Lokalne społeczeństwa obywatelskie mapy aktywności. Raporty z badań

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Lokalne społeczeństwa obywatelskie mapy aktywności. Raporty z badań"

Transkrypt

1 Utwór został zdigitalizowany w ramach projektu,,demokracja to partycypacja" sfinansowanego z PO FIO. POD REDAKCJĄ: PIOTRA FRĄCZAKA Lokalne społeczeństwa obywatelskie mapy aktywności. Raporty z badań Publikacja mogła się ukazać dzięki wsparciu Fundacji im. Stefana Batorego w ramach Programu Kuźnia.

2 MAPA LOKALNEJ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ JAK METODA I NARZĘDZIE; PIOTR FRĄCZAK, RYSZARD SKRZYPIEC Ośrodek Badania Aktywności Lokalnej od kilku lat pracuje nad skonstruowaniem mapy aktywności obywatelskiej jako swoistego narzędzia do analizowania lokalnego społeczeństwa obywatelskiego. Generalnie możemy stwierdzić, że badania te zmierzają do realizacji dwóch celów: ) poznawczego polegającego na poszerzeniu stanu wiedzy formułowaniu nowych bądź potwierdzaniu istniejących już stanowisk teoretycznych dotyczących roli i znaczenia partycypacji obywatelskiej w rozwoju lokalnym; ) aplikacyjnego polegającego na zastosowaniu wyników badań w praktyce przy projektowaniu lokalnych polityk. Przy czym, podążając śladem Floriana Znanieckiego i Williama I. Thomasa, warto zauważyć, że wykorzystanie wyników badań naukowych w praktyce służy potwierdzaniu ścisłości zastosowanej metody badawczej¹. Cechą charakterystyczną mapy jest ilościowy oraz jakościowy opis badanej społeczności. Przy jej konstruowaniu znalazły zastosowanie techniki kwestionariuszowe, wtórna analiza danych zebranych na inne potrzeby (np. wyniki wyborów), badania z dokumentów oficjalnych (urzędowych), kwerendy czasopism, publikacji, a także, w ograniczonym zakresie, metody obserwacyjne. Wzorcowa mapa aktywności lokalnej stosowana w badaniach realizowanych przez Ośrodek Badania Aktywności Lokalnej odwzorowuje sześć podstawowych wymiarów lokalnej aktywności obywatelskiej:. Stan lokalnej aktywności obywatelskiej. Mierząc poziom zaangażowania mieszkańców w różnorodnych formach samoorganizacji o różnym stopniu instytucjonalizacji i formalizacji podejmujemy próbę odpowiedzi na pytanie, czy badana społeczność jest aktywna.. Obszary aktywności obywatelskiej i jej braku. Analiza tego aspektu pozwala określić, jakie zagadnienia (demokracja, edukacja, kultura i ochrona dziedzictwa narodowego, ochrona środowiska i ekologia, ochrona zdrowia, pomoc społeczna, rozwój lokalny, sport i kultura fizyczna i inne) możemy uznać za priorytetowe dla badanej społeczności bądź pozbawione dla niej znaczenia.. Metody aktywności. Próbujemy określić, jakiego rodzaju działania (samopomoc, pomoc, monitoring, kontrola społeczna, innowacja) są podejmowane przez lokalną społeczność, a które nie znajdują uznania.. Formy aktywności. Chodzi o określenie, w jaki sposób przejawia się lokalna aktywność obywatelska. Czy są to raczej zdarzenia jednorazowe (akcje), ich sekwencje w formie kampanii, czy być może przybierają postać zinstytucjonalizowaną. Badamy także ich częstotliwość. Próbujemy uporządkować lokalne inicjatywy na osi od działań stałych i regularnych przez cykliczne po jednorazowe.. Orientacja aktywności lokalnej. Rozmieszczenie inicjatyw w polach wyznaczanych przez dwie osie wartości-rozwój oraz dobro wspólne-dobro jednostki pozwala stwierdzić, w jakim stopniu aktywność obywatelska koncentruje się na rozwiązywaniu bieżących problemów jednostek, na ile pełni rolę czynnika wspierającego rozwój lokalny, a także w jakim stopniu uwzględnia wartości niematerialne.. Relacje pomiędzy aktorami lokalnej sceny publicznej. Na mapie odwzorowujemy zarówno występowanie i gęstość relacji pomiędzy aktorami (instytucjami samorządu lokalnego, sektorem przedsiębiorstw, sektorem organizacji oraz innymi podmiotami), jak i typ relacji (współpraca, wsparcie, wymiana informacji, konflikt, uczestnictwo w przetargach z władzą i o władzę, korupcja). Pokazujemy również przepływ środków z budżetu gminy na wspieranie inicjatyw społecznych. Układ relacji ¹F. Znaniecki, W. l. Thomas, ota metodolo iczna, w: łop polski w ropie i meryce, t. r anizac a r py pierwotne, Ludowa Spółdzieinia Wydawnicza, Warszawa, s.. [przypis autorski]

3 pozwala nam stwierdzić, która z orientacji, pozioma czy pionowa, dominuje w lokalnej społeczności². Tak skonstruowana mapa lokalnej aktywności obywatelskiej w wymiarze aplikacyjnym pełni następujące funkcje:. Pozwala rozpoznać stosowany w danej społeczności model partnerstwa międzysektorowego.. Umożliwia wyznaczenie obszarów zagęszczenia aktywności (nadaktywności), aktywności i braku aktywności (tzw. białe plamy ).. Identyfikuje czynniki wzmacniające i osłabiające aktywność lokalną.. Rozpoznaje poziom i wpływ partycypacji obywatelskiej w danej społeczności lokalnej na zrównoważony rozwój lokalny (wsparcie bądź hamowanie procesów rozwojowych, konserwowanie zastanego układu), pozwala projektować polityki aktywizujące społeczność lokalną.. Służy jako instrument stałej kontroli partnerstwa publiczno-prywatnego. Prezentowane w niniejszym tomie mapy aktywności lokalnej stanowią egzemplifikacje powyższych założeń metodologicznych. Dotyczą one w istocie gmin, które w latach wchodziły w skład miasta Tychy (wyjątkiem jest tu miasto Cieszyn, które zostało dołączone jako swoisty punkt odniesienia³). Procesy odgórnego tworzenia socjalistycznego organizmu miejskiego, a następnie jego dekompozycja w warunkach odrodzenia się samorządności i rewolucji uczestnictwa są same w sobie zjawiskiem ciekawym⁴. Jednak wspólna historia jest również dobrym tłem do poszukiwania różnic pomiędzy rozwiązaniami, jakie przyjmowały lokalne społeczności dla normowania wewnętrznych relacji pomiędzy władzą a zorganizowanymi obywatelami. U podstaw prezentowanych tu badań legły trzy zasadnicze pytania: Po pierwsze pytaniem jest, czy fakty potwierdzają tezę o paternalistycznych⁵ relacjach pomiędzy władzą a zorganizowaną społecznością w badanych miejscowościach. Potoczne przekonanie o pionowych stosunkach w polskich społecznościach lokalnych, gdzie z jednej strony podział My (mieszkańcy) Oni (władza) ciągle jest podstawowym sposobem opisywania rzeczywistości; z drugiej zaś układy władzy (tzw. sitwokracja) dominują nad myśleniem w kategoriach dobra wspólnego. Czy tworzenie lokalnych map aktywności obywatelskiej jest skutecznym sposobem diagnozowania tych relacji? Po drugie warto zapytać, czy możliwe jest przyjęcie wskaźników (jakościowych i ilościowych), które mogłyby określać poziom rozwoju danej gminy w kontekście mobilizacji i wykorzystania zasobów. Czy istnieje taki zestaw wskaźników, który umożliwi porównywanie aktywności lokalnej w sytuacji, gdy dobre praktyki nie przekładają się na funkcjonowanie systemu⁶, zaś próby badania skuteczności działań animacyjnych nie przynoszą odpowiedzi na podstawowe pytanie⁷. Czy więc mapy aktywności mogą dostarczyć wiedzy na temat skuteczności (lub jej braku) działań animacyjnych i mobilizacyjnych? Po trzecie w końcu pytaniem pozostaje, czy uda się wyodrębnić różne modele relacji władze samorządowe zorganizowani obywatele i określić przyczyny lub/ i okoliczności funkcjonowania danego modelu w lokalnej rzeczywistości? ²A. Siciński, połeczeństwo obywatelskie ako przedmiot badań społecznyc w olsce, w: oc olo ia polityki w olsce pod redakcja O. Sochackiego, Gdańskie Towarzystwo Naukowe, Gdańsk. [przypis autorski] ³Lokalne partnerstwo w Cieszynie uznawane jest za jedno z najsprawniej funkcjonujących w Polsce. [przypis autorski] ⁴M. S. Szczepański (red.), yc y inte rac a społecznoś lokalna ro ina mie ska, WSŹiNS, Tychy. [przypis autorski] ⁵Por. P. Frączak, Lokalne partnerstwo siła nieporoz mień, w: amoor anizac a społeczeństwa polskie o w ednocz ce si ropie sektor i wsp lnoty lokalne, red. P. Gliński, B. Lewenstein i A. Siciński, IFIS PAN, (w druku). [przypis autorski] ⁶Por. P. Frączak iy wsp łpraca a kon iktem dylematy relac i miy or anizac ami pozarz dowymi a wła- ami lokalnymi, w: M. Rymsza (red.), sp łpraca sektora obywatelskie o z administrac a p bliczn, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa, s.. Warto tu odwołać się właśnie do Tychów jako przykładu dobrej praktyki por. S. Mandes, obre praktyki. rzykłady dane wsp łpracy samorz d z or anizac ami pozarz dowymi, Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej, Warszawa, s. i następne [przypis autorski] ⁷Robert Sobiech rzeciw iałanie bezradności społeczne. ro ram entra ktywności Lokalne pr ba oceny, Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej, Warszawa, styczeń, http: //www. dl. org. pl/downloads/raport_cal. doc. [przypis autorski]

4 Na ile metoda map aktywności obywatelskiej pozwala znaleźć odpowiedzi na te trzy wydaje się podstawowe w myśleniu o lokalnym społeczeństwie obywatelskim, pytania możecie się Państwo przekonać zapoznając się i z wynikami badań.

5 LOKALNE SPOŁECZNOŚCI OBYWATELSKIE W DZIAŁA- NIU, RYSZARD SKRZYPIEC Wstęp Lokalne społeczności w Polsce u progu nowego milenium stają przed szeregiem wyzwań. Ponad dekada samorządności przyczyniła się do odzyskania lokalnej i regionalnej tożsamości obywateli i ich wspólnot, nierzadko połączonej z usamodzielnieniem się jednostek terytorialnych. Równocześnie zmieniła się lokalna scena publiczna, na której licznie pojawili się nowi (zinstytucjonalizowani) aktorzy wyrażający gotowość do uczestnictwa w lokalnej polityce, do aktywności w interesie publicznym, bądź wreszcie zorientowani na realizację partykularnych interesów. Niebagatelny wpływ na kondycję lokalnych społeczności wywierają przemiany w sferze ekonomii, które kształtują stan lokalnego sektora przedsiębiorstw i rynku pracy, wpływając przy rym na rozmiary bezrobocia. Odnotować musimy przeformułowanie katalogów lokalnych problemów społecznych, gdzie na plan pierwszy wybijają się poza wspomnianym już bezrobociem zagrożenie marginalizacją i wykluczeniem społecznym oraz obniżenie poczucia bezpieczeństwa. Na przeciwległym biegunie te same wspólnoty coraz częściej stają przed wyzwaniami wynikającymi z uczestnictwa w społeczeństwie globalnym czy procesu akcesji Polski do struktur Unii Europejskiej. Sprostanie im wymaga dysponowania pewnym zestawem adekwatnych kompetencji cywilizacyjnych, ale równocześnie pociąga za sobą przemiany w i sferze świadomości i aksjologii⁸. Skuteczny instrument wzmacniający podjęte działania stanowi także zaangażowanie obywateli, które najpełniej wyraża się poprzez samoorganizację obywatelską⁹ cechującą społeczeństwo zdolne do dokonywania suwerennych wyborów ¹⁰. Piotr Gliński wyróżnia we współczesnym społeczeństwie polskim co najmniej cztery obszary przejawiania się tej samoorganizacji: ) samorząd terytorialny; ) ruchy i organizacje nieformalne (subkultury młodzieżowe, różnego rodzaju komitety obywatelskie, niesformalizowane ruchy społeczne i polityczne itp.); ) partie polityczne; ) organizacje pozarządowe ¹¹. Joanna Kurczewska wyróżnia dwie główne koncepcje operacjonalizacji (pojęcia społeczeństwo obywatelskie w warunkach polskich¹². W myśl pierwszej mówimy raczej o strukturach zrzeszeniowych i wieloaspektowych oraz wielopoziomowych powiązaniach społeczeństwa obywatelskiego z państwem. W myśl drugiej chodzi nam o wspólnotę samoorganizującą się poza sferą polityki. Przy czym ta druga, w opinii autorki, lepiej nadaje się do poszukiwania odpowiedzi na pytania o społeczne ugruntowanie demokracji w Polsce ¹³. Z tym podejściem koresponduje koncepcja formułowana przez Grzegorza Ekierta: społeczeństwo obywatelskie ma zazwyczaj wymiar lokalny i opiera się na bezpośrednich interakcjach między ludźmi ¹⁴, który to wymiar, jak twierdzi J. Kurczewska, decyduje ( ) o obliczu polskiego rzeczywistego (a nie wyobrażonego przez ideologów i polityków) życia publicznego ¹⁵. I to właśnie na tym poziomie, na co wskazują Zbigniew Drąg i Jerzy Indraszkiewicz, mogą rodzić się bądź postawy obywatelskie, bądź postawy ⁸Jest oczywiste. że realizowany przez jednostki wzór obywatela odbiła się na ich aktywności w sferze publicznej, a w efekcie kształtuje sposób funkcjonowania aktorów na lokalnej scenie publicznej wzmacniając lub osłabiając procedury demokratycznego państwa. A. Wyka, A. Kościański. lementy wzor obywatela w świetle oczekiwań olak w... ariery świadomości obywatelskie, maszynopis. ⁹Rozumiana jako każda forma oddolnego organizowania się społeczeństwa, która tworzy samodzielny podmiot społeczny o w miarę wykształconej tożsamości i spełnia kryterium obywatelskości (tzn. mieści się w logice państwa demokratycznego). Poza obszarem tak zdefiniowanej samoorganizacji obywatelskiej znajdują się wszelkie formy samoorganizacji społecznej o charakterze amoralnym (np. struktury mafijne, amoralny familizm), nieodpowiedzialnym, destrukcyjnym czy ekstremistycznym (np. organizacja komunistyczne, faszystowskie, anarchistyczne, integrystyczno-religijne, terrorystyczne itp.). P. Gliński, ariery samoor anizac i obywatelskie (w druku). ¹⁰A. Siciński, tyl ycia. lt ra. yb r. zkice, Wydawnictwo IFIS PAN, Warszawa. s.. ¹¹P. Gliński, ariery, op. cit. ¹²J. Kurczewska, Lokalne społeczeństwo obywatelskie w olsce lat iewi iesi tyc. r ba dia nozy, w: E. Hałas (red.), Roz mienie zmian społecznyc, TN KUL, Lublin, s.. ¹³J. Kurczewska, Lokalne, op. cit., s.. ¹⁴G. Ekiert, rotest ako orma ycia p bliczne o w olsce postkom nistyczne -, w: t dia oc olo- iczne, nr, s.. ¹⁵J. Kurczewska, Lokalne, op. cit., s..

