Temat: Psychologia dla słuchaczy Studiów Pomostowych na kierunku: Pielęgniarstwo

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Temat: Psychologia dla słuchaczy Studiów Pomostowych na kierunku: Pielęgniarstwo"

Transkrypt

1 Temat: Psychologia dla słuchaczy Studiów Pomostowych na kierunku: Pielęgniarstwo Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

2 WALTER BRADFORD CANNON Fizjolog eksperymentalny Autor pojęcia: homeostaza szok traumatyczny

3 STRES FIZJOLOGICZNY W.B. Cannon reakcja walcz lub uciekaj Stres jako tzw. stan pogotowia, pełniący funkcje adaptacyjne (nastawia i przygotowuje organizm do radzenia sobie z niebezpieczeństwem). Stymulacja współczulnego układu nerwowego i hormonalnego prowadzi do gwałtownego wzrostu poziomu epinefryny (adrenaliny) i norepinefryny (noradrenaliny) oraz pobudzeniem układu sympatycznego. Prowadzi to do wzmożenia akcji serca, wzrostu ciśnienia krwi, wzrostu poziomu cukru we krwi przyspieszenia oddechu, wzrostu napięcia mięśni szkieletowych, zmniejszenia dopływu krwi do skóry i mięśni szkieletowych. Jednak, kiedy stan taki trwa długi czas może doprowadzić do wyczerpania zasobów energetycznych organizmu i stanowić potencjalne zagrożenie zdrowia (tzw. choroby psychosomatyczne)

4

5 STRES FIZJOLOGICZNY Hans Selye ogólny zespół adaptacyjny GAS Stres to niespecyficzna reakcja organizmu, powstająca w odpowiedzi na działanie bodźców szkodliwych (stresorów). Wywołuje ona w organizmie istot żywych tak zwany Ogólny Zespół Adaptacyjny, tzn. zespół zmian o postaci niezależnej od rodzaju urazu. Zespół ten przebiega w trzech kolejnych stadiach: stadium reakcji alarmowej podczas której zostają zmobilizowane siły obronne. Jest inicjowane przez fazę szoku. Obok zmian specyficznych wywołuje zmiany niespecyficzne (spadek ciśnienia krwi, spadek ciepłoty ciała) stadium odporności czyli pełnego przystosowania do stresora. Organizm podejmuje wysiłki obronne (rośnie ciśnienie krwi, rośnie ciepłota ciała). stadium wyczerpania: pojawiające się w sytuacji gdy stresor jest odpowiednio nasilony i działa przez odpowiednio długi czas. Następuje wzrost uogólnionego pobudzenia organizmu, które nie jest korzystne do zwalczania stresowa. Następuje rozregulowanie funkcji fizjologicznych i spadek zdolności obronnych. W skrajnych wypadkach zmiany mogą prowadzić do śmierci

6

7 STRES FIZJOLOGICZNY Hans Selye dystres = stres deprywacji, przeciążenia prowadzącego do choroby, niesie cierpienie i dezintegrację psychiczną, może powodować frustrację, zachowania agresywne eustres = stan zadowolenia, motywuje człowieka do podejmowania wysiłku i dążenia do osiągnięćżyciowych

8 STRES FIZJOLOGICZNY Hans Selye STRESOR REAKCJA ALARMOWA ODPORNOŚĆ: USUWANIE STRESORA CHOROBA ADAPTACJI CHOROBY NEREK, WIEŃCOWA, ALERGIE WYCZERPANIE: UTRATA ZDOLNOSCI OBRONY

9 GRINKER, ROY R. LT. COL.; SPIEGEL, JOHN P. MAJOR, 1945 Men under stress in and after combat Symptomy w reakcji na stres walki (combat fatigue, operational fatique) Zdenerwowanie (restlesness) Drażliwość i zachowania agresywne Zmęczenie po obudzeniu się i ospałość Trudności z zasypianiem, subiektywny lęk Łatwe męczenie się Reakcja przestrachu Depresja Zmiany osobowości i zakłócenia pamięci Drżenie i objawy nadaktywności układu sympatycznego Trudności w koncentracji uwagi Poczucie zagubienia (confusion) Zwiększono spożycie alkoholu

10 STRES PSYCHOLOGICZNY Gringer i Spigel z 1945: pewne aspekty walki, mimo, iż nie wywołują uszkodzeń fizycznych przyczyniały się do powstawania zaburzeń psychicznych i fizjologicznych u żołnierzy. Stres psychologiczny to całokształt czynników, które wpływają na człowieka wykonującego działania bojowe (zagrożenie życia, zdrowia, zależność od przełożonych, izolacja od bliskich, brak snu i odżywiania)

11 STRES PSYCHOLOGICZNY Współcześnie stres nie jest lokalizowany ani w jednostce ani w otoczeniu, ale dotyczy określonego rodzaju relacji (interakcji, transakcji) między nimi. Transakcja ta zwykle ujmowana jest jako zakłócenie lub zapowiedź zakłócenia równowagi pomiędzy zasobami bądź możliwościami jednostki z jednej strony a wymaganiami otoczenia z drugiej Stres nie jest więc immanentną cechą bodźca, istniejącą poza jego stosunkiem do aktualnych dążeń i oczekiwań człowieka oraz do stałych jego cech, takich jak potrzeby, schematy poznawcze, cechy fizyczne, wartości.

12

13 TRANSAKCYJNA TEORIA STRESU R. Lazarus i S. Folkman Stres psychiczny jest to szczególny rodzaj transakcji pomiędzy człowiekiem a otoczeniem, które to otoczenie człowiek ocenia jako nadwerężające lub przekraczające jego zasoby i jako zagrażające jego dobrostanowi. Dotyczy to także otoczenia wewnętrznego człowieka. Podstawowym mechanizmem odpowiadającym za stres psychologiczny jest ocena poznawcza otoczenia (ocena pierwotna), rozumiana jako mechanizm oceniający, uświadamiający i interpretujący zdarzenia co to dla mnie znaczy?. Po niej następuje ocena wtórna: co mogę z tym zrobić? Wynikiem oceny może być wniosek w postaci: Brak zagrożenia, sytuacja bez znaczenia, nie istotna (brak stresu) Krzywda/strata (stres) Zagrożenie (stres) Wyzwanie, sytuacja sprzyjająco pozytywna (stres).

14 TRANSAKCYJNA TEORIA STRESU R. Lazarusa i S. Folkman Krzywda/strata dotyczy już zaistniałej szkody w postaci utraty wartościowych obiektów (samoocena, bliska osoba). Towarzyszą jej emocje: złość, żal, smutek. Zagrożenie odnosi się do takich samych szkód, które jednak dopiero mogą zaistnieć, aktualnie natomiast są antycypowane. Towarzyszą emocje: strach, lęk, zamartwianie się. Wyzwanie ma również charakter antycypacyjny, ale dotyczy sytuacji, w których możliwe są zarówno szkody i straty, jak i korzyści. Towarzyszą jej emocje: wspomniane wyżej ale i nadzieja, zapał, podniecenie.

15 TRANSAKCYJNA TEORIA STRESU R. Lazarus i S. Folkman Brak stresu Brak stresu SYTUACJA OCENA PIERWOTNA co to dla mnie znaczy? OCENA WTÓRNA co mogę z tym zrobić? RADZENIE SOBIE COPING STRES

16 TRANSAKCYJNA TEORIA STRESU R. Lazarusa i S. Folkman To jak przebiegnie ocena wtórna zależy, od: Wcześniejszych doświadczeń z podobnymi sytuacjami Uogólnionych przekonań na temat siebie i świata Dostępności takich zasobów, jak: morale, hart ducha Oszacowania zdrowia i energii Umiejętności rozwiązywania problemów Wsparcia społecznego, czyli zasobów społecznych Zasobów materialnych.

17 TRANSAKCYJNA TEORIA STRESU R. Lazarusa i S. Folkman Po dokonaniu oceny człowiek podejmuje działania tzw. radzenia sobie ze stresem (coping). Są to poznawcze i behawioralne działania podmiotu, aby sprostać specyficznym zewnętrznym lub wewnętrznym wymaganiom. Działania skoncentrowane na problemie, zmiana stresogennej sytuacji po przez zmianę działania lub zagrażającego, szkodliwego otoczenia np. zmienić sytuację, zaakceptować ja, przewartościować, poszukiwać większej ilości informacji, szukać pomocy we wsparciu społecznym, powstrzymać się od działań impulsywnych, Skoncentrowane na redukcji napięcia emocjonalnego, (to radzenie sobie skoncentrowane na emocjach, lub obronie JA) np. wycofanie się z sytuacji Ich skuteczność zależy od celu oraz elastyczności stosowania Zazwyczaj sposoby radzenia sobie pochodzą naprzemiennie lub równolegle z obu grup

18 TRANSAKCYJNA TEORIA STRESU R. Lazarusa i S. Folkman Osiem głównych strategii radzenia sobie: 1. konfrontacja 2. dystansowanie się 3. samokontrola 4. poszukiwanie wsparcia społecznego 5. przyjmowanie odpowiedzialności 6. ucieczka-unikanie 7. planowe rozwiązywanie problemów 8. pozytywne przewartościowanie. ( a bardziej konkretnie: okazywanie złości, przyjmowanie współczucia, ćwiczenia fizyczne, szukanie rady i pomocy, krytykowanie kogoś, sen, modlitwa, zapominanie, wewnętrzne uspokajanie się, deprecjonowanie wartości zdarzenia).

