TRANSGRANICZNA WSPÓŁPRACA KULTURALNA POLSKO UKRAIŃSKA W EUROREGIONIE BUG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "TRANSGRANICZNA WSPÓŁPRACA KULTURALNA POLSKO UKRAIŃSKA W EUROREGIONIE BUG"

Transkrypt

1 TRANSGRANICZNA WSPÓŁPRACA KULTURALNA POLSKO UKRAIŃSKA W EUROREGIONIE BUG POD REDAKCJĄ JANUSZA NICZYPORUKA Mikroprojekt pt. Transgraniczne E-centrum Współpracy Kulturalnej Lublin-Łuck realizowany jest przy wsparciu Unii Europejskiej w ramach Programu Współpracy Transgranicznej Polska Białoruś Ukraina Projekt Parasolowy pt. Kultura pogranicza pomostem integracji społeczności lokalnych w Euroregionie Bug

2

3 TRANSGRANICZNA WSPÓŁPRACA KULTURALNA POLSKO UKRAIŃSKA W EUROREGIONIE BUG POD REDAKCJĄ JANUSZA NICZYPORUKA Lublin 2014 Mikroprojekt pt. Transgraniczne E-centrum Współpracy Kulturalnej Lublin-Łuck realizowany jest przy wsparciu Unii Europejskiej w ramach Programu Współpracy Transgranicznej Polska Białoruś Ukraina Projekt Parasolowy pt. Kultura pogranicza pomostem integracji społeczności lokalnych w Euroregionie Bug 3

4 Publikacja wydana w ramach mikroprojektu pt.,,transgraniczne E-centrum Współpracy Kulturalnej Lublin-Łuck nr BUG/03/K/14, realizowanego w ramach Projektu Parasolowego Kultura pogranicza pomostem integracji społeczności lokalnych w Euroregionie Bug, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Współpracy Transgranicznej Polska Białoruś Ukraina , Priorytet 3 Współpraca sieciowa oraz inicjatyw społeczności lokalnych, Działanie 3.2. Inicjatywy społeczności lokalnych. Mikroprojekt pt.,,transgraniczne E-centrum Współpracy Kulturalnej Lublin-Łuck realizowany przez Instytut Spraw Administracji Publicznej w Lublinie w partnerstwie z Urzędem Miasta Łuck. Niniejsza publikacja została stworzona przy pomocy Unii Europejskiej w ramach Programu Współpracy Transgranicznej Polska Białoruś - Ukraina Wyłączną odpowiedzialność za zawartość niniejszej publikacji ponosi Instytut Spraw Administracji Publicznej w Lublinie i Urząd Miasta Łuck oraz w żaden sposób nie może być ona postrzegana jako odzwierciedlenie poglądów Unii Europejskiej. Recenzja naukowa: dr hab. Piotr Przybysz, dr hab. Mariusz Swora Redakcja językowa: doc. dr Yuriy Hofman Druk: KWANT STUDIO Radosław Orłowski Krasnystaw, ul. Mikołaja Reja 5 Wydawca: Instytut Spraw Administracji Publicznej Lublin, ul. Tulipanowa 47 tel ISBN Lublin 2014 Publikacja dystrybuowana bezpłatnie Nakład 100 egzemplarzy 4

