD 2007. Pierwsze kroki IDZ DO PRZYK ADOWY ROZDZIA KATALOG KSI EK ZAMÓW DRUKOWANY KATALOG Wydawnictwo Helion ul. Koœciuszki 1c 44-100 Gliwice tel. 032 230 98 63 e-mail: helion@helion.pl TWÓJ KOSZYK CENNIK I INFORMACJE ZAMÓW INFORMACJE

Bardziej szczegółowo

Spis treści 1 Wiadomości wprowadzające... 2 1.1 Znaczenie rysunku w technice... 2 1.2 Polskie normy rysunkowe... 3 1.3 Rodzaje i grubości linii

Spis treści 1 Wiadomości wprowadzające... 2 1.1 Znaczenie rysunku w technice... 2 1.2 Polskie normy rysunkowe... 3 1.3 Rodzaje i grubości linii Spis treści 1 Wiadomości wprowadzające... 2 1.1 Znaczenie rysunku w technice... 2 1.2 Polskie normy rysunkowe... 3 1.3 Rodzaje i grubości linii rysunkowych oraz ich zastosowanie... 4 1.4 Elementy arkusza

Bardziej szczegółowo

AUTOCAD teoria i zadania z podstaw rysowania Rysowanie linii, prostej, półprostej, punktu, trasy, polilinii. Zadania geodezyjne.

AUTOCAD teoria i zadania z podstaw rysowania Rysowanie linii, prostej, półprostej, punktu, trasy, polilinii. Zadania geodezyjne. AUTOCAD teoria i zadania z podstaw rysowania Rysowanie linii, prostej, półprostej, punktu, trasy, polilinii. Zadania geodezyjne. RYSOWANIE 2D Polecenie LINIA Polecenie LINIA tworzy linię, której punkty

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 10 Bloki Dynamiczne

Ćwiczenie nr 10 Bloki Dynamiczne Ćwiczenie nr 10 Bloki Dynamiczne Bloki dynamiczne zawierają oprócz elementów rysunkowych i/lub atrybutów również operacje na elementach bloku. Aby można było je realizować konieczne są specjalne obiekty

Bardziej szczegółowo

2.Toczenie 2 osie pliki płaskie

2.Toczenie 2 osie pliki płaskie 2.Toczenie 2 osie pliki płaskie W dalszej części materiałów omówiono krok po kroku tok postępowania przy programowaniu tokarek 2-osiowych, na plikach krawędziowych przy użyciu programu EdgeCAM. Dodatkowo

Bardziej szczegółowo

Rys. 1. Rozpoczynamy rysunek pojedynczej części

Rys. 1. Rozpoczynamy rysunek pojedynczej części Inventor cw1 Otwieramy nowy rysunek typu Inventor Part (ipt) pojedyncza część. Wykonujemy to następującym algorytmem, rys. 1: 1. Na wstędze Rozpocznij klikamy nowy 2. W oknie dialogowym Nowy plik klikamy

Bardziej szczegółowo

Użycie przestrzeni papieru i odnośników - ćwiczenie

Użycie przestrzeni papieru i odnośników - ćwiczenie Użycie przestrzeni papieru i odnośników - ćwiczenie Informacje ogólne Korzystanie z ćwiczeń Podczas rysowania w AutoCADzie, praca ta zwykle odbywa się w przestrzeni modelu. Przed wydrukowaniem rysunku,

Bardziej szczegółowo

Dlaczego stosujemy edytory tekstu?

Dlaczego stosujemy edytory tekstu? Edytor tekstu Edytor tekstu program komputerowy służący do tworzenia, edycji i formatowania dokumentów tekstowych za pomocą komputera. Dlaczego stosujemy edytory tekstu? możemy poprawiać tekst możemy uzupełniać

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROJEKTOWANIA

KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROJEKTOWANIA KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROJEKTOWANIA Ćwiczenie 4 - Przygotowanie dokumentacji mechanicznej Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z programem do tworzenia rysunków mechanicznych oraz wykonanie rysunków płyty

Bardziej szczegółowo

Moduł Grafika komputerowa i multimedia 312[01].S2. Ćwiczenia Podstawy programu Autocad 2011 Prosta

Moduł Grafika komputerowa i multimedia 312[01].S2. Ćwiczenia Podstawy programu Autocad 2011 Prosta Moduł Grafika komputerowa i multimedia 312[01].S2 Ćwiczenia Podstawy programu Autocad 2011 Prosta Opracowanie: mgr inż. Aleksandra Miętus na podstawie książki Autocad 2000 ćwiczenia praktyczne. wyd. Helion

Bardziej szczegółowo

MODYFIKACJA, EDYCJA OBIEKTÓW W AUTOCADZie Polecenia: SKALA, FAZUJ, ZAOKRĄGL.

