PRZESTRZENNA INWENTARYZACJA WRZOSOWISK POMORZA* SPATIAL INVENTORY OF HEATHLANDS IN POMERANIA. Wprowadzenie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PRZESTRZENNA INWENTARYZACJA WRZOSOWISK POMORZA* SPATIAL INVENTORY OF HEATHLANDS IN POMERANIA. Wprowadzenie"

Transkrypt

1 POLSKIE PRZESTRZENNA TOWARZYSTWO INWENTARYZACJA INFORMACJI WRZOSOWISK POMORZA PRZESTRZENNEJ ROCZNIKI GEOMATYKI 2011 m TOM IX m ZESZYT 1(4) 6 PRZESTRZENNA INWENTARYZACJA WRZOSOWISK POMORZA* SPATIAL INVENTORY OF HEATHLANDS IN POMERANIA Mieczys³aw Kunz 1, Andrzej Nienartowicz 2 1 Instytut Geografii, Uniwersytet Miko³aja Kopernika w Toruniu 2 Instytut Ekologii i Ochrony Œrodowiska, Uniwersytet Miko³aja Kopernika w Toruniu S³owa kluczowe: wrzosowiska, GIS, przestrzenna baza danych, CLC 2000 i 2006, Calluna vulgaris, Pomorze, Toruñ Keywords: heathlands, GIS, spatial database, CLC 2000 and 2006, Calluna vulgaris, Pomerania, Toruñ Wprowadzenie Wrzosowiska pe³ni¹ niezwykle cenn¹ rolê w krajobrazie. Coraz czêœciej s¹ przedmiotem badañ i analiz prowadzonych ró nymi metodami i przy wykorzystaniu nowoczesnych narzêdzi badawczych, czêsto ³¹cz¹cych ró ne podejœcia, nauki czy dyscypliny naukowe. S¹ wiêc one w krêgu szczegó³owych zainteresowañ nie tylko botaników, biologów i ekologów, ale tak e geografów, urbanistów czy historyków. O randze tej formacji roœlinnej œwiadczy fakt, e zosta³y one umieszczone na europejskiej liœcie Natura 2000 w oparciu o dyrektywê siedliskow¹. Na obszarze Pomorza, podobnie, jak i pozosta³ych obszarach Polski nie obserwuje siê licznie wystêpuj¹cych na du ych powierzchniach formacji wrzosowiskowych, za wyj¹tkiem obszarów specjalnego przeznaczenia poligonów wojskowych. Wrzosowiska wystêpuj¹ raczej jako mniejsze skupiska p³atów. S¹ one czêstym elementem krajobrazu linii energetycznych, linii oddzia³owych, pasów przeciwpo arowych oraz niejednokrotnie ma³ych œródleœnych polanek. Ze wzglêdu na fakt, e w przewa aj¹cym zakresie towarzysz¹ krajobrazowi leœnemu, z tego wzglêdu zarz¹dzane s¹ wiêc przez nadleœnictwa lub parki narodowe oraz parki krajobrazowe. Celem prezentowanej w artykule pracy jest inwentaryzacja przestrzenna wrzosowisk Pomorza wykonana na podstawie ankiet rozes³anych do nadleœnictw i parków narodowych oraz krajobrazowych tego obszaru. Dodatkowo opisano znane z literatury oraz z dostêpnych baz danych stanowiska wrzosu. Ponadto, szczegó³owej inwentaryzacji terenowej poddano wrzosowiska miejskie Torunia, które s¹ jednym z nielicznych wyj¹tków wystêpowania tej kategorii pokrycia terenu na * Projekt zrealizowany zosta³ w ramach grantu MNiSW nr N N

2 66 MIECZYS AW KUNZ, ANDRZEJ NIENARTOWICZ obszarach administracyjnie przynale nych do oœrodków miejskich. Miasto po³o one w Kotlinie Toruñskiej, gdzie na sporej przestrzeni wystêpuj¹ wydmy œródl¹dowe poroœniête lasem, w przesz³oœci stanowi³o twierdzê przy granicy prusko-rosyjskiej. Koniecznoœæ ods³oniêcia przedpola twierdzy fortowej spowodowa³o wycinkê lasów i powstanie na jego peryferiach rozleg³ych wrzosowisk. Tworzenie na peryferiach miasta i przedpolu twierdzy du ych poligonów lub mniejszych terenów æwiczeñ wojskowych sprzyja³o trwaniu w tych miejscach krzewinkowej formacji roœlinnej. Wrzosowiska obficie wystêpowa³y tu w przesz³oœci. W ich eksploracji terenowej wykorzystano dostêpne mapy topograficzne oraz pomiary GPS. Obecnie, w wyniku gospodarczej dzia³alnoœci cz³owieka, a zw³aszcza zagospodarowywaniu nowych terenów pod budownictwo mieszkaniowe, ta interesuj¹ca formacja roœlinna jest raczej w zaniku. Obszar badañ Badania przestrzennego rozmieszczenia wrzosowiska prowadzono na obszarze Pomorza (Pojezierze S³owiñskie i Pomorskie). Analizowany obszar obejmuje swoim zasiêgiem województwo zachodniopomorskie oraz wiêksz¹ czeœæ województwa pomorskiego, czêœæ województwa kujawsko-pomorskiego oraz fragmenty województwa wielkopolskiego i lubuskiego. Obszar badañ, o powierzchni prawie km 2 ograniczony jest przez naturalne granice: od strony zachodniej rzekê Odrê, na pó³nocy wybrze e Morza Ba³tyckiego, na wschodzie Wis³ê oraz na po³udniu Wartê i Noteæ (rys. 1). Na powierzchni tej (wed³ug CORINE Land Rys. 1. Po³o enie obszaru badañ (Pomorze)

3 PRZESTRZENNA INWENTARYZACJA WRZOSOWISK POMORZA 67 Cover 2006) dominuj¹ tereny rolne (%) oraz lasy i ekosystemy seminaturalne (40%). Na obszarze tym wystêpuje spore zró nicowanie przestrzenne rzeÿby, jakkolwiek ca³oœæ regionu zespolona jest jednorodnym cyklem morfogenetycznym w okresie stadia³u pomorskiego zlodowacenia ba³tyckiego (Augustowski, 1977). Wyznaczony obszar znajduje siê w gestii 96 nadleœnictw, które przynale ¹ do piêciu Regionalnych Dyrekcji Lasów Pañstwowych w Szczecinie, Szczecinku, Gdañsku, Toruniu i Pile. Mimo silnych przekszta³ceñ zbiorowisk leœnych oraz intensyfikacji gospodarki rolnej przyroda tego obszaru odznacza siê tak wysokimi walorami, e wydzielono 4 parki narodowe (Woliñski, S³owiñski, Drawieñski, Bory Tucholskie) oraz 1 parków krajobrazowych (rys. 2). W przypadku miasta Torunia prace inwentaryzacyjne prowadzono na dwóch powierzchniach badawczych, gdzie wrzosowiska wystêpowa³y w przesz³oœci i utrzymuj¹ siê do dziœ. S¹ to obszary zlokalizowane w granicach administracyjnych miasta: 1) powierzchnia badawcza JAR stanowi¹ca obszar planowanej dzielnicy mieszkaniowej, a do 1991 r. teren stacjonowania i æwiczeñ jednostki armii radzieckiej, 2) powierzchnia badawcza Glinki, teren o interesuj¹cej historii, gdzie jeszcze wspó³czeœnie spotkaæ mo na wielkopowierzchniowe obszary wrzosowisk, a g³ównymi zagro eniami s¹ inwestycje drogowe i zwi¹zane z tym ska enia atmosfery od ruchu samochodowego oraz urbanizacja. Powierzchnia badawcza JAR zlokalizowana jest w pó³nocnej czêœci Torunia, pomiêdzy ulic¹ Grudzi¹dzk¹, Ugory i Poln¹ oraz pó³nocn¹ granic¹ miasta, w bezpoœrednim s¹siedztwie du ego osiedla mieszkaniowego Wrzosy (rys. 3). Obszar ten do XIX wieku by³ niezamieszka³y i poroœniêty lasem sosnowym. W XIX stuleciu by³ u ytkowany jako teren æwiczeñ pruskiej kawalerii. W latach by³o to miejsce stacjonowania batalionu pontonowego i jednostki lotniczej oraz park sprzêtu pontonierów i sk³ady lotnicze armii radzieckiej (st¹d nazwa powierzchni badawczej JAR Jednostka Armii Radzieckiej). Po opuszczeniu terenu przez armiê radzieck¹ w 1991 roku teren sta³ siê nieu ytkiem, szybko opanowanym przez nalot sosnowy i wrzos. Miasto planuje wybudowanie w tym miejscu osiedla mieszkaniowego na oko³o 20 tys. osób. Plan zagospodarowania przestrzennego tego obszaru zosta³ uchwalony w 2007 roku. Powierzchnia badawcza Glinki po³o ona jest na lewym brzegu Wis³y i stanowi najbardziej wysuniêty w kierunku po³udniowo-zachodnim kraniec miasta (rys. 3). Jest to trójk¹t znajduj¹cy siê miêdzy przebiegaj¹cymi tam szosami, dawn¹ prowadz¹c¹ w kierunku Inowroc³awia i Poznania oraz biegn¹c¹ wzd³u niej now¹ obwodnic¹ Torunia (odcinek drogi krajowej S10, zwany równie tras¹ poligonow¹) oraz lini¹ kolejow¹ Toruñ Bydgoszcz Inowroc³aw. W XIX i na pocz¹tku XX wieku teren by³ wykorzystywany jako plac æwiczeñ wojskowych. W okresie II wojny œwiatowej istnia³ tu obóz jeniecki Stalag XX (Tyszkiewicz, 1976). Po II wojnie œwiatowej, w latach 0., we wschodniej czêœci powierzchni Glinki wzniesiono budynki Pomorskich Zak³adów Drobiarskich, które w latach 70. rozbudowano. W styczniu 2008 r. zak³ad doszczêtnie sp³on¹³. Po og³oszeniu przez firmê decyzji o nieodbudowywaniu fabryki rozwa any jest projekt wybudowania na miejscu zak³adu osiedla mieszkaniowego. W ostatnich latach powierzchnia zabudowy na stanowisku badawczym Glinki uleg³a powiêkszeniu. Na terenach granicz¹cych z fabryk¹ Drosed powsta³y inne budynki przemys³owe. Dziœ czêœæ trójk¹tnej powierzchni badawczej Glinki, która nie zosta³a zabudowana ani zamieniona na ogródki dzia³kowe jest poroœniêta p³atami wrzosu, murawami psammofilnymi oraz

