Żywność i żywienie w XXI wieku

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Żywność i żywienie w XXI wieku"

Transkrypt

1 Żywność i żywienie w XXI wieku Scenariusze rozwoju polskiego sektora rolno-spożywczego Lech Michalczuk (red.) Łódź 2011

2 Publikacja jest współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka. Redakcja: Lech Michalczuk Recenzja: Stanisław Zięba Projekt okładki: Monika Piasecka Korekta: Renata Karolewska Skład i łamanie: Stanisław Wnuk Copyrigt by Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania w Łodzi ISBN Publikacja bezpłatna.

3 SPIS TREŚCI 1. Wstęp - Lech Michalczuk Metodyka pracy - Lech Michalczuk Logika prac Wybrane elementy metodyki badań Ocena powiązań między poszczególnymi technologiami krytycznymi Pozycjonowanie technologii pod względem siły konkurencyjnej oraz gotowości technologicznej Ocena gotowości technologicznej Siła konkurencyjna technologii Cykl życia technologii Podstawowe determinanty sukcesu Struktura respondentów Budowa scenariusza rozwoju dla obszaru Innowacyjne technologie produkcji i zagospodarowania odpadów - Tomasz Klajbor Wprowadzenie Najważniejsze wnioski z poprzednich zadań projektu Prezentacja technologii krytycznych Technologie krytyczne obszaru Innowacyjne technologie produkcji i zagospodarowania odpadów z szansą na silną pozycję konkurencyjną polskiego przemysłu Ocena powiązań między poszczególnymi technologiami krytycznymi Technologie krytyczne z obszaru Innowacyjne technologie produkcji i zagospodarowania odpadów, dla których polski przemysł spożywczy może osiągnąć pozycję lidera Ocena prawdopodobnego okresu wdrożenia poszczególnych technologii krytycznych Pozycjonowanie technologii Mapy pozycjonowania technologii wraz podsumowaniem analizy dróg rozwoju technologii Technologie z potencjałem na sukces polskiego przemysłu Wizja sukcesu obszaru Innowacyjne technologie produkcji i zagospodarowania odpadów w perspektywie do 2030 roku wraz z uwzględnieniem podstawowych, globalnych i krajowych trendów Determinanty sukcesu wizja sukcesu Miary sukcesu Trendy, czynniki sprawcze i zagrożenia Plan akcji dla realizacji wizji Podsumowanie Scenariusz rozwoju dla obszaru Innowacyjne surowce, innowacyjne produkty - Jacek Jettmar, Jerzy Koszałka, Tomasz Klajbor Wprowadzenie Najważniejsze wnioski z poprzednich zadań projektu Prezentacja technologii krytycznych Technologie krytyczne z obszaru Innowacyjne surowce, innowacyjne produkty, w ramach których polski przemysł spożywczy ma szansę uzyskani silnej pozycji konkurencyjnej

4 Ocena powiązań między poszczególnymi technologiami krytycznymi z obszaru Ocena prawdopodobnego okresu wdrożenia poszczególnych technologii krytycznych Technologie krytyczne, w obrębie których polski przemysł będzie w stanie osiągnąć pozycję lidera Pozycjonowanie technologii Mapy pozycjonowania technologii wraz podsumowaniem analizy dróg rozwoju technologii Technologie z potencjałem na sukces polskiego przemysłu rolno-spożywczego Wizja sukcesu dla obszaru Innowacyjne surowce, innowacyjne produkty w perspektywie do 2030 roku z uwzględnieniem podstawowych (globalnych i krajowych) trendów Determinanty sukcesu wizja sukcesu Miary sukcesu Trendy, czynniki sprawcze i zagrożenia Podsumowanie Scenariusz rozwoju dla obszaru Innowacyjne opakowania - Jerzy Koszałka Wprowadzenie Najważniejsze wnioski z wcześniejszych badań wykonywanych w ramach projektu etapów projektu Żywność i Żywienie w XXI wieku Prezentacja technologii krytycznych Technologie krytyczne obszaru Innowacyjne opakowania z szansą na silną pozycję konkurencyjną polskiego przemysłu Podsumowanie oceny powiązań między poszczególnymi technologiami krytycznymi Technologie krytyczne, dla których polski przemysł spożywczy będzie w stanie osiągnąć pozycję lidera Ocena prawdopodobnego okresu wdrożenia poszczególnych technologii krytycznych Pozycjonowanie technologii Mapy pozycjonowania technologii Technologie z potencjałem na sukces Polski Wizja sukcesu dla obszaru Innowacyjne opakowania w perspektywie do 2030 roku Determinanty sukcesu Miary sukcesu Trendy, czynniki sprawcze i zagrożenia Plan akcji dla realizacji wizji Podsumowanie Scenariusz rozwoju dla obszaru Żywienie i zdrowie człowieka - Tomasz Klajbor Wprowadzenie Najważniejsze wnioski z poprzednich zadań projektu Prezentacja technologii krytycznych Technologie krytyczne z obszaru Żywienie i zdrowie człowieka z szansą na budowę silnej pozycji konkurencyjnej polskiego przemysłu Podsumowanie oceny powiązań między poszczególnymi technologiami krytycznymi Ocena prawdopodobnego okresu wdrożenia poszczególnych technologii 4

5 krytycznych Technologie krytyczne, dla których polski przemysł może osiągnąć pozycję lidera Pozycjonowanie technologii Mapy pozycjonowania technologii wraz podsumowaniem analizy dróg rozwoju technologii Technologie z potencjałem na sukces polskiego przemysłu Wizja sukcesu obszaru Żywienie i zdrowie człowieka w perspektywie do 2030 roku wraz z uwzględnieniem podstawowych (globalnych i krajowych) trendów Determinanty sukcesu wizja sukcesu Miary sukcesu Trendy, czynniki sprawcze i zagrożenia Plan akcji dla realizacji wizji sukcesu obszaru Podsumowanie Scenariusz rozwoju dla obszaru Bezpieczeństwo żywności - Jerzy Koszałka, Michał Klepka Wprowadzenie Najważniejsze wnioski z poprzednich badań Technologie krytyczne wzięte pod uwagę przy budowaniu wizji scenariusza rozwoju dla obszaru Bezpieczeństwo żywności Technologie krytyczne z obszaru Bezpieczeństwo żywności z szansą na budowę silnej pozycji konkurencyjną polskiego przemysłu Ocena powiązań między poszczególnymi technologiami krytycznymi Ocena prawdopodobnego okresu wdrożenia poszczególnych technologii krytycznych Prezentacja listy technologii krytycznych, dla których polski przemysł będzie w stanie osiągnąć pozycję lidera Pozycjonowanie technologii Mapy pozycjonowania technologii Technologie z potencjałem na sukces polskiego przemysłu Wizja sukcesu obszaru Bezpieczeństwo żywności w perspektywie do 2030 roku Determinanty sukcesu wizja sukcesu Miary sukcesu Trendy, czynniki sprawcze i zagrożenia Podsumowanie Scenariusz rozwoju dla obszaru Zarządzanie procesem produkcji, dystrybucja i marketing - Tomasz Klajbor, dr inż. Jerzy Koszałka Wprowadzenie Najważniejsze wnioski z poprzednich zadań projektu Technologie krytyczne z obszaru Zarządzanie procesem produkcji, dystrybucja i marketing przyjęte do analiz przy tworzeniu scenariusza rozwoj Technologie krytyczne obszaru Zarządzanie procesem produkcji, dystrybucja i marketing, w ramach których polski przemysł ma szansę na silną pozycję konkurencyjną Ocena powiązań między poszczególnymi technologiami krytycznymi Ocena prawdopodobnego okresu wdrożenia poszczególnych technologii kry- 5

6 tycznych Technologie krytyczne, dla których polski przemysł będzie w stanie osiągnąć pozycję lidera Pozycjonowanie technologii Mapy pozycjonowania technologii Technologie, w ramach których polski przemysł spożywczy na szanse osiągnąć sukces Wizja sukcesu w dziedzinie żywności i żywienia przy uwzględnieniu oddziaływania obszaru technologicznego Zarządzanie procesem produkcji, dystrybucja i marketing Determinanty sukcesu wizja sukcesu Miary sukcesu Trendy, czynniki sprawcze i zagrożenia Plan akcji dla realizacji wizji Podsumowanie Scenariusz rozwoju polskiego sektora rolno-spożywczego - Lech Michalczuk, Tomasz Klaibor Wprowadzenie Budowa scenariuszy rozwoju dla polskiego przemysłu spożywczego Scenariusz optymistyczny Scenariusz realistyczny - średniego wzrostu Scenariusz małego wzrostu Podsumowanie