6 apatii społecznej ¹⁶. W ujęciu Marka S. Szczepańskiego i Bohdana Jałowieckiego społeczności lokalne cechuje ograniczona liczba aktorów, a zachodzące między nimi relacje mają charakter bezpośredni. Tych nielicznych aktorów lokalnej sceny łączy pewna wspólnota celów i środków wynikająca ze wspólnoty życia codziennego. Wyzwala ona nierzadko uśpiony potencjał rozwojowy i mobilizuje do zachowań prospołecznych. Długie trwanie takich właśnie społeczności sprawia, iż przypisać im można uniwersa symboliczne ( ). Na koniec wreszcie, społeczności lokalne charakteryzuje swoista autarkia i całe niemal życie tworzących je ludzi upływać może w ich obrębie¹⁷. Edmund Mokrzycki postrzegał polską scenę polityczną jako twór złożony z trzech elementów: silnej władzy politycznej, politycznie słabego i bezradnego społeczeństwa (obywatelskiego?) oraz silnych, agresywnych i dobrze zorganizowanych grup politycznego nacisku. Przy czym głównymi aktorami rozgrywek są władza polityczna i grupy politycznego nacisku, a społeczeństwo bywa włączane doń tylko incydentalnie na potrzeby aktu wyborczego¹⁸. Autorzy raportu Diagnoza społeczna na podstawie wykonanych badań formułują tezę, iż obywatele nie widzą związku pomiędzy działaniami władz a stanem własnych spraw, zaś przyjmowaną przez nich postawę określają mianem obok i wbrew państwu ¹⁹, choć A. Siciński wskazuje na duże znaczenie dla rozwoju społeczeństwa obywatelskiego przynajmniej w Polsce i krajach poddanych procesowi transformacji po okresie realnego socjalizmu silnego państwa²⁰. Jednak ci sami Polacy którzy postawili na edukację, nowoczesne technologie komunikacyjne i zdrowie, coraz więcej w nie inwestują, nadrabiają na własną rękę cywilizacyjne zapóźnienie i uczą się racjonalnych zachowań ekonomicznych, coraz gorzej oceniają sytuację kraju i jego perspektyw ²¹. Co więcej, czego dowodzą organizowane m. in. przez związki zawodowe cykle akcji protestacyjnych, artykułują pod adresem tych nisko ocenianych instytucji publicznych długą listę oczekiwań. Przede wszystkim żądają, aby dokonywały czegoś, a nie tylko o czymś decydowały aby kształciły dzieci, wypłacały renty, walczyły z przestępczością, stwarzały miejsca pracy, redukowały ceny wzmacniały rodzinę i tak dalej ²². Wyniki badań Jałowieckiego i Gorzelaka wskazują, iż głównym czynnikiem stymulującym rozwój lokalnych społeczności, szczególnie tych, które muszą pokonywać takie obiektywne ograniczenia jak peryferyjne położenie, słabe wyposażenie w in astrukturę, nikłe wykształcenie mieszkańców, brak potencjału gospodarczego lub trudności wynikające z konieczności głębokiej restrukturyzacji gospodarki lokalnej, jest obecność lokalnego lidera i skupionej wokół niego elity, w której skład wchodzą miejscowi przedsiębiorcy, zaś znaczenie tzw. partycypacji społecznej i aktywności znacznej części mieszkańców w tym procesie okazuje się niewielkie. Potrzeba czynnego zaangażowania obywateli jako warunek rozwoju lokalnego jest ideologicznym mitem, niemającym wiele wspólnego z rzeczywistością ²³. Z podobnym stanowiskiem spotykamy się u Ekierta, który stwierdza, iż Autonomiczne działania społeczeństwa obywatelskiego są często romantyzowane przez teoretyków społecznych wierzących w niekwestionowaną wartość kooperacji i bezpośredniego uczestnictwa. Równocześnie jednak wskazuje, iż dezinte- ¹⁶M. in. dzięki możliwości bezpośredniego uczestniczenia obywateli w powoływanej elicie wladzy. Z. Drag, J. Indraszkiewicz, Re ionalna elita wła y w olsce, Fundacja im. Friedricha Eberta, Warszawa, s.. ¹⁷B. Jałowiecki i M. S. Szczepański, Rozw lokalny i re ionalny w perspektywie soc olo iczne, Wyższa Szkoła Zarządzania i Nauk Społecznych, Tychy, s.. ¹⁸Zob. E. Mokrzycki, ilans niesentymenlalny, IBS Pan, Warszawa. Passim. ¹⁹Jak dalej piszą, często ze szkoda dla dobra publicznego, która w efekcie hamuje ( ) proces rozwoju społeczeństwa obywatelskiego. ia noza społeczna. ar nki i akoś ycia olak w, pod redakcja. J. Czapińskiego i T. Panka, Rada Monitoringu Społecznego Wyższa Szkoła Psychologii i Zarządzania, warszawa, s.. ²⁰Nie chodzi tu o państwo silne szerokim zakresem kompetencji, bo właśnie społeczeństwo obywatelskie wiele z nich przejmuje. Siła państwa ma przejawiać się w tym, iż skutecznie, konsekwentnie, na podstawie jednoznacznych reguł wykonuje te zadania, które do niego należą. Bez efektywnego wypełniania przez państwo takich zadań ( ) nie jest możliwe efektywne funkcjonowanie społeczeństwa obywatelskiego. Zob. A. Siciński, tyl, op. cit., s.. ²¹ ia noza, op. cit., s.. ²²R. D. Putnam i inni, emokrac a w iałani. radyc e obywatelskie we wsp łczesnyc łoszec, wydawnictwo Znak Fundacja im. S. Batorego, Kraków-Warszawa, s.. ²³G. Gorzelak, B. Jałowiecki, M. Herbst, W. Roszkowski, rans ormac a systemowa z perspektywy ierz onia, wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa. Za: B. Jałowiecki, M. S. Szczepański, Rozw lokalny i re ionalny w perspektywie soc olo iczne, Wyższa Szkoła Zarządzania i Nauk Społecznych, Tychy, s..

7 gracja państwa i upolitycznienie społeczeństwa obywatelskiego prowadzą często do agresywnej mobilizacji i pociągają za sobą wysokie koszty społeczne ²⁴. Natomiast w ujęciu Jerzego Drążkiewicza uczestnictwo obywatelskie na poziomie lokalnym jest ważnym elementem procesów politycznych, rozwoju lokalnego czy wreszcie zarządzania układem lokalnym. Działania obywateli mogą polegać m. in. na kontroli władzy uczestnictwie w procesach decyzyjnych, przejmowaniu części zadań samorządu, dostarczaniu lokalnej władzy opinii i informacji oraz sygnalizowaniu poparcia bądź sprzeciwu²⁵. Przy czym za pierwszoplanową cechę tego uczestnictwa uznaje się partnerską współpracę z innymi podmiotami społecznymi i współdziałanie z władzami lokalnymi, których rola jest bardzo ważna w rozwoju lokalnym ²⁶. Jak bowiem konstatuje Paweł Starosta powołując się na A. Śicińskiego niezależny od państwa samorząd lokalny stanowi jedną z zasadniczych instytucji społeczeństwa obywatelskiego²⁷. Według Douglasa stanowiący jedną z form samoorganizacji sektor pozarządowy pełni kluczową rolę w funkcjonowaniu współczesnej demokracji, umożliwiając obywatelom spontaniczne, zróżnicowane zaspokajanie ich różnorodnych potrzeb i interesów także realizację pogłębionego, demokratycznego postulatu pluralizmu i uwzględniania praw mniejszości ²⁸. Wydaje się, że postulat uspołecznienia procedury implementacji lokalnej Agendy, jako warunek konieczny zrównoważonego rozwoju społeczności lokalnej, w dużej mierze opiera się na tym założeniu²⁹. Ustanowione warunki uczestnictwa członków różnych grup społecznych w przedsiębranych procesach rozwoju społeczno- -gospodarczego oznaczają, iż nie można realizować zaleceń zawartych w dokumencie Agenda bez szerokiego udziału społeczeństwa w procesie tworzenia i urzeczywistniania programu ekorozwoju. Dotyczy to w pierwszym rzędzie uczestnictwa społeczeństwa w podejmowaniu kluczowych decyzji. Formą udziału społeczeństwa jest bezpośrednia aktywność; przedstawicieli różnych dziedzin życia społecznego w budowaniu partnerstwa dla ekorozwoju lub inaczej to ujmując lobby społecznego, jednoczącego wszystkie dziedziny działalności na rzecz realizacji koncepcji budowy społeczeństwa szanującego zasoby ³⁰. Takie pojęcia jak partnerstwo oraz partycypacja (uczestnictwo) są kluczowe dla idei rozwoju zrównoważonego. Znaczenie wyróżnionych powyżej form samoorganizacji różni się w zależności od typu społeczności. Partie polityczne wydają się mieć decydujące znaczenie dla funkcjonowania dużych ośrodków miejskich i tam także najsilniej na jakość naszego życia społecznego oddziałują struktury składające się na ideę społeczeństwa obywatelskiego: wspólnoty wyręczającej państwo w realizacji ludzkich potrzeb i interesów i pozwalającej się ludziom różnić w sposób cywilizowany społeczeństwa prawdziwie wolnego i tolerancyjnego, aktywnego i odpowiedzialnego, przyjaznego wszelkim mniejszościom, słabym i utalentowanym, pracowitym i zagubionym, a przede wszystkim njądrego i rzetelnego w trosce o dobro publiczne ³¹, których wymiar instytucjonalny stanowi sprawnie działający sektor organizacji pozarządowych³². Obie te formy wydają się pozbawione znacze- ²⁴G. Ekiert, rotest, op. cit., s.. ²⁵J. Drażkiewicz, Lokalne czestnictwo obywatelskie w wybranyc minac, w: R. Skrzypiec, Lokalne czestnictwo obywatelskie, Ośrodek badania Aktywności Lokalnej przy Stowarzyszeniu Asocjacje, Warszawa, s.. ²⁶J. Drażkiewicz, Lokalne, op. cit., s.. ²⁷P. Starosta, oza metropolia. ie skie i małomiasteczkowe zbiorowości lokalne a wzory porz dk makrospołeczne o, Uniwersytet Łódzki, Łódź, s.. ²⁸G. Chimiak, ro p ortrait o ocial cti ists in oland. implications or t e e elopment o i il ociety, za: P. Gliński, r anizac e pozarzadowe, Hasło do Encyklopedii Socjologicznej (w druku). ²⁹Przynajmniej na poziomie zapisów normatywnych. Zob. część III zmacnianie roli ł wnyc r p społecznyc i or anizac i, w: Dokumenty końcowe Konferencji Narodów Zjednoczonych rodowisko i rozw, Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa ³⁰T. Borys, ko or m eleniorskie doświadczenia w tworzeni partnerstwa dla ekorozwo, w: rzy aciele iemi, Fundacja Nasza Ziemia, Warszawa. ³¹P. Glinski, prowa enie, w: amoor anizac a spoleczeństwa polskie o trzeci sektor, praca zbiorowa pod redakcja P. Glińskiego, B. Lewenstein i A. Sicińskiego przy współpracy P. Frączaka i R. Skrzypca, IBS PAN, Warszawa. ³²W myśl założeń modelu środkowo-wschodnioeuropejskiego do trzeciego sektora zaliczamy przede wszystkim stowarzyszenia i fundacje, niekiedy też organizacje kościelne i inne instytucje funkcjonujące na podstawie odrębnych regulacji prawnych, i rzadziej zaś związki zawodowe i partie polityczne. P. Gliński, r anizac e, op. cit.

8 nia w małych społecznościach, gdzie dominują środowiska i instytucje samorządu oraz struktury nieformalne. Natomiast w przypadku miast średniej wielkości możemy mówić o wymieszaniu przejawiania się i znaczenia każdej z wyróżnionych powyżej form samoorganizacji. Potwierdzenie takich właśnie zależności znajdujemy na przykład w przebiegu i wynikach wyborów samorządowych³³. Opierając się na powyższych założeniach będziemy się przyglądać wybranym lokalnym społecznościom obywatelskim w działaniu. Chcemy zobaczyć, czy funkcjonują wbrew, czy obok państwa, samorządu i pozostałych instytucji publicznych. Czy jedynym motorem rozwoju lokalnego są miejscowi liderzy zaś takie element}; jak partycypacja, uspołecznienie oraz partnerstwo, nie znajdują zastosowania? W jakim stopniu lokalne społeczności realizują model, w którym istotną rolę odgrywają poziome powiązania w gospodarce, życiu politycznym i społecznym, szerokie uczestnictwo obywateli w różnego typu aktywności społecznej, otwartość na wszelkie formy krytyki i antydogmatyzmu³⁴? Postulowane przez Kurczewską podejście badawcze koncentruje się na analizie przestrzeni lokalnej i aktywności obywatelskiej prowadzonej w tej przestrzeni z perspektywy inteligencji jako zbiorowego aktora w złożonym procesie emancypacji społecznej, politycznej i jednostkowej ³⁵. Ekiert bada uczestnictwo publiczne jako rodzaj kolektywnych zachowań, w które uwikłane są jednostki, grupy oraz prywatne i publiczne organizacje, przy czym może się ono przejawiać w formie kooperacji, współzawodnictwa i ceremonialności³⁶. Barbara Lewenstein poszukując odpowiedzi na pytanie o czynniki, jakie wpływają na to, że mieszkańcy biorą własne sprawy we własne r ce i co determinuje przebieg tych procesów koncentruje swoją uwagę na samorządzie lokalnym jako głównej, choć nie jedynej formie uczestnictwa lokalnego, którego istota sprowadza się do realizacji potrzeb wyrastających na gruncie lokalnym, bez względu na miejsce przejawiania. Mieści się tu zatem całe spektrum działań, również o charakterze politycznym obok wspomnianego już samorządu także uczestnictwo w ogólnokrajowych wyborach i członkostwo w stowarzyszeniach³⁷. Wprowadzenie do map aktywności obywatelskiej Przedmiotem naszych badań jest lokalne uczestnictwo obywatelskie, które rozumiemy jako aktywność mieszkańców gminy mającą na celu wpływ na decyzje władz lokalnych, w tym samorządowej władzy gminnej oraz innych ogniw lokalnej administracji publicznej, a tak e wszelk iałalnoś kt ra wkracza na obszary iałalności wła y samorz dowe ³⁸. Jest to podejście bliższe postrzeganiu partycypacji obywatelskiej lub publicznej (ang. p blic participation) jako uczestnictwa mieszkańców w podejmowaniu decyzji ³³A. Siciński, połeczeństwo obywatelskie ako przedmiot badań społecznyc w olsce, w: oc olo ia olityki w olsce. ateriały z kon erenc i na kowe, pod redakcja Olgierda Sochackiego, Gdańskie Towarzystwo Naukowe, Gdańsk, s.. ³⁴A. Siciński, połeczeństwo obywatelskie ako przedmiot badań społecznyc w olsce, w: oc olo ia olityki w olsce. ateriały z kon erenc i na kowe, pod redakcja Olgierda Sochackiego, Gdańskie Towarzystwo Naukowe, Gdańsk, s.. ³⁵J. Kurczewska, Lokalne, op. cit., s.. ³⁶G. Ekiert, rotest, op. cit., s.. ³⁷B. Lewenstein, sp lnota społeczna a czestnictwo lokalne, ISNS Uniwersytet Warszawski, Warszawa, s.. ³⁸P. Frączak, Rola aktywności obywatelskie w rozwo lokalnym, w: ktywnoś obywatelska w rozwo społeczności lokalne, M. Warowicki, Z. Woźniak (red.), Municipium, Warszawa, s.. Należy wskazać, że choć przyjęcie takiej definicji skutkuje zgubieniem niektórych przejawów lokalnej aktywności, to jednakże koresponduje z postrzeganiem partycypacji obywatelskiej jako formy demokracji bezpośredniej, która najpełniejszą realizację może znaleźć w społecznościach lokalnych. Zob. J. Drążkiewicz, Lokalne, op. cit., s.. P. Gliński, cena badań lokalne o czestnictwa obywatelskie o w wybranyc minac, w: R. Skrzypiec, Lokalne, op. cit., s.. Faktycznie jednak analizie poddajemy wszystkie prze jawy aktywności obywatelskiej, także te, które nie są kierowane pod adresem władz lokalnych.