4 68 MIECZYS AW KUNZ, ANDRZEJ NIENARTOWICZ p³atami porostów i mchów. Najwiêkszym zagro eniem dla tych otwartych zbiorowisk jest las. Najintensywniej sosna wkracza od strony zachodniej i pó³nocno-zachodniej, gdzie teren graniczy z rozleg³ym kompleksem Puszczy Bydgosko-Toruñskiej. Teren jest dewastowany przez nielegalne wysypywanie odpadów. Od po³udnia zagro eniem s¹ ska enia komunikacyjne oraz wydeptywanie, a tak e zajmowanie terenu przez pêtle autobusowe i miniboiska pi³karskie organizowane spontanicznie przez m³odzie. Metody badañ W badaniach przestrzennego rozmieszczenia wrzosowisk Pomorza wykorzystano metodê ankietow¹. Do siedzib wszystkich nadleœnictw oraz dyrekcji parków narodowych i krajobrazowych tego obszaru przes³ano ankietê. Opracowana ankieta zawiera³a szczegó³owe zapytanie o wystêpowanie na zarz¹dzanym przez dany podmiot obszarze formacji wrzosowiskowych. Dotyczy³o to nazwy (jeœli posiada), lokalizacji w podziale na obrêb leœny, oddzia³ i pododdzia³, wspó³rzêdnych geograficznych konturu powierzchni, zajmowanej powierzchni, kategorii u ytkowania oraz gatunków wystêpuj¹cych roœlin. Ponadto osoba wype³niaj¹ca ankietê podawa³a dane kontaktowe. W lokalizacji przestrzennej wyników ankiet wykorzystano oprogramowanie do tworzenia przestrzennych baz danych firmy ESRI ArcView 9.3 wraz z wybranymi rozszerzeniami. W oparciu o zgromadzone w postaci cyfrowej zasoby mapowe mapy topograficzne oraz leœne mapy gospodarcze dokonano lokalizacji i wprowadzenia do systemu zinwentaryzowanych obszarów wrzosowiskowych, w odniesieniu jeœli by³o to mo liwe do granicy p³atu lub pododdzia³u. Mo liwoœæ wykorzystania narzêdzi geoinformatycznych oraz danych teledetekcyjnych zaproponowa³ Veitch i in. (199). W opisie rozmieszczenia geograficznego siedlisk wrzosowiskowych wystêpuj¹cych na obszarze Pomorza w podziale na poszczególne syntaksony wykorzystano Poradnik ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 opracowany pod redakcj¹ Herbicha w 2004 roku oraz wybrane pozycje literaturowe. Dodatkowo przeanalizowano zawartoœæ bazy CORINE Land Cover poziomu trzeciego dla tego obszaru. Obejmuj¹ca swoim zasiêgiem ca³y kraj, baza danych CORINE Land Cover (CLC) zosta³a opracowana na podstawie interpretacji zobrazowañ satelitarnych LANDSAT ETM+ dla roku 2000 i SPOT-4 HRVIR oraz IRS P6 LISS III dla roku Jest to baza przedstawiaj¹ca pokrycie terenu sklasyfikowane wed³ug 44 kategorii, o najmniejszym 2 ha wyró nionym wydzieleniu powierzchni (Cio³kosz, Bielecka, 200). Spoœród wszystkich wydzielonych kategorii pokrycia terenu poziomu trzeciego obszary wrzosowiskowe wystêpuj¹ jako wrzosowiska i zakrzaczenia (kod 322), torfowiska (kod 412) oraz niejednokrotnie, jako pogorzeliska (kod 334). W eksploracji terenowej wrzosowisk miejskich Torunia wykorzystano dostêpne historyczne mapy topograficzne oraz precyzyjne pomiary odbiornikiem GPS TopCon HiperPro. W przypadku powierzchni JAR najstarsze mapy pochodzi³y z 1892 (pruska mapa topograficzna w skali 1:2 000, arkusz 110 Thorn, Preuß. Landesaufnahme) i 1934 roku (niemiecka mapa topograficzna w skali 1:2 000, arkusz 2977 Thorn, Reichsamt für Landesaufnahme). Najstarsze mapy stanowiska Glinki dotyczy³y 1909 (pruska mapa topograficzna w skali 1:2 000, arkusz 183 Podgórz, Preuß. Landesaufnahme) i 1936 roku (niemiecka mapa topograficzna w skali 1:2 000, arkusz 3077 Podgórz, Reichsamt für Landesauf-

5 PRZESTRZENNA INWENTARYZACJA WRZOSOWISK POMORZA 69 nahme). Wyniki pomiarów GPS, przeprowadzonych w 2009 roku pozwoli³y na okreœlenie lokalizacji i powierzchni poszczególnych p³atów roœlinnoœci z dominacj¹ wrzosu pospolitego Calluna vulgaris oraz powierzchni ca³kowitej zajmowanej przez p³aty tej krzewinki. Dodatkowo, dane o wspó³czesnym rozmieszczeniu wrzosowisk na powierzchni JAR (pozyskane z pomiarów terenowych), naniesiono na plan przysz³ego osiedla mieszkaniowego sporz¹dzony przez Miejsk¹ Pracowniê Urbanistyczna w Toruniu w 2007 roku. W wyniku nak³adania na siebie dwóch warstw informacji okreœlono przysz³e zmiany poszczególnych fragmentów powierzchni badawczej, a tym samym równie zagro enia wszystkich p³atów wrzosu wystêpuj¹cych w jej obrêbie przez procesy urbanizacyjne. Wyniki Rozmieszczenie geograficzne typów siedlisk wrzosowiskowych Pomorza Na podstawie Poradnika ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 (red. Herbich, 2004) wrzosowiska wystêpuj¹ce na obszarze Pomorza zaliczyæ mo na do nastêpuj¹cych typów siedlisk przyrodniczych: 1) 4010 wilgotne wrzosowiska z wrzoœcem bagiennym Erica tetralix, które wystêpuj¹ w pó³nocnej czêœci Pomorza, g³ównie w Puszczy Goleniowskiej, okolicach Ko³obrzegu i pó³nocnej czêœci Pojezierza Drawskiego (rys. 4A), przewa aj¹ w miejscach ekstensywnego wypasu, zdzierania darni i okresowego wypalania oraz miejscach po eksploatacji kwaœnego torfu i mokrych obni eniach bezodp³ywowych w pasie nadmorskim; rozmieszczenie mokrych wrzosowisk jest s³abo rozpoznane, opisywane do tej pory by³o w pracach Herbichowej (1979), Jasnowskiego (1962, 1962a), Jasnowskiego i in. (1968) oraz Piotrowskiej i Herbicha (1974); siedlisko to wystêpuje w Polsce jako jeden podtyp: wilgotne wrzosowiska z wrzoœcem bagiennym Erica tetralix (rys. 4B); wed³ug Nienartowicza i Kunza (2003) na obszarze Pomorza wrzosowiska wilgotne wystêpuj¹ w okolicach Pucka (Bielawskie B³oto), Szczecina i Goleniowa (wrzosowisko Sowno) oraz w rezerwacie Nowe Wicko; 2) 4030 suche wrzosowiska (Calluno-Genistion, Pohlio-Callunion, Calluno-Arctostaphylion), które wystêpuj¹ na ca³oœci obszaru Pomorza (rys. 4C), od ma³ych zwartych p³atów na obrze ach lasów liœciastych i borów sosnowych do rozleg³ych obszarów piaszczystych na terenach poligonów wojskowych; opisane zosta³y one w pracach m.in. Brzega (1982), Czubiñskiego (190), Gaw³owskiej (1964), Markowskiego (1997) i Werdyn (1964); wed³ug Nienartowicza i Kunza (2003) wrzosowiska suche na obszarze Pomorza wystêpuj¹ w okolicach S³owiñskiego Parku Narodowego, Jastrzêbiej Góry i W³adys³awowa, Szczecinka i Bornego Sulinowa oraz w Borach Tucholskich. Siedlisko to dzieli siê na trzy podtypy: m wrzosowiska janowcowe Calluno-Genistetum (rys. 4D) wystêpuj¹ g³ównie na skrajach lasów, wzd³u dróg i szlaków komunikacyjnych oraz na pasach przeciwpo arowych; na obszarze Pomorza zinwentaryzowane zosta³y na terenie Puszczy Drawskiej oraz miêdzy Miros³awcem i Czaplinkiem; dotychczas nie by³y przedmiotem szczegó³owych badañ, a na obszarze Polski osi¹gaj¹ wschodni¹ granicê zasiêgu; m wrzosowiska knotnikowe Pohlio-Callunetum (rys. 4E) zajmuj¹ du e powierzchnie g³ównie na terenach wojskowych oraz wystêpuj¹ na obrze ach lasów,

6 70 MIECZYS AW KUNZ, ANDRZEJ NIENARTOWICZ m nas³onecznionych skarpach, pod liniami energetycznymi i na pasach przeciwpo arowych; zaliczane s¹ do najczêœciej spotykanego typu wrzosowisk; na obszarze Pomorza wystêpuj¹ w postaci zwartej w pó³nocnej czêœci Puszczy Drawskiej, na Pojezierzu Po³udniowopomorskim, a w postaci rozproszonej na obszarze Puszczy Noteckiej, Puszczy Drawskiej, Kotliny Gorzowskiej, Pojezierza Myœliborskiego i w Borach Tucholskich (Kunz i in., 2008); wrzosowiska m¹cznicowe Arctostaphylo-Callunetum (rys. 4F) wystêpuj¹ na obrze ach borów sosnowych, wzd³u dróg i szlaków komunikacyjnych; ich powierzchnia wystêpowania jest niewielka; wystêpuj¹ na obszarze Borów Tucholskich. Przestrzenne rozmieszczenie wrzosowisk wed³ug bazy CORINE Land Cover Na podstawie analizy zasobu bazy danych CLC opracowanej dla 2000 roku wynika, e na obszarze Pomorza wyró niono 20 p³atów obszarów wrzosowiskowych o ³¹cznej powierzchni niespe³na 1832 ha. Wszystkie wyró nione powierzchnie przynale ¹ do kategorii torfowiska (kod 412). Najwiêksze wrzosowisko, o powierzchni 23 ha wystêpowa³o w pobli u S³owiñskiego Parku Narodowego, a najmniejsze (29 ha) na pó³nocny-wschód od Drawskiego Parku Krajobrazowego. W przypadku 12 obszarów wystêpowania wrzosowisk ich powierzchnia nie przekracza³a 100 ha, a pozosta³ych 7 nie przekracza³a 132 ha. Analiza zasobu CLC dla roku 2006 nie wyznaczy³a nowych powierzchni wrzosowiskowych i w pe³ni potwierdzi³a stan wystêpowania dla roku Dla tego roku wyznaczono tak e 20 obszarów wrzosowiskowych (rys. 2) o identycznej powierzchni zajmowania i miejscu wystêpowania. Przestrzenne rozmieszczenie wrzosowisk wed³ug rozes³anych ankiet Spoœród wszystkich 11 wys³anych ankiet odpowiedzi otrzymano od ponad 80 adresatów. Analiza wyników pozwala na stwierdzenie, e wrzosowiska wystêpuj¹ na obszarze 28 nadleœnictw i jednego parku narodowego (Park Narodowy Bory Tucholskie). Wykaz wszystkich nadleœnictw, na obszarze których stwierdzono formacje wrzosowiskowe zawiera tabela, a ich przestrzenny rozk³ad pokazany jest na rysunku. ¹cznie zinwentaryzowano 4470 ha powierzchni wrzosowiskowych wystêpuj¹cych na 480 stanowiskach. Najwiêcej powierzchniowo wrzosowisk wystêpuje na terenie: m Nadleœnictwa Borne Sulinowo (ponad 1670 ha) i zaliczane s¹ do tzw. wrzosowisk k³omiñskich, m Nadleœnictwa Drawsko (ponad 1370 ha) wystêpuj¹cych na obszarze poligonu wojskowego, m Nadleœnictwa Czarnobór (ponad 240 ha), m m Nadleœnictwa Damnica (ponad 240 ha), Nadleœnictwa Okonek (ponad 200 ha) planuje siê utworzyæ na tym obszarze rezerwat przyrody. Najwiêksze powierzchniowo p³aty wrzosu wyznaczono na terenie Nadleœnictwa Borne Sulinowo (obrêb Borne Sulinowo i Broczyno), Nadleœnictwa Okonek (obrêb Okonek) oraz Czarnobór (obrêb Czarnobór). Najwiêcej p³atów wrzosu wyznaczono na obszarze Nadleœnictwa Lubichowo (10), Nadleœnictwa Przymuszewo (139) oraz Nadleœnictwa Drawsko (80). S¹ to jednak p³aty wrzosu o ma³ych rozmiarach. Jako jedyny spotykany gatunek podawany w ankietach wymieniono Calluna vulgaris zaliczany do wrzosowisk suchych.