19 BEZPOŚREDNIE I ODLEGŁE SKUTKI STRESU STRES MOŻE NEGATYWNIE ODDZIAŁYWAĆ NA SPRAWNOŚĆ DZIAŁANIA STRES MOŻE PRZYCZYNIĆ SIĘ DO POWSTAWANIA KONTUZJI MOŻE PROWADZIĆ DO WZROSTU PODATNOŚCI NA INFEKCJE (REDUKCJA POTENCJAŁU OBRONEGO) MOŻE POBUDZIĆ ROZWÓJ NIEKTÓREGO TYPU NOWOTWORÓW, NADCIŚNIENIA, ARTERIOSKLEROZY I ARYTMII SERCA STRES JEST WAŻNYM CZYNNIKIEM SPRZYJAJĄCYM CHOROBIE WRZODOWEJ STRES MOŻE PRZYCZYNIĆ SIĘ DO WYZWOLENIA ATAKÓW ASTMY

20 Typologia stresu Rodzaj stresu Czas trwania Nasilenie Rodzaj pomocy Codzienne przeciwności losu tzw. daily hasless Minuty, godziny (może się kumulować) Niskie Samopomoc, zdrowy tryb życia Stres po krytycznym wydarzeniu życiowym Stres pourazowy Dni, tygodnie Dni, tygodnie, miesiące, lata Wysokie, może przekształcić się w kryzys psychiczny Wysokie, skrajnie wysokie Stres chroniczny Miesiące, lata Wysokie, skrajnie wysokie Samopomoc, wsparcie społeczne, interwencja kryzysowa Wsparcie społeczne, interwencja kryzysowa, terapia pourazowa Interwencja kryzysowa, psychoterapia

21

22 Skala Wydarzeń Życiowych Holmesa i Rahe a (Social Readjustment Rating Scale) Wydarzenie Punkty Śmierć współmałżonka 100 Rozwód 73 Separacja małżeńska 65 Pozbawienie wolności 63 Śmierć bliskiego członka rodziny 63 Obrażenie cielesne lub choroba 53 Małżeństwo 50 Zwolnienie z pracy 47 Pojednanie ze współmałżonkiem 45 Przejście na emeryturę 45 Zmiana stanu zdrowia członka rodziny 44 Ciąża 40 Trudności seksualne 39 Powiększenie rodziny 39 Zmiana w interesach 38 Zmiana pozycji materialnej 38 Śmierć bliskiego przyjaciela 37 Zmiana rodzaju pracy 36 Zmiana liczby nieporozumień małżeńskich 36 Zadłużenie ponad kwotę półrocznych dochodów 31 Postępowanie egzekucyjne w związku z zadłużeniem 30 Zmiana stopnia odpowiedzialności w pracy 29 Odejście z domu syna lub córki 29 Kłopoty z rodziną współmałżonka 29 Znaczący sukces osobisty 28 Podjęcie lub zakończenie pracy przez współmałżonka 26 Podjęcie lub zakończenie nauki w szkole 26 Zmiana warunków życia 25 Wprowadzenie zmian do osobistych przyzwyczajeń 24 Kłopoty z szefem 23 Zmiana godzin lub warunków pracy 20 Zmiana miejsca zamieszkania 20 Zmiana szkoły 20 Zmiana przyzwyczajeń w sposobie odpoczynku 19 Zmiana aktywności religijnej 19 Zmiana aktywności społeczno-towarzyskiej 18 Zadłużenie poniżej sześciomiesięcznych dochodów 17 Zmiana godzin snu 16 Zmiana liczby spotkań towarzyskich 15 Zmiana przyzwyczajeń żywieniowych 15 Wakacje 13 Bożę Narodzenie 12 Drobna kolizja z prawem, wykroczenie 11 Na podstawie: Simonton O.C., Mathews-Simonton S. i Creighton J.L., (1993) Triumf życia. Med. Tour Press International, Warszawa.

23 RADZENIE SOBIE ZE STRESEM R.S Lazarus rozróżnia cztery strategie zaradcze (coping): poszukiwanie informacji, bezpośrednie działanie, powstrzymywanie się od działania, procesy intrapsychiczne.

24 RADZENIE SOBIE ZE STRESEM, LAZARUS poszukiwanie informacji: o sytuacji, o wiedzy potrzebnej do podjęcia decyzji, jak zachować się, co zrobić, aby zmienić sytuację. Informacje mogą służyć przewartościowaniu pierwotnej oceny, potwierdzeniu słuszności wcześniejszej decyzji, samouspokojeniu. pozostawanie w niepewności, zwłaszcza w sytuacjach beznadziejnych, kiedy niewiele można zrobić może podtrzymać nadzieję i odporność psychiczną. Niepewność rodzi często nadzieję, że zło przeminie, że wszystko jeszcze się ułoży. są ludzie, którzy wolą pozostać w niepewności oraz tacy, którzy zawsze i w każdych okolicznościach wolą znać prawdę, nawet jeżeli jest okrutna, wolą mieć pełnąświadomość tego co ich czeka. Pozwala im to na przystosowanie się do sytuacji, pomaga przetrwać bądź pogodzić się z losem. Ważne jest, aby inni ludzie z otoczenia takiego człowieka potrafili rozszyfrować, czego się od nich oczekuje: prawdy, która może załamać czy też zatajenia szczegółów, dając tym samym nieprawdziwy obraz sytuacji, ale jednocześnie i nadzieję.

25 RADZENIE SOBIE ZE STRESEM, LAZARUS podejmowanie bezpośrednich działań: służy zmianie tej sytuacji. Mogą one być bardzo zróżnicowane i mogą służyć zarówno przezwyciężeniu skutków zdarzenia jak również odsunięciu od siebie problemów, z którymi nie potrafi sobie poradzić. Są więc adaptacyjne na krótszą (np. alkohol) lub dłuższą metę. niereagowanie, brak działania: może przynieść więcej korzyści i okazać się skuteczniejszym sposobem poradzenia sobie z sytuacją stresową niż to, co mielibyśmy ochotę zrobić. stąd waga wyboru najwłaściwszego w określonej sytuacji sposobu zachowania. Czasem jednak sytuacja nie pozwala na wybór sposobu zachowania.

26 RADZENIE SOBIE ZE STRESEM, LAZARUS wewnątrzpsychiczne metody zaradcze: 1. sposoby służące zarówno samooszukiwaniu się poprzez zaprzeczanie ( to nieprawdą, nie wierzę, to nie może być prawda ) 2. pozorowanie reakcji, udawanie, nadrabianie miną. Są to zachowania przeciwne do rzeczywiście przeżywanych uczuć a służą unikaniu zagrożenia, oddzieleniu się od niego. 3. wycofywanie się, racjonalizacja (przyjmowanie pozornie rozsądnego wytłumaczenia własnego działania) czy 4. intelektualizacja (nadmiernie logiczne analizowanie, rozważanie tego, co zagraża). Wszystkie te działania mają znaczenie przede wszystkim uspokajające, poprawiające samopoczucie poprzez redukcję przykrych emocji. Nie zmienia to jednak obiektywnej relacji człowiek środowisko, czyli nie zmienia samej sytuacji stresowej.

27 STYLE RADZENIA SOBIE ZE STRESEM N.S. Endler i J. D. A. Parker 1. Skoncentrowany na zadaniu. Podejmowanie wysiłków zmierzających do rozwiązania problemu, poprzez poznawcze przekształcenie lub próby zmiany sytuacji. Główny nacisk położony jest na zadanie lub planowanie rozwiązania problemu. 2. Skoncentrowany na emocjach. Styl ten charakterystyczny jest dla osób, które w sytuacjach stresowych mają tendencję do koncentracji na sobie, na własnych przeżyciach emocjonalnych, takich jak: złość, poczucie winy, napięcie. Osoby te mają także tendencję do myślenia życzeniowego i fantazjowania. Działania takie mają na celu zmniejszenie napięcia emocjonalnego związanego z sytuacją stresową. Czasami jednak mogą powiększać poczucie stresu, wzrost napięcia lub przygnębienie. 3. Skoncentrowany na unikaniu. Tendencja do wystrzegania się myślenia, przeżywania i doświadczania tych sytuacji. Styl ten może przyjmować dwie formy: a) angażowanie się w czynności zastępcze, np. oglądanie telewizji, objadanie się, myślenie o sprawach przyjemnych, b) poszukiwanie kontaktów towarzyskich

28 Gerald Caplan Principles of Preventive Psychiatry 1964

29

30 KRYZYS PSYCHICZNY wg. CAPLANA Sytuacja, która powstaje wtedy, gdy jakaś osoba na drodze do osiągnięcia ważnych celów życiowych napotyka przeszkody i nie jest w stanie tych przeszkód przezwyciężyć za pomocą dotychczasowych metod rozwiązywania problemów, kryzys powoduje, że osoba traci równowagę w jakiej zazwyczaj się znajduje i wchodzi w stan braku równowagi i dezorganizacji Stan przejściowej nierównowagi wewnętrznej cechujący się narastającym poczuciem napięcia wewnętrznego, zaburzeniami myślenia i zachowania włącznie z całkowitym zablokowaniem działania, którego rozwiązanie wymaga dokonania zmiany w dotychczas dostępnych sposobach zachowania, myślenia, przeżywania. Kryzys wywołany jest przez krytyczne wydarzenie życiowe, wymagające istotnych rozstrzygnięć Kryzys ujawnia się zazwyczaj jako kontynuacja stresu, gdy ten przechodzi w stan wyczerpania lub jest wobec stresu równolegle przeżywany, jak w przypadku ostrej reakcji na stres pourazowy.