MODYFIKACJA, EDYCJA OBIEKTÓW W AUTOCADZie Polecenia: SKALA, FAZUJ, ZAOKRĄGL. MODYFIKACJA, EDYCJA OBIEKTÓW W AUTOCADZie Polecenia: SKALA, FAZUJ, ZAOKRĄGL. SKALA _SCALE Polecenie SKALA pozwala na zmianę wielkości narysowanych obiektów. Skalowanie obiektów dokonywane jest przy użyciu

Bardziej szczegółowo

Informatyka Arkusz kalkulacyjny Excel 2010 dla WINDOWS cz. 1

Informatyka Arkusz kalkulacyjny Excel 2010 dla WINDOWS cz. 1 Wyższa Szkoła Ekologii i Zarządzania Informatyka Arkusz kalkulacyjny 2010 dla WINDOWS cz. 1 Slajd 1 Slajd 2 Ogólne informacje Arkusz kalkulacyjny podstawowe narzędzie pracy menadżera Arkusz kalkulacyjny

Bardziej szczegółowo

Przed rozpoczęciem pracy otwórz nowy plik (Ctrl +N) wykorzystując szablon acadiso.dwt

Przed rozpoczęciem pracy otwórz nowy plik (Ctrl +N) wykorzystując szablon acadiso.dwt Przed rozpoczęciem pracy otwórz nowy plik (Ctrl +N) wykorzystując szablon acadiso.dwt Zadanie: Utwórz szablon rysunkowy składający się z: - warstw - tabelki rysunkowej w postaci bloku (według wzoru poniżej)

Bardziej szczegółowo

AutoCAD LT praca na obiektach rastrowych i nakładanie barw z palety RGB na rysunki.

AutoCAD LT praca na obiektach rastrowych i nakładanie barw z palety RGB na rysunki. AutoCAD LT praca na obiektach rastrowych i nakładanie barw z palety RGB na rysunki. Niniejsza instrukcja jest przewodnikiem po narzędziach służących do wstawiania i edycji obiektów rastrowych dostępnych

Bardziej szczegółowo

Kolejną czynnością będzie wyświetlenie dwóch pasków narzędzi, które służą do obsługi układów współrzędnych, o nazwach LUW i LUW II.

Kolejną czynnością będzie wyświetlenie dwóch pasków narzędzi, które służą do obsługi układów współrzędnych, o nazwach LUW i LUW II. Przestrzeń AutoCAD-a jest zbudowana wokół kartezjańskiego układu współrzędnych. Oznacza to, że każdy punkt w przestrzeni posiada trzy współrzędne (X,Y,Z). Do tej pory wszystkie rysowane przez nas projekty

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2: Ustawienia rysunku w programie AutoCAD 2010

Ćwiczenie 2: Ustawienia rysunku w programie AutoCAD 2010 Ćwiczenie 2: Ustawienia rysunku w programie AutoCAD 2010 1 Przeznaczone dla: nowych użytkowników programu AutoCAD Wymagania wstępne: brak Czas wymagany do wykonania: 15 minut W tym ćwiczeniu UWAGA Aby

Bardziej szczegółowo

Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z podstawowymi funkcjami i pojęciami związanymi ze środowiskiem AutoCAD 2012 w polskiej wersji językowej.

Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z podstawowymi funkcjami i pojęciami związanymi ze środowiskiem AutoCAD 2012 w polskiej wersji językowej. W przygotowaniu ćwiczeń wykorzystano m.in. następujące materiały: 1. Program AutoCAD 2012. 2. Graf J.: AutoCAD 14PL Ćwiczenia. Mikom 1998. 3. Kłosowski P., Grabowska A.: Obsługa programu AutoCAD 14 i 2000.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM BLOKU SZKOLENIOWEGO

PROGRAM BLOKU SZKOLENIOWEGO PROGRAM BLOKU SZKOLENIOWEGO I: NAZWA FORMY KSZTAŁCENIA; Trening umiejętności twardych związanych z obsługą programu AutoCAD w polskiej wersji językowej szkolenie. II: CEL Trening w załoŝeniu ma na celu

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z informatyki dla klasy szóstej szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne z informatyki dla klasy szóstej szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne z informatyki dla klasy szóstej szkoły podstawowej. Dział Zagadnienia Wymagania podstawowe Wymagania ponadpodstawowe Arkusz kalkulacyjny (Microsoft Excel i OpenOffice) Uruchomienie

Bardziej szczegółowo

BeStCAD - Moduł ŻELBET 1

BeStCAD - Moduł ŻELBET 1 BeStCAD - Moduł ŻELBET 1 Pręty typowe W tym podrozdziale zostały opisane narzędzia do rysowania typowych kształtów prętów, zgodnych z normami PN-ISO 4066, BS4466 i DIN1045. Rys. 1. Okno dialogowe Rodzaje

Bardziej szczegółowo

Przeciąganie, rzutowanie, płaszczyzna konstrukcyjna

Przeciąganie, rzutowanie, płaszczyzna konstrukcyjna Przeciąganie, rzutowanie, płaszczyzna konstrukcyjna Wykonajmy projekt tłumika z elementami rur wydechowych, rys. 1 Rys. 1. Efekt końcowy projektu Przyjmując jako płaszczyznę szkicu płaszczyznę XY, narysujmy

Bardziej szczegółowo

4.6 OpenOffice Draw tworzenie ilustracji

4.6 OpenOffice Draw tworzenie ilustracji 4-82 4.6 OpenOffice Draw tworzenie ilustracji 4.6.1 Podstawowe informacje o grafice komputerowej Istnieją dwa rodzaje grafiki komputerowej: mapy bitowe (grafika rastrowa), grafiki wektorowe. Mapy bitowe

Bardziej szczegółowo

Opis funkcji modułu Konwerter 3D

Opis funkcji modułu Konwerter 3D Opis funkcji modułu Konwerter 3D www.cadprojekt.com.pl Kliknij na tytuł rozdziału, aby przejść do wybranego zagadnienia MODUŁ KONWERTER 3D...3 Wygląd i funkcje okna modułu Konwerter 3D...3 Konwertowanie

Bardziej szczegółowo

Jak uzyskać efekt 3D na zdjęciach z wykorzystaniem programu InkScape

Jak uzyskać efekt 3D na zdjęciach z wykorzystaniem programu InkScape Jak uzyskać efekt 3D na zdjęciach z wykorzystaniem programu InkScape Program InkScape jest bezpłatnym polskojęzycznym programem grafiki wektorowej do pobrania ze strony http://www.dobreprogramy.pl/inkscape,program,windows,12218.html.

Bardziej szczegółowo

Informatyka Arkusz kalkulacyjny Excel 2010 dla WINDOWS cz. 1

Informatyka Arkusz kalkulacyjny Excel 2010 dla WINDOWS cz. 1 Wyższa Szkoła Ekologii i Zarządzania Informatyka Arkusz kalkulacyjny Excel 2010 dla WINDOWS cz. 1 Slajd 1 Excel Slajd 2 Ogólne informacje Arkusz kalkulacyjny podstawowe narzędzie pracy menadżera Arkusz

Bardziej szczegółowo

Obszar Logistyka/Zamówienia Publiczne

Obszar Logistyka/Zamówienia Publiczne Obszar Logistyka/Zamówienia Publiczne Plany Zamówień Publicznych EG_LOG Plany Zamówień Publicznych Instrukcja Użytkownika. Instrukcja użytkownika 2 Spis treści SPIS TREŚCI... 3 NAWIGACJA PO SYSTEMIE...