7 1. Wstęp Przemysł spożywczy jest jednym z najważniejszych działów Polskiej gospodarki. Wytwarza blisko 20% wartości sprzedanej całego przemysłu przy zatrudnieniu ok. 385 tys. osób, co stanowi ok. 4,9% ogółu zatrudnionych w gospodarce i 19,4% zatrudnionych w przemyśle. Wartość dodana przemysłu spożywczego wynosi ok. 6 mld USD, co stanowi ok. 4% wartości dodanej brutto wytworzonej w całej gospodarce narodowej i ok. 6% PKB 1. Polska produkcja żywności wartościowo stanowi 6,5% produkcji UE, w porównaniu do 4% udziału Polski w produkcie unijnym brutto 2. Polska jest też jednym z głównych producentów rolnych w Unii Europejskiej. Powierzchnia gruntów zajętych pod uprawę w Polsce stanowi ok. 9,5% powierzchni uprawnej w UE, na której nasi rolnicy wytwarzają ponad 10,5% unijnej produkcji zbóż, 20,7% ziemniaków, 11,5% buraków cukrowych, 13,4% rzepaku, blisko 10% owoców i warzyw oraz ponad 8% mięsa, mleka i jaj. Udział rolnictwa w PKB jest w Polsce prawie dwukrotnie wyższy niż średnio w Unii Europejskiej, co wskazuje na dużo większe niż średnio w Unii znaczenie ekonomiczne i społeczne tego sektora gospodarki 3. Polscy producenci żywności dobrze wykorzystali szansę, jaką jest nieograniczony dostęp do wspólnego rynku europejskiego po wejściu Polski do Unii Europejskiej. Po 1 maja 2004 r. dźwignią polskiego eksportu okazała się branża rolno-spożywcza, a dynamika wzrostu eksportu tej grupy artykułów po wejściu Polski do UE przekroczyła 40% 4. W efekcie, zyski netto przedsiębiorstw przetwórstwa rolno-spożywczego przekraczają w ostatnim okresie 4 mld zł rocznie, a rentowność 3,5% wartości obrotów netto 5. Są to wskaźniki dwukrotnie wyższe niż w latach poprzedzających wejście Polski do UE, osiągnięte w warunkach stałego umacniania się złotówki oraz niższego wzrostu cen zbytu przemysłu spożywczego niż cen płaconych rolnikom. Wskazuje to, że poprawa wyników sektora jest efektem lepszego wykorzystania czynników wytwórczych i prowadzonej restrukturyzacji przedsiębiorstw. Badania przeprowadzone w ramach projektu Competitiveness of the European Food Industry. An economic and legal assessment, finansowanego przez Komisję Europejską wykazały, że pozycja konkurencyjna polskich 1 Knap-Stefaniuk A. (2008)., Przemysł spożywczy w Polsce. Cz. I. Problemy i Wyzwania, Biuletyn POU 4(16), 2 Ministerstwo Gospodarki, Polska Raport o stanie gospodarki, NR/rdonlyres/C14A5DE A72D- 3 EUROSTAT yearbook eurostat_yearbook 4 Bielska A., Byrt A., Kępa J., Wójcik K. (2007), Ogólna sytuacja gospodarcza. [w:] Bielska A. (red.), Trzy lata członkostwa Polski w Unii Europejskiej. Bilans korzyści i kosztów społeczno-gospodarczych związanych z członkostwem w Unii Europejskiej. Urząd Komitetu Integracji Europejskiej, Warszawa, pp Polish Information and Foreign Investment Agency Poland s food production and processing industry. 7

8 prof. dr hab. Lech Michalczuk producentów należy do najwyższych wśród krajów Unii, aczkolwiek ciągle stosunkowo niski jest udział eksportu w sprzedaży ogółem 6. Daje to realne szanse dalszego rozwoju eksportu polskiej żywności, która jest nie tylko tania, ale także zdrowa i bezpieczna, co wynika z bardziej niż gdzie indziej naturalnego sposobu jej wytwarzania w środowisku o mniejszym zanieczyszczeniu. Jednak polscy producenci żywności opierają swoją konkurencyjność głównie na przewagach cenowych, co może być skuteczne tylko w bliskiej i średniej perspektywie. Szczególnie, zważywszy na szybko rosnące koszty pracy w Polsce oraz bardzo wysoką konkurencyjność światowego rynku żywności. Aby jej sprostać, polscy producenci żywności muszą rozwijać i wdrażać innowacyjne technologie pozwalające obniżyć koszty produkcji i zwiększyć jakość produktów przy jednoczesnym ograniczeniu negatywnego wpływu na środowisko. Wymaga to podjęcia skutecznych działań radykalnie podnoszących potencjał innowacyjny polskich firm, włączając w to producentów rolnych oraz wypracowania nowych i innowacyjnych koncepcji. Tego jednak nie da się rozwinąć i wdrożyć bez znacznych, właściwie ukierunkowanych inwestycji badawczo-rozwojowych. Jednakże dominujące w sektorze firmy małe i mikro, stanowiące ponad 92% ogółu przedsiębiorstw z reguły nie generują zysków pozwalających na inwestycje w B+R. Rozdrobnienie produkcji utrudnia też współpracę pomiędzy przedsiębiorstwami i zapleczem B+R w postaci instytutów badawczo-rozwojowych i uczelni. Także w sferze nauki brak jest koordynacji badań, czego wynikiem są często prace przyczynkowe niegwarantujące kompleksowego rozwiązywania problemów. Dlatego niezbędne jest opracowanie strategicznego planu, który pozwoli na skoncentrowanie wysiłków na wybranych, priorytetowych kierunkach. Prace nad stworzeniem takiej wizji rozwoju dla polskiego przemysłu rolno-spożywczego były wcześniej podejmowane przez Polską Platformę Technologiczną Żywności, jednakże nie wyszły one poza stadium początkowe. Tematyka żywności i żywienia była także przedmiotem badań w regionalnych projektach foresight, jak Foresight - priorytetowe technologie dla zrównoważonego rozwoju województwa podkarpackiego 7 czy LORIS Wizja. Regionalny foresight technologiczny 8 oraz częściowo Pilotażowego Projektu Foresight w polu badawczym Zdrowie i Życie 9, jednakże nie doprowadziły one do stworzenia spójnych scenariuszy rozwoju. Przyczyną tego było przede wszystkim ogromne zróżnicowanie przemysłu i stosowanych w nim technologii, przez co zakres 6 Wijnands J.H.M., van der Meulen B.M.J., Poppe K. J. (2007), Competitiveness of the European food industry. An economic and legal assessment Office for Official Publications of the European Communities, Luxemburg. 7 Więcej informacji na stronie 8 Więcej informacji na stronie 9 Matczewski A., Raport końcowy z realizacji Pilotażowego Projektu Foresight w polu badawczym Zdrowie i Życie (2005), ( ). 8

9 1. Wstęp prac przekraczał możliwości powoływanych ad hoc zespołów niedysponujących odpowiednimi środkami na sfinansowanie prac badawczych. Stworzenie takiej wizji i wytypowanie priorytetowych kierunków dla prac B+R na okres najbliższych kilkunastu lat było celem projektu Żywność i żywienie w XXI wieku - wizja rozwoju polskiego sektora spożywczego, realizowanego w latach przez konsorcjum, w którego skład wchodziły: Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa (od r. Instytut Ogrodnictwa) ze Skierniewic, Politechnika Łódzka, Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania z Łodzi i Spółdzielnia Mleczarska MLEKPOL z Grajewa. Na wcześniejszych etapach realizacji projektu, tj. w toku inwentaryzacji istniejących zasobów, priorytetyzacji technologii i w badaniach delfickich, zidentyfikowano tzw. technologie krytyczne. Popularna definicja technologii krytycznych określa tym mianem technologie istotne dla przyszłości jakiegoś kraju, regionu, sektora gospodarki itd. W ramach projektu Żywność i żywienie w XXI wieku technologie krytyczne utożsamia się z technologiami generycznymi i przedkonkurencyjnymi 10, ze szczególnym zwróceniem uwagi na obszary badań warunkujących rozwój technologii, w których istnieje wysokie prawdopodobieństwo uruchomienia/rozwoju produkcji nowych wyrobów/usług, które w perspektywie najbliższych 10 do 20 lat będą stanowić istotną część rynku (technologie wyłaniające się). Kolejnym etapem jest opracowanie scenariuszy rozwoju, zarówno dla poszczególnych obszarów technologicznych, jak i dla całej dziedziny żywności i żywienia Scenariusze rozwoju są swego rodzaju przewidywaniami opisującymi możliwe przyszłości, opracowanymi w sposób systematyczny i mającymi za zadanie uchwycenie holistycznego charakteru analizowanych warunków, w tym dominujące trendy, słabe sygnały, złożoność rzeczywistości i wielorakość łączących je związków. Uogólniony proces wypracowania scenariusza rozwoju obejmuje: zawężenie/grupowanie technologii, w które warto inwestować środki wraz z uzasadnieniem dla takiego wyboru (budowanie przewagi w skali globalnej), określenie wizji rozwoju technologii z potencjałem na zbudowanie przewagi konkurencyjnej polskiego przemysłu w skali globalnej (analiza dróg rozwoju pomiędzy stanem aktualnym a pożądanym), zbudowanie ramowego planu działań dla ukierunkowania rozwoju technologii w pożądanym kierunku. 10 Technologie generyczne to technologie o dużym potencjale wszechstronnego zastosowania w szerokim spektrum produktów i procesów wykorzystywanych w różnych przemysłach, wywołujące szereg efektów zewnętrznych nieograniczających się do pojedynczych zastosowań. Faktyczne wykorzystanie (komercjalizacja) technologii generycznych wymaga dalszych badań naukowych i prac rozwojowych; określenie przedkonkurencyjne, czyli takie technologie, które są przed komercjalizacją i są już na etapie podejmowania działań typu: badania rynku, wykonywanie prototypu itd. 9