9 o sprawach publicznych ³⁹. Podstawowymi kategoriami tak rozumianego uczestnictwa są akcje i kampanie publiczne ⁴⁰. Lokalne uczestnictwo obywatelskie jako wypadkowa oddziaływania wielu czynników typu gminy (miejska, wiejska), struktury społeczno-demograficznej, tradycji lokalnych, położenia geograficznego (renta położenia), poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego, skłonności do interwencji takich aktorów sceny publicznej, jak lokalne władze, partie polityczne czy sektor przedsiębiorstw w danej społeczności lokalnej może przybierać zróżnicowaną postać. Zajmuje różne pozycje w przestrzeni wyznaczonej takimi wymiarami, jak orientacja na dobro jednostki bądź dobro wspólne, opozycja wartości (ich ochrona) rozwój, mieści się gdzieś na kontinuum: stała regularna cykliczna jednorazowa, pozostaje w jednej z relacji z otoczeniem zewnętrznym: współpraca (partnerstwo) wsparcie(pomoc) wymiana informacji działania niezależne i równoległe rzecznictwo lobbing-konflikt pato ogia. Obejmujący możliwie największą liczbę działań publicznych podejmowanych przez lokalne organizacje, instytucje i grupy mieszkańców ⁴¹ zbiór danych, które zostały zgromadzone przy zastosowaniu zestandaryzowanego zestawu narzędzi, poddaje się ustrukturyzowaniu w formie lokalnyc map aktywności. Ich istotę możemy sprowadzić do rozpoznania oraz scharakteryzowania występujących w danej społeczności form aktywności publicznej. apy pozwalają niezależnie od specyficznego w danym miejscu systemu instytucji i ich powiązań stwierdzić, w jakim stopniu zinstytucjonalizowana i niezinstytucjonalizowana aktywność obywatelska odpowiada lokalnym potrzebom⁴², a także jaką zmianę wyprodukowały ⁴³ organizacje działające w badanych gminach. Konstruując mapy aktywności obywatelskiej na różnych poziomach, np. w skali całego kraju⁴⁴, zaobserwowaliśmy kilka interesujących zjawisk, np. występowanie dużego zróżnicowania regionalnego i lokalnego w nasyceniu (oddolnymi inicjatywami, a także poziomu zewnętrznej interwencji w funkcjonowanie układu lokalnego⁴⁵, czy też wyraźną rozbieżność pomiędzy deklaracjami mieszkańców danego regionu a faktycznie przejawianym uczestnictwem obywatelskim⁴⁶. Lokalne społeczności w działaniu mapy aktywności obywatelskiej W niniejszym tekście prezentujemy trzy mapy lokalne o czestnictwa bier ńsk kobi rskr i tysk na których zobrazowano faktycznie przejawianą aktywność obywatelską zgodnie z wyróżnionymi powyżej kategoriami analitycznymi. Jednakże skonstruowane przez nas mapy, pomimo zastosowania podobnych metod i technik⁴⁷, wykazują pewne zróż- ³⁹G. Prawelska-Skrzypek, naczenie partycypac i obywatelskie dla rozwo lokalne o, w: G. Prawelska-Skrzypek (red.), artycypac a obywatelska w yci społeczności lokalne. tan bariery rekomendac e, Fundacja Międzynarodowe Centrum Rozwoju Demokracji, Kraków, s.. ⁴⁰Przyjętą przez J. Drążkiewicza typologię zawiera cytowana praca Raport, op. cit., s. i tab. Typy działań publicznych podejmowanych na szczeblu lokalnym na s.. Zob. także P. Frączak, Rola, op. cit., s.. ⁴¹J. Drążkiewicz, Lokalne, op. cit., s.. ⁴²Główna oś przebiega od nadmiernego zagęszczenia instytucji działających na danym polu, zajmujących się danym problemem po niezagospodarowane obszary, na których wzbudzenie aktywności mieszkańców może przyczynić się do rozwoju lokalnego. ⁴³O zmianie jako produkcie organizacji mówi P. F. Drucker. Zob. tego autora arzanie or anizac pozarz dow. eoria i praktyka nd sz sp łpracy ro ram ialo połeczny, Warszawa. ⁴⁴ apa czestnictwa obywatelskie o w ie inie oc rony środowiska. Zob. R. Skrzypiec, apy czestnictwa obywatelskie o w oc ronie środowiska (raport na temat stanu uczestnictwa), w: olski r c ekolo iczny, red. P. Frączak, D. Matejczyk, Stowarzyszenie Asocjacje, Warszawa. ⁴⁵Zjawisko importu aktywności z centrum na peryferie w przypadku ochrony miejsc przyrodniczo cennych czy pomocy w rozwiązaniu palącego problemu akcje pomocy humanitarnej w przypadku katastro są oczywiste. Zob. R. Skrzypiec, apy, op. cit. ⁴⁶Przykładem dobrze ilustrującym to zjawisko jest województwo opolskie uznane za region nieaktywny (R. Skrzypiec, apy, op. cit.), region Wysokiego zaawansowania Lokalnej Agendy w poszczególnych gminach (R. Kalbarczyk, Problemy ochrony środowiska naturalnego gmin w Polsce u progu XXI wieku, Polski Klub Ekologiczny, Warszawa ) o najwyższym w skali kraju poziomie deklaracji Przynależności do organizacji społecznych ( ia noza społeczna za iespołeczni, w: azeta yborcza, nr z sierpnia. ⁴⁷R. Skrzypiec, badanie lokaine aktywności obywatelskie problematyka metody i tec niki badań, w: R. Skrzypiec, Lokalne czestnictwo obywatelskie, Ośrodek badania Aktywności Lokalnej przy Stowarzyszeniu Asocjacje, Warszawa.

10 nicowanie będące wynikiem odmiennych założeń wstępnych. W Tychach skoncentrowaliśmy się na badaniu stanu i funkcjonowania jednego typu podmiotów: stowarzyszeń, ich relacji wzajemnych oraz relacji z innymi partnerami. Natomiast w Bieruniu i Kobiórze, w których z uwagi na niewielką liczbę organizacji pozarządowych oraz mają gęstość wzajemnych interakcji trudno było wyróżnić wszystkie z kategorii analitycznych, poszerzyliśmy obszar zainteresowania o aktywność inicjatyw nieformalnych (działających przy domach kultury grup sąsiedzkich formowanych ad oc dla realizacji konkretnego zadania, inicjatyw parafialnych) oraz samorządu, sporo uwagi przykładaliśmy także do ważnych dla formowania się społeczności procesów społecznych, np. usamodzielniania się gmin. Pełniej zjawisko to zostało ukazane w tekście poświęconym gminom Bojszowy i Wyry autorstwa Zbigniewa Zagały w tym tomie. W formie aneksu dołączono cieszyńską map aktywności lokalne. Co prawda w Cieszynie główny akcent został położony na badanie efektów realizowanego od roku Programu współpracy władz Cieszyna z organizacjami pozarządowymi, tym niemniej ten zabieg pozwala na poszerzenie płaszczyzn analizy lokalnej aktywności obywateli. Niektóre wymiary aktywności obywatelskiej będziemy odnosić do kontekstu lokalnego lub regionalnego: Ziemi Pszczyńskiej, województwa katowickiego (do roku), śląskiego (od roku), czy wreszcie największych miast regionu (od roku posiadających status miast na prawach powiatu powiatów grodzkich), gmin wiejskich, gmin miejskich. W tym celu dokonaliśmy podziału gmin oraz mnpp (miasto na prawach powiatu) wchodzących w skład powiatów: bieruńsko-lędzińskiego, mikołowskiego i pszczyńskiego, na następujące kategorie: a) gminy wiejskie wielowioskowe: Bojszowy, Miedźna, Pawłowice, Suszec, Wyry; jednowioskowe: Chełm Sląski, Goczałkowice Zdrój, Kobiór, Ornotowice; górnicze: Miedźna, Ornontowice, Pawłowice, Suszec; b) miasta miasteczka: Bieruń, Imielin, Lędziny, Łaziska Górne, Orzesze; miasta powiatowe: Mikołów, Pszczyna; duże miasta: Tychy. Dane potrzebne do wykreślenia map zostały zgromadzone przy wykorzystaniu następujących technik: badania terenowego, analizy dokumentów oraz kwerendy czasopism, przy użyciu odpowiednich narzędzi: kwestionariusza ankiety i kart. Celem badania terenowego było zebranie na podstawie wywiadu kwestionariuszowego z przedstawicielami organizacji⁴⁸ podstawowych informacji ilościowych opisujących stan badanych organizacji, aktywności na lokalnej scenie publicznej: o zrealizowanych przedsięwzięciach, relacjach z otoczeniem, problemach. W badaniu dokumentów koncentrowaliśmy się na dokumentacji urzędów gmin dotyczącej planowania strategicznego oraz realizowanych przez samorząd gminny polityk społecznych, udzielania wsparcia organizacjom pozarządowym i oddolnym inicjatywom obywatelskim oraz przejrzystości funkcjonowania samorządu. Natomiast celem kwerendy lokalnych tytułów prasowych było uzupełnienie oraz pogłębienie wiedzy o tym, co się faktycznie dzieje w badanych społecznościach. W mniejszym stopniu w zakresie danych ilościowych, choć i tu zidentyfikowaliśmy szereg nowych podmiotów, w większym natomiast ilustrujących zachodzące w danej społeczności procesy społeczne. Badania aktywności obywatelskiej w terenie zostały wykonane w latach w ramach trzech projektów: yskie inic atywy obywatelskie (⁴⁹, uzupełnienie w roku), ieszyńska mapa aktywności lokalne ⁵⁰ (wiosna-lato ) i minne inic atywy ⁴⁸W badaniach, których wyniki prezentujemy, posługiwaliśmy się częściowo modyfikowanym kwestionariuszem. Części niepodlegające zmianom obejmują informacje dotyczące: struktury organizacji, działalności organizacji, kadr oraz finansów. Schemat ankiety jest zgodny z wzorem stosowanym przez Stowarzyszenie KLON/JAWOR. ⁴⁹Zob. R. Skrzypiec, yskie stowarzyszenia. Raport z badań, w: R. Skrzypiec, Lokalne, op. cit. ⁵⁰W ramach projektu Akademia Współpracy realizowanego przez Stowarzyszenie Cieszyńskiej Młodzieży Twórczej dzięki dotacji Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej ze środków Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności.

11 obywatelskie o szowy ier ń obi r Liny yry (). Badaniami dokumentów zostały objęte różne okresy w różnych gminach: w Cieszynie lata, w Tychach lata, w pozostałych gminach lata ⁵¹. Natomiast kwerendą lokalnej prasy objęto: w Cieszynie tytuł tygodnik łos iemi ieszyńskie za okres styczeń -czerwiec, w Tychach cztery tytuły iennik ac odni yc y, tygodniki Echo Górnośląski Tygodnik Regionalny, owe c o i y ień w y ień za lata, w Bieruniu cztery tytuły iennik ac odni yc y, tygodnik Echo oraz miesięczniki Rodnia miesięcznik społeczno-kulturalny Bierunia wydawany przez Urząd Miasta, oraz owa Rodnia pismo niezależne za okres styczeń -październik, w Kobiórze również cztery tytuły: iennik ac odni szczyna, tygodnik c o, miesięcznik azeta szczyńska oraz i letyn amorz dowy miny obi r. Nasze zainteresowania skoncentrowaliśmy na następujących obszarach: a) uczestnictwo obywatelskie: ekwencja w powszechnych głosowaniach i profil polityczny badanej społeczności, poziom przynależności do dobrowolnych, oddolnych inicjatyw i skłonność do dobroczynności publicznej; b) lokalna scena publiczna formalni i nieformalni aktorzy: organizacje pozarządowe, inicjatywy parafialne, inicjatywy przy domach kultury rady dzielnic i sołectw; c) zaangażowanie w lokalną politykę, którą za Gabrielem Liiceanu rozumiemy jako aktywność polegając[ą] na uczestniczeniu w losach zbiorowości i w decyzjach jej dotyczących ⁵²; d) gmina jako aktor na lokalnej scenie publicznej, obszar obejmujący także stan relacji z grupami aktywnych obywateli⁵³, uspołecznienie procesów decyzyjnych, zagadnienie społecznej kontroli funkcjonowania instytucji samorządu⁵⁴. W naszych analizach pomijamy wszelkie przejawy działalności partyjnej. Charakterystyka badanych gmin Jerzy Bartkowiak analizując społeczne determinanty geograficznego rozmieszczenia organizacji pozarządowych w Polsce ⁵⁵ formułuje szereg cennych dla naszych rozważań obserwacji. Wyróżnia mianowicie dwa typy organizacji: tzw. nowe, powstałe po roku stowarzyszenia i fundacje, których aktywność jest uwarunkowana przede wszystkim takimi wymiarami, jak: centrum peryferie życia społecznego, wielkość i typ miejscowości, położenie geograficzne, charakter społeczności pod względem wykształcenia, aktywności zawodowej i ekonomicznej ludności oraz stowarzyszenia silniej związane z tradycją i typem więzi lokalnych w regionach, które uzyskują silne wsparcie ze strony lokalnej społeczności, zaś przynależność do nich odgrywa znaczącą rolę w lokalnej polityce ⁵⁶. Naszymi badaniami objęliśmy cztery gminy w województwie śląskim. Warto w tym miejscu wskazać, iż aktywność obywatelska w tym województwie kształtuje się na średnim poziomie w skali kraju, przy czym obserwujemy wyraźne zróżnicowanie pomiędzy nadaktywnym południem (byłe bielsko-bialskie), nieaktywną północą (byłe częstochowskie) oraz regionem zmarnowanych szans lub niewykorzystanych zasobów (byłe katowickie). Do takiego twierdzenia upoważnia analiza nasycenia ilością organizacji oraz zrealizowanych przez nie inicjatyw⁵⁷. Według Bartkowiaka typowe dla Górnego Śląska organizacje stanowią: kluby sportowe, chóry, zespoły amatorskie i folklorystyczne, których funkcjonowanie łączy się z poważnymi wydatkami z budżetów gmin wiejskich. Rolę ośrodka kulturalnego pełni tu często parafia, zaś w przeszłości duże znaczenie od- ⁵¹Zob. P. Frączak. R. Skrzypiec, rze rzysta mina. r anizac e pozarz dowe. or pc a. Ośrodek badania Aktywności Lokalnej przy Stowarzyszeniu Asocjacje, Warszawa, R. Skrzypiec, o a prze rzysta mina, Tyska Grupa Obywatelska-Stowarzyszenie Federacji Zielonych, Tychy. ⁵²G. Liiceanu, rener k lt ralny, w: azeta yborcza, nr z stycznia. ⁵³Wg schematu wrogość-niechęć wspólny interes-pomoc wspólne działania. ⁵⁴Pod kątem standardu rze rzysta mina. ⁵⁵J. Bartkowiak, połeczne determinanty eo ra czne o rozmieszczenia or anizac i pozarz dowyc w olsce, w: amoor anizac a, op. cit. ⁵⁶J. Bartkowiak, połeczne, op. cit., s.. ⁵⁷Por. tab. Rozkład liczby pozarządowych organizacji ekologicznych (POE) i ich inicjatywności w ujęciu wojewódzkim w roku, w: R. Skrzypiec, apy, op. cit., Liczebność organizacji, w: odstawowe akty dotycz ce or anizac i pozarz dowyc w olsce (), Stowarzyszenie KLON/JAWOR, Mapa liczebności zarejestrowanych organizacji pozarządowych w Polsce, w: J. Dąbrowska, M. Gumkowska, J. Wygnański. odstawowe akty dotycz ce or anizac i pozarz dowyc. Raport z badania, Stowarzyszenie KLON/JAWOR, Warszawa.