7 PRZESTRZENNA INWENTARYZACJA WRZOSOWISK POMORZA 71 Przestrzenne rozmieszczenie wrzosowisk w granicach administracyjnych miasta Torunia Wrzosowiska powierzchni badawczej JAR Na pruskiej mapie topograficznej Torunia z roku 1892 w czêœci pó³nocnej powierzchni badawczej JAR wystêpuj¹ce wrzosowiska zosta³y przedstawione w postaci piêciu p³atów o bardzo ró nym kszta³cie i wielkoœci (rys. 6A). Najwiêkszy z nich mia³ powierzchniê 7,866 ha, a najmniejszy 1,496 ha. ¹czna powierzchnia p³atów wrzosu wynosi³a 21,021 ha. Rysunek 6B przedstawia wrzosy tego obszaru z okresu pomiêdzy I a II wojn¹ œwiatow¹. P³aty wrzosu szczególnie obficie wystêpuj¹ po stronie wschodniej i po³udniowo-zachodniej istniej¹cych wtedy obiektów wojskowych. ¹czna liczba p³atów wrzosu wynosi 17, a ich powierzchnia ca³kowita wynosi³a 128,326 ha, co stanowi³o 37,21% ca³ej powierzchni JAR. Wielkoœæ maksymalnego p³atu wynosi³a 66,266 ha, zaœ najmniejszego tylko 0,3203 ha. Wspó³czeœnie p³aty wrzosu wystêpuj¹ g³ównie w pó³nocnej i wschodniej czêœci powierzchni JAR (rys. 6C). Mniej obficie wystêpuj¹ po stronie wschodniej g³ównego terenu wykorzystywanego do niedawna przez wojsko. W czêœci pó³nocnej p³aty wrzosu wystêpuj¹ pod lini¹ energetyczn¹ i przebiegaj¹ w poprzek powierzchni badawczej. W czêœci zachodniej koncentruj¹ siê na zakoñczeniu drogi prowadz¹cej przez las od strony osiedla Wrzosy. Po stronie wschodniej p³aty krzewinek wystêpuj¹ wzd³u drogi stanowi¹cej granicê zasadniczej czêœci terenu wojskowego. ¹cznie na powierzchni JAR wystêpuj¹ 22 p³aty wrzosu. Najwiêkszy z nich ma powierzchniê oko³o 2,09 ha. Jest to p³at po³o ony w czêœci zachodniej terenu badañ od strony osiedla Wrzosy. Graniczy on z terenem leœnym i jest oddzielony od innych p³atów wrzosu œcie kami powsta³ymi wskutek przejazdów quadów i motocykli. Najmniejszy z poligonów ma powierzchniê 0,02 ha i znajduje siê miêdzy rzadko rosn¹cymi sosnami. Suma powierzchni wrzosowiskowych zlokalizowanych na ca³ym stanowisku JAR w 2009 roku wynios³a 11,732 ha, co stanowi³o 3,4% ca³kowitej powierzchni badawczej. Rysunek 6D przedstawia rozmieszczenie p³atów wrzosu w 2009 roku na tle planu zagospodarowania przestrzennego przysz³ego osiedla mieszkaniowego JAR. Na planie wyró - nione zosta³y tereny przeznaczone pod zabudowê mieszkalno-us³ugow¹. Wytyczone zosta³y tak e miejsca przebiegu nowych dróg osiedlowych, linii energetycznych oraz œcie ek dla pieszych i rowerzystów. Wyznaczono granicê ogóln¹ zabudowy osiedla, ukazuj¹c w ten sposób tereny, które pozostan¹ niezmienione, i te które zostan¹ przekszta³cone. Na planie zosta³y równie zaznaczone przysz³e powierzchnie zieleni oraz aktualne tereny leœne, które najprawdopodobniej zostan¹ zachowane. Z przeprowadzonego w technologii GIS nak³adania obu warstw informacji wynika, e zdecydowana wiêkszoœæ istniej¹cych p³atów wrzosu zostanie zniszczona. Szansê przetrwania maj¹ jedynie p³aty wrzosu zlokalizowane po zachodniej stronie powierzchni badawczej JAR. Wrzosowiska powierzchni badawczej Glinki Zmiany pokrycia/u ytkowania tego najbardziej wysuniêtego na po³udnie, wyodrêbnionego fragmentu prezentuje interpretacja map topograficznych (rys. 7). Wystêpowanie wrzosowisk zosta³o zaznaczone jednak jedynie na najstarszych mapach tej serii, tj. pruskiej mapy z 1909 roku oraz niemieckiej mapie topograficznej z 1934 roku (rys. 7A i 7B).

8 72 MIECZYS AW KUNZ, ANDRZEJ NIENARTOWICZ Na pierwszej z tych map zosta³y zaznaczone tylko trzy p³aty wrzosu o ³¹cznej powierzchni 0,843 ha (rys. 7A). Najwiêkszy z nich zajmowa³ powierzchniê 0,0 ha, a najmniejszy 0,102 ha. Na pozosta³ej czêœci tej wykorzystywanej do æwiczeñ wojskowych powierzchni zdecydowanie dominowa³y piaski zapewne sk¹po poroœniête roœlinnoœci¹ wydmow¹. Mapa niemiecka z 1934 roku obejmuje piêæ poligonów oznaczonych jako wrzosowisko (rys. 7B). Ich ³¹czna powierzchnia wynosi 29,929 ha, co stanowi 38,01% ca³oœci rozpatrywanego fragmentu powierzchni Glinki. Powierzchnia najwiêkszego p³atu z dominacj¹ Calluna vulgaris wynosi 26,46 ha. Jest ona zlokalizowana w pó³nocno-wschodniej czêœci omawianego terenu. Na podstawie szczegó³owej eksploracji terenu stwierdzono, e w 2009 roku na rozpatrywanym obszarze wystêpuj¹, podobnie jak na powierzchni JAR, 22 p³aty wrzosu pospolitego. W wyniku pomiarów wykonanych za pomoc¹ odbiornika GPS stwierdzono, e ich ³¹czna powierzchnia wynosi 3,70 ha, co stanowi 4,3% ca³ej powierzchni. Najwiêkszy p³at ma powierzchniê 1,889 ha, a najmniejszy zaledwie 0,0006 ha. Najwiêkszy p³at jest rozmieszczony na skraju lasu, który wyrós³ z samosiewu sosnowego wzd³u torów kolejowych (rys. 7C). Dwa nastêpne pod wzglêdem wielkoœci poligony z dominacj¹ Calluna vulgaris wystêpuj¹ bardziej na wschód, bli ej terenów przemys³owych. Inne, znacznie mniejsze ju p³aty wrzosu, posiadaj¹ granice ³¹cz¹ce siê naprzemiennie z lasem i muraw¹. Po dokonaniu dok³adnej eksploracji terenu scharakteryzowano trzy miejsca wystêpowania roœliny rzadkiej i chronionej jak¹ jest m¹cznica lekarska (Arctostaphylos uva-ursi). Jedno z nich znajduje siê tu obok biegn¹cej tam obwodnicy, wtapiaj¹c siê w czêœæ p³atu zbiorowiska Calluna vulgaris bezpoœrednio granicz¹cej z lasem. Stanowisko drugie natomiast, nieco wiêksze od poprzedniego otoczone jest muraw¹ kserotermiczn¹ i znajduje siê niedaleko granicy zak³adów przemys³owych. Stanowisko trzecie znajduje siê w pobli u lasu sosnowego jaki wytworzy³ siê od strony zachodniej w pobli u linii kolejowej. Wyniki tych obserwacji bêd¹ stanowi³y punkt odniesienia do dalszych badañ mog¹cych przyczyniæ siê do ochrony stanowisk tej krzewinki. Dyskusja i wnioski Wrzosowiska nie s¹ wyró niane na wspó³czesnych mapach topograficznych jako oddzielna kategoria pokrycia/u ytkowania terenu. Na historycznych mapach topograficznych ze wzglêdu na charakter u ytkowania zaliczane one by³y do ubogich pastwisk. Z pomoc¹ w inwentaryzacji wrzosowisk przychodz¹ metody bazuj¹ce na zobrazowaniach satelitarnych lub zdjêciach lotniczych. Na podstawie tego pierwszego zasobu utworzono bazê CORINE Land Cover. Jednak ze wzglêdu na przyjêt¹ metodykê delimitacji obszarów pokrycia wrzosowiska zajmuj¹ce ma³¹ powierzchniê (poni ej 2 ha) nie mog³y zostaæ zaznaczone. Jedynym sposobem na uzyskanie rozk³adu przestrzennego wrzosowisk Pomorza wyda³a siê ankieta. Skutecznoœæ tej metody okaza³a siê na poziomie niespe³na 70%. Oznacza to, e nie wszystkie wrzosowiska tego obszaru zosta³y zinwentaryzowane. Jednak na podstawie otrzymanych ankiet uszczegó³owione zosta³y miejsca wystêpowania wrzosowiska na obszarze Pomorza, co mocno wzbogaci³o dotychczasowe zasoby, w tym bazê CLC. W najbli szym czasie planowane jest ponowienie ankiet do nadleœnictw, od których nie uzyskano odpowiedzi. Bior¹c pod uwagê, e na opisywanym obszarze dominuj¹ ma³e, acz liczne p³aty wrzosu, ankiety te mog¹ zasadniczo wp³yn¹æ na przestrzenne rozmieszczenie wrzosowisk. Nadzieja na dokoñczenie pe³nej inwentaryzacji wrzosowisk zwi¹zana jest z zakoñczeniem po 11 latach procesu tworzenia leœnej mapy numerycznej. Od marca 2010 roku wszystkie Nadleœnictwa w Polsce dysponuj¹ bowiem takim zasobem.