5 SPIS TREŚCI Janusz Niczyporuk Wstęp 7 Oleg Batiuk Prawne aspekty ochrony dóbr kulturalnych w czasie międzynarodowych konfliktów zbrojnych 9 Natalia Bunda, Hennadij Druzenko Współpraca Miast Lublin i Łuck w ramach transgranicznego turystycznego projektu dziedzictwa kulturowego Szlak Giedyminowiczów 15 Ewa Czech, Janusz Niczyporuk, Andrzej Panasiuk Wpływ zamówień publicznych o charakterze transgranicznym na rozwój współpracy kulturalnej między państwami w świetle postanowień dyrektywy 2014/24 WE 21 Bartłomiej Drop, Katarzyna Drop Zdrowy styl życia problemem przyszłości terenów przygranicznych Polski i Ukrainy. 29 Julia Fidria Specyfika realizacji poszczególnych zasad współpracy transgranicznej w toku współpracy edukacyjno kulturalnej między miastami Polski i Ukrainy 49 Marzena Furtak-Niczyporuk Kultura fizyczna szansą dla rozwoju współpracy transgranicznej województwa lubelskiego 53 Marta Grzeszczuk, Maciej Podleśny, Ewelina Streit-Browarna Język w kulturze pogranicza polsko ukraińskiego. Zagadnienia wybrane. 63 Taras Jakowlew Doświadczenie Łucka w sferze pozyskiwania funduszy na rozwój miasta, a także perspektywy Łucka w nowym okresie dotacyjnym na lata Wiktoria Kołodiażna Szkice o historii rozwoju ukraińsko-polskiej współpracy transgranicznej w zakresie edukacji 79 Wołodymyr Krawczuk, Olga Juchymiuk Konstytucyjno-prawne zasady współpracy Ukrainy i Polski w kontekście integracji europejskiej 85 Tetiana Lenartowycz Doświadczenia Łucka w realizacji projektów kulturalnych z funduszy europejskich 89 Oksana Łaba Polsko-ukraińska współpraca w sferze mediacji 95 Ludmiła Matwijczuk, Boris Herasymczuk Perspektywy rozwoju ukraińskopolskiej współpracy transgranicznej w sferze turystyki 103 Iwona Niżnik-Dobosz, Piotr Dobosz Prace archeologiczne jako źródło wspólnego dziedzictwa kulturowego 111 Mariusz Rudzki Strategiczne planowanie na przykładzie współpracy transgranicznej Polska-Ukraina w obszarze kultury

6

7 Janusz Niczyporuk WSTĘP Transgraniczna współpraca kulturalna wpływa bardzo korzystnie na rozwój regionalny państw, które posiadają wspólną granicę. Przede wszystkim chodzi tutaj o rozwój regionów przygranicznych, czyli regionów położonych po obu stronach granicy państwowej. Znaczenie transgranicznej współpracy kulturalnej wykracza poza jej tylko właściwą sferę, ponieważ jest niejednokrotnie przesłanką wszelkiej innej współpracy. Oczywiście wypada teraz zauważyć, że sprzyja ona kontaktom międzyludzkim i zbliża do siebie społeczności regionalne, które rozdziela do jakiegoś stopnia granica państwowa. Transgraniczna współpraca kulturalna nabrała jeszcze większego znaczenia, gdy Polska stała się członkiem Unii Europejskiej, zaś Ukraina podpisała z Unią Europejską umowę stowarzyszeniową, bo wyraźnie dynamizuje proces integracji europejskiej. Wtedy polska granica wschodnia stała się granicą całej Unii Europejskiej, ze wszystkimi negatywnymi tego konsekwencjami dla ruchu granicznego, co niesłychanie utrudniło teraz wzajemną współpracę polsko - ukraińską, bez względu zresztą na jej konkretny obszar. Tym samym pojawiły się zupełnie nowe okoliczności, które należy dzisiaj uwzględnić, by transgraniczna współpraca kulturalna rozwijała się dalej, dla pożytku obu sąsiadujących ze sobą państw. Przez współpracę transgraniczną należy oczywiście tutaj rozumieć, każde wspólnie podjęte działanie mające na celu umocnienie i dalszy rozwój sąsiedzkich kontaktów między wspólnotami i władzami terytorialnymi dwóch lub większej liczby umawiających się stron, jak również zawarcie porozumień i przyjęcie uzgodnień koniecznych do realizacji takich zamierzeń. Do zakresu transgranicznej współpracy w obszarze kultury zalicza się działania związane szczególnie z: ochroną zabytków, wystawami sztuki, działalnością wydawniczą, twórczością sceniczną, kinematografią, festiwalami ludowymi, imprezami plenerowymi, rekonstrukcjami historycznymi, pokazami kulinarnymi, szlakami historycznymi. Do tej pory opracowania naukowe odnośnie transgranicznej współpracy kulturalnej były skoncentrowane przeważnie na zagadnieniach ogólnych, które zmierzały do przedstawienia jej głównych cech: identyfikacyjnych - wyróżniki i konstytutywnych - atrybuty. W związku z tym chodziło o wyjaśnienie najpierw istoty transgranicznej współpracy kulturalnej. Zazwyczaj dopełnieniem tych rozważań były strategie transgranicznej współpracy kulturalnej, które dawały odpowiedź w konkretnych warunkach o jej: przesłanki i uwarunkowania, potencjały infrastrukturalne, cele i kierunki, źródła finansowania, podstawy prawne, zakładane rekomendacje, końcowe efekty. Z perspektywy transgranicznej współpracy kulturalnej jest niesłychanie ważne, gdy rozpatruje się relacje polsko - ukraińskie, by zmierzyć się ostatecznie z konkretami. Z jednej strony wydaje się konieczne sprowadzenie wówczas rozważań na praktyczny grunt, gdyż widać potrzebę opracowania naukowego zagadnień szczegółowych, które dotyczą wybranych aspektów transgranicznej współpracy kulturalnej. Oczywiście 7