12 grywały stowarzyszenia łączące wykształcenie patriotyczne, aktywność w czasie wolnym i wzbogacenie obrzędowości kościelnej ⁵⁸. Wybrane gminy różni się i wielkością: Tychy to duże miasto, Bieruń i Cieszyn to miasto średnie, zaś Kobiór jest gminą wiejską. Przez kilkanaście lat Tychy Bieruń i Kobiór tworzyły jeden organizm miejski. Takie zróżnicowanie pozwala na wielostronne ujęcie lokalnego uczestnictwa w życiu publicznym. Poniżej prezentujemy krótką charakterystykę badanych miejscowości. Bieruń Małe miasteczko o ponad -lelniej historii, położone na wschodnich rubieżach województwa śląskiego, na trasie łączącej Tychy z Oświęcimiem. Obecnie Bieruń zamieszkuje około mieszkańców. Znaczną część tej populacji stanowią osoby, które napłynęły do miasta w okresie PRL-u w celu podjęcia zatrudnienia w miejscowej kopalni węgla kamiennego i Fabryce Samochodów Małolitrażowych. Czynnikiem, który w poważnym stopniu wpłynął na obecny kształt lokalnej sceny publicznej, był czas tzw. tyskiej niewoli okres pomiędzy rokiem a kwietniem roku, kiedy to Bieruń stanowił administracyjną część miasta Tychy a właściwie wydarzenia związane z procesem odzyskiwania samodzielności. Jak wynika z opracowania zatytułowanego Historia powstania Stowarzyszenia Miłośników ~letniego Bierunia ⁵⁹, już od momentu przeprowadzania tej niekorzystnej zmiany administracyjnej grupa działaczy lokalnych pod przewodnictwem Jana Wieczorka rozpoczęła starania o ponowne przyznanie praw miejskich i odłączenia się od Tychów. W tym celu prowadzono zbiórkę podpisów pod petycjami do władz wojewódzkich i gdyby nie wprowadzenie stanu wojennego w roku, prawdopodobnie cel zostałby osiągnięty. Okazją do ponownego podjęcia starań na rzecz usamodzielnienia się stała się przypadająca w roku rocznica nadania praw miejskich Bieruniowi. Powstały wtedy Komitet Organizacyjny Obchodów -lecia nadania praw miejskich dzielnicy Tychy Bieruń Stary nie tylko zorganizował okolicznościową imprezę, ale także rozpoczął szereg działań na rzecz budowania nowej teraźniejszości. Podjęte wysiłki zaowocowały ponownym otrzymaniem praw miejskich przez Bieruń kwietnia roku Za wyraz wysokiej samoidentyfikacji bieruńskiej⁶⁰ społeczności musimy uznać inicjatywę polegającą na przeniesieniu siedziby powiatu i zmiany jego nazwy Pierwotny powiat tyski nosi obecnie nazwę bieruńsko-lędzińskiego, zaś siedzibę Rady i Starostwa ulokowano w Bieruniu⁶¹. W Bieruniu podobnie jak w całym powiecie notujemy niską lub bardzo niską (jak na warunki polskie) stopę bezrobocia, która oscyluje wokół %⁶². Jest to zarazem najniższa wartość tego wskaźnika wśród badanych gmin. W okresie od końca roku do końca III kwartału tego roku zaobserwowaliśmy obniżkę stopy. Podobnie kształtuje się wskaźnik obciążenia bezrobociem. Natomiast niekorzystnie przedstawia się struktura bezrobocia. Choć nominalnie maleje liczba bezrobotnych kobiet, to ich udział przekracza %, co więcej, stale rośnie. Maleje nominalnie i proporcjonalnie udział młodzieży do lat, choć sięga %, co wydaje się poważnym problemem⁶³. Jeszcze groźniejszym zjawiskiem jest problem osób długotrwale bezrobotnych (powyżej miesięcy). Pod koniec Września roku dotyczyło to około osób, co przy malejącej stopie bezrobocia sprawia, iż udział tej grupy zbliża się do % wszystkich bezrobotnych⁶⁴. Możemy zatem stwierdzić, że stale po-większa się grupa osób poważnie zagrożonych zjawiskiem wykluczenia i marginalizacji. Gmina Bieruń pod względem wielkości dochodów na głowę mieszkańca mieści się w ścisłej czołówce województwa śląskiego. Jak stwierdza J. Czempas, w latach Bieruń pod względem dochodów ogółem na gmin województwa śląskiego ⁵⁸I. Bartkowiak, połeczne, op. cit., s.. ⁵⁹Maszynopis w posiadaniu autora. ⁶⁰A także pozostałych gmin wchodzących w skład powiatu, czyli Bojszów, Chełma Sląskiego, Imielina i Lędzin. Musimy jednak przyznać, że przeniesienie instytucji powiatowych było podyktowane przede wszystkim względami logistycznymi. ⁶¹Natomiast Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie ulokowano w Lędzinach. ⁶²Dane dotyczące bezrobocia w badanych gminach prezentujemy w tabeli nr. ⁶³Najwyższy wśród badanych gmin. Na takim samym poziomie kształtuje się ten wskaźnik dla całego powiatu bieruńsko-lędzińskiego, ale także i dla powiatu pszczyńskiego. ⁶⁴W ciągu kwartałów o około %. Podobne zjawisko obserwujemy w skali całego powiatu.

13 niebędących powiatami grodzkimi zajmował średnio pozycję ⁶⁵, choć większość, bo około / dochodów, pochodzi z udziału w podatku od osób prawnych, fizycznych i innych jednostek nieposiadających osobowości prawnej, głównie z górnictwa zarówno zlokalizowanej tu kopalni, jak i jej pracowników. Cieszyn Nieduże miasto na Śląsku Cieszyńskim, jedno z najstarszych miast Polski. W przeszłości stolica Księstwa Cieszyńskiego, obecnie główne miasto graniczne na naszej południowej granicy. Po roku znalazło się w granicach województwa bielskiego, a od stycznia roku w województwie śląskim. Tu mieści się także siedziba powiatu cieszyńskiego oraz Euroregionu Olza. Pod koniec roku Cieszyn liczył nieco ponad tysięcy mieszkańców. Na przestrzeni lat dochody własne miasta kształtowały się na poziomie od, mln zł do, mln zł (per capita od zł do zł), zaś wydatki od, mln zł, mln zł, co lokuje miasto w grupie śląskich gmin o niskich dochodach. Liczba osób pozostających bez pracy od końca do końca Września roku stale wynosiła nieco ponad. Poziom bezrobocia oscylujący w przedziale,, % kształtował się poniżej średniej wojewódzkiej oraz na poziomie średniej powiatowej, jednakże zaobserwowaliśmy tendencję do obniżania się pozycji Cieszyna na tle innych gmin w powie. cie. Natomiast w Cieszynie odnotowaliśmy jeden z najniższych poza Ustroniem wskaźnik obciążenia bezrobociem ⁶⁶. W tym okresie zaobserwowano wzrost liczby i udziału bezrobotnych kobiet⁶⁷. Zmalało, i to zdecydowanie, bezrobocie osób do lat⁶⁸. Natomiast wzrosła w tym okresie (o około %) liczba osób trwale pozbawionych pracy i w efekcie ich udział przekroczył % osób zarejestrowanych jako bezrobotne. Taki stan jest podyktowany zmianami w strukturze lokalnego przemysłu zmiany własnościowe takich firm, jak np. Polifarb czy Zakłady Przemysłu Cukierniczego Olza, przede wszystkim zaś migracja siedziby i centrów zarządzania do innych ośrodków miejskich doprowadziły do utraty wpływów z podatków od osób prawnych oraz szeregu cennych miejsc pracy. Cechę charakterystyczną cieszyńskiej społeczności stanowi duże zróżnicowanie religijne, gdzie obok siebie istnieje kilka wyznań: rzymsko-katolickie, ewangelicko-augsburskie, zielonoświątkowcy, wolni chrześcijanie, Adwentyści Dnia Siódmego i świadkowie Jehowy. Kobiór Jednowioskowa gmina o ponad -letniej historii, leżąca pomiędzy miastami Tychy i Pszczyna wśród lasów Puszczy Pszczyńskiej⁶⁹. Ta niewielka osada zagrodnicza na polanie nad rzeczką Korzeniec do końca I wojny światowej znajdowała się w rękach książąt pszczyńskich, którzy potrafili wykorzystać bogactwo okolicznych lasów. Najpierw powstał tu folwark książęcy, w którego miejscu od roku znajduje się nadleśnictwo, a w roku książę pszczyński zbudował w Kobiórze nowoczesny tartak, który po kolejnych modernizacjach i rozbudowach oraz przekształceniach własnościowych ogłosił upadłość w roku. W północnej, leśnej części gminy, nad Jeziorem Paprocańskim, zwiedzić można wspaniały zameczek myśliwski Promnice, ongiś własność książąt pszczyńskich. Korzystna renta położenia na południowych obrzeżach aglomeracji śląskiej, dogodne połączenia komunikacyjne (przy drogowych trasach Gdańsk Warszawa-Katowice Bielsko-Biała Cieszyn i Wrocław Opole Bielsko-Biała oraz linii kolejowej Katowice-Bielsko-Biała), a także czyste środowisko powodują, że w Kobiórze chętnie osiedlają się mieszkańcy zadymionych miast śląskich. Obecnie Kobiór zamieszkuje osób. ⁶⁵J. Czempas, ie le ospodar, w: Rodnia, wrzesień. ⁶⁶Liczba bezrobotnych przypadająca na osób pracujących. W Cieszynie wynosi. Najliczniejszą grupę bezrobotnych (%) stanowią osoby do roku życia. Ze świadczeń pomocy społecznej korzysta w Cieszynie około osób ( % populacji). Por. tab. nr. ⁶⁷Choć jest to wskaźnik zdecydowanie najniższy w grupie badanych gmin na koniec r. w Cieszynie jako jedynej gminie udział bezrobotnych kobiet wynosił poniżej % a także niższy niż średnia powiatowa. ⁶⁸W ciągu kwartałów z () do () osób, czyli o około %, zaś udział obniżył się z % do %. I choć Cieszyn pod tym względem lepiej prezentuje się na tle powiatu i lokuje nieco powyżej średniej dla województwa, to zdecydowanie gorzej na tle największych miast. ⁶⁹Użytki leśne stanowią % powierzchni gminy.

14 Ostatnie ćwierćwiecze historii Kobióra przebiega w takt dokonujących się zmian administracyjnych. Wieś administracyjnie, gospodarczo, społecznie i kościelnie⁷⁰ była tradycyjnie związana z rzemieślniczo-rolniczym ośrodkiem miejskim Pszczyną. W roku stała się dzielnica nowego, socjalistyczne go miasta Tychy. Po czternastoletnim okresie tyskiej niewoli, w roku stała się samodzielną gminą, która od stycznia roku weszła w skład powiatu pszczyńskiego. Dochody na mieszkańca gminy Kobiór kształtują się poniżej średniej wojewódzkiej i ogólnopolskiej⁷¹. I choć na przestrzeni lat obserwujemy tendencję wzrostową rzędu kilkunastu procent⁷² to Kobiór nie tylko zajmuje ostatnie miejsce w powiecie, ale co gorsza, wyraźnie odstaje od pozostałych gmin⁷³. Poważną, bo wynoszącą w roku, %, pozycję w dochodach gminy stanowią dotacje i subwencje z budżetu państwa ⁷⁴. Na sytuację dochodową gminy niekorzystnie wpływają zmiany zachodzące w lokalnej gospodarce, przede wszystkim upadek w roku największego miejscowego pracodawcy tartaku, co wprost przełożyło się na stosunkowo wysoki i najszybciej rosnący na tle powiatu poziom bezrobocia⁷⁵. Szczególnie niepokojące jest duże obciążenie bezrobociem, które w roku osiągnęło wartość bezrobotnych na pracujących. Nie maleje liczba bezrobotnych kobiet, choć obniża się ich udział w ogólnej liczbie bezrobotnych⁷⁶. Z podobną tendencją mamy do czynienia w przypadku bezrobocia osób w wieku do lat⁷⁷. Natomiast rośnie, i to gwałtownie, liczba i udział osób długotrwale pozostających bez pracy, a ich udział przekroczył %⁷⁸. W efekcie rolę lidera lokalnego rynku pracy wydaje się pełnić administracja samorządowa: Urząd Gminy, gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, Gminny Ośrodek Kultury, Publiczny Zakład Lecznictwa Podstawowego oraz instytucje edukacyjne: przedszkole i szkoły. Pozostałą przestrzeń wypełnia w głównej mierze handel oraz nisko kwalifikowane usługi, choć w Kobiórze ma swoją siedzibę Nadleśnictwo, działa także kilka prywatnych przedsiębiorstw produkcyjnych wdrażających nowe technologie. Generalnie jednak taka struktura rynku pracy nie może budzić zbytniego optymizmu, jeśli chodzi o problem przeciwdziałania zjawisku bezrobocia, i kobiórzanie w dużej mierze znajdują zatrudnienie w przedsiębiorstwach zlokalizowanych w innych miejscowościach. Tychy Zaliczające się do grona dużych miast województwa śląskiego Tychy których historia sięga co najmniej roku, leżą na południowych obrzeżach GOP-u, na skrzyżowaniu szlaków komunikacyjnych łączących Warszawę z Cieszynem oraz Kraków (Oświęcim) z Wrocławiem. Prawa miejskie Tychy uzyskały dopiero w roku. Natomiast zdarzeniem, które zdecydowanie odmieniło losy tego kilkunastotysięcznego miasteczka, była ⁷⁰Parafię rzymskokatolicką w Kobiórze erygowano w roku, a kościół został wybudowany w roku. Z. L. Orlik, ad orzeńcem. zkic z iew obi ra, Urząd Gminy, Kobiór, s.. ⁷¹W roku dochód na głowę mieszkańca wynosił w gminie Kobiór zł, co stanowiło, % średniej dla gmin w województwie i, % dla gmin w kraju (GUS). ⁷²Z zł w roku do zł per capita w roku. ⁷³Wyraźnie przegrywa z gminami górniczymi. Dochód na mieszkańca w gminie Kobiór kształtuje się na poziomie % dochodu w gminie Miedźna, % dochodu w gminie Suszec i tylko % dochodu w gminie Pawłowice. Por. J. Pierończyk, minna sakiewka w: iennik ac odni w szczynie. y odniowy odatek owiatowy do iennika ac odnie o, nr () z sierpnia oraz obliczenia własne na podstawie uchwały nr V/ // Rady Gminy Kobiór z lutego r. w sprawie budżetu Gminy Kobiór na rok opublikowanej w i letynie amorz dowym miny obi r, nr () kwiecień. ⁷⁴-procentowy udział w tej pozycji posiada część oświatowa subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego. Zob. Uchwała budżetowa, op. cit. ⁷⁵Poziom bezrobocia w powiecie pszczyńskim na koniec sierpnia r. kształtował się na poziomie, %. W tym samym okresie nominalnie najmniej mieszkańców spośród wszystkich gmin w powiecie (, w tym kobiet) było zarejestrowanych jako osoby bezrobotne. W przypadku Kobióra mamy do czynienia z najwyższym udziałem bezrobotnych w całej populacji (, % mieszkańców gminy), który od końca roku wzrósł o ponad /, ale za to najniższym bezrobociem kobiet, stanowiących % ogółu osób bez pracy zarejestrowanych w pszczyńskim PUP. Por. (bj), Robota w cenie, w: iennik ac odni w szczynie. y odniowy odatek owiatowy do iennika ac odnie o, nr () z stycznia i BJ, rac na tr dnie znale, w: iennik ac odni szczyna, nr ( ) z września oraz obliczenia własne. ⁷⁶Pod koniec r. kobiety stanowiły ponad % bezrobotnych w Kobiórze. Zmiana proporcji sprawiła, że na tle powiatu pszczyńskiego Kobiór wypada zdecydowanie lepiej. ⁷⁷W Kobiórze ten wskaźnik zmalał z % do %, zaś w powiecie tylko z, % do %. ⁷⁸W ciągu kwartałów o prawie / z osób w grudniu r. do osób we wrześniu r. Jest to najwyższa wartość wskaźnika w badanych gminach.