9 PRZESTRZENNA INWENTARYZACJA WRZOSOWISK POMORZA 73 Uzyskane wyniki wzbogacaj¹ wiedzê na temat wystêpowania wrzosowisk na obszarze Pomorza i uzupe³niaj¹ ich dotychczasowe rozpoznanie. Z wyników badañ prowadzonych na obszarze Torunia wynika, e na obu stanowiskach wrzos pospolity zajmuje znaczn¹ powierzchniê. Przysz³oœæ wrzosowisk jej tu jednak zagro- ona. G³ównym sektorem gospodarki, który w niedalekiej przysz³oœci mo e spowodowaæ zanik wrzosowisk na obu powierzchniach jest mieszkalnictwo, budowa dróg i przemys³ (Kunz i Nienartowicz, 2010). Rozwój tych sektorów gospodarki jest przyczyn¹ strat powierzchni wrzosowisk tak e w innych krajach. Na dziœ g³ównym czynnikiem zagra aj¹cym wrzosowiskom na powierzchni JAR i Glinki jest wkraczanie lasu. Opisane w artykule zmiany rozmieszczenia wrzosowisk w ci¹gu ostatnich lat na stanowiskach JAR i Glinki oraz zarysowane przez Chojnack¹ i in. (2010) zmiany w rozmieszczeniu tej formacji roœlinnej na terenach s¹siaduj¹cych z powierzchni¹ Glinki wskazuj¹, e czynnikiem sprzyjaj¹cym podtrzymywaniu wrzosowisk jest u ytkowanie terenu przez wojsko. Ods³anianie terenu dla obserwacji przedpola fortyfikacji, wybuchy pocisków i granatów oraz wystêpuj¹ce w ich nastêpstwie po ary skutecznie usuwaj¹ drzewostan i u³atwiaj¹ utrzymywanie siê wrzosu na piaszczystym pod³o u w krajobrazie otwartym. Przeprowadzone badania ujawni³y te, e w warunkach polskich wrzosowiska traktowane s¹ czêsto jako nieu ytki. Dla znacznej czêœci spo³eczeñstwa s¹ one terenami, które mo na ca³kowicie zabudowaæ. S¹ terenami niszczonymi przez zak³adane bez zezwoleñ tory motocrossowe i wysypiska œmieci. W analizach wp³ywu ró nych czynników ekologicznych na obecnoœæ i rozmieszczenie przestrzenne wrzosowisk bardzo przydatnym narzêdziem badawczym okaza³a siê byæ technologia GIS i GPS. Dobrym Ÿród³em informacji jest te teledetekcja lotnicza i satelitarna. Praca wykaza³a, e wrzosowiska wystêpuj¹ce dziœ obficie w obu czêœciach Torunia s¹ mocno zagro one, ze wzglêdu na przestrzenny rozwój miasta. Warto zachowaæ te uk³ady z przyczyn przyrodniczych, a tak e historycznych. Byæ mo e, pomimo zaplanowanych do szybkiego wdro enia planów zabudowania terenu uda siê zachowaæ chocia fragment tej interesuj¹cej formacji krzewinkowej. Wobec wystêpuj¹cych w warunkach podmiejskich rozlicznych i ró norodnych zagro eñ bêdzie to jednak zadaniem niezwykle trudnym. Podziêkowanie Autorzy sk³adaj¹ s³owa podziêkowania wszystkim Nadleœniczym oraz Dyrektorom parków narodowych i krajobrazowych, którzy wype³ni³y i odes³a³y ankietê dotycz¹c¹ wystêpowania wrzosowisk na zarz¹dzanych przez nich obszarach. Literatura Augustowski B., 1977: Pomorze. Wydawnictwo PWN, Warszawa. Brzeg A., 1982: Sierglingio-Agrostietum ass. nova na drogach w borach sosnowych. Badania Fizjograficzne nad Polsk¹ Zachodni¹, Ser. B, 32: Cio³kosz A., Bielecka E., 200: Pokrycie terenu w Polsce. Bazy danych CORINE Land Cover, Biblioteka Monitoringu Œrodowiska, Warszawa, s. 76. Chojnacka J., Cyzman W., Nienartowicz A., Deptu³a M., 2010: Variability of the structure and directions in the development of heaths and psammophilous grasslands within the artillery range near the city of Toruñ, Ecological Questions 12 - Special Issue: Czubiñski Z., 190: Zagadnienia geobotaniczne Pomorza. Badania Fizjograficzne nad Polsk¹ Zachodni¹ 4 (2): Gaw³owska J., 1964: M¹cznica lekarska Arctostaphylos uva-ursi L. w Polsce, jej zasoby i ochrona. Ochrona Przyrody 30: 23-0.

10 74 MIECZYS AW KUNZ, ANDRZEJ NIENARTOWICZ Herbich J. (red.), 2004: Murawy, ³¹ki, zio³oroœla, wrzosowiska, zaroœla. Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 podrêcznik metodyczny, Ministerstwo Œrodowiska, t 3: 101 s. Herbichowa M., 1979: Roœlinnoœæ atlantyckich torfowisk Pobrze a Kaszubskiego, GTC, Acta Biologica : 1-1. Jasnowski M., 1962: Budowa i roœlinnoœæ torfowisk Pomorza Szczeciñskiego, Soc. Sc. Stetin., Wydz. Nauk Przyr. Roln. 10: 340. Jasnowski M., 1962a: Torfowiska wrzosowiskowe typu atlantyckiego na Nizinie Szczeciñskiej. Badania Fizjograficzne nad Polsk¹ Zachodni¹ 10: Jasnowski M., Jasnowska J., Markowski S., 1968: Gin¹ce torfowiska wysokie i przejœciowe w pasie nadba³tyckim Polski, Ochrona Przyrody 33: Kunz M., Nienartowicz A., 2010: Temporal and spatial changes in the distribution of heaths within the city of Toruñ according to analysis of cartographic and remote sensing materials, and field exploration, Ecological Questions 12 - Special Issue: Kunz M., Nienartowicz A., Mizgalska M., 2008: Przestrzenne rozmieszczenie wrzosowisk w Zaborskim Parku Krajobrazowym, Teledetekcja œrodowiska 39: , Wyd. Klubu Teledetekcji Œrodowiska PTG. Markowski R., 1997: Zbiorowiska ze zwi¹zku Empetrion nigri Böcher 1943 em. Schubert 1960 na polskim wybrze u, [W:] Fa³tynowicz W., Lata³owa M., Szmeja J. (red.) Dynamika i ochrona roœlinnoœci Pomorza, Materia³y z Sympozjum, Gdañsk, s Nienartowicz A., Kunz M., 2003: Polish heathlands, Abstract Book, 8 th European Heathlands Workshop, Camp Reinsehlen, Schneverdingen, Germany, p Piotrowska H., Herbich J., 1974: Zasadnicze kierunki wczesnych stadiów regeneracji spalonych torfowisk atlantyckich, Phytocoenosis 3 (3/4): Tyszkiewicz J., 1976: Stalag XX a obóz jeñców wojennych w Toruniu w latach , Zapiski Historyczne XLI(1): Veitch N., Webb N. R. & Wyatt B. K., 199: The application of Geographic Information Systems and remotely sensed data to the conservation of heathland fragments, Biological Conservation 72: Werdyn L., 1964: Materia³y do rozmieszczenia Arctostaphylos uva-ursi L. na Ni u Polskim, Badania Fizjograficzne nad Polsk¹ Zachodni¹ 14: Abstract Spatial distribution of heathlands in Pomerania (the north-western part of Poland) was described based on the results of questionnaires sent out to the registered offices of all forest divisions (96), national (4) and landscape (1) parks in this area. According to the inventory, heathlands occur in 28 forest divisions and 3 national and landscape parks. The frequency of occurrence and the area covered by heathlands were determined. All the data were compiled in the form of a spatial database with the use of Geographic Information Systems. The paper also contains the geographical distribution of heath habitats in the area of Pomerania according to particular syntaxa. Additionally, the content of the database CORINE Land Cover was analysed at the third level for the area of Pomerania, completed for the years 2000 and The area and the number of patches were described according to three land cover categories: heaths (code 322), conflagration sites (code 334) and peat bogs (code 412). The obtained results increase our knowledge about heaths in Pomerania. Moreover, results of territorial listing of heathlands in the city of Toruñ were obtained. This is a rare situation when this category of land cover occurs in the area administratively belonging to urban territory. At present, this interesting plant formation is rather disappearing as a result of economic activity of man, especially because new areas are developed to build houses. dr Mieczys³aw Kunz prof. dr hab. Andrzej Nienartowicz

11 Rys. 2. Wystêpowanie na obszarze Pomorza wrzosowisk i torfowisk wed³ug bazy CORINE Land Cover z 2006 roku Rys.3. Powierzchnie badawcze na obszarze Torunia: Jar (górna), Glinki (dolna)

12 Rys. 4. Rozmieszczenie geograficzne na obszarze Pomorza wybranych siedlisk przyrodniczych wraz z podtypami wed³ug kodów Natura 2000: A 4010 wilgotne wrzosowiska z wrzoœcem bagiennym Erica tetralix; B wilgotne wrzosowiska z wrzoœcem bagiennym Erica tetralix; C 4030 suche wrzosowiska (Calluno-Genistion, Pohlio-Callunion, Calluno-Arctostaphylion); D wrzosowiska janowcowe Calluno-Genistetum; E wrzosowiska knotnikowe Pohlio-Callunetum; F wrzosowiska m¹cznicowe Arctostaphylo-Callunetum

13 Rys.. Przestrzenne rozmieszczenia wrzosowisk, ³¹czna powierzchnia oraz liczba stanowisk na obszarze Pomorza w odniesieniu do nadleœnictw