31 KRYZYS PSYCHICZNY Rozpoznawanie reakcji kryzysowej Bloom Występowanie zdarzenia krytycznego Zmienność reakcji w krótkim czasie (np. w trakcie rozmowy) Określony czas trwania (zwykle 6 8 tygodni) Zachowany krytycyzm wobec własnego stanu psychicznego Samorzutne wiązanie stanu psychicznego ze zdarzeniem Ustąpienie reakcji wraz z ustaniem sytuacji kryzysowej Nagłość wydarzenia Poczucie dyskomfortu psychicznego Załamanie się dotychczasowych wzorców zachowania Na podstawie: D. Kubacka-Jasiecka, (1992), materiały ze szkolenia dyżurnych w Ośrodku Interwencji Kryzysowej w Krakowie,; W. Badura- Madej, (1999) Wybrane zagadnienia interwencji kryzysowej, Katowice, Biblioteka Pracownika Socjalnego

32 ŹRÓDŁA KRYZYSU Krytyczne wydarzenia życiowe, to: 1. wydarzenia emocjonalnie znaczące, wyodrębnione z toku codzienności (urodzenie dziecka, śmierć osoby bliskiej) 2. Wydarzenie wymuszające zmianę w dotychczasowym funkcjonowaniu osoby w rodzinie, życiu społecznym, w stosunku do świata i swojej osoby 3. Wydarzenia mogące mieć zarówno pozytywne jak i negatywne zabarwienie emocjonalne

33 RODZAJE KRYZYSÓW ZE WZGLĘDU NA CZYNNIK WYWOŁUJĄCY: PRZEMIANY (ROZWOJOWE, NORMATYWNE) Caplan, Erikson SYTUACYJNY (TRAUMATYCZNY, LOSOWY, INCYDENTALNY) Linemann, Lifton, Kępiński SUICYDALNY Schneidman, Ringel CZAS TRWANIA: OSTRY CHRONICZNY ODROCZONY

34 MANIFESTACJE KRYZYSU wszechogarniające uczucie bezradności i beznadziejności uczucie niezdolności, aby działać dalej utrata kontroli nad własnym życiem niezdolność do znoszenia ciężaru i aktywności codziennego życia zwiększenie się zależności od innych ludzi wysoki poziom lęku, który może prowadzić do stanu paniki niezdolność do pracy oraz wypełniania pełnionych ról społecznych nasilenie się objawów somatycznych

35 Klasyczne ujęcie dynamiki kryzysu wg Caplana Faza I Faza II Faza III Faza IV Narastające poczucie niepokoju i napięcia prowadzi do uruchomienia znanych już sposobów utrzymania homeostazy Pojawia się dezorganizacja działania i silna potrzeba pomocy. Faza najsilniejszej podatności na zmianę Wprowadzanie nowych sposobów rozwiązywania problemów Uzyskanie adaptacyjnych bądź nieprzystosowawczych sposobów utrzymania homeostazy Na podstawie: J. Bomba, (1994), Wokół pojęcia kryzysu implikacje diagnostyczne i terapeutyczne, Zeszyty Interwencji Kryzysowej, Kraków, 2.

36 Źródło: Gersons, 2009

37 etapy reakcji człowieka na sytuację kryzysową spowodowaną ciężką chorobą lub kalectwem Odrzucenia, zaprzeczenia - "Nie, to nie może być prawda, to nie może dotyczyć mnie. Jest to reakcja większości chorych na diagnozę o ciężkiej chorobie. Odrzucenie - jest swego rodzaju barierą przed straszną wiadomością, pozwala ono choremu na pewien dystans i na poszukiwanie innych środków obrony. Jest etapem przejściowym i dość szybko zostaje zastąpione przez częściową akceptację. Wyparcie prawdy, przynajmniej częściowe, następuje u prawie wszystkich chorych nie tylko w pierwszych stadiach, choroby, ale także i później. Jest to często jedyny sposób dawania sobie rady z bolesną sytuacją. Gniewu- Kiedy wypieranie prawdy nie może być dłużej utrzymane, zostaje zastąpione przez uczucia gniewu, zawiści, urazy. Najczęściej wyłania się pytanie: dlaczego właśnie ja?. Gniew zostaje skierowany do siebie. Gniew bywa tłumiony albo przeniesiony (projekcja) na otoczenie, a więc na lekarzy, (że nie mają wystarczającej wiedzy, nie są dobrzy, nie pełnią dobrze swojej roli), na pielęgniarki i inny personel medyczny, na rodzinę. Swój gniew chory kieruje na tych, którzy cieszą się zdrowiem, a więc cieszą się tym co zostało mu zabrane (odjęte).

38 etapy reakcji człowieka na sytuację kryzysową spowodowaną ciężką chorobą lub kalectwem Układy i pertraktacje. Człowiek stara się pertraktować ze swoim losem sądząc, że za pewne zachowanie w chorobie, za przezwyciężenie siebie spotka go nagroda i zostanie wyleczony. Są to próby układania się z losem, z opatrznością, z Bogiem. Zawierają w sobie myśl o nagrodzie ofiarowanej za dobre zachowanie oraz nie wypowiedzianą obietnicę nieproszenia o więcej, jeśli uzyska się jedno. Depresja. Na tym etapie przychodzi moment, kiedy człowiek nie może już dłużej zaprzeczać chorobie. Po wykonaniu odpowiednich badań i upewnieniu się, co do ostatecznej diagnozy następuje obniżenie nastroju, przygnębienie, poczucie straty - depresja. Jest to reakcja na utratę zdrowia, a więc czegoś bardzo ważnego i konkretnego. Najczęściej występują dwa rodzaje depresji: Depresja reaktywna - jako reakcja na utratę kogoś lub czegoś ważnego. - Depresja przygotowawcza - poprzedzająca traumatyczne wydarzenie - często śmierć.

39 etapy reakcji człowieka na sytuację kryzysową spowodowaną ciężką chorobą lub kalectwem Akceptacja. Osoby, które zaakceptowały swoją chorobę wykazują na tym etapie poczucie równowagi emocjonalnej (uczuciowej) i spokoju. Ci, którzy nie zaakceptowali są zgorzkniali i niespokojni. Oczywiście nie wszyscy chorzy podlegają temu modelowi. Czasem dwa lub trzy etapy występują jednocześnie lub pojawiają się w innym porządku Za: Kubler-Ross 1969, Dolińska-Zygmunt 1996

40 ZACHOWANIA ADAPTACYJNE W CHOROBIE Chory stara się zdobyć jak najwięcej informacji chorobie i realnie odnieść się do swojej sytuacji. Ujawnia negatywne uczucia dzięki czemu rozładowuje napięcie emocjonalne. W zmaganiu się z chorobą szuka pomocy innych ludzi, a przeje wszystkim lekarzy. Człowiek dostrzega złożoność problemu i zaczyna go rozwiązywać etapami (najpierw badania, potem wybór leka-rza, metody leczenia itp.) Ma świadomość stanu znużenia i potrzeby odpoczynku. Jest aktywny w wybranych dziedzinach życia. Kontroluje swoje uczucia. Ocenia sytuację i zgodnie z nią dokonuje wyboru działań. Ma motywację do dokonania zmian w swoim życiu. Ma zaufanie do siebie i do innych oraz nadzieję, że chorobę można przezwyciężyć.

41 ZACHOWANIA NIEADAPTACYJNE W CHOROBIE Człowiek nie bada aktywnie sytuacji problemowej, zaprzecza jej istnienia, wyraża życzenia, których nie można odnieść do rzeczywistości. Wypiera negatywne uczucia lub zaprzecza ich istnieniu, radzi sobie posługując się mechanizmem projekcji i oskarża innych za własne kłopoty. Pozwala sobie na dezorganizację codziennego życia (ogranicza aktywność zawodową, życie towarzyskie, zaburza rytm dobowy, godziny przyjmowania posiłków, higienę osobistą itp.). Nie potrafi panować nad sobą, znieść zmęczenia i wyczerpania, pozwala sobie na wybuchy gwałtownych emocji lub rezygnuje z jakiejkolwiek aktywności. Nie szuka pomocy u innych (u osób kompetentnych), nie akceptuje oferowanej pomocy, chociaż ci ją oferują. Reaguje na własne problemy w sposób stereotypowy i czuje się nimi przytłoczony Za: (Czapiński 1984, Kępiński 1989, Kubacka-Jasiecka 1997.