15 decyzja Prezydium Rządu z roku o budowie Nowych Tychów. W ciągu ostatniego półwiecza miasto przeszło poważną metamorfozę, obejmującą skokowe zmiany liczby mieszkańców i obszaru⁷⁹. Było to wynikiem budowy osiedli nowego miasta, ale także dwóch reform administracyjnych: z połowy lat., kiedy to w granicach miasta znalazło się szereg sąsiadujących wsi i miasteczek, oraz z początku okresu transformacji, kiedy to w wyniku procesów secesyjnych od miasta odpadły prawie wszystkie przyłączone przed kilkunastu laty miejscowości m. in. badane Bieruń i Kobiór. Napływ ludności znajdujących zatrudnienie w okolicznych kopalniach węgla kamiennego i FSM odmienił społeczne oblicze miasta, choć jak twierdzi M. Lipok-Bierwiaczonek, mit surowego korzenia nie w pełni się potwierdza⁸⁰. Miasto-sypialnia, jakim były Tychy, wchodzi w okres transformacji z szeregiem poważnych problemów, takich jak załamanie się dochodów budżetowych, kwestia mieszkaniowa czy problem restrukturyzacji rynku pracy. Sytuację poprawiło uruchomienie w roku Podstre Tyskiej Katowickiej Specjalnej Stre Ekonomicznej, obecnie jednej z najlepiej funkcjonujących w kraju. W ciągu lat utworzono miejsc pracy, a łączna wartość inwestycji przekroczyła mld złotych⁸¹. W latach dochody własne miasta zawierały się w przedziale, min zł, min⁸². Planowane w roku wydatki z budżetu gminy per capita osiągnęły wysokość zł, co plasuje Tychy najwyżej w gronie badanych gmin. Stopa bezrobocia w Tychach kształtuje się nieco poniżej średniej wojewódzkiej i średniej dla innych dużych miast. Tychy niekorzystnie prezentują się pod względem udziału kobiet wśród bezrobotnych⁸³ i bezrobocia osób do lat⁸⁴. Natomiast zdecydowanie korzystniej pod względem udziału osób długotrwale bezrobotnych. Pomimo niewielkiego wzrostu pomiędzy grudniem a wrześniem roku udział takich osób nie przekroczył progu %. I jest to zdecydowanie mniej niż średnio w dużych miastach województwa i pozostałych badanych gminach. Profile polityczne badanych gmin Jednym z istotnych wymiarów uczestnictwa obywateli w życiu publicznym jest ekwencja w powszechnych głosowaniach. Poziomem tego miernika zajmiemy się w dalszej części pracy. W tym miejscu przyjrzymy się niezwykle interesującej w kontekście lokalnej aktywności cesze tej społeczności wykazującej pewien związek z ekwencją. Chodzi o skłonność do głosowania na kandydatów określonej opcji politycznej. W celu wyznaczenia profilu po itycznego ⁸⁵ badanych gmin poddaliśmy analizie wyniki wyborów prezydenckich, parlamentarnych i samorządowych oraz dwóch referendów: konstytucyjnego () i akcesyjnego () pod kątem ilości głosów oddanych na partie, kandydatów i opcje, które przypisaliśmy do jednej z czterech orientacji: prawicowej, centrowej, lewicowej bądź chłopskiej. Ponadto wyodrębniliśmy ugrupowania lokalne (w wyboi-ach w roku). Z różnych powodów⁸⁶ zbiory poddanych analizie głosowań w poszczególnych gminach są różnicowane. Wyniki wskazują, iż bieruńska społeczność (por. tab. ) w powszechnych głosowaniach raczej udziela poparcia opcji prawicowej i centrowej niż lewicowej, a jedynie marginalnie. chłopskiej. Jednakże radykalna zmiana preferencji wyborczych w skali kraju sprawia, ze w Bieruniu większość głosów pada na kandydatów lewicowych. Warto ⁷⁹Kilkanaście tysięcy w latach., około tys. pod koniec lat. i około tysięcy w początkach XXI wieku. W latach. Tychy zaliczano do grona pięciu najrozleglejszych miast w Polsce. ⁸⁰ Nowe miasto powstało na bazie mającej kilkuwiekowe tradycje osady, wchłaniając przy okazji okoliczne wsie i przysiółki. Zob. M. Lipok-Bierwiaczonek, it s rowe o korzenia a rzeczywistoś k lt rowa, w: yc y roblemy miasta i perspektywy ic rozwi zywania pod redakcja Marka S. Szczepańskiego, Urząd Miasta, Tychy. ⁸¹Za ⁸²W roku odnotowano spadek do poziomu z roku. ⁸³Pomimo spadku liczby kobiet bez pracy o / na koniec r. I III kw. r. odnotowano najwyższy udział spośród badanych gmin i zdecydowanie powyżej średniej wojewódzkiej i dla dużych miast. ⁸⁴Na koniec III kw. bezrobotni do lat stanowił prawie % wszystkich zarejestrowanych bezrobotnych pomimo spadku liczby takich osób od końca r. Jest to wartość wyższa o ponad % od średniej dla dużych miast w województwie i o / od średniej wojewódzkiej. Wśród badanych gmin jedynie w Bieruniu wśród bezrobotnych jest proporcjonalnie więcej młodych osób niż w Tychach. ⁸⁵Choć zdajemy sobie sprawę z niedoskonałości takiego miernika. ⁸⁶Chociażby z powodu braku samodzielności gmin.

16 również zauważyć, ze w roku za SLD opowiedziało się o prawie / więcej bierunian niż za AWS w roku, zaś w wyborach samorządowych w roku SLD-UP i Samoobrona RP jako jedyne struktury partyjne wystawiły listy kandydatów zarówno do rady miasta, jak i powiatu. Formacja lewicowa zdobyła po jednym mandacie do obu ciał. Zdecydowanego poparcia udzielili mieszkańcy Bierunia akcesji Polski do struktur UE. Natomiast nie wyrazili swojego poparcia zarówno dla projektu powszechnego uwłaszczenia, jak i nowej Konstytucji RR Na tle pozostałych gmin V powiatu bieruńsko-lędzińskiego Bieruń wraz z podobnej wielkości miastem Lędziny, w którym ludność napływowa także ma znaczący udział, zajmuje pozycję po lewej stronie, natomiast zdecydowanie na prawo lokuje się w kon ontacji z preferencjami wyrażanymi w skali województwa czy kraju, gdzie w skrajnych przypadkach przyjmowane wartości różnią się nawet o %. Cieszyńska społeczność (por. tab. ) zdecydowanie udziela swojego poparcia kandydatom i ugrupowaniom lewicowym i centrowym. Możemy wręcz stwierdzić, iż prawicy trudno tu liczyć na jakikolwiek sukces. Nie udało się to nawet w wyborach parlamentarnych w roku, kiedy to największe poparcie zyskała Unia Wolności. Jednakże pierwszym sukcesem opcji centrowej I było zwycięstwo Tadeusza Mazowieckiego w wyborach prezydenckich w roku. Opcja chłopska nie odgrywa praktycznie żadnej roli. W wyborach municypalnych w roku⁸⁷ jedynie koalicja SLD-UP wystawiła kandydatów na radnych i odniosła umiarkowany sukces, a jej kandydat na burmistrza zajął dopiero miejsce uzyskując tylko, % oddanych głosów, czyli poparcie tylko nieco ponad % uprawnionych do głosowania. Gros mandatów zdobyły podobnie jak w Bieruniu osoby startujące z list lokalnych komitetów choć komitet SLD-UP uplasował się na drugim miejscu zdobywając ponad / głosów, czyli poparcie rzędu, % uprawnionych. Najwięcej głosów i radnych zdobył komitet urzędującego Burmistrza⁸⁸ Cieszyniacy w najwyższym stopniu wśród gmin w powiecie udzielili poparcia akcesji Polski do struktur Unii Europejskiej. Na brak wyraźnych preferencji może wskazywać obserwacja, iż co trzeci uprawniony do głosowania poparł projekt powszechnego uwłaszczenia⁸⁹ i podobne poparcie uzyskał projekt Konstytucji RP. Kobiórska społeczność (por. tab. ) w powszechnych głosowaniach jednoznacznie udziela swojego poparcia orientacji prawicowej, a jak pokazują wyniki wyborów parlamentarnych w roku, na szczególne poparcie mogą liczyć kandydaci odwołujący się do związków z Kościołem katolickim⁹⁰. Uwagę zwraca zatem poziom uczestnictwa kobiórzan w niedzielnej mszy świętej, który możemy szacować w przedziale % dorosłej populacji⁹¹. Jest to postawa dosyć charakterystyczna dla gmin wiejskich Ziemi Pszczyńskiej⁹². Musimy jednak przyznać, że orientacja kobiórskiej społeczności na tle pozostałych gmin powiatu pszczyńskiego jest nie tylko najbardziej przesunięta na prawo, ale co nie mniej ważne, okazuje się najbardziej trwała. Poparcie dla ugrupowań i kandydatów prawicowych w gminie Kobiór w każdym z analizowanych przez nas głosowań okazuje się najwyższe, zaś dla partii i kandydatów lewicowych najniższe. Co więcej, w żadnym z nich nie zdarzyło się, by opcja lewicowa uzyskała więcej głosów niż prawicowa, co stanowi ewenement w skali powiatu⁹³ Warto dodać, że również orientacja centrowa (UD, KLD, UW i PO) cieszyła się większym poparciem we wszystkich analizowanych tu wyborach parlamentarnych. Na pewne poparcie mogą liczyć ugrupowania regionalne, jak np. Ruch ⁸⁷Za ⁸⁸Na KWW Wspólnota dla Cieszyna oddano. % ważnych głosów, co oznacza poparcie. % uprawnionych. ⁸⁹Głosy na tak oddało w granicach % bioracych udział w referendum. ⁹⁰Poparcie dla LPR w tych wyborach wyniosło, %, dla PIS, %. a dla AWS. %. jednak tak dobry wynik LPR może po części wynikać z faktu migracji wyborców z tych okręgów, gdzie partia nie wystawiła swoich list. ⁹¹Liczba wiernych średnio uczestniczących w niedzielnej mszy św. w latach wynosi odpowiednio: osób, osoby l osób. Trudno orzekać, czy zauważony wyraźny spadek jest początkiem trwałej tendencji spadkowej. Por. niebowzi ta. azetka para alna. stycznia. ⁹²Poza górnicza gmina Pawłowice z duża grupa ludności napływowej gdzie wybory wygrywa opcja lewicowa. ⁹³Nie zdarzyło się tak ani w r. gdy M. Krzaklewski pokonał A. Kwaśniewskiego niewielka różnica głosów, ani w r gdy LPR otrzymał prawie dwukrotnie więcej głosów niż SLD, a partie prawicowe łącznie otrzymały połowę oddanych głosów. W roku partie prawicowe otrzymały prawie ośmiokrotnie więcej głosów niż lewicowe.

17 Autonomii Sląska, którego kandydaci uzyskali największe poparcie w wyborach do Sejmiku Województwa Sląskiego roku na terenie Kobióra⁹⁴. Kobiórzanie jako jedyna społeczność w regionie zdecydowanie poparli projekt uwłaszczenia i równie zdecydowanie odrzucili projekt nowej Konstytucji RR jednoznacznie prawicowa orientacja nie przeszkodziła im udzielić zdecydowanego poparcia akcesji Polski do struktur Unii Europejskiej, przekraczającego połowę uprawnionych do głosowania jako jedyna w powiecie⁹⁵ i jedna z nielicznych gmin wiejskich na badanym obszarze. Tyszanie (por. tab. ) wydają się mocno podzieleni w swoich preferencjach wyborczych. Do wyborów parlamentarnych roku raczej popierali opcję prawicową, zaś od wyborów prezydenckich skłaniają się ku opcji lewicowej. Generalnie w okresie pomiędzy a rokiem poparcie dla opcji prawicowej zmalało o połowę. Natomiast jedynym tyskim posłem w tym okresie jest kandydat SLD wybrany w roku. Poważną siłę stanowi opcja centrowa, która np. w wyborach parlamentarnych roku niewiele ustępowała dwóm pozostałym, a w wyborach prezydenckich roku nawet pokonała kandydatów prawicowych. Tyszanie w tym samym stopniu co cieszyniacy poparli akcesję Polski do i struktur UE⁹⁶. Słabo natomiast poparli projekt nowej Konstytucji RP w roku i nie poparli projektu powszechnego uwłaszczenia. W wyborach municypalnych w roku⁹⁷ kandydatów na urząd prezydenta miasta wystawiło komitetów, w tym pod szyldem partii: SLD-UB POPIS, LPR i Samoobrona, a na radnych komitetów, w tym partyjnych, poza wymienionymi powyżej także Altenatywa. Wybory prezydenckie wygrał w drugiej turze dotychczas urzędujący Prezydent miasta startujący w ramach własnego komitetu⁹⁸. Kandydaci na prezydenta startujący w ramach komitetów partyjnych uzyskali łącznie ponad % głosów. Jeszcze większe poparcie uzyskali kandydaci na radnych z tych komitetów, na które oddano prawie / głosów, a w efekcie zdobyły z mandatów w radzie miasta. W radzie miasta zasiedli przedstawiciele komitetów, w tym partyjnych. Największą ilość głosów, a co za tym idzie także mandatów ( ), otrzymała koalicja SLD-UP⁹⁹. Choć następne w kolejności POPiS i LPR uzyskały podobne poparcie (odpowiednio, i, %), to wykazały się zdecydowanie najniższą efektywnością głosów, obsadzając jedynie i mandaty¹⁰⁰. Słabo choć osiągnął najwyższą efektywność głosów wypadł komitet prezydenta, którego kandydatów poparło tylko, % głosujących, czyli nieco ponad % uprawionych, i który zdobył tylko mandaty. Drugą siłą w wyborach okazał się komitet obywatelski Tychy Naszą Małą Ojczyzną, który uzyskał poparcie ponad % głosujących i obsadził mandatów. Na marginesie prezentacji profili politycznych badanych społeczności warto zauważyć, iż w bezpośrednich wyborach w każdej z tych gmin sukces odniosły osoby dotychczas sprawujące funkcję wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. I to w zasadzie z reguły w I turze. Do wyjątków należą Tychy i Bieruń, gdzie konieczna okazała się dogrywka. W sieci lokalnych przetargów bieruńska mapa aktywności Uczestnictwo w wyborach Uczestnictwo bieruńskiej społeczności w podstawowych zachowaniach obywatelskich, do jakich należy zaliczyć udział w powszechnych głosowaniach, kształtuje się na średnim poziomie przyjmując wartości od, % (II tura wyborów burmistrza w roku) do, % (II tura wyborów prezydenckich w roku)¹⁰¹ i utrzymuje się pomimo wa- ⁹⁴Jednakże komitet nie zdobył żadnego mandatu, ponieważ nie przekroczył pięcioprocentowego progu. ⁹⁵Poza miastem Pszczyna. ⁹⁶Takie zachowanie było charakterystyczne dla dużych miast województwa śląskiego. ⁹⁷Za: ⁹⁸W pierwszej turze zdobył prawie % głosów, a w drugiej, w której zmierzył się kandydatem koalicji SLD-UP. %. W obu turach uzyskał poparcie prawie % uprawnionych. ⁹⁹Otrzymała poparcie. % głosujących. czyli. % uprawnionych do głosowania. ¹⁰⁰KWW Prezydenta Dziuby, % oddanych głosów na mandat, KWW Mała Ojczyzna. %. POPiS. %. SLD-UP. %. LPR. %. ¹⁰¹Zob. Wykres Udział bierunian w powszechnych głosowaniach w latach na tle innych zbiorowości.