8 powinny one prezentować tutaj możliwie szerokie spektrum zagadnień. Z drugiej strony wydaje się nieodzowne odniesienie tych rozważań do zagadnień funkcjonowania zinstytucjonalizowanych form transgranicznej współpracy kulturalnej. W pierwszej kolejności trzeba więc zwrócić uwagę na euroregion, który wyróżnia się dzisiaj najwyższym stopniem instytucjonalizacji struktur współdziałania transgranicznego. Dlatego przedmiotem niniejszego opracowania naukowego jest współpraca kulturalna w ramach Euroregionu Bug, który skupia zasadniczo województwo lubelskie w Polsce i obwód wołyński na Ukrainie, ze względu na zdobyte już doświadczenia i niezłe perspektywy na przyszłość. Na podkreślenie zasługuje również fakt, że autorami rozdziałów tego opracowania naukowego są reprezentanci różnych środowisk teoretyków i praktyków, którzy prezentują punkt widzenia polski i ukraiński. 8

9 Oleg Batiuk PRAWNE ASPEKTY OCHRONY DÓBR KULTURALNYCH W CZASIE MIĘDZYNARODOWYCH KONFLIKTÓW ZBROJNYCH Aktualność tematu spowodowana jest tym, że w 2014 roku obchodzona jest sześćdziesiąta rocznica podpisania Konwencji Haskiej o ochronie dóbr kulturalnych w razie konfliktu zbrojnego. Ta konwencja, która była prawdziwym kodeksem ochrony dóbr kulturalnych, została przyjęta na Konferencji, która odbyła się w Hadze w dniach z 21 kwietnia do 14 maja 2014 roku z inicjatywy Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury (UNESCO). Konwencja wraz z Protokółem do niej zostały przedstawione do podpisu przez państwa zaproszone na konferencję od 14 maja 1954 do 31 grudnia 1954 roku. Wtedy Konwencja została podpisana przez 50 państw, a Protokół przez 40 państw. Konwencja weszła w życie w dniu 7 sierpnia 1956 roku. Od 30 czerwca 1984 u Dyrektora Generalnego UNESCO zostały zdeponowane 71 dokumentów ratyfikacyjnych o przystąpieniu do Konwencji oraz 60 do Protokołu. Nie wchodząc w szczegółową analizę źródeł kształtowania oraz historycznego rozwoju i postanowień niniejszej Konwencji, nadal uważamy, że jest to konieczne, aby ukazać niektóre źródła międzynarodowego prawa humanitarnego. W pierwszej kolejności jest to Konwencja Haska z lat 1899 i 1907, gdzie ważną rolę odgrywają postanowienia z 1907 roku, w tym w artykułach 27 i 56 Konwencji Haskiej zawarte są przepisy dotyczące dóbr kulturalnych. Warto wspomnieć również i o artykule 5 Konwencji Haskiej IX z 1907 roku o bombardowaniu sił morskich w czasie wojny. Ważnym jest także zawarty w Konwencji Haskiej IV z 1907 roku status przepisów prowadzenia wojny lądowej, którego znaczenie zostało zwiększone poprzez założenie Trybunału Norymberskiego, oraz zgodnie z którym przepisy te uważane są za przyjęte przez narody cywilizowane i rozpatrywane są przez nich jako wyraz skodyfikowanych praw i zwyczajów wojny.... Z naszego punktu widzenia, ważny dokument został podpisany w 1935 roku przez państwa zachodnie z inicjatywy profesora Nicholasa Roerich a. Podpisanie poprzedzały kilka nieoficjalnych spotkań w latach 1931, 1932 i 1933 w Brugii i Waszyngtonie. Mamy na uwadze Traktat o ochronie instytucji artystycznych i naukowych oraz zabytków historycznych (Trakt Roericha) podpisany w dniu 15 kwietnia 1935 roku w Waszyngtonie przez członków Unii Panamerykańskiej. Umowa ta weszła w życie w dniu 26 sierpnia 1935 roku. Obecnie Traktat łączy 11 państw z półkuli zachodniej, w tym Stany Zjednoczone. Jednak najważniejszym dokumentem dla ochrony dóbr kulturalnych jest niewątpliwie Konwencja Haska z 1954 roku o ochronie dóbr kulturalnych w razie konfliktu zbrojnego (dalej: Konwencja Haska z 1954 roku), wraz z Regulaminem wykonawczym, który jest jej częścią składową (dalej: Regulamin wykonawczy) oraz Protokołem do Konwencji o ochronie dóbr kulturalnych w razie konfliktu zbrojnego, także podpisanym w dniu 14 maja 1954 (dalej: Protokół Haski 1954). Konwencja opiera się na tym, 9