42 OBRAZ CHOROBY/KONCEPCJA CHOROBY ISTOTA CHOROBY (czym jest, jak się objawia?) PRZYCZYNY CHOROBY PRZEBIEG CHOROBY I JEGO UWARUNKOWANIA PRZYPUSZCZALNE NASTĘPSTWA CHOROBY OCENA STANU ZDROWIA W WYNIKU CHOROBY

43 OBRAZ CHOROBY/KONCEPCJA CHOROBY PEŁNY I BOGATY OBRAZ CHOROBY POZWALA WIEDZIEĆ: Jaką pomoc można oczekiwać od innych Co należy samemu wykonać Jakie są konieczne środki zaradcze? Co należy zrobić natychmiast, a co później? Czy choroba jest trudnością, czy udogodnieniem? Czy mamy na nią wpływ, czy jest poza naszym wpływem? REALISTYCZNY OBRAZ CHOROBY, CZY ZAWSZE?

44 Psychosomatyka Franz Aleksander, lekarz i psychoanalityk jako pierwszy badał wpływ fizjologii na psychikę, zachowanie i rozwój człowieka. Użył pojęcia: koncepcja choroby do oceny funkcjonowania w sferach społecznej, rodzinne i indywidualnej. Tzw. Siódemka Chicagowska: wrzody dwunastnicy, astma bronchoidalna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, reumatoidalne zapalenie stawów, choroba nadciśnieniowa, dermatozy, nadczynność tarczycy. Flanders Dunbar (1935) badała indywidualna podatność na chorobę (jak czynniki osobowości wpływając poprzez zachowanie wpływają na podatność na chorobę?) Badała chorych na chorobę wieńcową (osobowość wieńcowa), alergie, choroby wrzodowe i astmę. Stworzyła listę 8- jednostek psychosomatycznych i opisała. Medycyna psychosomatyczna. Sifneos aleksytymia (analfabetyzm emocjonalny) (12 cech charakteru) koreluje z chorobami psychosomatycznymi, gdyż emocje zamiast słowami są wyrażane somatycznie Neurofizjologia brak fantazji wynika z braku połączeń w mózgu lub dysfunkcji prawej i lewej półkuli)

45 Psychosomatyka Hamilton cechy osobowości: tłumienie emocji (zwłaszcza gniewu i złości), wysoka potrzeba osiągnięć, poczucie odpowiedzialności, tendencja do depresji. Brody badania fizjologiczne na małpach ( odpowiedzialny wykonawca ), rola pośrednicząca emocji Holmes Rahe także pozytywne emocje wywołują stres Tzw. przypadek Rosetto (USA), ludność endemiczna z Włoch nie choruje na serce, ich dzieci już tak Psychoneuroimmunologia (1964) George Salomon, Rudolf Moos: zaangażowanie centralnego układu nerwowego w regulacji funkcji systemu immunologicznego: w zdrowym ciele zdrowy duch, zdrowe ciało poprzez zdrowy umysł. Wpływ stresu na aktywność limfocytów T i B, antygenów i cytokinin: stres prowadzi do supresji układu immunologicznego. Rober Ader: warunkowanie odpowiedzi immunologicznej.

46 Psychosomatyka Friedmann, Rosenmann: Wzór Zachowania A (WZA): Wzór zachowania określany jako A manifestuje się niecierpliwością, poczuciem braku czasu, nadmiernym współzawodnictwem, agresywnością, często wrogością wobec otoczenia. Opis cech charakterystycznych dla wzoru Al (nasilony) Ogólne wrażenie wigoru, energii, czujności, pewności siebie - Silny uścisk dłoni, szybki chód - Głośny głos - Lapidarny, skrótowy sposób wyrażania się - Ucinanie ostatnich sylab - Szybka mowa - Mowa z dużą ekspresją, częste przekleństwa - Wtrącanie się - Przyspieszanie, gdy ktoś mówi (tak, tak - potakiwanie, i co dalej?, rozumiem... ) Wybuchowe reakcje na sytuacje, które zwalniają działanie (powolna jazda autobusem, stanie w kolejce) - Częste zaciskanie pięści, pokazywanie palcem, gestykulacja.wzdychanie Częste emfatyczne odpowiedzi (Oczywiście! Zdecydowanie! ) Absolutnie!

47 Wzór zachowania H (hostility) Spektakularne badania przeprowadzono w USA na grupie 225 lekarzy (Shakelle i wsp., 1993), których 25 lat wcześniej w czasie ich studiów przebadano Skalą Wrogości (z Kwestionariusza MMPJ). Okazało się, że te osoby, które uzyskały wynik wyższy niżśredni w skali wrogości, w okresie 25 lat 5-6 razy częściej zapadały na chorobę wieńcową serca i 6-7 razy częściej umierały z powodów kardiologicznych niż osoby o niskim poziomie wrogości.

48 Psychosomatyka Friedmann, Rosenmann: Wzór Zachowania B (WZB): Wzór zachowania określany jako B: mniej nasilone poczucie braku czasu, niechęć do współzawodnictwa, brak agresywności w zachowaniu, jednostka bardziej zrelaksowana i cierpliwa, niższy koszt i wydatek energii. Żadziej choruje, ale ma gorsze rokowania w chorobie. Opis cech charakterystycznych dla wzoru B Chodzi wolno, łagodny uścisk dłoni, cichy, miękki głos, wolno mówi, nie przyspiesza na końcu zdania, mowa dość monotonna, rzadko przerywa, nie zaciska pieści, nie pokazuje palcem, nie wzdycha, brak emfatycznych wypowiedzi, rzadko przejawia niechęć do ludzi

49 OSOBOWOŚĆ TYPU C (PODATNA NA RAKA) MORRIS, 1980 Mała asertywność, cierpliwość, gotowość do współpracy, pokora wobec autorytetów, konformizm/zgodność (Temochok i Fox, 1984). Zaprzeczanie emocjom, zwłaszcza złości, prowadzi do wzrostu reaktywności układu autonomicznego, endokrynalnego i immunologiocznego w sytuacji stresu W trakcie wywiadu przytłoczony, niedopuszczający, wyparcie emocji podczas nagłego wybuchu, racjonalizacja, niski lęk przed operacją lub jego brak, demonstrowany optymizm, samowystarczalność, zachowania altruistyczne, harmonizacja i unikanie konfliktów (Wirsching i inni 1982).

50 OSOBOWOŚĆ TYPU D (PODATNA NA DYSTRES) DENOLLET, 1995 Charakteryzuje ją doświadczanie negatywnych emocji (zamartwianie się), zahamowana ekspresja oraz unikanie relacji z otoczeniem. Osoby są: przygnębione, zalęknione i nie mają satysfakcjonujących relacji z innymi (wrogość, złość), zahamowane społecznie (napięte, zakłopotane, oczekujące dezaprobaty). Prowadzi do: silnej reaktywności układu sercowo-naczyniowego, mniej efektywnej i wolniejszej rekonwalescencji po incydentach wieńcowych, zaburzeń rytmu serca, nasilenia miażdżycy tętnic szyjnych, choroby wieńcowej i umieralności z powodów kardiologicznych ( występuje kilkakrotnie większe ryzyko nagłego zgonu sercowego). U pacjentów z osobowością typu D podczas rehabilitacji po incydencie kardiologicznym ryzyko zgonu z powodów sercowych wzrasta 4-krotnie. Jest czynnikiem ryzyka niezakończonego zgonem zawału serca oraz chirurgicznej i niechirurgicznej rewaskularyzacji tętnic wieńcowych. Osobowość typu D oraz starszy wiek są czynnikami zwiększającymi ryzyko rozwoju choroby nowotworowej u pacjentów z chorobą wieńcową. Wiąże się z obecnością objawów depresyjnych i lękowych u pacjentów ze wszczepionym kardiowerterem-defibrylatorem. Pojawiają się również badania podkreślające zmiany regulacji osi p-p-n u osób z osobowością typu D: nadmierne wydzielanie kortyzolu w sytuacji stresowej oraz podczas codziennej aktywności. Czterokrotnie wzrasta ryzyko wystąpienia zaburzeń stresu pourazowego po przeżytym zawale serca. Denollet J. Type D personality. A potential risk factor refined. J. Psychosom. Res. 2000; 49:

51 Somatopsychologia Bada wpływ choroby na funkcjonowanie człowieka: Na drodze bezpośredniej: toksyczne działanie na c.u.n (temperatura, zaburzenia metaboliczne, mocznik, cukier, zaburzenia krążenia po zawale serca prowadzące do objawów splątania, zamącenia, śpiączki. Na drodze pośredniej: wpływ psychologiczny choroba jako źródło stresu, kryzysu, sytuacja trudna emocjonalnie. Tworzy się obraz choroby. Typowa reakcja na choroby serca to zaprzeczanie (30-40%). Pomoc polega na koncentrowaniu się na emocjach obniżaniu lęku, wsparciu, zwiększeniu poczucia bezpieczeństwa. Praca nad obrazem choroby by zapobiec fotelowemu stylowi życia. Jak radzić sobie z dolegliwościami (np. z bólem wieńcowym). Indywidualizm postępowania z pacjentem nowotworowym. Wtórne zyski z choroby nadmierne eksponowanie objawów choroby. Waga indywidualnej odporności na sytuację (Reykowski) uczenie się złych reakcji emocjonalnych a więc i fizjologicznych.