18 hań na stałym poziomie. Więcej niż połowa uprawnionych wzięła udział w wyborach prezydenckich ( i ), wyborach parlamentarnych ( i ) oraz referendum akcesyjnym (). Natomiast zastanawiające jest, szczególnie w kontekście naszych rozważań, że do udziału w wyborach władz municypalnych daje się zmobilizować mniej niż co drugi z uprawnionych mieszkańców. Co ciekawe, ekwencja w bezpośrednich wyborach burmistrza () okazała się niższa niż przed czterema laty, gdy wybierano jedynie radnych miejskich. Musimy odnotować, że mimo to ekwencja w Bieruniu jest wyższa choć z reguły nieznacznie od średniej krajowej i wojewódzkiej. Największe odchylenia na korzyść Bierunia odnotowano akurat w przypadku wyborów samorządowych w roku i w roku. W roku o / powyżej średniej krajowej, zaś w roku ponad / powyżej średniej wojewódzkiej. Natomiast w porównaniu z pozostałymi gminami powiatu, poza Lędzinami, Bieruń wypada zdecydowanie gorzej. Dostrzegalne jest, często wyraźne, zróżnicowanie ekwencji w poszczególnych dzielnicach miasta. Jak czytamy w relacji z wyborów samorządowych z roku, [f]rekwencja w obwodach wal ała się od % (Ściernie) do (szkoła nr na osiedlu przy ul. Węglowej). Tradycyjnie była o około punktów procentowych wyższa w starych częściach miasta niż na nowych osiedlach ¹⁰². Natomiast w przypadku wyborów samorządowych w roku ekwencja wahała się od do % w poszczególnych komisjach obwodowych. Na uwagę zasługuje spadek głosujących (notowany w liczbach bezwzględnych) w dzielnicy Ściernie oraz zmniejszenie różnicy pomiędzy ekwencją w starym i nowym Bieruniu¹⁰³. Podsumowując musimy stwierdzić, że mieszkańcy Bierunia w najmniejszym stopniu zainteresowani są wpływaniem na kształt tego, co wydawałoby się najbardziej konkretne, czyli lokalnej władzy. Najsilniejszą formację stanowi tzw. partia nieobecnych, która ma największy udział w populacji uprawnionych do głosowania poza dwoma przypadkami (wyborami samorządowymi w roku oraz referendum akcesyjnym z roku)¹⁰⁴. Członkostwo w lokalnych organizacjach społecznych Kolejny interesujący nas miernik aktywności obywateli w życiu publicznym stanowi członkostwo w lokalnych organizacjach społecznych: stowarzyszeniach, organizacjach i inicjatywach parafialnych, inicjatywach funkcjonujących przy domach kultury zespołach artystycznych oraz innych tego typu przedsięwzięciach. Liczba członków¹⁰⁵ zbadanych przez nas kilkunastu bieruńskich stowarzyszeń wynosi nieco ponad, jednakże / tej zbiorowości stanowią członkowie Stowarzyszenia Ochrony Zdrowia Pracowników KWK Piast ¹⁰⁶ (SOZP). Do organizacji, które w skali lokalnej mogą zostać uznane za masowe zaliczymy ponadto Oddział Rejonowy Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów liczący członków¹⁰⁷ oraz Klub Sportowy Piast skupiający osób. Jednakże okazuje się, że istnieje duży rozdźwięk pomiędzy członkostwem deklarowanym a aktywnym. Wg oświadczeń respondentów w działania organizacji włącza się jedynie co piąty członek¹⁰⁸, czyli nieco ponad osób. Kilkaset osób skupiają różnorodne organizacje i inicjatywy parafialne, zarówno o charakterze modlitewnym, jak np. Bractwo Różańca Świętego, jak też ogólnospołecznej np. Oddział sekcji Katolickiej, Parafialny Zespół Charytatywny czy Apostolstwo Dobrej Śmierci. ¹⁰²Za: e zmiany. w: owe c o, nr z października. ¹⁰³ rawie wszystko o wyborac, w: Rodnia, nr. listopad. ¹⁰⁴A. Wyka i A. Kościański za jedną z przyczyn absencji wyborczej. tak w wymiarze etycznym jak i psychologicznym, skłonni są uznać brak poczucia bycia docenionymi i szanowanymi jako potencjalni i faktyczni wyborcy. A. Wyka i A. Kościański, lementy wzor obywatela w świetle oczekiwań olak w... ariery świadomości obywatelskie, maszynopis. ¹⁰⁵Do podawanych wartości liczbowych zarówno co do ilości osób aktywnych, jak i wysokości budżetów należy podchodzić niezwykle ostrożnie z uwagi na deklaratywny charakter informacji oraz trudności klasyfikacyjne. Ponadto w przypadku niektórych zbadanych organizacjach. z uwagi na brak informacji o zrealizowanych inicjatywach. trudno orzec, czy faktycznie prowadza działalność. czy wyłącznie ja deklaruj. Por. uwagi zawarte w tekście R. Skrzypiec, yskie stowarzyszenia. Raport badań, w: Lokalne, op. cit., s.. ¹⁰⁶W ich poczet zaliczono praktycznie całą załogę. ¹⁰⁷Niestety nie dysponujemy informacjami, jaką część członków stanowią bierunianie. ¹⁰⁸W wyliczeniu pominięto SOPZ, po jego uwzględnieniu współczynnik ten spada do około %.

19 Formą aktywności obywatelskiej jest wolontariat. Najliczniej objawia się przy okazji dorocznych Finałów WOŚP W roku udało się zmobilizować grupę osób, rok później już ¹⁰⁹. Poza tym w działania organizacji włącza się zaledwie kilkadziesiąt osób. Jednak z uwagi na fakt, że organizacje zatrudniają stosunkowo niewiele płatnego personelu (dwadzieścia kilka osób¹¹⁰), to musimy stwierdzić, że większość realizowanych przez te podmioty działań na terenie gminy odbywa się dzięki nieodpłatnemu zaangażowaniu mieszkańców¹¹¹. Pewna grupa mieszkańców angażuje się także w działalność miejscowych zespołów folklorystycznych i artystycznych oraz chórów. Dobroczynność publiczna Interesującym miernikiem aktywności obywateli jest skłonność do dobroczynności publicznej, przejawiająca się ilością podejmowanych na danym terenie inicjatyw charytatywnych. W latach na terenie Bierunia zorganizowano kilkanaście imprez o takim charakterze. Począwszy od roku miasto na stałe zagościło na mapie Wielki? Orkiestry Świątecznej Pomocy. W trakcie zorganizowanych tu dorocznych finałów tej akcji zebrano zł i zł¹¹². W ramach stałej działalności Parafialny Zespół Charytatywny przy parafii św. Bartłomieja w roku zebrał zł. Musimy jednak stwierdzić, że typowe kwesty pieniężne czy zbiórki darów rzeczowych zastępują imprezy łączące ideę dobroczynności publicznej z rozrywką i zabawą. Cieszą się one dużym zainteresowaniem mieszkańców i przynoszą w miarę realne dochody: Festyn parafialny zł, Festyn Otwartych Serc zł, Nasze biesiadowanie zł. Dosyć dużą popularnością cieszy się honorowe krwiodawstwo. W zorganizowanym przez bieruńskie Stowarzyszenie Nasz Region w roku cyklu pięciu akcji wzięły udział osoby oddając llitrów krwi. Sporą aktywność na tym polu wykazuje także środowisko licealistów. Znaczna część inicjatyw charytatywnych ma na celu udzielenie wsparcia innym niż bieruńska społecznościom. Taki charakter mają zbiórki na rzecz powodzian, akcja Mój szkolny kolega z A yki czy kwesta na rzecz ofiar lawiny w Tatrach w styczniu roku¹¹³. Pozostałe formy uczestnictwa Mieszkańcy licznie uczestniczą w typowych dla małych społeczności inicjatywach, jakimi są różnorodne festyny, np. Dni Bierunia, Noc Świętojańska, Nasze biesiadowanie czy imprezy masowe¹¹⁴. Chętnie spotykają się z władzami na cyklicznie organizowanych spotkaniach, a nawet sami je organizują, np. w sprawie wykupu mieszkań zakładowych¹¹⁵. Kolejną formę publicznej aktywności obywateli stanowią indywidualne interwencje u władz miasta. W tej kategorii pojawiają się zarzuty do planu zagospodarowania przestrzennego¹¹⁶ oraz publikowane na łamach pracy listy czytelników. W latach - na łamach pisma owa Rodnia ¹¹⁷ opublikowano wystąpień, w których poruszano kwestię struktury w Urzędzie Miasta, a w szczególności palący problem nepotyzmu¹¹⁸. Wskazano też na zjawisko klientelizmu przy zlecaniu realizacji zamówień publicznych i dyskryminację bieruńskich firm¹¹⁹. Oba zjawiska destabilizują lokalny rynek pracy. ¹⁰⁹Zob. I. Panfil, a rała orkiestra bier ńskic serc, w: Rodnia, nr, luty. M. Chorzewska, A. Wadas, zz, o raz dri w ier ni za rała rkiestra, w: owa Rodnia, nr (), styczeń. ¹¹⁰Trzy organizacje zatrudniają prawie % wszystkich pracowników: Stowarzyszeń nie na rzecz Osób Niepełnosprawnych Radość Życia ( osób) oraz dwa kluby sportowe Unia ( ) i Piast ( ). ¹¹¹Np. kilkunastu ochotników z nowobieruńskiej OSP przepracowało w roku społecznie godziny. Zob. Z. Zając, Strażacy (z Nowego Bierunia) krytykują Urząd, w: owa Rodnia, nr (), marzec. ¹¹²Zob. zz, or ce serca bier nian, w: owa Rodnia, nr, luty. ¹¹³W katastrofie ucierpieli uczniowie tyskiego Liceum Ogólnokształcącego. W Bieruniu na ten cel zebrano około zł. ¹¹⁴Np. w IV edycji Rajdu rowerowego wzięło udział ponad uczestników. Zob. Ra rowerowy, w: Rodnia, nr, sierpień. ¹¹⁵Z. Zając, pi czy nie k pi, w: owa Rodnia, nr, marzec. ¹¹⁶W latach wniesiono cztery zarzuty. Rada Miasta Bieruń odrzuciła trzy w całości, a jeden częściowo. ¹¹⁷Skoncentrowaliśmy się na analizie jedynie opozycyjnego lokalnego tytułu prasowego owa Rodnia. ¹¹⁸ zy w rzie prac klany ro inne, w: owa Rodnia, nr, maj. ¹¹⁹Listy do redakcji, w: owa Rodnia, nr, lipiec, s..

20 Oburzenie wywołują próby niedopuszczalnej ingerencji władz w funkcjonowanie lokalnej sceny publicznej¹²⁰, w tym szczególnie dokonywane w przeddzień wyborów samorządowych¹²¹. Miasto Bieruń było także świadkiem protestów pracowniczych. W ramach górniczej akcji która objęła cały Śląsk, związkowcy z miejscowej kopalni zablokowali w kilku miejscach drogi¹²². W ujęciu R. D. Putmana wysokie czytelnictwo gazet obok zwartej sieci stowarzyszeń, deklarowane zaufanie społeczne oraz wysoka ekwencja w powszechnych głosowaniach składają się na współczynnik wspólnoty obywatelskiej¹²³. Społeczność Bierunia jest adresatem kilku tytułów prasowych, zarówno lokalnych, jak i ponadlokalnych, dzienników, tygodników i miesięczników. Dla nas najbardziej interesujące są dwa wydawane własnym sumptem miesięczniki: Rodnia. iesi cznik społeczno k lt ralny miny ier ń oraz owa Rodnia. azeta niezale na Wywodzące się z tego samego pnia periodyki - o czym może świadczyć podobieństwo nazw zajmują przeciwstawne, a często wręcz wrogie pozycje na lokalnej scenie politycznej. Wydawcą powstałej w roku Rodni jest od paru już lat Zarząd Miasta Bierunia. Dzieje tego tytułu okazują się tyle ciekawe, i co i charakterystyczne dla dokonujących się w lokalnych społecznościach przemian władzy i uczestnictwa obywatelskiego. Jak pisze Zbigniew Zając, [w] latach - wychodziła wychodziła Rodnia wymyślona przez A. Lysko, K. Tabakę, J. Zmieskola, Z. Zająca i jeszcze parę osób z Lędzina, by asz raik (takiej używaliśmy nazwy) miał gazetę piszącą o swoich wielkich-małych sprawach. Gazeta stała się ważną cząstką życia społeczności lokalnej. Gdy usiłowaliśmy zachować niezależność, okazało się, że jest to warunek naszego by albo nie by. Przecież za nasze pieniądze nie możemy być krytykowani mówili sprawujący władzę. ( ) W roku pozbyto się dotychczasowego zespołu i zlecono wydawanie gazety fachowcom. Gdy nam odbierano, była gazetą czterech z pięciu gmin tworzących powiat bieruńsko-lędziński. Dochodziła do. egz. nakładu i stron objętości. ( ) Dziś wydawana jest w jednej gminie, ma / tamtego nakładu, mniej niż połowę tamtej objętości. Nie zostało z niej nic z tego, co wówczas wprowadziliśmy, nawet winieta była niedobra ¹²⁴. Pierwszy redaktor pisma Alojzy Lysko wskazuje na niebagatelną rolę, jaką odegrała Rodnia dla kształtowania się obecnej wspólnoty powiatowej. Jednakże, jak dalej stwierdza, [t]ej kluczowej misji, jaką prowadziła pierwsza Rodnia niestety niektórzy nie dostrzegali lub dostrzegali, lecz nie potrafili należycie docenić, skoro tak lekką ręka oddali gazetę prawom rynku ¹²⁵. Natomiast pierwszy numer pisma owa Rodnia pojawił się w lutym roku w dużym stopniu za sprawa pierwszego bieruńskiego Finału WOŚP. Motywacją do wydawania niezależnej gazety były z pewnością zbliżające się wybory municypalne. Ponadto Parafialny Oddział Akcji Katolickiej przy parafii św. Bartłomieja wydaje swój kwartalnik. Wychodzi tu także Gazeta Powiatowa. Bieruńskie organizacja pozarządowe Zinstytucjonalizowaną bieruńską scenę publiczną zapełnia stowarzyszeń mających tu swoją siedzibę i prowadzących działalność na terenie miasta i powiatu oraz Bieruńska Fundacja Inicjatyw Gospodarczych, w której udziałowcem jest także gmina. Stan bieruńskiego trzeciego sektora zrelacjonujemy w oparciu o wyniki badania minne inic atywy obywatelskie ¹²⁶. Historia bieruńskich stowarzyszeń sięga nawet XIX wieku i okresu dwudziestolecia międzywojennego. W roku powstała jedna z działających do dziś dnia OSB w ¹²⁰J. Długoń-Kaczyńska, towarzyszenia do k ta, w: owa Rodnia, nr ( ), lipiec-sierpień, s.. ¹²¹T. Kaczyński, ybory wa na rzecz, N. Jaromin, List otwarty, oba w: owa Rodnia, nr, maj. ¹²²Piast protestuje, w: Rodnia, nr, październik. ¹²³R. D. Putnam i inni, emokrac a w iałani. radyc e obywatelskie we wsp łczesnyc łoszec, Wydawnictwo Znak Fundacja im. S. Batorego, Kraków-Warszawa, passim. ¹²⁴Z. Zając, iesi lat pnie, w: owa Rodnia, nr, kwiecień. ¹²⁵A. Lysko, o była ywa i po yteczna azeta. apiski pierwsze o redaktora, w: Rodnia, nr, czerwiec. Pismem związanym z Rodni jest wychodząca w sąsiedniej gminie Bojszowy asza Rodnia. ¹²⁶Zrealizowanego przez Ośrodek badania Aktywności Lokalnej i Stowarzyszenie Biuro inicjatyw Społecznych w roku badania terenowe realizowali studenci socjologii Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. badaniu poddano spośród bieruńskich stowarzyszeń.

Lokalne społeczności obywatelskie w działaniu

Lokalne społeczności obywatelskie w działaniu Ryszard Skrzypiec Wstęp Lokalne społeczności obywatelskie w działaniu Lokalne społeczności w Polsce u progu nowego milenium stają przed szeregiem wyzwań. Konieczne wydają się remanenty transformacji systemowej.

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr /2013 Rady Powiatu Krapkowickiego z dnia 2013 r.