Bardziej szczegółowo

NOWOŚCI SOLID EDGE ST7. Przykładowy rozdział

NOWOŚCI SOLID EDGE ST7. Przykładowy rozdział NOWOŚCI SOLID EDGE ST7 Przykładowy rozdział Firma GM System Integracja Systemów Inżynierskich Sp. z o.o. została założona w 2001 roku. Zajmujemy się dostarczaniem systemów CAD/CAM/CAE/PDM. Jesteśmy jednym

Bardziej szczegółowo

INTERsoft-IntelliCAD

INTERsoft-IntelliCAD INTERsoft-IntelliCAD Wydawca INTERsoft Sp. z o.o. ul. Sienkiewicza 85/87 90-057 Łódź Internet: www.intersoft.pl e-mail: intersoft@interoft.pl Łódź 2007 Prawa Autorskie Zwracamy uwagę na to, że stosowane

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi programu PowRek

Instrukcja obsługi programu PowRek Instrukcja obsługi programu PowRek środa, 21 grudnia 2011 Spis treści Przeznaczenie programu... 4 Prezentacja programu... 5 Okno główne programu... 5 Opis poszczególnych elementów ekranu... 5 Nowy projekt...

Bardziej szczegółowo

RYSUNEK TECHNICZNY I GEOMETRIA WYKREŚLNA INSTRUKCJA DOM Z KOMINEM W 3D

RYSUNEK TECHNICZNY I GEOMETRIA WYKREŚLNA INSTRUKCJA DOM Z KOMINEM W 3D Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska Zakład Informacji Przestrzennej Inżynieria Środowiska RYSUNEK TECHNICZNY I GEOMETRIA WYKREŚLNA INSTRUKCJA Rok akad. 2011/2012 Semestr

Bardziej szczegółowo

Przewodnik Szybki start

Przewodnik Szybki start Przewodnik Szybki start Program Microsoft Access 2013 wygląda inaczej niż wcześniejsze wersje, dlatego przygotowaliśmy ten przewodnik, aby skrócić czas nauki jego obsługi. Zmienianie rozmiaru ekranu lub

Bardziej szczegółowo

1. Opis okna podstawowego programu TPrezenter.

1. Opis okna podstawowego programu TPrezenter. OPIS PROGRAMU TPREZENTER. Program TPrezenter przeznaczony jest do pełnej graficznej prezentacji danych bieżących lub archiwalnych dla systemów serii AL154. Umożliwia wygodną i dokładną analizę na monitorze

Bardziej szczegółowo

ABC 2002/XP PL EXCEL. Autor: Edward C. Willett, Steve Cummings. Rozdział 1. Podstawy pracy z programem (9) Uruchamianie programu (9)

ABC 2002/XP PL EXCEL. Autor: Edward C. Willett, Steve Cummings. Rozdział 1. Podstawy pracy z programem (9) Uruchamianie programu (9) ABC 2002/XP PL EXCEL Autor: Edward C. Willett, Steve Cummings Rozdział 1. Podstawy pracy z programem (9) Uruchamianie programu (9) Obszar roboczy programu (10) o Pasek tytułowy (10) o Przyciski Minimalizuj

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA. Spis treści. I. Wprowadzenie... 2. II. Tworzenie nowej karty pracy... 3. a. Obiekty... 4. b. Nauka pisania...

INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA. Spis treści. I. Wprowadzenie... 2. II. Tworzenie nowej karty pracy... 3. a. Obiekty... 4. b. Nauka pisania... INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA Spis treści I. Wprowadzenie... 2 II. Tworzenie nowej karty pracy... 3 a. Obiekty... 4 b. Nauka pisania... 5 c. Piktogramy komunikacyjne... 5 d. Warstwy... 5 e. Zapis... 6 III. Galeria...