14 Tabela. Powierzchnia [ha] oraz zinwentaryzowana liczba stanowisk wrzosu wed³ug nadleœnictw na podstawie przeprowadzonych ankiet Lp. Nadleœnictw o 1 Bobolic e 2 Bogdanie c 3 Borne Sulinowo 4 Czapline k Czarne Cz³uchowskie 6 Czarnobó r 7 Czersk 8 Damnic a 9 Dêbno 10 Drawno 11 Drawsko 12 Kaczory 13 Kalis z Pomorski 14 Kartuzy 1 Lubichow o RDLP Szczecine k Szczeci n Szczecinek Szczecine k Szczecinek Szczecine k Toru ñ Szczecine k Szczeci n Szczeci n Szczecine k Pi³ a Pi³a Gdañsk Gdañsk 16 upawa Szczecine k 17 Mieszkowice Szczeci n 18 Myœlibór z 19 NiedŸwiad y 20 Okonek Szczeci n Szczecine k Pi³ a Obrê b Liczb a stano- wrzos wisk u ¹czna powierzchnia [ha] Najwiêksze stanowisko [ha] Kurowo, 4 2, 0 Kurowo 7 10, 9 3, 0 Uwagi Mosina 4 4, 1 1, 2 przy ruroci¹g u PrzyjaŸñ Borne Sulinowo 2 711, 10, 6 Broczyno 977, 9 749, 7 tzw. wrzosowiska k³omiñskie Czapline k 3 0, 3 0, 2 teren wojskowy Czarne , 4 33, 9 Czarnobó r 2 242, 7 28, 1 1 tzw. wrzosowiska k³omiñskie Czersk 2 1, 1, 0 czêœæ rezerwatu G³ówczyc e , 3, 9 u yte k ekologiczny Dêbno 2 3, 8 3, 3 Drawno 3 1, 0 0, Drawsko , 72, 4 Kaczory 1 0, 0, Kalis z Pomorski 2 4, 2 0, 6 Mirachow o 1 0, 1 0, 1 Kartuzy 12, 0 4, 7 Drewniaczk i 26 36, 4, 9 Lubichowo 3 40, 1 3, 8 u yte k ekologiczny Osieczna 44 67, 0 3, 7 upawa 8 11, 9 2, 2 ysogórki 1 72, 0 72, 0 rezerwa t przyrody M yœlibór z b.d. b.d. b.d. Rudawa 6 18, 6 11, 4 teren wojskowy Okonek 1 204, 0 204, 0 planowan y rezerwat 21 P³ytnic a Pi³ a P³ytnic a 18 27, 7 2, 0 22 Przymuszew o Toru ñ Laska 9 19, 2 1, 1 Przymuszewo 40 42, 7 2, 6 23 Ryte l Toru ñ Ryte l 3 0, 1 0, 0 Klosnowo 9 1, 8 0, 9 24 Œwierczyn a Szczecine k Nowy Dwór 10 2, 0 1, na po arzysk u Œwierczyna 3 6, 9 4, 2 2 Trzebielin o Szczecine k Trzebielin o 3 0, 0, 2 Wiatro³om 2 1, 8 0, 6 26 Tuchol a Toru ñ Zalesi e 4 8, 3, 7 27 Wa³c z Pi³ a Wa³c z 1 9, 7 9, 7 28 Z³ocienie c Szczecine k Z³ocienie c 0, 0, 1 29 PNBT 13 34, 1 22, 3

15 Rys. 6. Wielkoœæ, kszta³t i rozmieszczenie przestrzenne p³atów roœlinnoœci z dominacj¹ wrzosu na powierzchni badawczej JAR: A w 1892 roku, okreœlone na podstawie pruskiej mapy topograficznej; B w 1934 roku, okreœlone na podstawie niemieckiej mapy topograficznej; C w 2009 roku, okreœlone na podstawie badañ terenowych i pomiarów GPS; D zasiêg p³atów wrzosu w 2009 roku na³o ony na plan zagospodarowania przestrzennego osiedla JAR opracowany przez Miejsk¹ Pracowniê Urbanistyczn¹ Urzêdu Miasta Torunia

16 Rys. 7. Wielkoœæ, kszta³t i rozmieszczenie przestrzenne p³atów roœlinnoœci z dominacj¹ wrzosu na powierzchni badawczej Glinki: A w 1909 roku, okreœlone na podstawie pruskiej mapy topograficznej; B w 1936 roku, okreœlone na podstawie niemieckiej mapy topograficznej; C w 2009 roku, okreœlone na podstawie badañ terenowych i pomiarów GPS

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy Agnieszka Miler Departament Rynku Pracy Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Spo³ecznej Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy W 2000 roku, zosta³o wprowadzone rozporz¹dzeniem Prezesa

Bardziej szczegółowo

OFERTA SPRZEDAŻY DZIAŁEK INWESTYCYJNYCH POŁOŻONYCH W CZĘSTOCHOWIE ULICA KORFANTEGO

OFERTA SPRZEDAŻY DZIAŁEK INWESTYCYJNYCH POŁOŻONYCH W CZĘSTOCHOWIE ULICA KORFANTEGO OFERTA SPRZEDAŻY DZIAŁEK INWESTYCYJNYCH POŁOŻONYCH W CZĘSTOCHOWIE ULICA KORFANTEGO 1. Informacje o nieruchomości Lokalizacja ogólna: Częstochowa, ulica Korfantego. Częstochowa, ulica Korfantego Źródło:

Bardziej szczegółowo

Gdańsk, dnia 2 czerwca 2016 r. Poz. 2034 ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W GDAŃSKU. z dnia 23 maja 2016 r.

Gdańsk, dnia 2 czerwca 2016 r. Poz. 2034 ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W GDAŃSKU. z dnia 23 maja 2016 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Gdańsk, dnia 2 czerwca 2016 r. Poz. 2034 ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W GDAŃSKU z dnia 23 maja 2016 r. zmieniające zarządzenie w sprawie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA RYBNIKA. z dnia 19 listopada 2015 r. w sprawie wzorów formularzy na podatek rolny

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA RYBNIKA. z dnia 19 listopada 2015 r. w sprawie wzorów formularzy na podatek rolny Projekt z dnia 29 października 2015 r. Zatwierdzony przez... UCHWAŁA NR... RADY MASTA RYBNKA w sprawie wzorów formularzy na podatek rolny Na podstawie: - art. 18 ust. 2 pkt 8, art. 40 ust. 1, art. 41 ust.

Bardziej szczegółowo

Pierwsza prezentacja: Szybka Kolej Miejska marzenie czy pilna konieczność?

Pierwsza prezentacja: Szybka Kolej Miejska marzenie czy pilna konieczność? Pierwsza prezentacja: Szybka Kolej Miejska marzenie czy pilna konieczność? Przedstawiony został temat zbliżającego się otwarcia sklepu IKEA, który swoim oddziaływaniem obejmować będzie region co najmniej

Bardziej szczegółowo

Projekt. Projekt opracował Inż. Roman Polski

Projekt. Projekt opracował Inż. Roman Polski Projekt stałej organizacji ruchu na drogach powiatowych i gminnych miasta Puławy związany z projektem przebudowy niebieskiego szlaku rowerowego do rezerwatu Piskory. Projekt opracował Inż. Roman Polski

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju sieci dróg rowerowych w Łodzi w latach 2015-2020+

Strategia rozwoju sieci dróg rowerowych w Łodzi w latach 2015-2020+ Strategia rozwoju sieci dróg rowerowych w Łodzi w latach 2015-2020+ Projekt: wersja β do konsultacji społecznych Opracowanie: Zarząd Dróg i Transportu w Łodzi Ul. Piotrkowska 175 90-447 Łódź Spis treści

Bardziej szczegółowo

TYMCZASOWY STATUT UZDROWISKA POLANICA-ZDRÓJ

TYMCZASOWY STATUT UZDROWISKA POLANICA-ZDRÓJ Załącznik do Uchwały Nr XLII/298/2006 Rady Miejskiej w Polanicy-Zdroju z dnia 30.03.2006 roku TYMCZASOWY STATUT UZDROWISKA POLANICA-ZDRÓJ 1 W celu ochrony warunków naturalnych niezbędnych do prowadzenia

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów

Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów Wynagrodzenia i podwyżki w poszczególnych województwach Średnie podwyżki dla specjalistów zrealizowane w 2010 roku ukształtowały się na poziomie 4,63%.

Bardziej szczegółowo

Wojciech Mróz Instytut Ochrony Przyrody PAN

Wojciech Mróz Instytut Ochrony Przyrody PAN OCHRONA SIEDLISK PRZYRODNICZYCH W OBSZARZE TORFOWISKA ORAWSKO-NOWOTARSKIE Wojciech Mróz Instytut Ochrony Przyrody PAN Dyrektywa Siedliskowa siedliska oraz gatunki roślin i zwierząt (bez ptaków) Dyrektywa

Bardziej szczegółowo

Budowa bytomskiego odcinka Obwodnicy Północnej Aglomeracji Górnośląskiej Etap II oraz Etap III

Budowa bytomskiego odcinka Obwodnicy Północnej Aglomeracji Górnośląskiej Etap II oraz Etap III Budowa bytomskiego odcinka Obwodnicy Północnej Aglomeracji Górnośląskiej Etap II oraz Etap III Efekt prorozwojowy inwestycji: Układ komunikacyjny Bytomia wpleciony jest w sieć drogową Aglomeracji Górnośląskiej,

Bardziej szczegółowo

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Komunikaty 99 Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Artyku³ przedstawi skrócony raport z wyników badania popularnoœci rozwi¹zañ

Bardziej szczegółowo

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Zarys finansowania RPO WL 2014-2020 Na realizację Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014-2020 przeznaczono łączną kwotę

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA Powiat Wrocławski z siedzibą władz przy ul. Kościuszki 131, 50-440 Wrocław, tel/fax. 48 71 72 21 740 SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia i propozycje zadań ochronnych dla gatunków roślin i siedlisk nieleśnych w obszarze Natura 2000 PLH 200005 przykłady Paweł Pawlikowski

Zagrożenia i propozycje zadań ochronnych dla gatunków roślin i siedlisk nieleśnych w obszarze Natura 2000 PLH 200005 przykłady Paweł Pawlikowski Zagrożenia i propozycje zadań ochronnych dla gatunków roślin i siedlisk nieleśnych w obszarze Natura 2000 PLH 200005 przykłady Paweł Pawlikowski Zagrożenia: - zanieczyszczenie wód (nieuregulowana gospodarka

Bardziej szczegółowo

www.naszanatura2000.pl

www.naszanatura2000.pl 1 Biuro Projektu Stowarzyszenie Tilia ul. Przysiecka 13, 87-100 Toruń Tel./fax: 6 67 60 8 e-mail: tilia@tilia.org.pl www.tilia.org.pl Szkoła Leśna na Barbarce www.szkola-lesna.torun.pl www.naszanatura2000.pl

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA O SPOSOBIE KALKULOWANIA DOCHODÓW DO BUDŻETU GMINY CZAPLINEK NA 2012 R.

INFORMACJA O SPOSOBIE KALKULOWANIA DOCHODÓW DO BUDŻETU GMINY CZAPLINEK NA 2012 R. CZĘŚĆ OPISOWA INFORMACJA O SPOSOBIE KALKULOWANIA DOCHODÓW DO BUDŻETU GMINY CZAPLINEK NA 2012 R. 1. Subwencje z budżetu państwa oraz udziały podatku dochodowym od osób fizycznych ujęto w wysokości podanej

Bardziej szczegółowo

Czy warto byd w sieci? Plusy i minusy nakładania się form ochrony przyrody wsparte przykładami Słowioskiego Parku Narodowego

Czy warto byd w sieci? Plusy i minusy nakładania się form ochrony przyrody wsparte przykładami Słowioskiego Parku Narodowego Czy warto byd w sieci? Plusy i minusy nakładania się form ochrony przyrody wsparte przykładami Słowioskiego Parku Narodowego Aby uzyskad odpowiedź na tak postawione pytanie należy rozważyd kilka aspektów:

Bardziej szczegółowo

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ 4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA 4.1. Ocena jakoœci powietrza w odniesieniu do norm dyspozycyjnych O jakoœci powietrza na danym obszarze decyduje œredni poziom stê eñ zanieczyszczeñ w okresie doby, sezonu, roku.