52 Potocznie zdrowie rozumiane jest jako brak choroby, ale to podejście już dawno zostało uznane za niewystarczające. Część badaczy ujmuje zdrowie jako stan równowagi pomiędzy człowiekiem a otoczeniem oraz odpowiadającą jej równowagę wewnętrzną (Hipokrates) Inni traktują zdrowie jako zespół pozytywnych cech, pozwalających na wykorzystanie wszelkich możliwości twórczych oraz osiągnięcie siły i szczęścia (Dubos). Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), zdrowie jest stanem pełnego dobrostanu fizyczne, psychicznego i społecznego a nie tylko brakiem choroby. Najnowsze definicje, nawiązujące do podejścia biopsychospołecznego traktują zdrowie jako: poddającą się zmianom zdolność człowieka do osiągania szczytu własnych możliwości fizycznych, psychicznych i społecznych, jaki i pozytywnego reagowania na wyzwania środowiska. Psychologia Zdrowia podkreśla, że zdrowie nie jest stanem, lecz procesem. Jest aktywnym poszukiwaniem i utrzymywaniem równowagi psychofizycznej, rozumianej jako pełnia siłżycia

53 George Engel, Adolf Meyer opisał model biopsychospołeczny, który poszerza model biomedyczny o czynniki i uwarunkowania psychologiczne, społeczne i kulturowe wpływające na powstawanie choroby. "Engel zwrócił uwagę, że zmiana biochemiczna nie przekłada się bezpośrednio na chorobę. Pojawienie się choroby jest konsekwencją interakcji różnorodnych czynników sprawczych na poziome molekularnym, indywidualnym i społecznym."

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Spis treści Wstęp.... 15 Rozdział 1 Narodziny i rozwój psychologii zdrowia... 19 1.1. Źródła wyodrębnienia się psychologii zdrowia..... 20

Bardziej szczegółowo

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba i strata Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba Proces psychologicznej, społecznej i somatycznej reakcji, będącej odpowiedzią na utratę i jej konsekwencje. Spełnia prawie wszystkie kryteria

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZA I CO DALEJ? Hanna Wiśniewska-Śliwińska

DIAGNOZA I CO DALEJ? Hanna Wiśniewska-Śliwińska DIAGNOZA I CO DALEJ? Hanna Wiśniewska-Śliwińska KRYZYS stan dezorganizacji, w którym ludzie doświadczają frustracji ważnych celów życiowych lub naruszenia cyklów życiowych, a także zawodności metod

Bardziej szczegółowo

Rola religii i duchowości w radzeniu sobie z chorobą nowotworową. Opieka duszpasterska i wsparcie duchowe u pacjentów ze szpiczakiem

Rola religii i duchowości w radzeniu sobie z chorobą nowotworową. Opieka duszpasterska i wsparcie duchowe u pacjentów ze szpiczakiem Rola religii i duchowości w radzeniu sobie z chorobą nowotworową Opieka duszpasterska i wsparcie duchowe u pacjentów ze szpiczakiem Duchowość 1. Duchowość = religijność 2. Duchowość versus religijność

Bardziej szczegółowo

Milena Pyra Samodzielny Publiczny Dziecięcy Szpital Kliniczny

Milena Pyra Samodzielny Publiczny Dziecięcy Szpital Kliniczny Milena Pyra Samodzielny Publiczny Dziecięcy Szpital Kliniczny 1. Stres jako reakcja na wymagania stawiane organizmowi 2. Stres jako układ warunków stanowiących obciążenie człowieka 3. Stres jako specyficzny

Bardziej szczegółowo

Łatwiej pomóc innym niż sobie

Łatwiej pomóc innym niż sobie Łatwiej pomóc innym niż sobie Spośród wszystkich chorób nowotwory wywierają najsilniejszy wpływ na psychikę człowieka. Fazy przeżywania, adaptacji do choroby, ich kolejność i intensywność zależy od wielu

Bardziej szczegółowo

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych W tej jednostce dydaktycznej poznasz najbardziej powszechne problemy osób z nabytą niepełnosprawnością i ich rodzin. Nie znajdziesz tutaj rozwiązań,

Bardziej szczegółowo

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Kształcenie w zakresie podstaw promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej Zdrowie, promocja zdrowia, edukacja zdrowotna, zapobieganie chorobom. Historia promocji zdrowia.

Bardziej szczegółowo

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. A. Jurasza w Bydgoszczy NF1 W RODZINIE

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspieranie miękkich kompetencji dziecka Mgr Beata Skowrońska Uniwersytet w Białymstoku 2 października 2014 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

opracowanie: Maria Kościńska - dla SIP Regionu Gdańskiego NSZZ Solidarność

opracowanie: Maria Kościńska - dla SIP Regionu Gdańskiego NSZZ Solidarność opracowanie: Maria Kościńska - dla SIP Regionu Gdańskiego NSZZ Solidarność Mówiąc o zagrożeniu mamy na myśli każdy czynnik, który może spowodować wystąpienie szkody. Powszechnie przyjęto podział na zagrożenia:

Bardziej szczegółowo

Jakość życia nie zależy wyłącznie od dobrostanu fizycznego, bo stan zdrowia ma wpływ na wiele aspektów życia.

Jakość życia nie zależy wyłącznie od dobrostanu fizycznego, bo stan zdrowia ma wpływ na wiele aspektów życia. Jakość życia w chorobie nowotworowej Krzysztof G. Jeziorski Warszawa Definicja jakości życia WHO (1993) Poczucie jednostki co do jej pozycji życiowej w ujęciu kulturowym oraz systemu wartości, w którym

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

pujących w środowisku pracy na orzekanie o związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki

pujących w środowisku pracy na orzekanie o związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki Wpływ stresorów w występuj pujących w środowisku pracy na orzekanie o długotrwałej niezdolności do pracy związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki 1 Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu

Bardziej szczegółowo

Wyjątkowość zjawiska twórczości - jednostki genialne nie mogą zostać zaliczone do grona ludzi zwykłych. Geniusz ociera się o szaleństwo

Wyjątkowość zjawiska twórczości - jednostki genialne nie mogą zostać zaliczone do grona ludzi zwykłych. Geniusz ociera się o szaleństwo Wyjątkowość zjawiska twórczości - jednostki genialne nie mogą zostać zaliczone do grona ludzi zwykłych Geniusz ociera się o szaleństwo Geniusz i obłąkanie - koncepcja Cesare Lombroso Teorie twórczości

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES STAROSTWO POWIATOWE W ŚWIDNICY WYDZIAŁ ZDROWIA 2007 r. Opracowała Barbara Świętek PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES UMOŻLIWIAJĄCY JEDNOSTKOM, GRUPOM, SPOŁECZNOŚCIĄ ZWIĘKSZENIE KONTROLI NAD WŁASNYM ZROWIEM I JEGO

Bardziej szczegółowo

Jak sobie radzić ze stresem

Jak sobie radzić ze stresem Jak sobie radzić ze stresem Nie wiesz jak poradzić sobie ze stresem? Przeczytaj nasz poradnik! str. 1 Czym jest stres? Zjawisko stresu wynika z braku równowagi między oczekiwaniami kierowanymi pod adresem

Bardziej szczegółowo

Czynniki determinujące zdrowie populacji i jednostki

Czynniki determinujące zdrowie populacji i jednostki Czynniki determinujące zdrowie populacji i jednostki Zdrowie grupy definicji zdrowia: Potoczne: zdrowie rozumiane jest jako brak choroby lub dolegliwości. Profesjonalne: formułowane przez przedstawicieli

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest przedstawienie lekarzom i personelowi medycznemu technik właściwej komunikacji

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE Katowice 2007 Śl.C.Z.P Dział Chorobowości Hospitalizowanej 23 luty Ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

dr Paweł Kocoń Przeciwdziałanie wypaleniu zawodowemu pracowników podmiotów ekonomii społecznej

dr Paweł Kocoń Przeciwdziałanie wypaleniu zawodowemu pracowników podmiotów ekonomii społecznej dr Paweł Kocoń Przeciwdziałanie wypaleniu zawodowemu pracowników podmiotów ekonomii społecznej Definicja wypalenia zawodowego: Według H.J. Freudenberga. syndrom wypalenia charakteryzuje się poczuciem psychicznego