Bardziej szczegółowo

AutoCAD laboratorium 6

AutoCAD laboratorium 6 AutoCAD laboratorium 6 Spis treści 1 SPRAWDZENIE WIADOMOŚCI Z POPRZEDNICH ZAJĘĆ... 4 Zad. 1. Wczytaj 3 dowolne rodzaje linii, aby były widoczne w pasku rozwijalnym.... 4 Zad. 2. Utwórz dwie warstwy o nazwach

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt graficzny z metamorfozą (ćwiczenie dla grup I i II modułowych) Otwórz nowy rysunek. Ustal rozmiar arkusza na A4. Z przybornika wybierz rysowanie elipsy (1). Narysuj okrąg i nadaj mu średnicę 100

Bardziej szczegółowo

narzędzie Linia. 2. W polu koloru kliknij kolor, którego chcesz użyć. 3. Aby coś narysować, przeciągnij wskaźnikiem w obszarze rysowania.

narzędzie Linia. 2. W polu koloru kliknij kolor, którego chcesz użyć. 3. Aby coś narysować, przeciągnij wskaźnikiem w obszarze rysowania. Elementy programu Paint Aby otworzyć program Paint, należy kliknąć przycisk Start i Paint., Wszystkie programy, Akcesoria Po uruchomieniu programu Paint jest wyświetlane okno, które jest w większej części

Bardziej szczegółowo

I Tworzenie prezentacji za pomocą szablonu w programie Power-Point. 1. Wybieramy z górnego menu polecenie Nowy a następnie Utwórz z szablonu

I Tworzenie prezentacji za pomocą szablonu w programie Power-Point. 1. Wybieramy z górnego menu polecenie Nowy a następnie Utwórz z szablonu I Tworzenie prezentacji za pomocą szablonu w programie Power-Point 1. Wybieramy z górnego menu polecenie Nowy a następnie Utwórz z szablonu 2. Po wybraniu szablonu ukaŝe się nam ekran jak poniŝej 3. Następnie

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wprowadzenie Wiadomości podstawowe Praca w programie INTERsoft-IntelliCAD Ustawienia programu Oglądanie rysunku 143 Właściwości 166

Spis treści: Wprowadzenie Wiadomości podstawowe Praca w programie INTERsoft-IntelliCAD Ustawienia programu Oglądanie rysunku 143 Właściwości 166 Spis treści: Wprowadzenie 19 Czym jest INTERsoft-IntelliCAD 20 Dlaczego IntelliCAD od firmy INTERsoft? 20 Zestawienie funkcji INTERsoft-IntelliCAD-a z innymi programami CAD 20 Opis wersji programu 21 Nakładki

Bardziej szczegółowo

W tym ćwiczeniu zostanie wykonany prosty profil cienkościenny, jak na powyŝszym rysunku.

W tym ćwiczeniu zostanie wykonany prosty profil cienkościenny, jak na powyŝszym rysunku. ĆWICZENIE 1 - Podstawy modelowania 3D Rozdział zawiera podstawowe informacje i przykłady dotyczące tworzenia trójwymiarowych modeli w programie SolidWorks. Ćwiczenia zawarte w tym rozdziale są podstawą

Bardziej szczegółowo

Aplikacja projektu Program wycinki drzew i krzewów dla RZGW we Wrocławiu

Aplikacja projektu Program wycinki drzew i krzewów dla RZGW we Wrocławiu Aplikacja projektu Program wycinki drzew i krzewów dla RZGW we Wrocławiu Instrukcja obsługi Aplikacja wizualizuje obszar projektu tj. Dorzecze Środkowej Odry będące w administracji Regionalnego Zarządu

Bardziej szczegółowo

Temat: Organizacja skoroszytów i arkuszy

Temat: Organizacja skoroszytów i arkuszy Temat: Organizacja skoroszytów i arkuszy Podstawowe informacje o skoroszycie Excel jest najczęściej wykorzystywany do tworzenia skoroszytów. Skoroszyt jest zbiorem informacji, które są przechowywane w

Bardziej szczegółowo

plansoft.org www.plansoft.org Zmiany w Plansoft.org Błyskawiczny eksport danych PLANOWANIE ZAJĘĆ, REZERWOWANIE SAL I ZASOBÓW

plansoft.org www.plansoft.org Zmiany w Plansoft.org Błyskawiczny eksport danych PLANOWANIE ZAJĘĆ, REZERWOWANIE SAL I ZASOBÓW Zmiany w Plansoft.org Błyskawiczny eksport danych... 1 Jak wyeksportować dane... 1 Eksportowanie planu studiów, zajęć, statystyk i danych słownikowych... 2 Dostosowywanie wyników eksportu... 4 Filtrowanie