10 Zadanie to było realizowane w ramach warsztatów scenariuszowych, których celem było wskazanie potencjalnych technologii, w których polski przemysł i nauka w perspektywie do 2030 r. może osiągnąć przywództwo technologiczne i/lub silną, globalną pozycję konkurencyjną (wizja). Założono przy tym, że dla technologii o powyższym potencjale dedykowane będzie silne wsparcie ze środków publicznych. Końcowy efekt - wypracowane scenariusze rozwoju stanowić będą elementy strategicznego programu badawczego w dziedzinie żywności i żywienia. 2. Metodyka pracy Metodyka opracowania scenariuszy bazowała na przewodniku metodycznym, przygotowanym na potrzeby projektu Żywność i żywienie w XXI wieku przez A. Rogut i B. Piaseckiego 11. Warsztaty scenariuszowe, w których wzięło udział łącznie 42 ekspertów, odbyły się w trzech sesjach: dwie pierwsze sesje prowadzono on-line przy wykorzystaniu platformy internetowej, jedną sesję stacjonarną zrealizowano w sposób tradycyjny na terenie Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach. W ramach pierwszej sesji eksperci mieli za zadanie: zweryfikować listę technologii krytycznych, ocenić prawdopodobny okres wdrożenia technologii krytycznych, ocenić powiązania pomiędzy technologiami, ocenić poziom gotowości technologicznej poszczególnych technologii. W ramach drugiej sesji oceniano pozycje konkurencyjne technologii krytycznych w trzech wymiarach: pozycja aktualna, prof. dr hab. Lech Michalczuk pozycja pożądana/możliwa do osiągnięcia przez polski przemysł pod warunkiem spełnienia określonych warunków, pozycja przewidywana, czyli najbardziej prawdopodobna do osiągnięcia przez polski przemysł. Przed realizacją sesji trzeciej (stacjonarnej) opracowano materiały warsztatowe zawierające m.in. uśrednione wyniki sesji internetowych. W trakcie sesji stacjonarnej uzgodniono m.in. wyniki dwóch poprzednich sesji elektronicznych, dyskutowano na temat wizji sukcesu w każdym z obszarów oraz trendów mogących wpływać pozytywnie i negatywnie na realizację scenariuszy sukcesu oraz wypracowano ramowe plany działań dla realizacji tychże scenariuszy. 11 Rogut A., Piasecki B. (2009), Żywność i żywienie w XXI wieku wizja rozwoju polskiego sektora spożywczego. Przewodnik metodyczny, maszynopis. 10

11 2.1. Logika prac 2. Metodyka pracy Realizację zadania polegającego na opracowaniu scenariuszy rozwoju poszczególnych obszarów technologicznych w dziedzinie żywności i żywienia podzielono na cztery główne etapy: 1. Przygotowanie/uszczegółowienie metodyki budowy scenariuszy, 2. Internetowe sesje warsztatowe (I i II), 3. Tradycyjne warsztaty scenariuszowe (sesja III), 4. Opracowanie scenariuszy rozwoju dla poszczególnych obszarów technologicznych i dla całego sektora rolno-spożywczego. Logikę budowy scenariuszy rozwoju przedstawiono poniżej w formie graficznej. Rysunek 1. Schemat logiczny budowy scenariuszy rozwoju. Etap 1. Przygotowanie i uszczegółowienie metodyki budowy scenariuszy W ramach etapu 1 została uszczegółowiona metodyka operacyjna dla wypracowania scenariuszy, w tym także opracowano ankiety do badań on-line dla sesji I i II. Zadanie zakończyło się opracowaniem 6 scenariuszy rozwoju poszczególnych obszarów technologicznych oraz 3 wariantów scenariusza rozwoju dla całego sektora żywności i żywienia. 11

12 Etap 2. Internetowe sesje warsztatowe (I i II) Na wstępie tego etapu prac: skonstruowano platformę internetową do realizacji sesji on-line, opracowano ankiety, zaproszono do współpracy ekspertów posiadających specjalistyczną wiedzę w zakresie technologii krytycznych z dziedziny żywności i żywienia człowieka. Ankiety dla sesji warsztatowych on-line uwzględniały wyniki realizacji wcześniejszych zadań projektu, w tym zdefiniowane wcześniej krytyczne technologie dla każdego z 6 poniższych obszarów: Innowacyjne technologie produkcji i zagospodarowania odpadów. Innowacyjne surowce, innowacyjne produkty. Innowacyjne opakowania. Żywienie i zdrowie człowieka. Bezpieczeństwo żywności. Zarządzanie procesem produkcji, dystrybucja i marketing. W sesji warsztatowej I eksperci mieli za zadanie: A1. Weryfikację wstępnej listy technologii krytycznych dla każdego z ww. obszarów i ewentualne uzupełnienie jej o dodatkowe technologie, A2. Ocenę prawdopodobnego okresu wdrożenia poszczególnych technologii, A3. Ocenę powiązań między poszczególnymi technologiami krytycznymi, A4. Ocenę poziomu gotowości technologicznej poszczególnych technologii, Sesja warsztatowa II miała na celu: prof. dr hab. Lech Michalczuk B1. Ocenę możliwości budowania przywództwa technologicznego/silnej pozycji konkurencyjnej wokół grup powiązanych technologii/technologii autonomicznych dla każdego z obszarów (ocena pozycji pożądanej), B2. Zweryfikowanie i ewentualnie uzupełnienie listy determinantów sukcesu dla pozycji pożądanej, B3. Ocenę aktualnej i przewidywanej pozycji konkurencyjnej polskiego przemysłu w odniesieniu do każdej grupy technologii i technologii autonomicznych stanowiących bazę przywództwa technologicznego/silnej pozycji konkurencyjnej w perspektywie roku 2030 oraz wskazanie luki zasobowej i kompetencyjnej. Wyniki obydwu sesji internetowych zostały opracowane statystycznie i posłużyły do przygotowania materiałów dla III sesji stacjonarnej. 12

13 Etap 3. Stacjonarne warsztaty scenariuszowe (sesja III) W ramach etapu 3 zrealizowano sześć warsztatów scenariuszowych trwających łącznie trzy dni (po dwa równolegle prowadzone warsztaty każdego dnia). Każdy z warsztatów prowadzony był przez 2 moderatorów. Każda z sesji przebiegała według następującego schematu: 1. Wprowadzenie/zapoznanie uczestników z założeniami projektu i metodyką pracy. 2. Obszary przywództwa technologicznego/silnej pozycji konkurencyjnej: - weryfikacja wstępnej listy technologii krytycznych, - dyskusja dodatkowo zaproponowanych technologii, - ocena powiązań między poszczególnymi technologiami krytycznymi. 3. Pozycjonowanie technologii: - ocena prawdopodobnego okresu wdrożenia poszczególnych technologii krytycznych, - wykluczenie technologii, w których Polska nie będzie w stanie osiągnąć pozycji lidera, - prezentacja map pozycjonowania technologii, w których Polska mogłaby osiągnąć pozycję lidera, - określenie przyczyn/luk w pozycjach technologii krytycznych, - wytypowanie technologii z potencjałem na sukces. 4. Wizja sukcesu w perspektywie do 2030 roku wraz z uwzględnieniem podstawowych (globalnych i krajowych) trendów: - prezentacja/dyskusja determinantów sukcesu, - paradygmat rynku przyszłości dla przetwórstwa rolno-spożywczego, - dyskusja - arkusz z pytaniami. 2. Metodyka pracy 5. Opracowanie planu akcji dla realizacji wizji. 6. Podsumowanie i zakończenie warsztatu. Warsztaty stacjonarne zostały zrealizowane na terenie Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach. Etap 4. Opracowanie scenariuszy dla poszczególnych obszarów technologicznych z dziedziny żywności i żywienia człowieka Na podstawie wniosków z dyskusji warsztatowych moderatorzy opracowali wstępne wersje scenariuszy dla każdego z obszarów technologicznych, które z kolei zostały przesłane drogą elektroniczną do uczestników sesji warsztatowych w celu weryfikacji/ konsultacji. Zebrane uwagi zostały uwzględnione w wersji ostatecznej scenariuszy, przedstawionych w rozdziałach

14 Scenariusze rozwoju dla poszczególnych obszarów technologicznych były podstawą dla opracowania wariantów scenariusza rozwoju dla całego sektora rolno-spożywczego, przedstawionego w rozdziale Wybrane elementy metodyki badań Szczegółowa metodyka realizacji prac została przygotowana w oparciu o przewodnik metodyczny opracowany na potrzeby projektu Żywność i żywienie w XXI wieku 12. Poniżej opisano wybrane, najważniejsze elementy badań, wspólne dla wszystkich obszarów technologicznych z dziedziny żywność i żywienie człowieka, tj.: a) ocena powiązań między poszczególnymi technologiami krytycznymi, b) pozycjonowanie technologii pod względem siły konkurencyjnej oraz gotowości technologicznej, c) cykl życia technologii, d) podstawowe determinanty sukcesu dla scenariuszy Ocena powiązań między poszczególnymi technologiami krytycznymi Do oceny powiązań została zaadaptowana uproszczona metoda analizy wpływów krzyżowych, oparta na macierzy zależności (tabela 1), gdzie wartość wskaźnika 1 oznacza istnienie powiązania (wpływu, efektu, rezultatu itd.) między daną parą technologii, a wartość zero (0) wskazuje na brak takiego powiązania. Tabela 1. Macierz zależności pomiędzy technologiami. TK1 TK2 TK3 TK4 TK5 TKn Razem ZALEŻNOŚĆ TK TK TK TK TK TKn Razem WPŁYW prof. dr hab. Lech Michalczuk Źródło: opracowano na podstawie: Rogut A., Piasecki B. (2009), Żywność i żywienie w XXI wieku wizja rozwoju polskiego sektora spożywczego. Przewodnik metodyczny, maszynopis. Sumy wartości wskaźników powiązań w poszczególnych wierszach charakteryzują siłę zależności konkretnej technologii od pozostałych technologii (np. suma 4 w wierszu 12 Rogut A., Piasecki B. (2009), Żywność i żywienie w XXI wieku wizja rozwoju polskiego sektora spożywczego. Przewodnik metodyczny, maszynopis. 14