Bardziej szczegółowo

Psychoterapia poznawczobehawioralna. chorobami somatycznymi. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Psychoterapia poznawczobehawioralna. chorobami somatycznymi. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Psychoterapia poznawczobehawioralna pacjentów z chorobami somatycznymi Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Chory somatycznie i jego sytuacja Poczucie zagrożenia Utrata kontroli Wyłączenie z ról społecznych

Bardziej szczegółowo

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Załącznik nr 1 do Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego Powiatu Kieleckiego na lata 2012-2015 Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Kierowcy- sprawcy i ofiary wypadków drogowych. Konsekwencje uczestnictwa w wypadku a bezpieczeństwo ruchu drogowego

Kierowcy- sprawcy i ofiary wypadków drogowych. Konsekwencje uczestnictwa w wypadku a bezpieczeństwo ruchu drogowego Kierowcy- sprawcy i ofiary wypadków drogowych. Konsekwencje uczestnictwa w wypadku a bezpieczeństwo ruchu drogowego Dorota Merecz Zakład Psychologii Pracy Psychologiczne konsekwencje uczestnictwa w wypadku

Bardziej szczegółowo

STRES W ŻYCIU CODZIENNYM I SŁUŻBIE WOJSKOWEJ

STRES W ŻYCIU CODZIENNYM I SŁUŻBIE WOJSKOWEJ STRES W ŻYCIU CODZIENNYM I SŁUŻBIE WOJSKOWEJ Naród i wojsko to jedno i nie może być żadnych między nimi rozgraniczeń W prezentacji wykorzystano materiały profilaktyczno-edukacyjne Departamentu Wychowania

Bardziej szczegółowo

Praktyczne sposoby radzenia sobie ze stresem. Iwona Wasilewko KATEDRA PSYCHOLOGII Wydział Nauk o Zdrowiu Zakład Badańnad JakościąŻycia GUMed

Praktyczne sposoby radzenia sobie ze stresem. Iwona Wasilewko KATEDRA PSYCHOLOGII Wydział Nauk o Zdrowiu Zakład Badańnad JakościąŻycia GUMed Praktyczne sposoby radzenia sobie ze stresem Iwona Wasilewko KATEDRA PSYCHOLOGII Wydział Nauk o Zdrowiu Zakład Badańnad JakościąŻycia GUMed Sytuacje trudne współpracownicy, szef Pacjent trudny (np. agresywny,

Bardziej szczegółowo

DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK. Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn

DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK. Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn PSYCHOTERAPIA Wywodzi się z greckich określeń: psyche (dusza)

Bardziej szczegółowo

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu)

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu) Iwona Jończyk (imię i nazwisko nauczyciela) Wybrane zagadnienia z psychologii społecznej (przedmiot) 2407MR i GŻ 1997.08.18 (numer programu) Klasa IV TŻa, IV TŻb Lp. Cele kształcenia i wychowania Treści

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest zapoznanie lekarzy i personelu medycznego

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia psychospołeczne

Zagrożenia psychospołeczne Zagrożenia psychospołeczne 1. Wstęp Zarządzanie stresem nie jest dla pracodawców jedynie obowiązkiem moralnym i dobrą inwestycją, jest to wymóg prawny określony w dyrektywie ramowej 89 /391/EWG 3 2. Przeciwdziałanie

Bardziej szczegółowo

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 mgr Aneta Jendrzej - psycholog Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bytomiu KRYZYSY MAŁŻEŃSKIE

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

Ryszard Poprawa Instytut Psychologii Uniwersytetu Wrocławskiego

Ryszard Poprawa Instytut Psychologii Uniwersytetu Wrocławskiego Potencjały zdrowia i szczęścia człowieka cz.iii Ryszard Poprawa Instytut Psychologii Uniwersytetu Wrocławskiego Co nam odbiera szczęście i zdrowie? Właściwości osobowości które nie sprzyjają zdrowiu i

Bardziej szczegółowo

YNDROM OTOWOŚCI NOREKTYCZNEJ. zastosowanie konstruktu teoretycznego dla projektowania działań profilaktycznych. Beata Ziółkowska, IP, UAM, Poznań

YNDROM OTOWOŚCI NOREKTYCZNEJ. zastosowanie konstruktu teoretycznego dla projektowania działań profilaktycznych. Beata Ziółkowska, IP, UAM, Poznań YNDROM OTOWOŚCI NOREKTYCZNEJ zastosowanie konstruktu teoretycznego dla projektowania działań profilaktycznych Beata Ziółkowska, IP, UAM, Poznań Zaburzenie/choroba jako forma adaptacji do sytuacji trudnej

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY Tematy szkolenia PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI Wykład 2 godz. - Podejście do rozwoju psychicznego w kontekście

Bardziej szczegółowo

2. Profilaktyka selektywna II stopnia - działania adresowane do dzieci i młodzieży z grup zwiększonego ryzyka

2. Profilaktyka selektywna II stopnia - działania adresowane do dzieci i młodzieży z grup zwiększonego ryzyka Współdziałanie pedagogów szkolnych, nauczycieli i wychowawców oraz rodziców w przeciwdziałaniu powstawania czynników depresjogennych w szkole, otoczeniu szkoły, domach rodzinnych I Poziomy profilaktyki

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja chorych po interwencji chirurgicznej

Rehabilitacja chorych po interwencji chirurgicznej Rehabilitacja chorych po interwencji chirurgicznej Natura zdrowia udana regulacja Udana regulacja stosunków człowieka z otoczeniem zależy od zasobów biologicznych człowieka, właściwości otoczenia oraz

Bardziej szczegółowo

Pochodzenie pojęcia,,stres

Pochodzenie pojęcia,,stres STRES Pochodzenie pojęcia,,stres Pojęcie stresuwprowadzone zostało do użycia przez Hansa Hugona, który badaniu tego zjawiska poświęcił 50 lat pracy naukowej. Z tego też powodu nosił przydomek dr Stress.

Bardziej szczegółowo

Ludzie młodzi zmagają się z brakiem poczucia wartości i atrakcyjności. Często czują się nielubiane, nieszanowane, gorsze od innych.

Ludzie młodzi zmagają się z brakiem poczucia wartości i atrakcyjności. Często czują się nielubiane, nieszanowane, gorsze od innych. Ludzie młodzi zmagają się z brakiem poczucia wartości i atrakcyjności. Często czują się nielubiane, nieszanowane, gorsze od innych. Dotyka ich poczucie, że nie pasują do świata. Zamartwiają się czymś,

Bardziej szczegółowo

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Rodzeństwo dzieci niepełnosprawnych Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Tłumaczenie: Psycholog - Dorota Fedorowska (Fundacja EDUCO) Czynniki obciążające rodziny posiadające niepełnosprawne dziecko Obciążenie

Bardziej szczegółowo

Stres w pracy? Nie, dziękuję!

Stres w pracy? Nie, dziękuję! Najważniejsze informacje i wyniki badań nt. stresu zawodowego. Metody i techniki radzenia sobie ze stresem Dr Dorota Żołnierczyk Zreda Pracownia Psychologii i Socjologii Pracy Centralny Instytut Ochrony

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

OFERTA SZKOLEŃ BIZNESOWYCH

OFERTA SZKOLEŃ BIZNESOWYCH OFERTA SZKOLEŃ BIZNESOWYCH Przywództwo i zarządzanie zespołem Szkolenie z zakresu przywództwa, kompetencji liderskich i zarządzania zespołem. Podniesienie kompetencji zarządczych w zakresie przywództwa,

Bardziej szczegółowo

Choroby układu krążenia. Dr n.med. Radosław Tomalski

Choroby układu krążenia. Dr n.med. Radosław Tomalski Choroby układu krążenia Dr n.med. Radosław Tomalski Choroba niedokrwienna serca choroba niedokrwienna serca, chns, (morbus ischaemicus cordis, mic; ischaemic heart disease, ihd) - jest to zespół objawów

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015.

Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015. Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015. Program jest integralną częścią programu wychowawczego szkoły.

Bardziej szczegółowo

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji ze swoim otoczeniem i poczucia spełnienia się w życiu.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 164 A/09 Senatu WUM z dnia 30 listopada 2009 r. PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-PROGRAMOWE ZAKRES WIEDZY TEORETYCZNEJ 1.