Bardziej szczegółowo

Lubicz Dolny ulica Mostowa 1

Lubicz Dolny ulica Mostowa 1 Lubicz Dolny ulica Mostowa 1 Przedmiot sprzeda y: lokal mieszkalny nr 2 o powierzchni u ytkowej 40,09 m2 usytuowany na I pi trze w budynku mieszkalno-u ytkowym, posadowionym na działce, oznaczonej numerem

Bardziej szczegółowo

DODATEK. Przykłady map

DODATEK. Przykłady map DODATEK Przykłady map Mapa 1. Fragment mapy sztabowej 1:100 000 Wojskowego Instytutu Geograficznego z r. 1938, obejmujący wschodnia część Puszczy Niepołomickiej [Pas 48, słup 31, Brzesko Nowe]. Mapy WIG

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O WYDANIE DECYZJI O ŚRODOWISKOWYCH UWARUNKOWANIACH ZGODY NA REALIZACJĘ PRZEDSIĘWZIĘCIA*

WNIOSEK O WYDANIE DECYZJI O ŚRODOWISKOWYCH UWARUNKOWANIACH ZGODY NA REALIZACJĘ PRZEDSIĘWZIĘCIA* ... imię i nazwisko / nazwa inwestora...... adres Krzanowice, dnia... Burmistrz Miasta Krzanowice ul. 15 Grudnia 5 47-470 Krzanowice nr telefonu kontaktowego...... imię i nazwisko pełnomocnika (upoważnienie

Bardziej szczegółowo

HopStop. projekty SIERPIEÑ 2013

HopStop. projekty SIERPIEÑ 2013 projekty SIERPIEÑ 2013 jest mark¹ sieci centrów handlowych typu convenience rozwijanych obecnie na terenie Polski. Pierwsze obiekty powstan¹ w Warszawie, Radomiu, Siedlcach i Zamoœciu. Presti owe lokalizacje,

Bardziej szczegółowo

KIEKRZ-Plaża PARKOWA i PLAŻA ŁABĘDZIA

KIEKRZ-Plaża PARKOWA i PLAŻA ŁABĘDZIA KIEKRZ-Plaża PARKOWA i PLAŻA ŁABĘDZIA I. Kiekrz-Plaża PARKOWA nad północnym brzegiem Jeziorem Kierskim Uszczegółowienie lokalizacji- miejsce realizacji projektu: Poznao, ul. ks. E. Nawrota, ul. Wilków

Bardziej szczegółowo

Harmonogram przetargów na nieruchomości inwestycyjne. Sporządzający : Adam Madejski. Opis. Rodzaj i charakter nierucho mości.

Harmonogram przetargów na nieruchomości inwestycyjne. Sporządzający : Adam Madejski. Opis. Rodzaj i charakter nierucho mości. IV kwartał 2012 Harmonogram przetargów na nieruchomości inwestycyjne Lp. Telefon kontaktowy wraz z nr. kierunkowym: 95 /7115488 adres e-mail: amadejski@anr.gov.pl Data planowan ego przetargu (miesiąc,

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania rozwoju miasta

Uwarunkowania rozwoju miasta AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA MIASTA KATOWICE Część 06 Uwarunkowania rozwoju miasta W 880.06 2/9 SPIS TREŚCI 6.1 Główne czynniki

Bardziej szczegółowo

POKRYCIE TERENU JAKO KRYTERIUM ZRÓ NICOWANIA STRUKTURY KRAJOBRAZU WYBRANYCH OBSZARÓW CHRONIONYCH POMORZA

POKRYCIE TERENU JAKO KRYTERIUM ZRÓ NICOWANIA STRUKTURY KRAJOBRAZU WYBRANYCH OBSZARÓW CHRONIONYCH POMORZA Archiwum Fotogrametrii, Kartografii i Teledetekcji, Vol. 18, 2008 ISBN 978-83-61576-08-2 POKRYCIE TERENU JAKO KRYTERIUM ZRÓ NICOWANIA STRUKTURY KRAJOBRAZU WYBRANYCH OBSZARÓW CHRONIONYCH POMORZA LAND COVER

Bardziej szczegółowo

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW

DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW Opole, 29.01.2016 r. Danuta Michoń Opolski Ośrodek Badań Regionalnych Badania z zakresu innowacji ujęte w PBSSP Podstawowe pojęcia Działalność innowacyjna przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

1/20. Charakterystyka przestrzenna. Czarnków. Czarnków. Lokalizacja przystani na szlaku noteckim

1/20. Charakterystyka przestrzenna. Czarnków. Czarnków. Lokalizacja przystani na szlaku noteckim Charakterystyka przestrzenna teren o wysokich walorach przestrzenno przyrodniczych do uporz¹dkowania, rehabilitacji istniej¹ce obiekty na terenie gminnym wyznaczonym pod projektowan¹ przystañ do wyburzenia

Bardziej szczegółowo

Na wirtualnym szlaku Geoportal małopolskich szlaków turystycznych narzędziem do promocji regionu

Na wirtualnym szlaku Geoportal małopolskich szlaków turystycznych narzędziem do promocji regionu Na wirtualnym szlaku Geoportal małopolskich szlaków turystycznych narzędziem do promocji regionu Mateusz Troll Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ Tomasz Gacek GISonLine S.C. Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

Program ekologicznego w Gimnazjum w Zamieniu opracowała Beata Walas nauczyciel biologii i chemii

Program ekologicznego w Gimnazjum w Zamieniu opracowała Beata Walas nauczyciel biologii i chemii Program ekologicznego w Gimnazjum w Zamieniu opracowała Beata Walas nauczyciel biologii i chemii WSTĘP Kształtowanie właściwego stosunku do przyrody, wyrabianie nawyków umiejętnego jej chronienia, wymaga

Bardziej szczegółowo

MAPY RYZYKA POWODZIOWEGO

MAPY RYZYKA POWODZIOWEGO MAPY RYZYKA POWODZIOWEGO dr inż. Agata Włodarczyk Dyrektywa 2007/60/WE z dnia 23 października 2007 r. w sprawie oceny ryzyka powodziowego i zarządzania nim Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o zmianie ustawy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr RADY MIASTA KONINA. w sprawie ustalenia stawek opłat za zajęcie pasa drogowego.

UCHWAŁA Nr RADY MIASTA KONINA. w sprawie ustalenia stawek opłat za zajęcie pasa drogowego. DRUK NR 911 projekt UCHWAŁA Nr RADY MIASTA KONINA z dnia 2014 roku w sprawie ustalenia stawek opłat za zajęcie pasa drogowego. Na podstawie art.18 ust. 2 pkt 8 oraz art. 40 ust.1, art.41 ust. 1 i art.

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne urządzenia ochrony środowiska

Nowoczesne urządzenia ochrony środowiska LVI TECHNICZNE DNI DROGOWE 13-15 listopada 2013 r. Centrum Konferencyjne Falenty, Raszyn k. Warszawy Nowoczesne urządzenia ochrony środowiska Mirosław Musiel Departament Środowiska GDDKiA Każda realizacja

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE MCPFE DO OCENY LASÓW I INNYCH GRUNTÓW LEŚNYCH CHRONIONYCH I ZE STATUSEM OCHRONNYM W EUROPIE

WYTYCZNE MCPFE DO OCENY LASÓW I INNYCH GRUNTÓW LEŚNYCH CHRONIONYCH I ZE STATUSEM OCHRONNYM W EUROPIE Living Forest Summit Czwarta Konferencja Ministerialna w sprawie Ochrony Lasów w Europie 28-30 kwietnia 2003 r., Wiedeń Austria WYTYCZNE MCPFE DO OCENY LASÓW I INNYCH GRUNTÓW LEŚNYCH CHRONIONYCH I ZE STATUSEM

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE Prezydent Miasta Torunia i Starosta Toruński

OGŁOSZENIE Prezydent Miasta Torunia i Starosta Toruński Toruń, 30.01.2008 r. OGŁOSZENIE działając na podstawie art. 130a ust. 5c i 5e ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tj. Dz U. z 2005 r. Nr 108, Poz 908 z pózn. zm.) oraz porozumienia

Bardziej szczegółowo

PRZYRODA RODZAJE MAP

PRZYRODA RODZAJE MAP SCENARIUSZ LEKCJI PRZEDMIOT: PRZYRODA TEMAT: RODZAJE MAP AUTOR SCENARIUSZA: mgr Katarzyna Borkowska OPRACOWANIE ELEKTRONICZNO GRAFICZNE : mgr Beata Rusin TEMAT LEKCJI RODZAJE MAP CZAS REALIZACJI 2 x 45

Bardziej szczegółowo

Legnicka Specjalna strefa Ekonomiczna S.A. Miłkowice Obręb: Rzeszotary Gmina Miłkowice legnicki Dolnośląskie. Położenie.

Legnicka Specjalna strefa Ekonomiczna S.A. Miłkowice Obręb: Rzeszotary Gmina Miłkowice legnicki Dolnośląskie. Położenie. Położenie azwa lokalizacji Miasto / Gmina Powiat Województwo Legnicka Specjalna strefa Ekonomiczna S.A. Miłkowice Obręb: Rzeszotary Gmina Miłkowice legnicki Dolnośląskie Powierzchnia nieruchomości Informacje

Bardziej szczegółowo

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego 5. Wytyczne Województwa Wielkopolskiego Projekt wspó³finansowany przez Uniê Europejsk¹ z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Bud etu Pañstwa w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

Magurski Park Narodowy

Magurski Park Narodowy Magurski Park Narodowy Lokalizacja punktów pomiarowych i wyniki badań. Na terenie Magurskiego Parku Narodowego zlokalizowano 3 punkty pomiarowe. Pomiary prowadzono od stycznia do grudnia 2005 roku. 32.

Bardziej szczegółowo

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Portal Klimatyczny Ko³obrzeg www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Ko³obrzegu widz¹c koniecznoœæ zmiany wizerunku oraz funkcjonalnoœci turystycznej

Bardziej szczegółowo

Szymon Wójcik. Działalność i cele Małopolskiego Towarzystwa Ornitologicznego

Szymon Wójcik. Działalność i cele Małopolskiego Towarzystwa Ornitologicznego Szymon Wójcik Działalność i cele Małopolskiego Towarzystwa Ornitologicznego Początki towarzystwa sięgają 1982 roku, kiedy powstało jako Klubu Ornitologów Małopolski. Od 1992 roku działa pod obecną nazwą.