15 2. Metodyka pracy pierwszym oznacza, że technologia TK1 bezpośrednio zależy od czterech innych technologii). Sumy wartości wskaźników w poszczególnych kolumnach charakteryzują siłę wpływu konkretnej technologii na pozostałe (np. suma 2 w pierwszej kolumnie oznacza, że TK1 bezpośrednio wpływa na dwie inne technologie). Sumy wartości wskaźników w wierszu i kolumnie przyporządkowanej każdej technologii dają dwa wskaźniki: całkowitą zależność i całkowity wpływ danej technologii, co jest podstawą do tworzenia grup powiązanych technologii. Generalnie, w danej grupie mogą występować następujące rodzaje technologii: dominujące, czyli mające wysoki poziom wpływu na wiele innych technologii i niski poziom od nich zależności (pozwalają na tworzenie grup), przekaźnikowe, mające zarówno wysoki poziom wpływu na inne technologie, lecz także w wysokim stopniu zależne od nich, regulujące, które mają średni poziom wpływu na inne technologie i średni lub niski stopień zależności od nich, zdominowane, które mają niski poziom wpływu lecz wysoki poziom zależności, autonomiczne o niskim wpływie i niskiej zależności Pozycjonowanie technologii pod względem siły konkurencyjnej oraz gotowości technologicznej Wybrane w każdym z obszarów technologie analizowane były w dwóch wymiarach: gotowość technologiczna, rozumiana jako stan zaawansowania rozwoju danej technologii na świecie, siła konkurencyjna technologii, rozumiana jako pozycja konkurencyjna polskiego przemysłu w opanowaniu technologii w porównaniu do innych producentów. Po określeniu powyższych parametrów, dla każdej z technologii budowano mapę pozycjonowania. Na mapach tych przedstawiono każdą technologię w trzech pozycjach: pozycja aktualna (na dzień dzisiejszy), czyli gotowość technologiczna dziś na świecie (oś rzędnych) oraz pozycja konkurencyjna polskiego przemysłu dzisiaj w porównaniu do konkurentów (oś odciętych), pozycja pożądana, możliwa do osiągnięcia przez polski przemysł przy spełnieniu określonych warunków, czyli poziom gotowości technologicznej danej technologii na świecie w ciągu najbliższych lat (oś rzędnych) oraz pożądana do osiągnięcia sukcesu przez polski przemysł rolno-spożywczy pozycja konkurencyjna w porównaniu do konkurentów (oś odciętych), pozycja przewidywana (najbardziej prawdopodobna), czyli przewidywany poziom 15

16 prof. dr hab. Lech Michalczuk gotowości technologicznej danej technologii na świecie w ciągu najbliższych lat (oś rzędnych) oraz najbardziej prawdopodobna do osiągnięcia przez Polskę pozycja konkurencyjna w porównaniu do konkurentów (oś odciętych). W ramach tworzonych map pozycjonowania technologii w każdym z obszarów dziedziny żywności i żywienia zaprezentowano także: podsumowanie analizy przyczyn dla przewidywanej zmiany pomiędzy aktualną i przewidywaną pozycją konkurencyjną polskiego przemysłu, podsumowanie działań niezbędnych dla realizacji drogi rozwoju technologii pomiędzy stanem aktualnym a pożądanym, czyli znalezieniem się wśród liderów. Poniżej przedstawiono szerzej przyjęte parametry pozycjonowania technologii, wykorzystane dla budowania map pozycjonowania technologii Ocena gotowości technologicznej Na potrzeby niniejszych badań zdefiniowano następujące poziomy gotowości technologicznej, przedstawione w tabeli 2. Tabela 2. Poziomy gotowości technologicznej. Badania (podstawowe i stosowane) Ocena Definicja TRL Opis 1 Odkrycie i opis Najniższy poziom gotowości technologicznej. Rezultaty podstawowych badań podstawowych dopiero zaczynają być przekładane praw/zasad na badania stosowane i prace rozwojowe, np.: określenie podstawowych praw fizycznych, chemicznych, matematycznych itd. uzasadniających/wspomagających rozwijaną ideę zdefiniowanie możliwych algorytmów działania opracowanie metodyki badań 2 Koncepcja technologii i/lub zastosowania Początek procesu inwencji. Odkrycie podstawowych praw/ zasad prowadzi do pierwszych pomysłów przyszłych zastosowań. Pomysły te mają charakter spekulatywny i na tym etapie nie znajdują potwierdzenia w szczegółowych analizach, np.: identyfikacja potencjalnego systemu lub jego najważniejszych) komponentów studia literaturowe potwierdzające wykonalność rozwiązania pierwsze pomysły rozwiązań projektowych pierwsze interfejsy użytkownika wstępna charakterystyka technologii wraz założeniami dla ich działania itd. 16

17 2. Metodyka pracy Wczesna komercjalizacja (modele/testy) Pełna komercjalizacja (prototypy/testy/demonstracje) Dyfuzja 3 Faza analityczna i eksperymentalna i/lub weryfikacyjna 4 Faza prób laboratoryjnych części i/lub modeli eksperymentalnych 5 Faza testowania części i/lub modeli eksperymentalnych w symulowanym środowisku pracy 6 Faza sprawdzania modelu systemu/ podsystemu lub projektu technologicznego w docelowym środowisku pracy 7 Faza demonstracji prototypu w docelowym środowisku pracy 8 Faza wdrożenia docelowego systemu/produktu w docelowym środowisku 9 Faza weryfikacji przez konkretne zastosowania 10 Zaakceptowanie technologii przez rynek Początek badań wdrożeniowych i prac rozwojowych. Wykorzystanie prac analitycznych i laboratoryjnych do potwierdzenia założeń analitycznych zdefiniowanych we wcześniejszych fazach, co do poszczególnych komponentów technologii, np.: eksperymenty, modelowanie, symulacje potwierdzające potencjał technologii, jej wykonalności, efektywność itd. studia literaturowe potwierdzające możliwość przygotowania zintegrowanych rozwiązań zdefiniowanie metodyki pomiaru efektywności rozwiązania itd. Integracja podstawowych komponentów technologicznych w celu ustalenia możliwości i zasad działania (pierwsze modele), np.: potwierdzenie w próbach laboratoryjnych funkcjonalności rozwiązania na poziomie systemu i/lub poszczególnych komponentów udokumentowanie kompatybilności rozwiązań udokumentowanie funkcjonalności rozwiązania w środowisku laboratoryjnym itd. Połączenie komponentów technologicznych i wspomagających (wstępny projekt technologiczny) i pierwsze próby w warunkach symulacyjnych, np.: diagnoza, analiza i dokumentacja ewentualnych powiązań z innymi technologiami specyfikacja i dokumentacja wewnątrz- i międzysystemowych procedur komunikacji weryfikacja rozwiązania w warunkach symulacyjnych itd. Rozwiązanie systemowe/ projekt technologiczny, sprawdzany w rzeczywistych warunkach, np.: przygotowanie roboczego projektu technicznego i weryfikacja jego użyteczności w realnych warunkach weryfikacja technicznej wykonalności rozwiązania itd. Przygotowanie i testowanie prototypu w faktycznych warunkach pracy (w samolocie, samochodzie, maszynie wiertniczej itd.) Zakończenie prac rozwojowych, opracowanie dokumentacji konstrukcyjnej, badania i odbiór prototypu, i przygotowanie do komercyjnego wdrożenia Pierwsze wdrożenia (technologiczna renta nowości) Upowszechnienie technologii (korzyści skali) i pojawienie się nowych obszarów zastosowań Źródło: Rogut A., Piasecki B., Żywność i żywienie w XXI wieku wizja rozwojupolskiego sektora spożywczego. Przewodnik metodyczny, maszynopis. 17

18 Siła konkurencyjna technologii Siła konkurencyjna technologii (opisywana na osi odciętych w mapach pozycjonowania technologii), czyli konkurencyjna pozycja polskiego przemysłu w ramach określonej technologii w porównaniu do konkurentów, oceniana była według pięciostopniowej skali: przodująca (lider) - ustanawia tempo i kierunki rozwoju najlepszej praktyki i jest uznawana za lidera w świecie. Sprawny system komercjalizacji (partnerstwo z przedsiębiorstwami) gwarantuje wdrażanie wynalazków z sukcesem na skalę globalną; silna - zdolna do podejmowania niezależnych działań i ustanawiania nowych kierunków, które dają konkurencyjną korzyść; zadowalająca - generalnie zdolna do utrzymywania konkurencyjności, lecz nie posiada zauważalnych przewag w stosunku do konkurentów; obronna - ciągle w pozycji doganiającego; niezdolna do ustanawiania niezależnych działań; słaba - niezdolna do utrzymania wysokiej jakości technicznych rozwiązań w porównaniu do konkurentów. Krótkoterminowa strategia nastawiona na działanie interwencyjne (gaszenie pożaru) Cykl życia technologii prof. dr hab. Lech Michalczuk W ramach dyskusji warsztatowej eksperci weryfikowali i uzgodnili przewidywane okresy wdrożenia technologii przedstawionych w scenariuszach, posługując się czterema fazami dojrzałości technologii, obrazowo przedstawionymi na poniższym rysunku. Rysunek 2. Cykl życia technologii w podziale na 4 fazy. Źródło: Rogut A., Piasecki B.( 2009), Żywność i żywienie w XXI wieku wizja rozwoju polskiego sektora spożywczego. Przewodnik metodyczny, maszynopis. 18