Bardziej szczegółowo

1. OPEN OFFICE RYSUNKI

1. OPEN OFFICE RYSUNKI 1. 1 1. OPEN OFFICE RYSUNKI 1.1 Wiadomości podstawowe Po uruchomieniu programu Draw okno aplikacji wygląda jak na poniższym rysunku. Składa się ono z głównego okna, w którym edytuje się rysunek oraz czterech

Bardziej szczegółowo

Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint

Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint Program PowerPoint dostarczany jest w pakiecie Office i daje nam możliwość stworzenia prezentacji oraz uatrakcyjnienia materiału, który chcemy przedstawić. Prezentacje

Bardziej szczegółowo

TUTORIAL: wyciągni. gnięcia po wielosegmentowej ście. cieżce ~ 1 ~

TUTORIAL: wyciągni. gnięcia po wielosegmentowej ście. cieżce ~ 1 ~ ~ 1 ~ TUTORIAL: Sprężyna skrętna w SolidWorks jako wyciągni gnięcia po wielosegmentowej ście cieżce ce przykład Sprężyny występują powszechnie w maszynach, pojazdach, meblach, sprzęcie AGD i wielu innych

Bardziej szczegółowo

Instrukcja użytkownika ARSoft-WZ3

Instrukcja użytkownika ARSoft-WZ3 02-699 Warszawa, ul. Kłobucka 8 pawilon 119 tel. 0-22 853-48-56, 853-49-30, 607-98-95 fax 0-22 607-99-50 email: info@apar.pl www.apar.pl Instrukcja użytkownika ARSoft-WZ3 wersja 1.5 1. Opis Aplikacja ARSOFT-WZ3

Bardziej szczegółowo

Nadają się do automatycznego rysowania powierzchni, ponieważ może ich być dowolna ilość.

Nadają się do automatycznego rysowania powierzchni, ponieważ może ich być dowolna ilość. CAD 3W zajęcia nr 2 Rysowanie prostych powierzchni trójwymiarowych. 1. 3wpow (3dface) powierzchnia trójwymiarowa Rysujemy ją tak, jak pisze się literę S (w przeciwieństwie do powierzchni 2W (solid), którą

Bardziej szczegółowo

Słowa kluczowe Sterowanie klawiaturą, klawiatura, klawisze funkcyjne, przesuwanie obiektów ekranowych, wydawanie poleceń za pomocą klawiatury

Słowa kluczowe Sterowanie klawiaturą, klawiatura, klawisze funkcyjne, przesuwanie obiektów ekranowych, wydawanie poleceń za pomocą klawiatury Obsługa za pomocą klawiatury Różnego typu interfejsy wykorzystują różne metody reagowania i wydawania poleceń przez użytkownika. W środowisku graficznym najpopularniejsza jest niewątpliwie mysz i inne

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET RZESZOWSKI KATEDRA INFORMATYKI

UNIWERSYTET RZESZOWSKI KATEDRA INFORMATYKI UNIWERSYTET RZESZOWSKI KATEDRA INFORMATYKI LABORATORIUM TECHNOLOGIA SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH W BIOTECHNOLOGII Aplikacja bazodanowa: Cz. II Rzeszów, 2010 Strona 1 z 11 APLIKACJA BAZODANOWA MICROSOFT ACCESS

Bardziej szczegółowo

Cel ćwiczenia: Kreskowanie

Cel ćwiczenia: Kreskowanie Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA NR 3 Temat ćwiczenia: Polecenie kreskuj, wypełnij, polilinia multilinia. Wymiarowanie i opisywanie rysunków

Bardziej szczegółowo

utnij Rys. 1 Rys. 2 i czytamy co program ma nam do powiedzenia: Rys. 3

utnij Rys. 1 Rys. 2 i czytamy co program ma nam do powiedzenia: Rys. 3 utnij Tak więc do pracy -- zaczniemy od omówienia modyfikatora utnij. Aby poznać zasadę działania tego narzędzia, proponuję narysować kilka przecinających się linii w sposób pokazany na poniższym rysunku.