Bardziej szczegółowo

PROJEKT BUDOWLANY PROJEKT ZAGOSPODAROWANIA TERENU

PROJEKT BUDOWLANY PROJEKT ZAGOSPODAROWANIA TERENU Usługi Ogólnobudowlane Bud. Ogólne i Lądowe 82-200 Malbork ul. Brzozowa 6 Cieszko Jerzy NIP 579-101-13-32 e-meil jerzy.cieszko@wp.pl tel. 0606138998 Inwestor: Urząd Miasta Tczew pl. Piłsudskiego 1 83-110

Bardziej szczegółowo

FIZJOGRAFIA URBANISTYCZNA

FIZJOGRAFIA URBANISTYCZNA FIZJOGRAFIA URBANISTYCZNA 5/6 III Źródła informacji o środowisku. Opracowanie ekofizjograficzne jak zacząć? 26/27 III Struktura i funkcjonowanie środowiska 16/17 IV Stan i zagroŝenia środowiska 23/24 IV

Bardziej szczegółowo

GĄSKI, GMINA MIELNO, 650M OD MORZA 58 DZIAŁEK BUDOWLANYCH I REKREACYJNYCH

GĄSKI, GMINA MIELNO, 650M OD MORZA 58 DZIAŁEK BUDOWLANYCH I REKREACYJNYCH GĄSKI, GMINA MIELNO, 650M OD MORZA 58 DZIAŁEK BUDOWLANYCH I REKREACYJNYCH Najtańsza działka: 51.000zł Najmniejsza działka: 708m2 Zostały 42 wolne działki. 10 działek posiada WZ na budowę domu jednorodzinnego

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IX/75/15 RADY GMINY TOPÓLKA. z dnia 27 listopada 2015 r.

UCHWAŁA NR IX/75/15 RADY GMINY TOPÓLKA. z dnia 27 listopada 2015 r. UCHWAŁA NR IX/75/15 RADY GMINY TOPÓLKA z dnia 27 listopada 2015 r. w sprawie określenia wzorów formularzy: informacja o lasach oraz deklaracja na podatek leśny Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 8 i art.

Bardziej szczegółowo

Postrzeganie reklamy zewnętrznej - badania

Postrzeganie reklamy zewnętrznej - badania Według opublikowanych na początku tej dekady badań Demoskopu, zdecydowana większość respondentów (74%) przyznaje, że w miejscowości, w której mieszkają znajdują się nośniki reklamy zewnętrznej (specjalne,

Bardziej szczegółowo

Formularz Zgłoszeniowy propozycji zadania do Szczecińskiego Budżetu Obywatelskiego na 2016 rok

Formularz Zgłoszeniowy propozycji zadania do Szczecińskiego Budżetu Obywatelskiego na 2016 rok Formularz Zgłoszeniowy propozycji zadania do Szczecińskiego Budżetu Obywatelskiego na 2016 rok 1. KONTAKT DO AUTORA/AUTORÓW PROPOZYCJI ZADANIA (OBOWIĄZKOWE) UWAGA: W PRZYPADKU NIEWYRAŻENIA ZGODY PRZEZ

Bardziej szczegółowo

2. Podział administracyjny? Административное деление. Kujawsko-pomorskie Małopolskie Podlaskie Warmińsko-mazurskie

2. Podział administracyjny? Административное деление. Kujawsko-pomorskie Małopolskie Podlaskie Warmińsko-mazurskie Pytania z geografii Polski Вопросы с географии Польши 1. Powierzchnia Polski? Площадь Польши? Powierzchnia Polski wynosi 312 685 km2 i pod względem powierzchni Polska jest dziewiątym krajem w Europie.

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA NR 2 PROWADZONEGO PRZEZ URZĄD GMINY WE WŁOSZAKOWICACH NA ROK SZKOLNY 2014/2015

PROCEDURA REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA NR 2 PROWADZONEGO PRZEZ URZĄD GMINY WE WŁOSZAKOWICACH NA ROK SZKOLNY 2014/2015 Załącznik do Zarządzenia Nr 1./2014 Dyrektora Przedszkola nr 2 z dnia 20.02. 2014r. PROCEDURA REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA NR 2 PROWADZONEGO PRZEZ URZĄD GMINY WE WŁOSZAKOWICACH NA ROK SZKOLNY 2014/2015

Bardziej szczegółowo

PROJEKT BUDOWLANY ZAMIENNY

PROJEKT BUDOWLANY ZAMIENNY PROJEKT BUDOWLANY ZAMIENNY TEMAT: ADRES: INWESTOR: BRANśA: Budowa lekkiej hali magazynowej, wiaty do przygotowania i pakowania odpadów opakowań suchych, ustawienie trzech kontenerów socjalnych oraz utwardzenie

Bardziej szczegółowo

http://www.terenyinwestycyjne.info/index.php/urzedy-miast-50/item/5784-miasto-sieradz

http://www.terenyinwestycyjne.info/index.php/urzedy-miast-50/item/5784-miasto-sieradz http://www.terenyinwestycyjne.info/index.php/urzedy-miast-50/item/5784-miasto-sieradz Miasto Sieradz Urząd Miasta Sieradza plac Wojewódzki 1, 98-200 Sieradz tel.: 43-826-61-16, 43-826-61-65 fax: 43-822-30-05

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE o wyniku postępowania

OGŁOSZENIE o wyniku postępowania w ie N.II.AP.0-9/0, dnia 9 września 00 r. OGŁOSZENIE o wyniku postępowania Dotyczy: postępowania o zamówienie publiczne w trybie przetargu nieograniczonego w dniu 07-09-00 r. na wykonanie robót geodezyjnych

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE

SPRAWOZDANIE FINANSOWE SPRAWOZDANIE FINANSOWE Za okres: od 01 stycznia 2013r. do 31 grudnia 2013r. Nazwa podmiotu: Stowarzyszenie Przyjaciół Lubomierza Siedziba: 59-623 Lubomierz, Plac Wolności 1 Nazwa i numer w rejestrze: Krajowy

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEREN INWESTYCYJNY CHŁAPOWO

OFERTA TEREN INWESTYCYJNY CHŁAPOWO OFERTA TEREN INWESTYCYJNY CHŁAPOWO Władysławowo/Chłapowo, powiat Pucki, ul. Żeromskiego 52 Nieruchomość gruntowa o łącznej powierzchni 2.6692 ha KW nr 29.781 - użytkowanie wieczyste do 05/12/2089 Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Rozstrzygnięcie otwartego konkursu ofert w sferze ekologii i ochrony zwierząt oraz ochrony dziedzictwa przyrodniczego.

Rozstrzygnięcie otwartego konkursu ofert w sferze ekologii i ochrony zwierząt oraz ochrony dziedzictwa przyrodniczego. Rozstrzygnięcie otwartego konkursu ofert w sferze ekologii i Ostateczne wyniki otwartego konkursu ofert w sferze ekologii i ochrony zwierząt oraz ochrony dziedzictwa przyrodniczego na 2016 r. Zarząd Województwa

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA SERWISOWA. Wprowadzenie nowego filtra paliwa PN 874060 w silnikach ROTAX typ 912 is oraz 912 is Sport OPCJONALNY

INSTRUKCJA SERWISOWA. Wprowadzenie nowego filtra paliwa PN 874060 w silnikach ROTAX typ 912 is oraz 912 is Sport OPCJONALNY Wprowadzenie nowego filtra paliwa PN 874060 w silnikach ROTAX typ 912 is oraz 912 is Sport ATA System: Układ paliwowy OPCJONALNY 1) Zastosowanie Aby osiągnąć zadowalające efekty, procedury zawarte w niniejszym

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXVII/543/13 Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 29 maja 2013 r.

Uchwała Nr XXVII/543/13 Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 29 maja 2013 r. dotycząca przyjęcia planu aglomeracji Orzysz. Uchwała Nr XXVII/543/13 Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 29 maja 2013 r. Na podstawie art. 18 pkt 20 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o przetargach

Ogłoszenie o przetargach Załącznik do zarządzenia Nr 18/2015 Wójta Gminy Rudka z dnia 24.04.2015 r. Ogłoszenie o przetargach Działając na podstawie art. 38 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE 31-223 Kraków, ul. Kazimierza Wyki 3 e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 12 415 60 11 Internet: http://www.stat.gov.pl/krak Informacja sygnalna - Nr 1 Data opracowania

Bardziej szczegółowo

ZGŁOSZENIE PRAC GEODEZYJNYCH

ZGŁOSZENIE PRAC GEODEZYJNYCH 1. Imię i nazwisko/nazwa wykonawcy prac geodezyjnych ZGŁOSZENIE PRAC GEODEZYJNYCH zgłoszenie pierwotne zgłoszenie uzupełniające do zgłoszenia o identyfikatorze: Formularz ZG 2. Adres miejsca zamieszkania/siedziby

Bardziej szczegółowo

Infrastruktura techniczna. Warunki mieszkaniowe

Infrastruktura techniczna. Warunki mieszkaniowe Daniela Szymańska, Jadwiga Biegańska Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Instytut Geografii, Gagarina 9, 87-100 Toruń dostępne na: http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/rl_charakter_obszar_wiejskich_w_2008.pdf

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

parkingów P + R w rejonie głównych wlotów drogowych do Warszawy

parkingów P + R w rejonie głównych wlotów drogowych do Warszawy Analiza możliwości lokalizacji parkingów P + R w rejonie głównych wlotów drogowych do Warszawy BPRW S.A. 1 ZAKRES OPRACOWANIA Przedstawiono: układ komunikacyjny Warszawy w roku 2012 zapotrzebowanie na

Bardziej szczegółowo

RAPORT NR 13 z 2016r. Z PRZEBIEGU UBEZPIECZENIA MIASTA ŁODZI oraz miejskich jednostek organizacyjnych

RAPORT NR 13 z 2016r. Z PRZEBIEGU UBEZPIECZENIA MIASTA ŁODZI oraz miejskich jednostek organizacyjnych RAPORT NR 13 z 2016r. Z PRZEBIEGU UBEZPIECZENIA MIASTA ŁODZI oraz miejskich jednostek organizacyjnych dotyczący szkód powstałych w 2014r. i zgłoszonych w okresie 01.01.2014-31.03.2016r. Łódź, kwiecień

Bardziej szczegółowo

Projekt i etapy jego realizacji*

Projekt i etapy jego realizacji* dr Ewa Lasecka-Wesołowska esołowska,, MGPiPS Projekt i etapy jego realizacji* *Na podstawie materiałó łów w Programu Aktywizacji Obszarów Wiejskich (Lemtech Consulting/RTI) Co to jest projekt Projekt -

Bardziej szczegółowo

OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ

OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ Niniejsze oświadczenie należy wypełnić czytelnie. W przypadku, gdy zakres informacji wskazany w danym punkcie nie ma odniesienia do

Bardziej szczegółowo

Wymagania z zakresu ocen oddziaływania na środowisko przy realizacji i likwidacji farm wiatrowych

Wymagania z zakresu ocen oddziaływania na środowisko przy realizacji i likwidacji farm wiatrowych Wymagania z zakresu ocen oddziaływania na środowisko przy realizacji i likwidacji farm wiatrowych Andrzej Dziura Zastępca Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska Przedsięwzięcia wymagające oceny oddziaływania

Bardziej szczegółowo

3 4 5 Zasady udzielania urlopów 6 7 8

3 4 5 Zasady udzielania urlopów 6 7 8 Zarządzenie nr 143 z dnia 27 listopada 2012 Dyrektora Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w sprawie zasad wykorzystania urlopów wypoczynkowych przez nauczycieli akademickich Na podstawie 27 ust

Bardziej szczegółowo

KRAJOWY REJESTR SĄDOWY. Stan na dzień 10.05.2016 godz. 07:50:02 Numer KRS: 0000501936

KRAJOWY REJESTR SĄDOWY. Stan na dzień 10.05.2016 godz. 07:50:02 Numer KRS: 0000501936 Strona 1 z 7 CENTRALNA INFORMACJA KRAJOWEGO REJESTRU SĄDOWEGO KRAJOWY REJESTR SĄDOWY Stan na dzień 10.05.2016 godz. 07:50:02 Numer KRS: 0000501936 Informacja odpowiadająca odpisowi aktualnemu Z REJESTRU

Bardziej szczegółowo

Druhno druŝynowa! Druhu druŝynowy!