19 Podstawowe determinanty sukcesu Wdrażanie scenariusza rozwoju prowadzącego do osiągnięcia pozycji pożądanej wymaga stworzenia odpowiednich warunków, w tym wykreowania środowiska biznesowego i narzędzi do dobrej współpracy jednostek naukowo-badawczych z przemysłem oraz praktycznego wykorzystania ogromnego potencjału polskiej kadry naukowej. W ramach wypracowywania ogólnej wizji sukcesu dla każdego z obszarów (osiągnięcie pozycji lidera lub znalezienie się w gronie liderów) eksperci zostali poproszeni o weryfikację determinantów sukcesu dla tego obszaru. Zestaw analizowanych ogólnych determinantów przedstawiono poniżej. Tabela 3. Podstawowe determinanty sukcesu dla każdego z obszarów technologicznych z dziedziny żywności i żywienia człowieka. Determinanty Opis Potencjał naukowo-badawczy Kadry Infrastruktura badawczo-naukowa Finansowanie Otwartość sektora B+R na potrzeby gospodarki i współpracę z przemysłem Potencjał produkcyjny polskich firm Potencjał instytucjonalny/jakość otoczenia 2. Metodyka pracy Liczba i jakość wysoko wykwalifikowanego personelu naukowo-badawczego i rozwojowego oraz pracowników technicznych, umożliwiająca prowadzenie zaawansowanych, interdyscyplinarnych badań naukowych i prac rozwojowych Międzynarodowe uznanie i reputacja, aktywność w międzynarodowej współpracy i wymianie pracowników Poziom podstawowej i specjalistycznej infrastruktury badawczej i wyposażenia oraz stopień jej konsolidacji, umożliwiający realizację dużych programów badawczo-rozwojowych Dostępność i różnorodność oraz poziom finansów niezbędnych do prowadzenia działalności badawczo-rozwojowej i technologicznej Zakres współpracy z krajowymi jednostkami badawczo-rozwojowymi i przemysłem, orientacja na rozwiązywanie problemu w specyficznym kontekście krajowym, regionalnym, sektorowym Zasoby produkcyjne i finansowe; kompetencje technologiczne, organizacyjne i marketingowe, sieci biznesowe i badawczo-rozwojowe Polityka naukowo-technologiczna i innowacyjna, zwłaszcza infrastruktura wsparcia komercjalizacji wyników badań naukowych, polityka fiskalna wobec komercjalizacji rezultatów badań naukowych, system kształcenia dla potrzeb komercjalizacji rezultatów badań naukowych i rozwoju zaawansowanych technologicznie produktów i usług Źródło: Rogut A., Piasecki B.(2009), Żywność i żywienie w XXI wieku wizja rozwoju polskiego sektora spożywczego. Przewodnik metodyczny, maszynopis. 19

20 2.3. Struktura respondentów W sesjach warsztatowych uczestniczyło 42 ekspertów. Statystycznie uśredniony profil eksperta opisać można następującymi cechami: pracownik naukowy jednostki badawczorozwojowej lub uczelni, mieszkaniec dużego miasta w przedziale wiekowym lat. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę ekspertów. Tabela 4. Struktura ekspertów w podziale na grupy wiekowe Przedział wiekowy Liczba ekspertów odsetek mniej niż 25 lat lat lat więcej niż 60 lat 1 2,4% 5 11,9% Tabela 5. Struktura ekspertów w podziale na płeć ,3% Płeć Mężczyzna kobieta Liczba ekspertów odsetek 21 50,0% 21 50,0% Tabela 6. Struktura ekspertów w podziale na miejsce zamieszkania. Miejsce Zamieszkania Liczba ekspertów odsetek 9 21,4% obszar wiejski małe miasto duże miasto 1 2,4% 10 23,8% Tabela 7. Struktura ekspertów w podziale na miejsce zatrudnienia. Jednostka zatrudnienia Liczba ekspertów odsetek 31 73,8% administracja przemysł Usługi nauka 1 2,4% prof. dr hab. Lech Michalczuk 2 4,8% 2 4,8% Tabela 8. Struktura ekspertów w podziale na typ jednostki zatrudniającej ,1% Typ jednostki zatrudnienia Liczba ekspertów odsetek uczelnia JBR MŚP duże przedsiębiorstwo 16 38,1% 20 47,6% 0 0,0% 6 14,3% 20

i żywienie w XXI wieku

i żywienie w XXI wieku Żywność i żywienie w XXI wieku Scenariusze rozwoju badań naukowych i technologii Warszawa, 28 kwietnia 20011 r. Lech Michalczuk Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach Warsztaty Scenariuszowe Przeprowadzono

Bardziej szczegółowo

ŻYWNOŚĆ I ŻYWIENIE W XXI WIEKU WIZJA ROZWOJU POLSKIEGO SEKTORA SPOŻYWCZEGO (FORESIGHT TECHNOLOGICZNY)

ŻYWNOŚĆ I ŻYWIENIE W XXI WIEKU WIZJA ROZWOJU POLSKIEGO SEKTORA SPOŻYWCZEGO (FORESIGHT TECHNOLOGICZNY) Konferencja Końcowa ŻYWNOŚĆ I ŻYWIENIE W XXI WIEKU WIZJA ROZWOJU POLSKIEGO SEKTORA SPOŻYWCZEGO (FORESIGHT TECHNOLOGICZNY) PROJEKT REALIZUJE KONSORCJUM: Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Produkcji i Energetyki

Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Produkcji i Energetyki Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Produkcji i Energetyki Efekty dla programu : Kierunek: Zarządzanie i inżynieria produkcji Specjalności: Inżynieria produkcji surowcowej, Infrastruktura

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż.

Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż. Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż. Sławomir Stec Zakład Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Państwowa Wyższa

Bardziej szczegółowo

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030 Warszawa, 1 marca 2012 Kierunki wspierania innowacyjności ci przedsiębiorstw. Wyniki projektu Insight 2030 Beata Lubos, Naczelnik Wydziału Polityki Innowacyjności, Departament Rozwoju Gospodarki, Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych

Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych prof. dr hab. Bogdan Sojkin Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Towaroznawstwa 1 Jak rozumieć komercjalizację? dobro, usługa, Komercjalizacja?

Bardziej szczegółowo

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Wydział Innowacyjności i Rozwoju Departament Rozwoju Regionalnego i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie 1 Siedlce,

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu AUTOEVENT 2014 2 PRZEMYSŁ MOTORYZACYJNY Jeden z największych producentów samochodów i komponentów motoryzacyjnych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG W RAMACH DZIAŁANIA 4.5

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG W RAMACH DZIAŁANIA 4.5 ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG W RAMACH DZIAŁANIA 4.5 LP Działanie Dotychczasowe brzmienie w brzmieniu zaakceptowanym przez KM 1. 4.5 W projekcie przewidziano komponent B+R - (utworzenie

Bardziej szczegółowo

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Andrzej Kowalski Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Katedra Rozwoju Obszarów Wiejskich Szkoła Główna Handlowa Warszawa kwiecień 2009 Wzajemne

Bardziej szczegółowo

European Technology Transfer Manager Warsztat Pracy Brokera Technologii

European Technology Transfer Manager Warsztat Pracy Brokera Technologii European Technology Transfer Manager Warsztat Pracy Brokera Technologii Katarzyna Bergier Wydział Biologii Uniwersytet Łódzki Karolina H. Czarnecka Wydział Lekarski Uniwersytet Medyczny w Łodzi Łódź, 08.06.2015

Bardziej szczegółowo

Podkarpackie inteligentne specjalizacje

Podkarpackie inteligentne specjalizacje Podkarpackie inteligentne specjalizacje jako istotny czynnik wzmacniania konkurencyjności regionu. Leszek Woźniak EUROPA 2020 rozwój inteligentny, a więc rozwój gospodarki bazującej na wiedzy i innowacjach

Bardziej szczegółowo

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Konferencja Wiejska Polska 25 26 maja 2013 r. Konin/Licheń Krajowe podstawy strategiczne polityki

Bardziej szczegółowo

Inteligentna specjalizacja w Województwie Mazowieckim. Procesy usługowe usługi B2B, w tym usługi finansowe usługi B+R

Inteligentna specjalizacja w Województwie Mazowieckim. Procesy usługowe usługi B2B, w tym usługi finansowe usługi B+R Inteligentna specjalizacja w Województwie Mazowieckim Obszary gospodarcze sektor rolno-spożywczy sektor chemiczny sektor medyczny sektor energetyczny sektor IT Technologie wiodące biotechnologia technologie

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW DLA POSZCZEGÓLNYCH OSI PRIORYTETOWYCH, DZIAŁAŃ I PODDZIAŁAŃ RPO WO 2014-2020 zakres: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW DLA POSZCZEGÓLNYCH OSI PRIORYTETOWYCH, DZIAŁAŃ I PODDZIAŁAŃ RPO WO 2014-2020 zakres: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW DLA POSZCZEGÓLNYCH OSI PRIORYTETOWYCH, DZIAŁAŃ I PODDZIAŁAŃ RPO WO 2014-2020 zakres: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego OŚ PRIORYTETOWA II RPO WO 2014-2020 KONKURENCYJNA

Bardziej szczegółowo

Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego

Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego Michał Majcherek Agro Klaster Kujawy Stowarzyszenie Na Rzecz Innowacji i Rozwoju W dzisiejszych warunkach konkurencyjność

Bardziej szczegółowo

Innowacje i Inteligentny Rozwój. Iwona Wendel Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Szczecin, 10 czerwca 2015 r.