10 że ochrona dziedzictwa kulturowego dotyczy nie tylko Państwa, na terytorium którego znajdują się różnego rodzaju dobra zaliczane do tego dziedzictwa, ale też ma wielkie znaczenie dla wszystkich narodów świata, jak również ma zapewnić międzynarodową ochronę tego dziedzictwa. Tak więc, takiego rodzaju ochrona poprzez swoje znaczenie wykracza poza granice jednego państwa i staje się sprawą o znaczeniu międzynarodowym. Aby była ona skuteczna, powinna być zorganizowana już w czasie pokoju poprzez podejmowanie działań na poziomie krajowym, jak i międzynarodowym. Określenie dóbr, które korzystają z ochrony jest podane w artykule 1 Konwencji; w tej kategorii zawiera dobra ruchome i nieruchome. Jest to najszersze wśród wszystkich określeń przyjętych w celu ochrony dóbr kulturalnych w czasie konfliktów zbrojnych. Wszystkie Umawiające się Strony zobowiązują się już w czasie pokoju do podjęcia działań w celu ochrony tych dóbr przed ewentualnymi skutkami konfliktu zbrojnego. Zgodnie z artykułem 4: 1. Wysokie Umawiające się Strony zobowiązują się szanować dobra kulturalne położone zarówno na ich własnym terytorium, jak na terytoriach innych Wysokich Umawiających się Stron, przez powstrzymanie się od używania tych dóbr i ich bezpośredniego otoczenia oraz środków przeznaczonych do ich ochrony do celów, które mogłyby wystawić te dobra w razie konfliktu zbrojnego na zniszczenie lub uszkodzenie, oraz przez powstrzymanie się wobec nich od wszelkich aktów nieprzyjacielskich. [ ] Wysokie Umawiające się Strony zobowiązują się ponadto zakazać wszelkich aktów kradzieży, rabunku lub bezprawnego przywłaszczenia dóbr kulturalnych, jakąkolwiek przybrałyby one formę, jak również wszelkich aktów wandalizmu wymierzonych przeciw nim, zapobiegać takim aktom, a w razie potrzeby powodować ich zaprzestanie. Powstrzymają się również od stosowania rekwizycji wobec dóbr kulturalnych ruchomych położonych na terytorium którejkolwiek innej Wysokiej Umawiającej się Strony. 4. Wysokie Umawiające się Strony powstrzymają się od wszelkich środków odwetu wymierzonych przeciw dobrom kulturalnym.. Jednakże należy zauważyć, iż Konwencja pozwala na odstępstwa od powyższych zobowiązań w przypadku konieczności wojskowej. Stosowanie Konwencji w przypadku konfliktu zbrojnego jest określone w Regulaminie wykonawczym. Protokół przyjęty jednocześnie z Konwencją zakazuje stronom eksportu dóbr kulturalnych z terytoriów okupowanych w czasie konfliktu zbrojnego. Ponadto, są one zobowiązane do zapobiegania takiemu eksportowi przez któregokolwiek innego. Jeśli dobro kulturalne będzie wbrew zakazom eksportowane z terytorium okupowanego, to musi być zwrócone właściwym organom władzy po zakończeniu działań wojennych. Protokół dookreśla, że dobra kulturalne nigdy nie będą przechowywane jako reparacje wojenne. Uważamy za ważne zwrócenie szczególnej uwagi na dwa nowsze dokumenty, które jeszcze nie zostały odpowiednio przeanalizowane w doktrynie prawa międzynarodowego. Po pierwsze, chodzi o Konwencję w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego (dalej: Konwencja 1972), która została przyjętą 16 listopada 1972 roku na 17 sesji Konferencji Generalnej UNESCO, która odbyła się w Paryżu. Chociaż Konwencja nie jest przeznaczona specjalnie do ochrony dziedzictwa kulturalnego w czasie wojny, jednak taka ochrona jest przewidziana. W preambule do 10