Bardziej szczegółowo

OPANUJ NIEPŁODNOŚĆ W 5 KROKACH

OPANUJ NIEPŁODNOŚĆ W 5 KROKACH OPANUJ NIEPŁODNOŚĆ W 5 KROKACH Niepłodność jest chorobą. Jest bardzo stresogenną chorobą. Jest długotrwała, może prowadzić do depresji. Wprowadza w życie pary starającej się o dziecko chaos i lęk. Niepłodność

Bardziej szczegółowo

1 Stres wróg czy przyjaciel? Zbigniew Karapuda

1 Stres wróg czy przyjaciel? Zbigniew Karapuda 1 2 Spis treści O Autorze...... 5 Wstęp: Nie strzelać do posłańca! Stres wróg czy przyjaciel?...... 7 Stres...... 9 Co to jest stres?...... 9 Kiedy występuje stres?...... 12 Co powoduje stres?...... 14

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO w dniach 12.09.2014 13.09.2014 Data Godziny Osoba prowadząca Miejsce realizacji zajęć Forma zajęć Liczba godz. 12.09.14 (piątek ) 9.00-12.45

Bardziej szczegółowo

Raport indywidualny INFORMACJE POUFNE. Jan Kowalski. Test przeprowadzony za pośrednictwem http://pracabezstresu.pl 5 stycznia 2015

Raport indywidualny INFORMACJE POUFNE. Jan Kowalski. Test przeprowadzony za pośrednictwem http://pracabezstresu.pl 5 stycznia 2015 Jan Kowalski Test przeprowadzony za pośrednictwem http://pracabezstresu.pl 5 stycznia 2015 INFORMACJE POUFNE Wprowadzenie Celem serwisu jest umożliwienie osobom zainteresowanym lub martwiącym się oszacowania

Bardziej szczegółowo

Analiza zjawiska i aspekt prawny.

Analiza zjawiska i aspekt prawny. Analiza zjawiska i aspekt prawny. Wywieranie wpływu na proces myślowy, zachowanie lub stan fizyczny osoby pomimo braku jej przyzwolenia przy użyciu środków komunikacji interpersonalnej. Typowe środki przemocy

Bardziej szczegółowo

OGÓLNOPOLSKI DZIEŃ WALKI Z DEPRESJĄ! 23 lutego obchodziliśmy Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją!

OGÓLNOPOLSKI DZIEŃ WALKI Z DEPRESJĄ! 23 lutego obchodziliśmy Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją! Statystyki Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) wskazują, że zaburzenia depresyjne są obecnie czwartym najpoważniejszym problemem zdrowotnym. Szacuje się, że na świecie żyje ponad 120 mln ludzi cierpiących

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia nerwicowe pod postacią somatyczną

Zaburzenia nerwicowe pod postacią somatyczną Zaburzenia nerwicowe pod postacią somatyczną Mikołaj Majkowicz Zakład Psychologii Klinicznej Katedry Chorób Psychicznych AMG Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną Główną cechą zaburzeń pod postacią

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży

Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży: pojedynczy epizod dużej depresji nawracająca duża depresja dystymia mania lub submania stan mieszany zaburzenia afektywne

Bardziej szczegółowo

Rozwój emocjonalny i społeczny. Paula Ulrych Beata Tokarewicz

Rozwój emocjonalny i społeczny. Paula Ulrych Beata Tokarewicz Rozwój emocjonalny i społeczny w okresie dorastania Paula Ulrych Beata Tokarewicz Ogólna charakterystyka 11/12 19 lat Szeroka skala przemian, kształtowanie charakteru, próba ról Nie każdy przechodzi kryzys

Bardziej szczegółowo

Podstawy pomagania. Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili.

Podstawy pomagania. Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili. Podstawy pomagania. Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili. (Sokrates) Czym jest pomaganie? Pomaganie jest działaniem, w które

Bardziej szczegółowo

Wsparcie rodziny w kontekście wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Paweł Wakuła Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Białymstoku

Wsparcie rodziny w kontekście wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Paweł Wakuła Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Białymstoku Wsparcie rodziny w kontekście wczesnego wspomagania rozwoju dziecka Paweł Wakuła Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Białymstoku 1 Już przed narodzeniem dziecka rodzina zmienia się i przygotowuje

Bardziej szczegółowo

WSPIERANIE MIĘKKICH KOMPETENCJI DZIECKA. Warszawa, 28 października 2008

WSPIERANIE MIĘKKICH KOMPETENCJI DZIECKA. Warszawa, 28 października 2008 Dr Beata Mazurek-Kucharska Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa WSPIERANIE MIĘKKICH KOMPETENCJI DZIECKA Warszawa, 28 października 2008 Czym są kompetencje? Kompetencje traktowane jako

Bardziej szczegółowo

Pacjent z chorobą nowotworową zwykle NIE JEST pacjentem psychosomatycznym.

Pacjent z chorobą nowotworową zwykle NIE JEST pacjentem psychosomatycznym. Pacjent z chorobą nowotworową zwykle NIE JEST pacjentem psychosomatycznym. Problemy: 1. zagrożenie dla narcystycznej integralności 2. poczucie utraty kontroli 3. zależnośd 4. lęk przed opuszczeniem 5.

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Anna Skuzińska Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej w Elblągu Plan wystąpienia Charakterystyka psychologiczna sytuacji bez

Bardziej szczegółowo

Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak

Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak Instytut Pedagogiki Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy Uczelnie dla szkół Główne myśli Etap edukacji wczesnoszkolnej

Bardziej szczegółowo

Standard interwencji kryzysowej. Praca ze standardem

Standard interwencji kryzysowej. Praca ze standardem Standard interwencji kryzysowej Praca ze standardem KTO PYTA, KTO ODPOWIADA? Standard opisuje drogę formalnego opanowania kryzysu FORMALNE VS. NATURALNE OPANOWANIE KRYZYSU Definicja propozycja zmian Obecna

Bardziej szczegółowo

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej ...Dobra edukacja to edukacja włączająca, zapewniająca pełne uczestnictwo wszystkim uczniom, niezależnie od płci, statusu społecznego i ekonomicznego, rasy,

Bardziej szczegółowo

Psychiczne skutki aborcji. Diana Fydryk WUM, II rok, Zdrowie Publiczne SKN Sekcja Promocji Zdrowia

Psychiczne skutki aborcji. Diana Fydryk WUM, II rok, Zdrowie Publiczne SKN Sekcja Promocji Zdrowia Psychiczne skutki aborcji Diana Fydryk WUM, II rok, Zdrowie Publiczne SKN Sekcja Promocji Zdrowia Badania nad wpływem aborcji na psychikę kobiet, które poddały się zabiegowi przerwania ciąży prowadzone

Bardziej szczegółowo

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy II ETAP AKTYWIZACJI MATERIAŁY DLA BENEFICJENTÓW/BENEFICJENTEK CO TO SĄ EMOCJE? EMOCJE

Bardziej szczegółowo

DZIECKO Z ZABURZENIAMI ODŻYWIANIA

DZIECKO Z ZABURZENIAMI ODŻYWIANIA DZIECKO Z ZABURZENIAMI ODŻYWIANIA Odżywianie jest ważną sferą w życiu każdego człowieka. Różnorodne przeżywane przez nas stresy są częstym powodem utraty apetytu, podjadania lub nadmiernego apetytu. Różne

Bardziej szczegółowo

OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ

OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ Rok szkolny 2013/2014 Pracownia SENSOS przeprowadza ambitne i bezpieczne programy szkoleniowe dla dziec i i młodzieży. Program każdego warsztatu jest dostosowany

Bardziej szczegółowo

Medyczne przyczyny chwiejności emocjonalnej

Medyczne przyczyny chwiejności emocjonalnej Medyczne przyczyny chwiejności emocjonalnej Małgorzata Dąbrowska-Kaczorek Lekarz specjalizujący się w psychiatrii i psychoterapii pozn-behehawioralnej Centrum Diagnozy i Terapii ADHD Zaburzenia psychiczne

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski Program wychowawczy SPIS TREŚCI: 1. Podstawa prawna

Bardziej szczegółowo

Kryzys to. doświadczenie przeżywane w skrajnie urazowej sytuacji. stan frustracji i dezorganizacji ważnych celów życiowych

Kryzys to. doświadczenie przeżywane w skrajnie urazowej sytuacji. stan frustracji i dezorganizacji ważnych celów życiowych U W G K R Y Y S Kryzys jest przejściowym stanem nierównowagi wewnętrznej wymagającym istotnych rozstrzygnięć i zmian życiowych, wywołanym przez krytyczne zdarzenia czy wydarzenia życiowe Kryzys to doświadczenie

Bardziej szczegółowo

JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI

JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI Motywacja to: CO TO JEST MOTYWACJA? stan gotowości człowieka do podjęcia określonego działania, w tym przypadku chęć dziecka do uczenia się, dążenie do rozwoju, do zaspokajania

Bardziej szczegółowo

Współpraca doradcy zawodowego z rodzicami. Elwira Zadęcka Krakowska Szkoła Doradztwa Zawodowego

Współpraca doradcy zawodowego z rodzicami. Elwira Zadęcka Krakowska Szkoła Doradztwa Zawodowego Współpraca doradcy zawodowego z rodzicami Elwira Zadęcka Krakowska Szkoła Doradztwa Zawodowego Wybór zawodu wyznacza kierunek kształcenia wyznacza kierunek i stopień rozwoju osobowości umożliwia przynależność

Bardziej szczegółowo

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Materiały prasowe mogą być wykorzystane przez redakcję ze wskazaniem źródła: Fundacja Rosa / Rak. To się leczy! W naszym poradniku redagowanym przy

Bardziej szczegółowo

Projekt z dnia 25 czerwca 2015 r. z dnia... 2015 r.