Innowacje i Inteligentny Rozwój. Iwona Wendel Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Szczecin, 10 czerwca 2015 r. Innowacje i Inteligentny Rozwój Iwona Wendel Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Szczecin, 10 czerwca 2015 r. Wsparcie innowacyjności w latach 2014-2020 W perspektywie 2014-2020 wsparcie

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Toruń, 13.12.2012 Co oznacza inteligentna specjalizacja? Inteligentna specjalizacja to: identyfikowanie wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata 2011-2020 Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego.

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE INNOWACJĄ

ZARZĄDZANIE INNOWACJĄ ZARZĄDZANIE INNOWACJĄ Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PROJEKT ZARZĄDZANIE INNOWACJĄ PODSTAWOWE INFORMACJE skierowany do mikro, małych

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020:

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020: NAZWA CELU FINANSOWANIE Cel I.1. Wspieranie aktywności i przedsiębiorczości mieszkańców CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY Oś I. Osoby młode na rynku pracy: 1. Poprawa

Bardziej szczegółowo

Audyt Marketingowy Młodej Firmy [RAPORT]

Audyt Marketingowy Młodej Firmy [RAPORT] Wytyczne dotyczące przygotowania raportu z Audytu Marketingowego Młodej Firmy zał. nr 3 do umowy Audyt Marketingowy Młodej Firmy [RAPORT] NAZWA AUDYTOWANEJ FIRMY:.. ADRES:. DATA PRZEKAZANIA PRZEPROWADZENIA

Bardziej szczegółowo

Potencjał rozwojowy klastrów eksportujących w polskim sektorze rolno-żywnościowym

Potencjał rozwojowy klastrów eksportujących w polskim sektorze rolno-żywnościowym Potencjał rozwojowy klastrów eksportujących w polskim sektorze rolno-żywnościowym Szczepan Figiel, Justyna Kufel Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Warszawa, 5 grudnia, 2014. Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

SPIN MODEL TRANSFERU INNOWACJI W MAŁOPOLSCE

SPIN MODEL TRANSFERU INNOWACJI W MAŁOPOLSCE MODEL TRANSFERU INNOWACJI W MAŁOPOLSCE Dr inż. Konrad Maj Dyrektor Departamentu ds. Rozwoju Fundacji Rozwoju Edukacji i Nauki SPIN MODEL TRANSFERU INNOWACJI W MAŁOPOLSCE Projekt innowacyjny testujący wdrażany

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4 Planowanie rozwoju technologii - Aleksander Buczacki 4.1. Wstęp 4.2. Proces planowania rozwoju technologii

Rozdział 4 Planowanie rozwoju technologii - Aleksander Buczacki 4.1. Wstęp 4.2. Proces planowania rozwoju technologii Spis treści Wprowadzenie Rozdział 1 Pojęcie i klasyfikacja produktów oraz ich miejsce w strategii firmy - Jerzy Koszałka 1.1. Wstęp 1.2. Rynek jako miejsce oferowania i wymiany produktów 1.3. Pojęcie produktu

Bardziej szczegółowo

Przebieg usługi w przedsiębiorstwie Projekt Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP

Przebieg usługi w przedsiębiorstwie Projekt Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Przebieg usługi w przedsiębiorstwie Projekt Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Usługa szkoleniowo doradcza z zakresu zarządzania kompetencjami w MSP jest realizowana

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wrocław 2011

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wrocław 2011 Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wrocław 2011 IDENTYFIKACJA POTENCJAŁU I ZASOBÓW DOLNEGO ŚLĄSKA W OBSZARZE NAUKA I TECHNOLOGIE NA RZECZ POPRAWY JAKOŚCI ŻYCL4 (QUALITY OF LIFE) ORAZ WYTYCZENIE PRZYSZŁYCH

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja Regionalnej Strategii Innowacji dla Mazowsza wraz z inteligentną specjalizacją regionu. Warszawa, 26 listopada 2013 r.

Aktualizacja Regionalnej Strategii Innowacji dla Mazowsza wraz z inteligentną specjalizacją regionu. Warszawa, 26 listopada 2013 r. Aktualizacja Regionalnej Strategii Innowacji dla Mazowsza wraz z inteligentną specjalizacją regionu 1 Regionalna Strategia Innowacji dla Mazowsza (RSI) horyzontalny dokument strategiczny, uszczegółowienie

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój- możliwości finansowania prac B+R. Piotr Puczek Główny Punkt Informacyjny Funduszy Europejskich

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój- możliwości finansowania prac B+R. Piotr Puczek Główny Punkt Informacyjny Funduszy Europejskich Program Operacyjny Inteligentny Rozwój- możliwości finansowania prac B+R Piotr Puczek Główny Punkt Informacyjny Funduszy Europejskich Program Operacyjny Inteligentny Rozwój PROGRAM OPERACYJNY INTELIGENTNY

Bardziej szczegółowo

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR:

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR: Czym jest SIR? Sieć na rzecz innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich funkcjonuje w ramach Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich (podsieć KSOW) i ma charakter otwarty. Uczestnikami Sieci mogą być wszystkie

Bardziej szczegółowo

Obszar tematyczny Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy: Rozwój sektora prywatnego i promocja eksportu MŚP

Obszar tematyczny Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy: Rozwój sektora prywatnego i promocja eksportu MŚP Obszar tematyczny Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy: Rozwój sektora prywatnego i promocja eksportu MŚP Całkowita alokacja: do 10 milionów franków szwajcarskich W danym obszarze ma zastosowanie

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA W OBSZARZE NAUKI DO 2020 ROKU

ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA W OBSZARZE NAUKI DO 2020 ROKU ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA W OBSZARZE NAUKI DO 2020 ROKU maj-czerwiec, 2013 ul. Hoża 20 \ ul. Wspólna 1/3 \ 00-529 Warszawa \ tel. +48 (22) 529 27 18 \ fax +48 (22) 628 09 22 ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA

Bardziej szczegółowo

KRZYŻOWA ANALIZA WPŁYWÓW I PROGNOZOWANIE SCENARIUSZY ROZWOJU

KRZYŻOWA ANALIZA WPŁYWÓW I PROGNOZOWANIE SCENARIUSZY ROZWOJU Projekt FORESIGHT Mazovia KRZYŻOWA ANALIZA WPŁYWÓW I PROGNOZOWANIE SCENARIUSZY ROZWOJU mgr Krzysztof Mieczkowski Specjalista Przemysłowy Instytut Automatyki i Pomiarów Warszawa, 12 czerwca 2007 Monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauki o Żywności. Chcesz studiować w jednym z najpiękniejszych kampusów w Europie? www.uwm.edu.pl/wnz

Wydział Nauki o Żywności. Chcesz studiować w jednym z najpiękniejszych kampusów w Europie? www.uwm.edu.pl/wnz Wydział Nauki o Żywności Chcesz studiować w jednym z najpiękniejszych kampusów w Europie? www.uwm.edu.pl/wnz Wydział Nauki o Żywności Chcesz studiować na Wydziale z ponad 65 letnią tradycją, aktywnie współpracującym

Bardziej szczegółowo

ZGŁOSZENIE POMYSŁU do Konkursu INNOWACYJNY POMYSŁ 2008

ZGŁOSZENIE POMYSŁU do Konkursu INNOWACYJNY POMYSŁ 2008 ZGŁOSZENIE POMYSŁU do Konkursu INNOWACYJNY POMYSŁ 2008 KONKURS Zgłoszenie pomysłu do Konkursu należy przysłać do 17 listopada, e-mailem na adres konkurs@uni.lodz.pl Rozstrzygnięcie Konkursu do 12 grudnia

Bardziej szczegółowo

Inteligentna specjalizacja Małopolski. dr Marcin Zawicki Katedra Gospodarki i Administracji Publicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

Inteligentna specjalizacja Małopolski. dr Marcin Zawicki Katedra Gospodarki i Administracji Publicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Inteligentna specjalizacja Małopolski dr Marcin Zawicki Katedra Gospodarki i Administracji Publicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Inteligentna specjalizacja Powstanie i rozwój idei inteligentnej

Bardziej szczegółowo

Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego

Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego Michał Majcherek Agro Klaster Kujawy Stowarzyszenie Na Rzecz Innowacji i Rozwoju WAŻNE DATY Listopad 2011 niektóre firmy

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

Przekazanie Państwu specjalistycznej wiedzy z zakresu zarządzania, marketingu, finansów, rozwoju zasobów ludzkich oraz współpracy międzynarodowej.