11 Konwencji Konferencja Generalna UNESCO stwierdziła, iż dziedzictwu kulturalnemu i naturalnemu coraz bardziej zagraża zniszczenie nie tylko wskutek szkód wywoływanych przyczynami tradycyjnymi, do których z pewnością należy zaliczyć międzynarodowe i niemiędzynarodowe konflikty zbrojne, lecz także wskutek przeobrażeń społecznych i gospodarczych, które pogarszają sytuację przez zjawiska jeszcze groźniejszych szkód lub zniszczeń Preambuła wskazuje, że cała społeczność międzynarodowa powinna wziąć udział w ochronie dziedzictwa kulturalnego i naturalnego całej ludzkości. W ten sposób wnioskujemy, że Konwencja z 1972 roku wzmacnia ochronę niektórych dóbr kulturalnych, które stanowią wyjątkowe zainteresowanie i mają uniwersalne znaczenie. Określenia dóbr chronionych przez niniejszą Konwencję są bardziej restrykcyjne niż te zawarte w Konwencji Haskiej z 1954 roku. Na przykład, zgodnie z artykułem 1 Konwencji z 1972 r. w rozumieniu niniejszej Konwencji za dziedzictwo kulturalne uważane są: - zabytki: dzieła architektury, dzieła monumentalnej rzeźby i malarstwa, elementy i budowle o charakterze archeologicznym, napisy, groty i zgrupowania tych elementów, mające wyjątkową powszechną wartość z punktu widzenia historii, sztuki lub nauki; - zespoły: budowli oddzielnych lub łącznych, które ze względu na swą architekturę, jednolitość lub zespolenie z krajobrazem mają wyjątkową powszechną wartość z punktu widzenia historii, sztuki lub nauki; - miejsca zabytkowe: dzieła człowieka lub wspólne dzieła człowieka i przyrody, jak również strefy, a także stanowiska archeologiczne, mające wyjątkową powszechną wartość z punktu widzenia historycznego, estetycznego, etnologicznego lub antropologicznego. Tak więc, chodzi o zdefiniowanie specjalnej ochrony określonej w artykule 11, a mianowicie o wpisanie na Listę dziedzictwa światowego po ustaleniu Komitetu międzyrządowego na podstawie wykazów przekazywanych przez państwa. Konwencja podkreśla również, że zobowiązania do identyfikacji, ochrony, popularyzacji i przekazywania przyszłym pokoleniom dziedzictwa kulturalnego i naturalnego, o których mowa w artykułach 1 i 2 znajdującego się na terytorium (państwa) odnoszą się przede wszystkim do każdego z państw - stron. W związku z występowaniem w trzecim tysiącleciu konfliktów zbrojnych należy zwrócić uwagę na dwa przepisy. Po pierwsze, art. 6 ust. 3 stanowi: Każde Państwo będące Stroną niniejszej Konwencji zobowiązuje się nie podejmować świadomie żadnych działań mogących wyrządzić bezpośrednio lub pośrednio szkodę dziedzictwu kulturalnemu i naturalnemu, o którym mowa w artykułach 1 i 2, znajdującemu się na terytorium innych Państw będących Stronami niniejszej Konwencji. Po drugie, zgodnie z art. 11 ust. 4 Międzyrządowy Komitet Ochrony Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego (dalej: Komitet Dziedzictwa Światowego): ustala, aktualizuje i rozpowszechnia, ilekroć tego wymagają okoliczności, pod mianem Listy dziedzictwa światowego w niebezpieczeństwie wykaz dóbr znajdujących się na liście dziedzictwa światowego, dla których ocalenia konieczne jest podjęcie wielkich robót i co do których wniesiono prośbę o pomoc zgodnie z niniejszą Konwencją. Lista ta powinna zawierać kosztorys operacji. Na liście tej mogą znajdować się jedynie 11