Druhno druŝynowa! Druhu druŝynowy! Druhno druŝynowa! Druhu druŝynowy! Oddaję w Twoje ręce krótki poradnik, dotyczący zagadnień, związanych z bezpieczeństwem podczas wycieczek pieszych. Jest to podręczny zbiór zasad, obowiązujących podczas

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Szymon Komusiński. ski. transportu kolejowego w 2008

Szymon Komusiński. ski. transportu kolejowego w 2008 Szymon Komusiński ski Przekształcenia przestrzenne sieci pasaŝerskiego transportu kolejowego w Polsce w latach 1988-200 2008 Pytania badawcze: 1. Jaka była a skala regresu sieci pasaŝerskiego transportu

Bardziej szczegółowo

Ochrona powierzchni ziemi w województwie śląskim. Anna Wrześniak Śląski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska

Ochrona powierzchni ziemi w województwie śląskim. Anna Wrześniak Śląski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska Województwo śląskie jest jednym z najmniejszych województw w skali kraju, ale równocześnie nie terenem bardzo zaludnionym i silnie zurbanizowanym. Specyfika tego województwa związana zana jest także z

Bardziej szczegółowo

Edukacja leśna społeczeństwa w Lasach Państwowych. Barbara Czołnik

Edukacja leśna społeczeństwa w Lasach Państwowych. Barbara Czołnik Edukacja leśna społeczeństwa w Lasach Państwowych Barbara Czołnik Edukacja leśna społeczeństwa w Lasach Państwowych rozwijana jest już od 33 lat 1983 r. otwarcie pierwszej wystawy stałej Muzeum Leśnictwa

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 23 maja 2013 r. Poz. 598 OBWIESZCZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 19 kwietnia 2013 r. o sprostowaniu błędu

Warszawa, dnia 23 maja 2013 r. Poz. 598 OBWIESZCZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 19 kwietnia 2013 r. o sprostowaniu błędu DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 23 maja 2013 r. Poz. 598 OBWIESZCZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 19 kwietnia 2013 r. o sprostowaniu błędu Na podstawie art. 18 ustawy z dnia 20 lipca

Bardziej szczegółowo

Gaz łupkowy w województwie pomorskim

Gaz łupkowy w województwie pomorskim Gaz łupkowy w województwie pomorskim 1 Prezentacja wyników badania Samorządów, partnerów Samorządu Województwa Pomorskiego oraz koncesjonariuszy Charakterystyka grup 2 18% 82% Samorządy Partnerzy SWP n=63

Bardziej szczegółowo

Projekty uchwał Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy

Projekty uchwał Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Projekty uchwał Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Zarząd Stalprodukt S.A. podaje do wiadomości treść projektów uchwał Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy, które odbędzie się

Bardziej szczegółowo

W N I O S E K. w miejscu zamieszkania osoby niepełnosprawnej. Proszę o dofinansowanie (nazwa urządzenia)... Kwota wnioskowana dofinansowania...

W N I O S E K. w miejscu zamieszkania osoby niepełnosprawnej. Proszę o dofinansowanie (nazwa urządzenia)... Kwota wnioskowana dofinansowania... .../.../... numer kolejny wniosku powiat rok złożenia wniosku... data wpływu kompletnego wniosku (dzień, miesiąc, rok) W N I O S E K o p r z y z n a n i e d o f i n a n s o w a n i a z e ś r o d k ó w

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy w Trzebnicy. w powiecie trzebnickim w 2008 roku Absolwenci w powiecie trzebnickim

Powiatowy Urząd Pracy w Trzebnicy. w powiecie trzebnickim w 2008 roku Absolwenci w powiecie trzebnickim Powiatowy Urząd Pracy w Trzebnicy Załącznik do Monitoringu zawodów deficytowych i nadwyżkowych w powiecie trzebnickim w 2008 roku Absolwenci w powiecie trzebnickim Trzebnica, wrzesień 2009 Opracowanie:

Bardziej szczegółowo

Projekt MES. Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe

Projekt MES. Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe Projekt MES Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe 1. Ugięcie wieszaka pod wpływem przyłożonego obciążenia 1.1. Wstęp Analizie poddane zostało ugięcie wieszaka na ubrania

Bardziej szczegółowo

Współfinansowanie V osi priorytetowej Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko ochrona przyrody i kształtowanie postaw ekologicznych

Współfinansowanie V osi priorytetowej Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko ochrona przyrody i kształtowanie postaw ekologicznych PROGRAM PRIORYTETOWY Tytuł programu: Współfinansowanie V osi priorytetowej Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko ochrona przyrody i kształtowanie postaw ekologicznych Część 1) Dla potencjalnych

Bardziej szczegółowo

Realizacja poszczególnych zadań wariant minimalny

Realizacja poszczególnych zadań wariant minimalny Realizacja poszczególnych zadań wariant minimalny Zmiana profili startu samolotów F16 Zmiana profili startów samolotów F-16 (stacjonujących na lotnisku wojskowym w Krzesinach) w przypadku startów w kierunku

Bardziej szczegółowo

Projekt: Dla Kwisy dla Natury - przygotowanie małej infrastruktury turystycznej służącej zabezpieczeniu rzeki Kwisy przed nadmierną presją turystów

Projekt: Dla Kwisy dla Natury - przygotowanie małej infrastruktury turystycznej służącej zabezpieczeniu rzeki Kwisy przed nadmierną presją turystów Projekt: Dla Kwisy dla Natury - przygotowanie małej infrastruktury turystycznej służącej zabezpieczeniu rzeki Kwisy przed nadmierną presją turystów Projekt pt. Dla Kwisy dla Natury przygotowanie małej

Bardziej szczegółowo

Decyzja o warunkach zabudowy i decyzja środowiskowa

Decyzja o warunkach zabudowy i decyzja środowiskowa Maciej J. Nowak Decyzja o warunkach zabudowy i decyzja środowiskowa Zasada bliskiego sąsiedztwa Obiekty wielkopowierzchniowe w planowaniu przestrzennym Decyzja wzizt a ochrona środowiska NIERUCHOMOŚCI

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 Warszawa, 26 czerwca 2012 r. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 W końcu 2011 r. na polskim rynku finansowym funkcjonowały 484 fundusze inwestycyjne

Bardziej szczegółowo

Kielce, dnia 14 kwietnia 2016 r. Poz. 1289 ROZPORZĄDZENIE NR 9/2016 DYREKTORA REGIONALNEGO ZARZĄDU GOSPODARKI WODNEJ W KRAKOWIE

Kielce, dnia 14 kwietnia 2016 r. Poz. 1289 ROZPORZĄDZENIE NR 9/2016 DYREKTORA REGIONALNEGO ZARZĄDU GOSPODARKI WODNEJ W KRAKOWIE DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Kielce, dnia 14 kwietnia 2016 r. Poz. 1289 ROZPORZĄDZENIE NR 9/2016 DYREKTORA REGIONALNEGO ZARZĄDU GOSPODARKI WODNEJ W KRAKOWIE w sprawie ustanowienia strefy

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do Arkusza kosztorysowania sieci klasy NGA na obszarach wymagających wsparcia publicznego.

Instrukcja do Arkusza kosztorysowania sieci klasy NGA na obszarach wymagających wsparcia publicznego. Załącznik 3 do poradnika dotyczącego planowania i projektowania sieci klasy NGA Instrukcja do Arkusza kosztorysowania sieci klasy NGA na obszarach wymagających wsparcia publicznego. Wersja 1.0 Projekt:

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów 1 Organizatorzy Konkursu 1. Organizatorem Konkursu Start up Award (Konkurs) jest Fundacja Instytut Studiów Wschodnich

Bardziej szczegółowo

NAZWA INWESTYCJI: REMONT KŁADKI DLA PIESZYCH NAD TORAMI PKP W CIĄGU UL PAKOSKIEJ I NARUTOWICZA W INOWROCŁAWIU OBIEKT: KŁADKA DLA PIESZYCH

NAZWA INWESTYCJI: REMONT KŁADKI DLA PIESZYCH NAD TORAMI PKP W CIĄGU UL PAKOSKIEJ I NARUTOWICZA W INOWROCŁAWIU OBIEKT: KŁADKA DLA PIESZYCH NAZWA INWESTYCJI: REMONT KŁADKI DLA PIESZYCH NAD TORAMI PKP W CIĄGU UL PAKOSKIEJ I NARUTOWICZA W INOWROCŁAWIU OBIEKT: KŁADKA DLA PIESZYCH LOKALIZACJA, NUMERY DZIAŁEK: OPRACOWANIE: PROJEKT TYMCZASOWEJ ORGANIZACJI

Bardziej szczegółowo

4.3. Warunki życia Katarzyna Gorczyca

4.3. Warunki życia Katarzyna Gorczyca 4.3. Warunki życia Katarzyna Gorczyca [w] Małe i średnie w policentrycznym rozwoju Polski, G.Korzeniak (red), Instytut Rozwoju Miast, Kraków 2014, str. 88-96 W publikacji zostały zaprezentowane wyniki

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE. z dnia... 2016 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE. z dnia... 2016 r. Projekt UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE z dnia... 2016 r. w sprawie ustalenia zasad udzielania i rozmiaru obniżek tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nauczycielom, którym powierzono stanowiska

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, dnia 11 lutego 2011 r. MINISTER FINANSÓW ST4-4820/109/2011 Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu wszystkie Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada

Bardziej szczegółowo

Wójta Gminy Ujazd (nazwa organu zlecającego)

Wójta Gminy Ujazd (nazwa organu zlecającego) ...... (pieczęć organizacji pozarządowej*/ (data i miejsce złoŝenia oferty) podmiotu*/jednostki organizacyjnej*) OFERTA ORGANIZACJI POZARZĄDOWEJ*/ PODMIOTU*/JEDNOSTKI ORGANIZACYJNEJ* REALIZACJI ZADANIA

Bardziej szczegółowo

PROJEKT DOCELOWEJ ORGANIZACJI RUCHU

PROJEKT DOCELOWEJ ORGANIZACJI RUCHU PROJEKT DOCELOWEJ ORGANIZACJI RUCHU dla oznakowania tras rowerowych nr 1 i 2 w Będzinie realizowanych w ramach projektu subregionalnego Rozwój infrastruktury aktywnych form turystyki i rekreacji Centrum

Bardziej szczegółowo