Przekazanie Państwu specjalistycznej wiedzy z zakresu zarządzania, marketingu, finansów, rozwoju zasobów ludzkich oraz współpracy międzynarodowej. Szanowni Państwo, Mamy zaszczyt zaprosić do wzięcia udziału w projekcie organizowanym na zlecenie Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości POWIĄZANIA KOOPERACYJNE POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW, skierowanym

Bardziej szczegółowo

Programy Narodowego Centrum Badań i Rozwoju w 2015 r. Programy Operacyjne, finansowanie prac B+R

Programy Narodowego Centrum Badań i Rozwoju w 2015 r. Programy Operacyjne, finansowanie prac B+R Programy Narodowego Centrum Badań i Rozwoju w 2015 r. Programy Operacyjne, finansowanie prac B+R J a c e k S my ł a Płock, 10 marca 2015 POIR Podstawowe informacje I. Wsparcie prowadzenia prac B+R przez

Bardziej szczegółowo

Możliwości udziału firm w 7. Programie Ramowym

Możliwości udziału firm w 7. Programie Ramowym Możliwości udziału firm w 7. Programie Ramowym Do udziału w projektach finansowanych w ramach 7. Programu Ramowego zachęca się przede wszystkim przedsiębiorstwa które są zainteresowane nawiązaniem współpracy

Bardziej szczegółowo

Dofinansowanie prac badawczo-rozwojowych w ramach aktualnych programów wsparcia dla przedsiębiorców 04.09.2015

Dofinansowanie prac badawczo-rozwojowych w ramach aktualnych programów wsparcia dla przedsiębiorców 04.09.2015 Dofinansowanie prac badawczo-rozwojowych w ramach aktualnych programów wsparcia dla przedsiębiorców 04.09.2015 O ADM Consulting Group S.A. Dotacje UE Opracowywanie dokumentacji aplikacyjnych Pomoc w doborze

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014 r. Cele PO IR Wspieranie innowacyjności

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r.

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r. Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej Wejherowo, 9 październik 2013 r. Strategia 6 RPS RPO 2014-2020 Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego 2020 (wrzesień 2012)

Bardziej szczegółowo

System doskonalenia nauczycieli oparty na ogólnodostępnym kompleksowym wspomaganiu szkół

System doskonalenia nauczycieli oparty na ogólnodostępnym kompleksowym wspomaganiu szkół System doskonalenia nauczycieli oparty na ogólnodostępnym kompleksowym wspomaganiu szkół Wnioski z pilotażowego wdrażania projektu przez Miasto Łódź Małgorzata Zwolińska Lidia Dyndor 1 Z perspektywy dyrektora

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Janusz Bronisław Berdowski EUROPEJSKA UCZELNIA INFORMATYCZNO-EKONOMICZNA W WARSZAWIE ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Od jakości nie ma odwrotu, gdyż na rynku globalnym nie walczy się tylko ceną

Bardziej szczegółowo

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009 PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz Jan Pyka Grudzień 2009 Zakres prac Analiza uwarunkowań i czynników w ekonomicznych związanych zanych z rozwojem zeroemisyjnej gospodarki energii

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

profil ogólnoakademicki studia I stopnia

profil ogólnoakademicki studia I stopnia Opis na kierunku ŻYWIENIE CZŁOWIEKA z odniesieniem do oraz prowadzących profil ogólnoakademicki studia I stopnia Efekty NŻZ1_W01 NŻZ1_W02 NŻZ1_W03 NŻZ1_W04 WIEDZA Ma ogólną wiedzę z zakresu matematyki,

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP System HACCP Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przed opisaniem podstaw prawnych

Bardziej szczegółowo

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców 2011 Anna Tarnawa Kierownik Sekcji Badań i Analiz Departament Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców Warszawa, 22 listopada 2011 r. Działalność

Bardziej szczegółowo

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium. 1. Wnioskodawca przeprowadził inwentaryzację zasobów nauki objętych projektem.

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium. 1. Wnioskodawca przeprowadził inwentaryzację zasobów nauki objętych projektem. Kryteria merytoryczne wyboru projektów dla poddziałania 2.3.1 Cyfrowe udostępnianie informacji sektora publicznego (ISP) ze źródeł administracyjnych oraz zasobów nauki Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa

Bardziej szczegółowo

Karta opisu przedmiotu Zaawansowane techniki analizy systemowej oparte o modelowanie warsztaty

Karta opisu przedmiotu Zaawansowane techniki analizy systemowej oparte o modelowanie warsztaty Karta opisu przedmiotu Zaawansowane techniki analizy systemowej oparte o modelowanie warsztaty przedmiotu Stopień studiów i forma: Rodzaj przedmiotu Kod przedmiotu Grupa kursów Zaawansowane techniki analizy

Bardziej szczegółowo

Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm

Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm Bydgoszcz, 14.05.2014 Pracodawcy Pomorza i Kujaw Związek Pracodawców Pracodawcy Pomorza i Kujaw to regionalny

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

Opracowanie indeksu gatunkowego i optymalizacja technologii produkcji wybranych roślin energetycznych. Akronim projektu IGRE

Opracowanie indeksu gatunkowego i optymalizacja technologii produkcji wybranych roślin energetycznych. Akronim projektu IGRE Opracowanie indeksu gatunkowego i optymalizacja technologii produkcji wybranych roślin energetycznych. Akronim projektu IGRE Agro-Centrum Innowacyjnych Technologii Unia Europejska zamierza do 2030 roku

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Aleksandra Wanat Konferencja Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Katowice 22 listopada

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie innowacyjnym biznesem Warsztat strategiczny. Listopad 2014

Zarządzanie innowacyjnym biznesem Warsztat strategiczny. Listopad 2014 Zarządzanie innowacyjnym biznesem Warsztat strategiczny Listopad 2014 Najważniejszą rzeczą o jakiej należy pamiętać w odniesieniu do każdego przedsiębiorstwa jest fakt, iż w samym przedsiębiorstwie nie

Bardziej szczegółowo

Foresight priorytetowych innowacyjnych technologii na rzecz automatyki, robotyki i techniki pomiarowej

Foresight priorytetowych innowacyjnych technologii na rzecz automatyki, robotyki i techniki pomiarowej Foresight priorytetowych innowacyjnych technologii na rzecz automatyki, robotyki i techniki pomiarowej Prezentacja wyników pierwszej ankiety Delphi w obszarze TECHNIKA POMIAROWA mgr Jan Piwiński Specjalista

Bardziej szczegółowo

Cele i założenia Projektu Narodowy Program Foresight

Cele i założenia Projektu Narodowy Program Foresight Cele i założenia Projektu Narodowy Program Foresight wdrożenie wyników Prof. dr hab. inż. Krystyna CZAPLICKA-KOLARZ Warszawa, 18 listopada 2011 r. Narodowy Program Foresight POLSKA 2020 Zakres realizacji

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie innowacją Adaptacja i zastosowanie sprawdzonych rozwiązań hiszpańskich na gruncie polskim

Zarządzanie innowacją Adaptacja i zastosowanie sprawdzonych rozwiązań hiszpańskich na gruncie polskim Zarządzanie innowacją Adaptacja i zastosowanie sprawdzonych rozwiązań hiszpańskich na gruncie polskim Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Bardziej szczegółowo

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium Kryteria merytoryczne wyboru projektów dla poddziałania 2.3.2 Cyfrowe udostępnienie zasobów kultury Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa na lata 2014-2020 Typ projektu Cyfrowe udostępnienie zasobów kultury

Bardziej szczegółowo

Schematy pozyskania dotacji UE

Schematy pozyskania dotacji UE Biuro Zarządzania Projektami Rozwojowymi Projekt Fox Schematy pozyskania dotacji UE Case study projektu B+R: branża spożywcza, chemiczna, produkcja maszyn i urządzeń, produkcja prefabrykatów Biuro Zarządzania

Bardziej szczegółowo

Anna Pytko. HORYZONT 2020 Ministerstwo Zdrowia 07.05.2014. Prelegent

Anna Pytko. HORYZONT 2020 Ministerstwo Zdrowia 07.05.2014. Prelegent HORYZONT 2020 Ministerstwo Zdrowia 07.05.2014 Program HORYZONT 2020 Prelegent Anna Pytko Krajowy Punkt Kontaktowy Programów Badawczych UE w Instytucie Podstawowych Problemów Techniki Polskiej Akademii

Bardziej szczegółowo

Foresight technologiczny <> Regionalna strategia rozwoju nanotechnologii

Foresight technologiczny <<NT FOR Podlaskie 2020>> Regionalna strategia rozwoju nanotechnologii Konferencja otwierająca projekt: Narodowy Program Foresight wdrożenie wyników 18 listopada 2011 r., Warszawa Foresight technologiczny Regionalna strategia rozwoju nanotechnologii

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 10 grudnia 2012 r. Justyna Gorzoch, Departament Innowacji i Przemysłu, Ministerstwo Gospodarki

Warszawa, 10 grudnia 2012 r. Justyna Gorzoch, Departament Innowacji i Przemysłu, Ministerstwo Gospodarki Warszawa, 10 grudnia 2012 r. Strategia inteligentnej specjalizacji poziom krajowy Justyna Gorzoch, Departament Innowacji i Przemysłu, Ministerstwo Gospodarki Założenia strategii inteligentnej specjalizacji

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego Fundusze Europejskie dla rozwoju regionu łódzkiego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego Fundusze Europejskie dla rozwoju regionu łódzkiego Łódź, dn. 10.10.2014 r. OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU nr 2/3.3/081 (POWYŻEJ 14 tys. EURO) 1. Zamawiający Firma i adres: PL Europa S.A. NIP: 725-195-02-28 Regon: 100381252 2. Tryb udzielenia zamówienia Zgodnie

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Zarządzanie i Inżynieria Produkcji po ukończeniu studiów pierwszego stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Zarządzanie i Inżynieria Produkcji po ukończeniu studiów pierwszego stopnia Szczegółowe efekty kształcenia na kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji i ich odniesienie do efektów obszarowych nauk rolniczych, leśnych i weterynaryjnych, nauk technicznych oraz nauk społecznych.