Projekt z dnia 25 czerwca 2015 r. z dnia... 2015 r. Projekt z dnia 25 czerwca 2015 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2015 r. w sprawie zakresu i form prowadzenia w szkołach i placówkach systemu oświaty działalności wychowawczej,

Bardziej szczegółowo

PSYCHO-HORMONALNE PRZEJAWY PRZETRENOWANIA U WYCZYNOWYCH SPORTOWCÓW. dr Zbigniew Obmiński Instytut Sportu Zakład Endokrynologii

PSYCHO-HORMONALNE PRZEJAWY PRZETRENOWANIA U WYCZYNOWYCH SPORTOWCÓW. dr Zbigniew Obmiński Instytut Sportu Zakład Endokrynologii PSYCHO-HORMONALNE PRZEJAWY PRZETRENOWANIA U WYCZYNOWYCH SPORTOWCÓW dr Zbigniew Obmiński Instytut Sportu Zakład Endokrynologii Chroniczne zmęczenie - objaw choroby lub przepracowania u zdrowych osób Zmęczenie

Bardziej szczegółowo

Jak pomóc samemu sobie w walce z NZJ. Dorota Jakubczak

Jak pomóc samemu sobie w walce z NZJ. Dorota Jakubczak Jak pomóc samemu sobie w walce z NZJ Dorota Jakubczak Każdy człowiek doświadcza choroby nieco inaczej We współczesnym, holistycznym modelu opieki zwraca się uwagę na emocjonalne doznania pacjenta, jego

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Psychologia potrzeb Dr Monika Wróblewska Uniwersytet w Białymstoku 10 czerwca 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL 1. Specyfika potrzeb

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty RODZIC I NAUCZYCIEL PARTNERZY PROCESU EDUKACJI Katarzyna Stryjek Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 19 października 2015 r. etapy rozwoju człowieka wg Eriksona Pięć z nich dotyczy

Bardziej szczegółowo

Toksyczni ludzie. Jak z nimi współpracować.

Toksyczni ludzie. Jak z nimi współpracować. Toksyczni ludzie. Jak z nimi współpracować. Autor: Roy H. Lubit Jak radzić sobie z trudnymi przełożonymi? Skąd u szefów biorą się potrzeba kontroli i mania prześladowcza? Co robić, gdy szef nie rozumie

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOŃCOWE. z wykonania zadania publicznego. w okresie od 01.02 do 31.12

SPRAWOZDANIE KOŃCOWE. z wykonania zadania publicznego. w okresie od 01.02 do 31.12 SPRAWOZDANIE KOŃCOWE z wykonania zadania publicznego Terapia i rehabilitacja osób uzależnionych od alkoholu i członków ich rodzin z terenu Gminy Andrychów (tytuł zadania publicznego) w okresie od 01.02

Bardziej szczegółowo

JAKOŚĆ ŻYCIA I PRZYSTOSOWANIE PSYCHOSPOŁECZNE DZIECI I MŁODZIEŻY Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1

JAKOŚĆ ŻYCIA I PRZYSTOSOWANIE PSYCHOSPOŁECZNE DZIECI I MŁODZIEŻY Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1 JAKOŚĆ ŻYCIA I PRZYSTOSOWANIE PSYCHOSPOŁECZNE DZIECI I MŁODZIEŻY Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1 dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki nr 1 w Bydgoszczy Katedra i Klinika Psychiatrii

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia osobowości

Zaburzenia osobowości Zaburzenia osobowości U dzieci i młodzieży nie rozpoznajemy zaburzeń osobowości, a jedynie nieprawidłowy rozwój osobowości. Zaburzenia osobowości: Zaburzenia osobowości definiujemy jako głęboko utrwalone

Bardziej szczegółowo

Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych

Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych Zachowania autodestrukcyjne Autoagresja działania mające na celu spowodowanie u siebie psychicznej albo fizycznej szkody Autoagresja bywa elementem takich

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki Gimnazjum Nr 2 w Ciechanowie do realizacji w latach 2012/2015

Program profilaktyki Gimnazjum Nr 2 w Ciechanowie do realizacji w latach 2012/2015 Program profilaktyki Gimnazjum Nr 2 w Ciechanowie do realizacji w latach 2012/2015 Działania profilaktyczne to te, które stwarzają człowiekowi okazję do aktywnego uczestnictwa w gromadzeniu doświadczeń

Bardziej szczegółowo

PLACEBO JAKO PROBLEM ETYCZNY PRZY OCENIE BADAŃ KLINICZNYCH

PLACEBO JAKO PROBLEM ETYCZNY PRZY OCENIE BADAŃ KLINICZNYCH PLACEBO JAKO PROBLEM ETYCZNY PRZY OCENIE BADAŃ KLINICZNYCH W badaniach nowych leków placebo - nieomal standardem. zasady dopuszczające jego stosowanie u ludzi por. Deklaracja Helsińska dyrektywy Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 Instytut Zdrowia Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Kod kierunku: 12. Specjalność: pielęgniarstwo 1. PRZEDMIOT

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka zachowań problemowych dzieci i młodzieży Opracowała: mgr Małgorzata Pawlik

Profilaktyka zachowań problemowych dzieci i młodzieży Opracowała: mgr Małgorzata Pawlik Company Profilaktyka zachowań problemowych dzieci i młodzieży Opracowała: mgr Małgorzata Pawlik Plan szkolenia 1. Zabawy integrujące grupę, zapoznanie się uczestników, sprawy organizacyjne( czas trwania,

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ PYTAŃ Z ZAKRESU ZDOLNOŚCI DO DZIAŁANIA W OPARCIU O ZDROWIE PSYCHICZNE

FORMULARZ PYTAŃ Z ZAKRESU ZDOLNOŚCI DO DZIAŁANIA W OPARCIU O ZDROWIE PSYCHICZNE Załącznik nr 3 BADANIE PSYCHOLOGICZNE FORMULARZ PYTAŃ Z ZAKRESU ZDOLNOŚCI DO DZIAŁANIA W OPARCIU O ZDROWIE PSYCHICZNE Poniższy formularz zbiera informacje z wielu dziedzin na temat Pana/Pani psychicznych

Bardziej szczegółowo

Zachowania organizacyjne

Zachowania organizacyjne Zachowania organizacyjne Sprawy organizacyjne Mail: weronika.wegielnik@wsl.com.pl Literatura: S. P. Robbins Zasady zachowania w organizacjach S. P. Robbins Zachowania w organizacji B. Kożusznik Zachowania

Bardziej szczegółowo

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi GENETYCZNIE UWARUNKOWANA, NEUROLOGICZNA DYSFUNKCJA, CHARAKTERYZUJĄCA SIĘ NIEADEKWATNYMI

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA:. Podstawy Kod przedmiotu: 104 Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Opracowała Katarzyna Sułkowska

Opracowała Katarzyna Sułkowska Opracowała Katarzyna Sułkowska Ruch może zastąpić wszystkie lekarstwa, ale żadne lekarstwo nie jest w stanie zastąpić ruchu. (Tissot) Ruch jest przejawem życia, towarzyszy człowiekowi od chwili urodzin.

Bardziej szczegółowo

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Drodzy Rodzice, Szanowni Pedagodzy, Nauczyciele oraz Wychowawcy! Pozytywny rozwój jest elementem tzw. pozytywnej profilaktyki. Idea ta nie

Bardziej szczegółowo

PROJEKT SOCJALNY UZALEŻNIENIOM. Realizatorzy: Anna Osiewicz Aleksandra Zaborska Joanna Krzemińska Alicja Kowalska Joanna Trytek

PROJEKT SOCJALNY UZALEŻNIENIOM. Realizatorzy: Anna Osiewicz Aleksandra Zaborska Joanna Krzemińska Alicja Kowalska Joanna Trytek PROJEKT SOCJALNY UZALEŻNIENIOM Realizatorzy: Anna Osiewicz Aleksandra Zaborska Joanna Krzemińska Alicja Kowalska Joanna Trytek 1. Opis problemu Rodzina winna zaspokajać potrzeby fizjologiczne jak i psychologiczne

Bardziej szczegółowo

Narzędzie pracy socjalnej nr 15 Wywiad z osobą uzależnioną od alkoholu 1 Przeznaczenie narzędzia:

Narzędzie pracy socjalnej nr 15 Wywiad z osobą uzależnioną od alkoholu 1 Przeznaczenie narzędzia: Narzędzie pracy socjalnej nr 15 Wywiad z osobą uzależnioną od alkoholu 1 Przeznaczenie narzędzia: Etap I (1b) Ocena / Diagnoza (Pogłębienie wiedzy o sytuacji związanej z problemem osoby/ rodziny) Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do Zapytania ofertowego nr W8/2015

Załącznik nr 1 do Zapytania ofertowego nr W8/2015 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA USŁUGA SZKOLENIOWA I.A. Założenia szkoleniowe: Szkolenia będą prowadzone dla 5 grup szkoleniowych 1. GRUPA I Szkolenie z obsługi pacjenta: Komunikacja Pacjent Personel Medyczny

Bardziej szczegółowo