Uchwała Nr /2013 Rady Powiatu Krapkowickiego z dnia 2013 r. Uchwała Nr /2013 Rady Powiatu Krapkowickiego z dnia 2013 r. w sprawie: uchwalenia Rocznego Programu Współpracy Powiatu Krapkowickiego z Organizacjami Pozarządowymi oraz Podmiotami Prowadzącymi Działalność

Bardziej szczegółowo

www.forumrynkupracy.com.pl.

www.forumrynkupracy.com.pl. Projekt współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. www.forumrynkupracy.com.pl. Konferencja 22.09.11, Wrocław imię, nazwisko prelegenta: Zenon Matuszko

Bardziej szczegółowo

FINANSE SAMORZĄDOWE PO 25 LATACH STAN I REKOMENDACJE

FINANSE SAMORZĄDOWE PO 25 LATACH STAN I REKOMENDACJE WOJCIECH MISIĄG * FINANSE SAMORZĄDOWE PO 25 LATACH STAN I REKOMENDACJE * INSTYTUT BADAŃ I ANALIZ FINANSOWYCH WYŻSZEJ SZKOŁY INFORMATYKI I ZARZĄDZANIA NAJWYŻSZA IZBA KONTROLI NAJWAŻNIEJSZE PYTANIA 1. Jaka

Bardziej szczegółowo

Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju

Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju 1. Podstawowe informacje o badaniu: Badanie zostało wykonane

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp Podręcznik oddawany do rąk Czytelników jest rezultatem wyników badań Zespołu Katedry Samorządu Terytorialnego i Gospodarki

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu: ROZ-S8-15

KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu: ROZ-S8-15 (pieczęć wydziału) KARTA PRZEDMIOTU Z1-PU7 WYDANIE N1 Strona 1 z 5 1. Nazwa przedmiotu: ORGANIZACJE POZARZĄDOWE I ICH SPOŁECZNE FUNKCJE 3. Karta przedmiotu ważna od roku akademickiego: 2012/2013 4. Forma

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Wewnętrzne zróżnicowanie sektora

Wewnętrzne zróżnicowanie sektora Wewnętrzne zróżnicowanie sektora Podstawowe fakty o branżach sektora organizacji pozarządowych w Polsce SPORT, TURYSTYKA, REKREACJA, HOBBY Jan Herbst Stowarzyszenie Klon/Jawor, marzec 2005 16 B. SPORT,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA MIASTA PŁOCKA NA LATA 2008-2013

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA MIASTA PŁOCKA NA LATA 2008-2013 Załącznik do Uchwały nr 345/XXIV/08 Rady Miasta Płocka z dnia 27 maja 2008 roku PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA MIASTA PŁOCKA NA LATA 2008-2013 P Ł O C K 1 PŁOCK, maj 2008 SPIS TREŚCI: I. WPROWADZENIE...3

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych)

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) 015 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Opracowanie sygnalne Warszawa, 9.06.2015 r. Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) Jaki był zasięg ubóstwa ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

Model Współpracy JST - NGO

Model Współpracy JST - NGO Rola organizacji pozarządowych w środowisku lokalnym Model Współpracy JST - NGO Agnieszka Wróblewska Fundacja EOS PROJEKT RAZEM JESTEŚMY NAJSILNIEJSI WDROŻENIE MODELU WSPÓŁPRACY W 6 GMINACH POWIATU ŁUKOWSKIEGO

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD Załącznik do Uchwały nr XXIV/196/08 Rady Gminy Szemud z dnia 08 września 2008 r. PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD NA LATA 2008 2013 Szemud 2008 SPIS TREŚCI: I. WSTĘP.. 3 II. III. IV. ZAŁOŻENIA

Bardziej szczegółowo

Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Program jest instrumentem realizacji Strategii Województwa

Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Program jest instrumentem realizacji Strategii Województwa Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Szeroko rozumiana poprawa jakości życia na wsi, zaspokajanie potrzeb społeczno-kulturalnych mieszkańców a także zidentyfikowanie i promowanie

Bardziej szczegółowo

OPIS DOBREJ PRAKTYKI

OPIS DOBREJ PRAKTYKI OPIS DOBREJ PRAKTYKI 1. Dane dotyczące gminy/powiatu nazwa inicjatywy Strategia Rozwoju Miasta i Gminy Niepołomice na lata 2012-2020 nazwa gminy/powiatu Urząd Miasta i Gminy Niepołomice dokładny adres

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLANICA ZDRÓJ NA LATA 2010-2013

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLANICA ZDRÓJ NA LATA 2010-2013 Załącznik do Uchwały Nr XL/222 /2010 Rady Miejskiej w Polanicy Zdroju z dnia 28 stycznia 2010 r. PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLANICA ZDRÓJ NA LATA 2010-2013 1.Wstęp Program Aktywności Lokalnej

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 43,2% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo

Programu współpracy Gminy Ułęż z organizacjami pozarządowymi i podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na rok 2016.

Programu współpracy Gminy Ułęż z organizacjami pozarządowymi i podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na rok 2016. PROJEKT Programu współpracy Gminy Ułęż z organizacjami pozarządowymi i podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na rok 2016. 1 Cel główny i cele szczegółowe współpracy 1. Cel główny i cele

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 42,4% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. Załącznik do Uchwały Nr.. Rady Powiatu w Lipnie

PROJEKT. Załącznik do Uchwały Nr.. Rady Powiatu w Lipnie Załącznik do Uchwały Nr.. Rady Powiatu w Lipnie z dnia PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU LIPNOWSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI UPRAWNIONYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA - w ramach projektu Razem Blisko Krakowa zintegrowany rozwój podkrakowskiego obszaru

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA UZYSKANIA ZALICZENIA

KRYTERIA UZYSKANIA ZALICZENIA KRYTERIA UZYSKANIA ZALICZENIA Elementy obowiązkowe Esej naukowy indywidualny na dowolnie wybrany temat z zakresu przedmiotu, 3-5 stron standaryzowanego maszynopisu, przesłany do 09.01.2009 na adres e-mail:

Bardziej szczegółowo

Prezentacja Dokumentu Strategii Zarządzania Zmianą Gospodarczą

Prezentacja Dokumentu Strategii Zarządzania Zmianą Gospodarczą KONFERENCJA w ramach projektu WYPRZEDZIĆ ZMIANĘ - PARTNERSTWO LOKALNE DLA ROZWOJU GOSPODARCZEGO POWIATU CHOJNICKIEGO Prezentacja Dokumentu Strategii Zarządzania Zmianą Gospodarczą Alicja Zajączkowska 6

Bardziej szczegółowo

Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim

Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim Wrzesień 2015 Informacja miesięczna WRZESIEŃ 2015 r. Tczew, wrzesień 2015 Wrzesień 2015 Uwagi metodyczne Str. 2 Podstawę prawną do sporządzenia

Bardziej szczegółowo

Dlaczego nie stać nas na tanie rzeczy? Racjonalne korzystanie ze środków wspólnotowych.

Dlaczego nie stać nas na tanie rzeczy? Racjonalne korzystanie ze środków wspólnotowych. Konferencja Lokalne Grupy Rybackie szansą czy tylko nadzieją? Dlaczego nie stać nas na tanie rzeczy? Racjonalne korzystanie ze środków wspólnotowych. Gdańsk - Polfish czerwiec - 2011 r www.ngr.pila.pl

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 56 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

Działania zakładane w Programie będą wdrażane za pomocą partnerstw realizowanych na różnych poziomach:

Działania zakładane w Programie będą wdrażane za pomocą partnerstw realizowanych na różnych poziomach: Wytyczne MRR dotyczące partnerstw w ramach Programu Rozwój miast poprzez wzmocnienie kompetencji jednostek samorządu terytorialnego, dialog społeczny oraz współpracę z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego

Bardziej szczegółowo

Metropolie partnerstwo miast i obszaru otaczającego jak to sfinansować? Andrzej Porawski ZMP

Metropolie partnerstwo miast i obszaru otaczającego jak to sfinansować? Andrzej Porawski ZMP Metropolie partnerstwo miast i obszaru otaczającego jak to sfinansować? Andrzej Porawski ZMP Uwarunkowania zewnętrzne Brak polityki regionalnej państwa (papierowa NSRR, brak mechanizmów integracyjnych;

Bardziej szczegółowo

Formularz wniosku o dotację etap pierwszy (diagnoza)

Formularz wniosku o dotację etap pierwszy (diagnoza) Ogólnopolski Konkurs Grantowy w ramach Programu Równać Szanse 2010 Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności administrowanego przez Polską Fundację Dzieci i Młodzieży Formularz wniosku o dotację etap pierwszy

Bardziej szczegółowo

Analiza Powiatu Tarnogórskiego

Analiza Powiatu Tarnogórskiego RYNEK PRACY Analiza Powiatu Tarnogórskiego Powiat tarnogórski i jego gminy na tle Województwa Śląskiego w 2008 roku. Agencja Rozwoju Lokalnego AGROTUR S.A. 2009-12-31 1. INFORMACJE OGÓLNE Powiat tarnogórski

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych ANKIETA

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych ANKIETA ul. Szpitalna 5/5, 00-031 Warszawa, tel. (022) 828 91 28 wew. 135 fax. (022) 828 91 29 Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji

Bardziej szczegółowo

Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE.

Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE. Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE Marcin Kautsch Opracowanie dla Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego Kraków,

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 62 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

Ruch komitetów obywatelskich 1989-1990

Ruch komitetów obywatelskich 1989-1990 Ruch komitetów obywatelskich 1989-1990 Charakter Małopolskiego Komitetu Obywatelskiego Siedzą w środkowym rzędzie: prof. Jerzy Mikułowski Pomorski późniejszy rektor AE, prof. Aleksander Koj ówczesny rektor

Bardziej szczegółowo

Lokalna Strategia Rozwoju

Lokalna Strategia Rozwoju Lokalna Strategia Rozwoju Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Podgrodzie Toruńskie Spotkanie z Przedstawicielami sektora publicznego Wielka Nieszawka, 18.09.2015 AGENDA 1. Idea i cele RLKS 2. Źródła

Bardziej szczegółowo

Julia Jarnicka. aplikant radcowski PIERÓG & Partnerzy

Julia Jarnicka. aplikant radcowski PIERÓG & Partnerzy NGO JAKO ZAMAWIAJĄCY Julia Jarnicka aplikant radcowski PIERÓG & Partnerzy Mimo że organizacje pozarządowe nie zostały ujęte w pzp jako podmioty zobowiązane do stosowania ustawy, to jednak w pewnych sytuacjach

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZA OBSZARU OBJĘTEGO LOKALNĄ STRATEGIĄ ROZWOJU (MIASTA GRUDZIĄDZA)

DIAGNOZA OBSZARU OBJĘTEGO LOKALNĄ STRATEGIĄ ROZWOJU (MIASTA GRUDZIĄDZA) SPOTKANIE KONSULTACYJNE W CELU OPRACOWANIA LOKALNEJ STRATEGII ROZWOJU NA LATA 2014-2020 Grudziądz, 30 listopada 2015 roku DIAGNOZA OBSZARU OBJĘTEGO LOKALNĄ STRATEGIĄ ROZWOJU (MIASTA GRUDZIĄDZA) Projekt

Bardziej szczegółowo

Dr Wojciech Knieć Instytut Socjologii Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dr Wojciech Knieć Instytut Socjologii Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Dr Wojciech Knieć Instytut Socjologii Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu statystycznego obrazu kondycji obywatelskiej kondycji starych organizacji pozarządowych na wsi wpływu Unii Europejskiej na

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr. Rady Gminy Oleśnica z dnia.2014 r.

Uchwała Nr. Rady Gminy Oleśnica z dnia.2014 r. Uchwała Nr. Rady Gminy Oleśnica z dnia.2014 r. w sprawie przyjęcia Programu współpracy Gminy Oleśnica z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na rok 2015.

Bardziej szczegółowo

RYNEK PRACY/ADAPTACYJNOŚĆ ZASOBÓW PRACY W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM

RYNEK PRACY/ADAPTACYJNOŚĆ ZASOBÓW PRACY W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM RYNEK PRACY/ADAPTACYJNOŚĆ ZASOBÓW PRACY W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM Urząd Statystyczny we Wrocławiu 50-950 Wrocław, ul. Oławska 31, tel. 71 371 63 00, fax 71 371 63 60 PLAN PREZENTACJI Wprowadzenie Województwo

Bardziej szczegółowo

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI 2012-04-24 Jacek Woźniak Pełnomocnik Zarządu WM ds. planowania strategicznego WYZWANIA ORAZ SILNE STRONY MIAST KRAKÓW KATOWICE Źródło: Raport

Bardziej szczegółowo

Główne tendencje bezrobocia obserwowane w powiatach objętych działaniem Filii WUP w Bielsku-Białej. Lata 2011-2012

Główne tendencje bezrobocia obserwowane w powiatach objętych działaniem Filii WUP w Bielsku-Białej. Lata 2011-2012 Główne tendencje bezrobocia obserwowane w powiatach objętych działaniem Filii WUP w Bielsku-Białej. Lata 2011-2012 Wyszczególnienie Wskaźnik stopy bezrobocia w poszczególnych powiatach subregionu południowego

Bardziej szczegółowo

POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji

POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji A 399316 POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji pod redakcją Krzysztofa Zagórskiego i Michała Strzeszewskiego Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Warszawa 2005 Spis treści WSTĘP. OPINIA

Bardziej szczegółowo

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 Strategią rozwoju nazywa się rozmaite sposoby oddziaływania w celu pobudzenia wzrostu gospodarczego Strategia rozwoju

Bardziej szczegółowo

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Zielonej Górze W województwie lubuskim

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY LUTY 2014 R.

MAZOWIECKI RYNEK PRACY LUTY 2014 R. MAZOWIECKI RYNEK PRACY LUTY 2014 R. Na koniec lutego 2014 r. stopa bezrobocia na Mazowszu pozostała na poziomie sprzed miesiąca (11,4%). Jak wynika z informacji publikowanych przez GUS, przeciętne zatrudnienie

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania Spis treści Wprowadzenie... 9 1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami... 13 1.1. Rola środowiska w procesach społeczno-gospodarczych... 13 1.2. Uwarunkowania zasobowe.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XIX/138/2012 RADY POWIATU W OSTRÓDZIE z dnia 18 maja 2012r.

UCHWAŁA Nr XIX/138/2012 RADY POWIATU W OSTRÓDZIE z dnia 18 maja 2012r. UCHWAŁA Nr XIX/138/2012 RADY POWIATU W OSTRÓDZIE z dnia 18 maja 2012r. w sprawie przyjęcia Programu Integracji Społecznej i Zawodowej Osób Niepełnosprawnych w Powiecie Ostródzkim na 2012 rok Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy we Wschowie. Analiza rynku pracy w gminie Szlichtyngowa w latach 2013-2014 oraz w okresie styczeń marzec 2015.

Powiatowy Urząd Pracy we Wschowie. Analiza rynku pracy w gminie Szlichtyngowa w latach 2013-2014 oraz w okresie styczeń marzec 2015. Powiatowy Urząd Pracy we Wschowie Analiza rynku pracy w gminie Szlichtyngowa w latach 2013-2014 oraz w okresie styczeń marzec 2015. Czerwiec 2015 WSTĘP Powiatowy Urząd Pracy we Wschowie, działa w oparciu

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy w Nysie

Powiatowy Urząd Pracy w Nysie Powiatowy Urząd Pracy w Nysie Informacja o sytuacji na rynku pracy w powiecie nyskim - stan na dzień 31 stycznia 2014 roku Stopa bezrobocia Polska woj. opolskie powiat nyski Grudzień 13,4% 14,3% 20,3%

Bardziej szczegółowo

Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne

Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne 1. Struktura społeczna współczesnego polskiego społeczeństwa - główne kierunki zmian. 2. Religijność Polaków dynamika i uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim

Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim Sierpień 2015 Informacja miesięczna SIERPIEŃ 2015 r. Tczew, sierpień 2015 Sierpień 2015 Uwagi metodyczne Str. 2 Podstawę prawną do sporządzenia

Bardziej szczegółowo

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Seniorzy są wśród nas Szybko postępujące zmiany demograficzne ostatnich 20 lat spowodowały rosnący udział osób starszych w Polsce. Zmiany struktury demograficznej związane

Bardziej szczegółowo

Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim

Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim Czerwiec 2015 Informacja miesięczna CZERWIEC 2015 r. Tczew, czerwiec 2015 Czerwiec 2015 Str. 2 Uwagi metodyczne Podstawę prawną do sporządzenia

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ AKTYWNOŚĆ I INTEGRACJA SZANSĄ NA LEPSZE JUTRO NA LATA 2009 2013

POWIATOWY PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ AKTYWNOŚĆ I INTEGRACJA SZANSĄ NA LEPSZE JUTRO NA LATA 2009 2013 POWIATOWY PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ AKTYWNOŚĆ I INTEGRACJA SZANSĄ NA LEPSZE JUTRO NA LATA 2009 2013 Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Mrągowie 2009 rok 1 I. WPROWADZENIE 1. Założenia programowe: Ustawa

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA. z dnia 24 listopada 2015 r.

UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA. z dnia 24 listopada 2015 r. UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA z dnia 24 listopada 2015 r. w sprawie Rocznego Programu Współpracy Gminy Nowa Ruda z organizacjami pozarządowymi na rok 2016 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt. 15

Bardziej szczegółowo

Wewnętrzne zróżnicowanie sektora

Wewnętrzne zróżnicowanie sektora Wewnętrzne zróżnicowanie sektora Podstawowe fakty o branżach sektora organizacji pozarządowych w Polsce POMOC SPOŁECZNA, USŁUGI SOCJALNE Jan Herbst Stowarzyszenie Klon/Jawor, marzec 2005 27 D. POMOC SPOŁECZNA,

Bardziej szczegółowo

Program Aktywności Lokalnej dla sołectwa Leszno Górne na rok 2014r.

Program Aktywności Lokalnej dla sołectwa Leszno Górne na rok 2014r. Załącznik do uchwały nr LII/382/2014 Rady Miejskiej w Szprotawie z dnia 28 marca 2014 r. Program Aktywności Lokalnej dla sołectwa Leszno Górne na rok 2014r. Wprowadzenie Podstawą prawną Programu jest art.

Bardziej szczegółowo

Aktywność społeczności wiejskich w okresie ostatnich 20 lat.

Aktywność społeczności wiejskich w okresie ostatnich 20 lat. Aktywność społeczności wiejskich w okresie ostatnich 20 lat. Lokalne inicjatywy organizacji pozarządowych i ich znaczenie dla rozwoju obszarów wiejskich Ryszard Kamiński Sandomierz 17 maja 2012 Społeczności

Bardziej szczegółowo

Prezentacja diagnozy sytuacji organizacji pozarządowych woj. zachodniopomorskiego oraz Diagnozy podmiotów ekonomii społecznej i ich otoczenia w woj.

Prezentacja diagnozy sytuacji organizacji pozarządowych woj. zachodniopomorskiego oraz Diagnozy podmiotów ekonomii społecznej i ich otoczenia w woj. Prezentacja diagnozy sytuacji organizacji pozarządowych woj. zachodniopomorskiego oraz Diagnozy podmiotów ekonomii społecznej i ich otoczenia w woj. zachodniopomorskim Diagnoza sytuacji organizacji pozarządowych

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

RYNEK MIESZKANIOWY KWIECIEŃ 2015

RYNEK MIESZKANIOWY KWIECIEŃ 2015 X X X X X X X X X X RYNEK MESZKANOWY KWECEŃ Kwiecień był drugim rekordowym miesiącem pod względem sprzedaży mieszkań na rynku pierwotnym. Liczba sprzedanych mieszkań w ostatnim czasie większa była jedynie

Bardziej szczegółowo

Samorządy terytorialne w Polsce. Przyszłość nie ogranicza się do powielania teraźniejszości! Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji

Samorządy terytorialne w Polsce. Przyszłość nie ogranicza się do powielania teraźniejszości! Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji Samorządy terytorialne w Polsce. Przyszłość nie ogranicza się do powielania teraźniejszości! Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji Konieczny jest impuls rozwojowy pozwalający na kontynuowanie sukcesu

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA I OCENA SYSTEMU TRANSPORTU

CHARAKTERYSTYKA I OCENA SYSTEMU TRANSPORTU Rozdział 3. CHARAKTERYSTYKA I OCENA SYSTEMU TRANSPORTU PASAŻERSKIEGO W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPO- MORSKIM 3.1. Specyfika społeczno-gospodarcza województwa zachodniopomorskiego Podjęcie próby opracowania

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy w Nysie

Powiatowy Urząd Pracy w Nysie Powiatowy Urząd Pracy w Nysie Informacja o sytuacji na rynku pracy w powiecie nyskim - stan na dzień 28 lutego roku Stopa bezrobocia Polska woj. opolskie powiat nyski Styczeń' 14,0% 15,0% 22,4% Luty' 13,9%

Bardziej szczegółowo

Statut FORUM ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POWIATU TCZEWSKIEGO

Statut FORUM ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POWIATU TCZEWSKIEGO Statut FORUM ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POWIATU TCZEWSKIEGO WSTĘP Mając na względzie, iż istotną cechą i podstawą sukcesu demokratycznie zorganizowanej społeczności lokalnej jest aktywność obywatelska jej

Bardziej szczegółowo

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Zielonej Górze Ekonomia społeczna to

Bardziej szczegółowo

Założenia Regionalnego Programu Operacyjnego - LUBUSKIE 2020 - EFS

Założenia Regionalnego Programu Operacyjnego - LUBUSKIE 2020 - EFS Założenia Regionalnego Programu Operacyjnego - LUBUSKIE 2020 - EFS Regionalny Program Operacyjny - Lubuskie 2020 cel główny Długofalowy, inteligentny i zrównoważony rozwój oraz wzrost jakości życia mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie Melania Nieć, Joanna Orłowska, Maja Wasilewska Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Województwo dolnośląskie Struktura podmiotowa przedsiębiorstw aktywnych W 2013 r. o ponad

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XVI / / 2015 Rady Powiatu Kościerskiego z dnia 18 listopada 2015 r.

Uchwała Nr XVI / / 2015 Rady Powiatu Kościerskiego z dnia 18 listopada 2015 r. Projekt Zarządu Uchwała Nr XVI / / 2015 Rady Powiatu Kościerskiego z dnia 18 listopada 2015 r. w sprawie przyjęcia Programu Współpracy Powiatu Kościerskiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami

Bardziej szczegółowo

Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim. Informacja miesięczna MARZEC 2015 r.

Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim. Informacja miesięczna MARZEC 2015 r. Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim Marzec 2015 Data wydania Informacja miesięczna MARZEC 2015 r. Tczew, marzec 2015 Marzec 2015 Str. 2 Uwagi metodyczne Podstawę prawną

Bardziej szczegółowo

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ Stowarzyszenie Klon/Jawor to wiodąca polska organizacja zajmująca się badaniami sektora pozarządowego. Naszą

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU ŁOMŻYŃSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI WYMIENIONYMI W ART. 3 UST. 3 USTAWY Z DNIA 24 KWIETNIA 2003

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU ŁOMŻYŃSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI WYMIENIONYMI W ART. 3 UST. 3 USTAWY Z DNIA 24 KWIETNIA 2003 PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU ŁOMŻYŃSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI WYMIENIONYMI W ART. 3 UST. 3 USTAWY Z DNIA 24 KWIETNIA 2003 ROKU O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU PUBLICZNEGO I O WOLONTARIACIE

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU NOWODWORSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI W 2009r.

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU NOWODWORSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI W 2009r. PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU NOWODWORSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI W 2009r. 1 SPIS TREŚCI 1. Wstęp... 3 2. Cele i efekty..3 3. Postanowienia ogólne.4 4. Formy współpracy..5 5. Zasady współpracy.7

Bardziej szczegółowo

ZJAZDY, KONFERENCJE, SYMPOZJA, SEMINARIA MIĘDZYNARODOWE

ZJAZDY, KONFERENCJE, SYMPOZJA, SEMINARIA MIĘDZYNARODOWE ZJAZDY, KONFERENCJE, SYMPOZJA, SEMINARIA MIĘDZYNARODOWE 2010 - XVIII Światowy Kongres Międzynarodowego Stowarzyszenia Sędziów Rodzinnych i Nieletnich; prowadzenie warsztatu: A Child Friendly Court połączone

Bardziej szczegółowo

Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych

Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych Opis szkoły Opisywane gimnazjum znajduje się w niewielkiej miejscowości, liczącej niewiele ponad tysiąc

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy w Nysie

Powiatowy Urząd Pracy w Nysie Powiatowy Urząd Pracy w Nysie Informacja o sytuacji na rynku pracy w powiecie nyskim - stan na dzień 31 grudnia roku Stopa bezrobocia Polska woj. opolskie powiat nyski Listopad 13,2% 14,0% 20,4% Grudzień

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r.

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r. Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej Wejherowo, 9 październik 2013 r. Strategia 6 RPS RPO 2014-2020 Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego 2020 (wrzesień 2012)

Bardziej szczegółowo

Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw

Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Melania Nieć, Maja Wasilewska, Joanna Orłowska Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Struktura podmiotowa Województwo dolnośląskie W 2012 r. w systemie REGON w województwie dolnośląskim

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ WNIOSKU O DOTACJĘ ETAP I: DIAGNOZA

FORMULARZ WNIOSKU O DOTACJĘ ETAP I: DIAGNOZA Ogólnopolski Konkurs Grantowy w Programie Równać Szanse 2015 Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności prowadzonym przez Polską Fundację Dzieci i Młodzieży FORMULARZ WNIOSKU O DOTACJĘ ETAP I: DIAGNOZA KROK

Bardziej szczegółowo

Bariery i stymulatory rozwoju społeczności wiejskich. Krystyna Fuerst AKADEMIA INICJATYW SPOŁECZNYCH

Bariery i stymulatory rozwoju społeczności wiejskich. Krystyna Fuerst AKADEMIA INICJATYW SPOŁECZNYCH Bariery i stymulatory rozwoju społeczności wiejskich Krystyna Fuerst AKADEMIA INICJATYW SPOŁECZNYCH Obraz gmin wiejskich z perspektywy Programu Integracji Społecznej Ewa Gliwicka Koordynator Programu Integracji

Bardziej szczegółowo

EKONOMIA SPOŁECZNA >2020

EKONOMIA SPOŁECZNA >2020 EKONOMIA SPOŁECZNA >2020 Umowa Partnerstwa Zwiększaniu szans na zatrudnienie grup defaworyzowanych służyć będzie wsparcie sektora ekonomii społecznej oraz zapewnienie jego skutecznego i efektywnego funkcjonowania.

Bardziej szczegółowo

Tytuł programu: Działania aktywizujące rodziny wieloproblemowe Klub samopomocowy rodzin z familoków.

Tytuł programu: Działania aktywizujące rodziny wieloproblemowe Klub samopomocowy rodzin z familoków. Załącznik nr 1 Program Aktywności Lokalnej w Ośrodku Pomocy Społecznej w Czerwionce- Leszczynach przewidziany do realizacji w ramach projektu systemowego OPS i Twoja aktywność ku integracji współfinansowany

Bardziej szczegółowo

Program Aktywności Lokalnej

Program Aktywności Lokalnej Miasto i Gmina Wąchock Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Wąchock na lata 2009-2013 Wąchock, sierpień 2009 1 Wprowadzenie 3 Cele Programu Aktywności Lokalnej. 4 Kierunki działań.. 6 Odbiorcy programu

Bardziej szczegółowo

Budżety jednostek samorządu terytorialnego w województwie lubuskim w 2011 r.

Budżety jednostek samorządu terytorialnego w województwie lubuskim w 2011 r. UWAGI OGÓLNE Niniejsze opracowanie zawiera informacje o dochodach, wydatkach i wynikach budżetów jednostek samorządu terytorialnego w województwie lubuskim w 2011 r. przygotowane na podstawie sprawozdań

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Diagnoza i analiza funkcjonowania formalnych i nieformalnych instytucji opieki w Polsce to innowacyjny projekt, który łączy w sobie różne podejścia do badania opieki. Wykorzystuje ilościowe i jakościowe

Bardziej szczegółowo

Budowanie partnerstw- perspektywa socjologiczna i obywatelska dr Grzegorz Kaczmarek (ZMP)

Budowanie partnerstw- perspektywa socjologiczna i obywatelska dr Grzegorz Kaczmarek (ZMP) BUDOWANIE KOMPETENCJI DO WSPÓŁPRACY MIĘDZYSAMORZĄDOWEJ I MIĘDZYSEKTOROWEJ JAKO NARZĘDZI ROZWOJU LOKALNEGO I REGIONALNEGO Budowanie partnerstw- perspektywa socjologiczna i obywatelska dr Grzegorz Kaczmarek

Bardziej szczegółowo

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Raport z monitoringu opracowania i wdrażania standardu wzajemnego informowania się JST i NGO o planach, zamierzeniach, kierunkach działań przez Gminę Frampol w projekcie pt.: Współpracujemy profesjonalnie!

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych ul. Szpitalna 5/5, 00-031 Warszawa, tel. (022) 828 91 28 wew. 135 fax. (022) 828 91 29 Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji

Bardziej szczegółowo

MODEL ORGANIZOWANIA SPOŁECZNOŚCI LOKALNEJ

MODEL ORGANIZOWANIA SPOŁECZNOŚCI LOKALNEJ MODEL ORGANIZOWANIA SPOŁECZNOŚCI LOKALNEJ Projekt: Tworzenie i rozwijanie standardów usług pomocy i integracji społecznej Jolanta Baron Piotr Kidawa Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Częstochowie Organizowanie

Bardziej szczegółowo

Nr 1177. Informacja. Środki publiczne przekazane stowarzyszeniom i fundacjom w latach 2000-2004. Grudzień 2005. Urszula Smołkowska

Nr 1177. Informacja. Środki publiczne przekazane stowarzyszeniom i fundacjom w latach 2000-2004. Grudzień 2005. Urszula Smołkowska KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ STUDIÓW BUDŻETOWYCH Środki publiczne przekazane stowarzyszeniom i fundacjom w latach 2000-2004 Grudzień 2005 Urszula Smołkowska Informacja Nr 1177 Ustawa

Bardziej szczegółowo

AKTUALNA SYTUACJA NA RYNKU PRACY MAŁOPOLSKI INFORMACJE SPRAWOZDAWCZE

AKTUALNA SYTUACJA NA RYNKU PRACY MAŁOPOLSKI INFORMACJE SPRAWOZDAWCZE AKTUALNA SYTUACJA NA RYNKU PRACY MAŁOPOLSKI INFORMACJE SPRAWOZDAWCZE stan na koniec październiku 2014r. (na podstawie miesięcznej sprawozdawczości statystycznej z Powiatowych Urzędów Pracy) Nadal spada

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy opis badania - badanie CAPI na ogólnopolskiej próbie stowarzyszeń i fundacji

Szczegółowy opis badania - badanie CAPI na ogólnopolskiej próbie stowarzyszeń i fundacji Zapytanie ofertowe Stowarzyszenie Klon/Jawor od 2002 roku prowadzi ogólnopolski projekt badawczy dotyczący funkcjonowania organizacji pozarządowych. W ramach tego przedsięwzięcia, w regularnych odstępach

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość społeczna, rola i znaczenie dla rozwoju społecznogospodarczego. www.wzp.pl

Przedsiębiorczość społeczna, rola i znaczenie dla rozwoju społecznogospodarczego. www.wzp.pl Przedsiębiorczość społeczna, rola i znaczenie dla rozwoju społecznogospodarczego Diagnoza Województwo zachodniopomorskie w liczbach Liczba mieszkańców [11 m.]: Miasto: Wieś: 1 722 885 1 187 748 535 137

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr XXXIV/234/2014 Rady Gminy Łaziska z dnia 07 listopada 2014 r. 1 Cele Programu

Załącznik do Uchwały Nr XXXIV/234/2014 Rady Gminy Łaziska z dnia 07 listopada 2014 r. 1 Cele Programu Załącznik do Uchwały Nr XXXIV/234/2014 Rady Gminy Łaziska z dnia 07 listopada 2014 r. Program współpracy Gminy Łaziska z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

1 Efektywność podstawowych form aktywizacji zawodowej realizowanych w ramach programów na rzecz promocji zatrudnienia, łagodzenia skutków

1 Efektywność podstawowych form aktywizacji zawodowej realizowanych w ramach programów na rzecz promocji zatrudnienia, łagodzenia skutków Analiza efektywności podstawowych form promocji zatrudnienia i aktywizacji zawodowej bezrobotnych i poszukujących pracy finansowanych z Funduszu Pracy w woj. podlaskim w latach 2009-2012 Niniejsze opracowanie

Bardziej szczegółowo