Bardziej szczegółowo

Narodowy Program Foresight wdrożenie wyników. portal informacyjno-komunikacyjny P I K

Narodowy Program Foresight wdrożenie wyników. portal informacyjno-komunikacyjny P I K Narodowy Program Foresight wdrożenie wyników portal informacyjno-komunikacyjny P I K struktura logiczna podstawowych narzędzi portalu wspomagającego wdrażanie polityki opartej na faktach w odniesieniu

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 1 z dnia 10.12.2015r.

Zapytanie ofertowe nr 1 z dnia 10.12.2015r. Zapytanie ofertowe nr 1 z dnia 10.12.2015r. Dotyczy: Wykonania usługi badawczej w zakresie badań możliwości łączenia różnych cząstek lignocelulozowych w postaci włókien lub mączki z wybranymi polimerami

Bardziej szczegółowo

Etapy przygotowań do przeprowadzenia badań marketingowych. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu

Etapy przygotowań do przeprowadzenia badań marketingowych. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu 1 Etapy przygotowań do przeprowadzenia badań marketingowych 2 Badania marketingowe a funkcje marketingu Analiza otoczenia Analiza klientów Planowanie produktów i usług Planowanie dystrybucji Planowanie

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE MOŻLIWOŚCI FINANSOWANIA PRZEDSIĘBIORSTW W OKRESIE PROGRAMOWANIA 2014 2020

WSPARCIE MOŻLIWOŚCI FINANSOWANIA PRZEDSIĘBIORSTW W OKRESIE PROGRAMOWANIA 2014 2020 WSPARCIE MOŻLIWOŚCI FINANSOWANIA PRZEDSIĘBIORSTW W OKRESIE PROGRAMOWANIA 2014 2020 Źródła wsparcia dla firm na lata 2014 2020 Zagadnienia krajowych i regionalnych inteligentnych specjalizacji Opracował:

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE nr 2/2015 ZAPROSZENIE. Zapraszam do złożenia oferty cenowej w prowadzonym postępowaniu o udzielenie zamówienia na:

ZAPYTANIE OFERTOWE nr 2/2015 ZAPROSZENIE. Zapraszam do złożenia oferty cenowej w prowadzonym postępowaniu o udzielenie zamówienia na: LOKALNA ORGANIZACJA TURYSTYCZNA Region Puszczy Białowieskiej 17-200 Hajnówka, ul. 3 Maja 45, tel. (+48 85) 682 43 81 fax (+48 85) 682 51 41 e-mail: biuro@lot.bialowieza.pl www.lot.bialowieza.pl Hajnówka,

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Kazimierz Szatkowski - Przygotowanie produkcji. Spis treści

Księgarnia PWN: Kazimierz Szatkowski - Przygotowanie produkcji. Spis treści Księgarnia PWN: Kazimierz Szatkowski - Przygotowanie produkcji Spis treści Wstęp... 11 część I. Techniczne przygotowanie produkcji, jego rola i miejsce w przygotowaniu produkcji ROZDZIAŁ 1. Rola i miejsce

Bardziej szczegółowo

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA WYDZIAŁ INFORMATYKI I ZARZĄDZANIA Kierunek studiów: INFORMATYKA Stopień studiów: STUDIA II STOPNIA Obszar Wiedzy/Kształcenia: OBSZAR NAUK TECHNICZNYCH Obszar nauki: DZIEDZINA NAUK TECHNICZNYCH Dyscyplina

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Wiadomości wstępne 1.1. Definicja i zakres pojęcia technologia 1.2. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE

MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE WARSZTAT I-A PRAWNO-TEORETYCZNE PODSTAWY PROJEKTÓW INNOWACYJNYCH Czym jest innowacja? Możliwe źródła Wewnętrzne i zewnętrzne źródła informacji o innowacji w przedsiębiorstwie.

Bardziej szczegółowo

Wielkopolskie Centrum Klastrowe

Wielkopolskie Centrum Klastrowe Wielkopolskie Centrum Klastrowe Platforma klastrów Założenia koncepcji Brokera Technologicznego Marek Dondelewski Poznao 10.09.2012r. LMC www.ines.org.pl Program rozwoju klasteringu Program ekspercki Konsorcjum

Bardziej szczegółowo

Kompleksowe rozwiązanie dla organizacji,

Kompleksowe rozwiązanie dla organizacji, Kompleksowe rozwiązanie dla organizacji, W KTÓRYCH REALIZOWANE SĄ PRZEDSIĘWZIĘCIA PROJEKTOWE 0 801 2727 24 (22 654 09 35) Kompleksowe wsparcie realizacji projektu Czy w Twojej organizacji realizowane są

Bardziej szczegółowo

Fiszka oferty usług proinnowacyjnych

Fiszka oferty usług proinnowacyjnych Fiszka oferty usług proinnowacyjnych I. Akredytowany wykonawca 1. Nazwa wykonawcy "MERITUM" LUBELSKA GRUPA DORADCZA SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ 2. Forma prawna prowadzonej działalności Spółka

Bardziej szczegółowo

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r.

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. 1 UWAGI ANALITYCZNE 1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. W maju 2002 r. w województwie łódzkim było 209,4 tys. gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Osiągnięcia Projektu systemowego Zarządzanie, wdrażanie i monitorowanie Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Śląskiego

Osiągnięcia Projektu systemowego Zarządzanie, wdrażanie i monitorowanie Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Śląskiego Osiągnięcia Projektu systemowego Zarządzanie, wdrażanie i monitorowanie Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Śląskiego Katowice, 25 kwietnia 2012r. Projekt - charakterystyka Wdrażanie Regionalnej

Bardziej szczegółowo

Finansowania projektów w nowej perspektywie w ramach I i II Osi priorytetowej RPO WŁ 2014-2020. 12 czerwca 2015 r., Tomaszów Mazowiecki

Finansowania projektów w nowej perspektywie w ramach I i II Osi priorytetowej RPO WŁ 2014-2020. 12 czerwca 2015 r., Tomaszów Mazowiecki Finansowania projektów w nowej perspektywie w ramach I i II Osi priorytetowej RPO WŁ 2014-2020 12 czerwca 2015 r., Tomaszów Mazowiecki 476,46 mln euro (ok. 1,95 mld PLN ) z EFRR na rozwój gospodarczy regionu

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Daniel Szczechowski Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Opole, 13 listopada 2014 r. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Dotacje dla wiedzy i technologii

Dotacje dla wiedzy i technologii Dotacje dla wiedzy i technologii Ewelina Hutmańska, Wiceprezes Zarządu Capital-ECI sp. z o.o. Polskie firmy wciąż są wtórnymi innowatorami Ponad 34,5 mld zł wydały na innowacje firmy, zatrudniające powyżej

Bardziej szczegółowo

Warsztaty: Dla innowacji w ramach projektu systemowego,,sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Cieszyn, 7 maj 2015 r.

Warsztaty: Dla innowacji w ramach projektu systemowego,,sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Cieszyn, 7 maj 2015 r. Warsztaty: Dla innowacji w ramach projektu systemowego,,sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych Cieszyn, 7 maj 2015 r. Plan prezentacji Obserwatorium medyczne -zakres i struktura działania. Obserwatorium

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

Ekoinnowacje w Polsce w aspekcie możliwości współpracy nauki z biznesem. Paweł Woźniak EKOS Poznań sp. z o.o.

Ekoinnowacje w Polsce w aspekcie możliwości współpracy nauki z biznesem. Paweł Woźniak EKOS Poznań sp. z o.o. Ekoinnowacje w Polsce w aspekcie możliwości współpracy nauki z biznesem Paweł Woźniak EKOS Poznań sp. z o.o. EKOS Poznań jako nazwa handlowa funkcjonuje na rynku od 1987. Głównymi obszarami działalności

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W PROJEKTACH I PROGRAMACH STRATEGICZNYCH

INSTRUKCJA ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W PROJEKTACH I PROGRAMACH STRATEGICZNYCH Załącznik Nr 3 do Zarządzenia Nr 52/2014 Rektora UMCS INSTRUKCJA ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W PROJEKTACH I PROGRAMACH STRATEGICZNYCH Spis treści Słownik pojęć... 1 Wprowadzenie... 2 Kroki zarządzania ryzykiem

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020 Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020 INFORMACJE OGÓLNE Dodatkowe wsparcie dla Polski Wschodniej województw: lubelskiego, podlaskiego, podkarpackiego, świętokrzyskiego

Bardziej szczegółowo