Bardziej szczegółowo

Komputerowe wspomaganie prac inżynierskich CAx

Komputerowe wspomaganie prac inżynierskich CAx Komputerowe wspomaganie prac inżynierskich CAx Dariusz Skibicki Podręcznik wykonany w ramach projektu POKL.04.01.01-00- 013/09 Inżynieria biomedyczna kierunek przyszłości WYDZIAŁ INŻYNIERII MECHANICZNEJ

Bardziej szczegółowo

Laboratorium z Grafiki InŜynierskiej CAD. Rozpoczęcie pracy z AutoCAD-em. Uruchomienie programu

Laboratorium z Grafiki InŜynierskiej CAD. Rozpoczęcie pracy z AutoCAD-em. Uruchomienie programu Laboratorium z Grafiki InŜynierskiej CAD W przygotowaniu ćwiczeń wykorzystano m.in. następujące materiały: 1. Program AutoCAD 2010. 2. Graf J.: AutoCAD 14PL Ćwiczenia. Mikom 1998. 3. Kłosowski P., Grabowska

Bardziej szczegółowo

Instrukcje do przedmiotu Komputerowe wspomaganie prac inżynierskich

Instrukcje do przedmiotu Komputerowe wspomaganie prac inżynierskich Instrukcje do przedmiotu Komputerowe wspomaganie prac inżynierskich Opracowała: Dr inż. Joanna Bartnicka Instrukcja I Temat laboratorium: PRZEGLĄD ZASAD I ICH ZASTOSOWANIE W KOMPUTEROWYM ZAPISIE KONSTRUKCJI

Bardziej szczegółowo

Jak rozpocząć pracę? Mapa

Jak rozpocząć pracę? Mapa Jak rozpocząć pracę? SWDE Manager jest aplikacją służącą do przeglądania graficznych i opisowych danych ewidencji gruntów i budynków zapisanych w formacie SWDE (.swd,.swg,.swde). Pracując w SWDE Managerze,

Bardziej szczegółowo

Ćw. I Projektowanie opakowań transportowych cz. 1 Ćwiczenia z Corel DRAW

Ćw. I Projektowanie opakowań transportowych cz. 1 Ćwiczenia z Corel DRAW Ćw. I Projektowanie opakowań transportowych cz. 1 Ćwiczenia z Corel DRAW Celem ćwiczenia jest wstępne przygotowanie do wykonania projektu opakowania transportowego poprzez zapoznanie się z programem Corel

Bardziej szczegółowo

62. Redagowanie rzutów 2D na podstawie modelu 3D

62. Redagowanie rzutów 2D na podstawie modelu 3D 62 62. Redagowanie rzutów 2D na podstawie modelu 3D Możliwość redagowania zespolonych z modelami 3D rzutów klasycznej dokumentacji 2D pojawiła się w wersji 2012 programu AutoCAD. Dopiero jednak w wersji

Bardziej szczegółowo

OKNO NA ŚWIAT - PRZECIWDZIAŁANIE WYKLUCZENIU CYFROWEMU W MIEŚCIE BRZEZINY

OKNO NA ŚWIAT - PRZECIWDZIAŁANIE WYKLUCZENIU CYFROWEMU W MIEŚCIE BRZEZINY Projekt OKNO NA ŚWIAT - PRZECIWDZIAŁANIE WYKLUCZENIU CYFROWEMU W MIEŚCIE BRZEZINY współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

1. Przypisy, indeks i spisy.

1. Przypisy, indeks i spisy. 1. Przypisy, indeks i spisy. (Wstaw Odwołanie Przypis dolny - ) (Wstaw Odwołanie Indeks i spisy - ) Przypisy dolne i końcowe w drukowanych dokumentach umożliwiają umieszczanie w dokumencie objaśnień, komentarzy

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIA LABORATORYJNE Z GRAFIKI INŻYNIERSKIEJ W PROGRAMIE AUTOCAD

ĆWICZENIA LABORATORYJNE Z GRAFIKI INŻYNIERSKIEJ W PROGRAMIE AUTOCAD 2 AKADEMIA MORSKA SZCZECIN Wydział Inżynieryjno-Ekonomiczny Transportu Roman Rybak ĆWICZENIA LABORATORYJNE Z GRAFIKI INŻYNIERSKIEJ W PROGRAMIE AUTOCAD Wydanie drugie zmienione SZCZECIN 2014 2 Wstęp Współczesny

Bardziej szczegółowo