12 dobra dziedzictwa kulturalnego i naturalnego, które są zagrożone poważnym i ściśle określonym niebezpieczeństwem, jak groźba unicestwienia wskutek przyśpieszonego rozpadu, projekty wielkich robót publicznych albo prywatnych, szybki rozwój miast i turystyki, zniszczenia spowodowane zmianą wykorzystania lub własności gruntu, głębokie zmiany z nieznanych przyczyn, opuszczenie z jakiegokolwiek powodu, wybuch lub groźba wybuchu konfliktu zbrojnego, kataklizmy i klęski żywiołowe, wielkie pożary, trzęsienia ziemi, obsuwanie się terenu, wybuchy wulkanów, zmiana poziomu wód, powodzie, przypływy morza. W każdej chwili, w razie nagłej potrzeby, Komitet może dokonać nowego wpisu na listę dziedzictwa światowego w niebezpieczeństwie i podać to bezzwłocznie do publicznej wiadomości. To stanowisko zostało rozwinięte w raporcie Opracowanie wytycznych w sprawie wniesienia dóbr kulturalnych i naturalnych do Listy dziedzictwa światowego, które są zagrożone, przygotowanym przez Międzynarodową Radę Ochrony Zabytków i Miejsc Historycznych oraz Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody. Ten raport przygotowany w 1982 roku zawiera między innymi następujące wyjaśnienia: wniesienie na Listę światowego dziedzictwa, które jest zagrożone, występuje jako wyjątkowe i nadzwyczajne działanie, termin którego jest ograniczony w czasie. W raporcie określono również dwa kryteria wniesienia na Listę: udowodnione zagrożenie oraz potencjalne zagrożenie. Potencjalne zagrożenie występuje, gdy którekolwiek z dóbr staje w obliczu poważnego zagrożenia, które może negatywnie wpłynąć na jego podstawowe cechy. Do takich zagrożeń należy zaliczyć zmianę stanu prawnego, która może zmniejszyć poziom ochrony i zwiększyć zagrożenie konfliktu zbrojnego. W sprawie dodatkowych czynników związanych z potencjalnym zagrożeniem dla każdego dobra Komitet zaproponował następujące: stopień ryzyka należy oceniać w oparciu o normalny rozwój sytuacji społecznej i gospodarczej; w wielu przypadkach nie można przewidzieć wszystkich skutków dla dóbr kulturalnych i naturalnych jako zagrożenia konfliktu zbrojnego; niektóre zagrożenia nie są śmiertelne, ale są zalicza się je do przewidywalnych (na przykład, wzrost liczby ludności). Naszym zdaniem, należy również przypomnieć, że celem Konwencji z 1972 roku jest nie tylko i nie tyle ochrona, ile pomoc międzynarodowa ujawniona w artykułach 13 oraz Konwencji. Pod tym względem Konwencja z 1972 roku idzie dalej, niż Konwencji Haska z 1954 roku. Po drugie, za znaczącą można też uznać Konferencję dyplomatyczną w latach , która odbyła się w Genewie, a która zawarła w opracowanych Rezolucjach Protokoły Dodatkowe do Konwencji Genewskich wraz z dwoma przepisami bezpośrednio odnoszącymi się do ochrony dóbr kulturalnych w razie konfliktu zbrojnego. Odwołujemy się do artykułu 53 Protokołu I i artykułu 16 Protokołu. Przepisy te są praktycznie identyczne. Obydwa teksty przypominają, że ten przepis ma zastosowanie bez szkody dla Konwencji Haskiej z 1954 roku. Jest to specjalna ochrona podobna do tej, która z zastrzeżeniem pewnych warunków proceduralnych 12

13 może być świadczona przez artykuł 8 Konwencji Haskiej z W dodatku, artykuł 53 zakazuje odwetu w stosunku do dóbr chronionych. Podsumowując powyższe: po pierwsze, należy zwrócić uwagę na konieczność udoskonalenia niektórych przepisów Konwencji Haskiej z 1954 roku, a mianowicie kwestię przedmiotu ochrony: dobra kulturalne chronione przez Konwencję Haską są określone w artykule 1 niniejszego dokumentu dość szeroko, a przynajmniej o wiele szerzej niż w artykułach 53 i 16 Protokołów Dodatkowych do Konwencji Genewskich z 1949 roku, które zawierają jedną innowację: oprócz tego, co chroni artykuł 1 Konwencji Haskiej, przewiduje się również ochronę miejsc kultu, przy czym nie tylko jako kulturalnej części dziedzictwa, ale również jako duchowej, to znaczy, bez względu na ich wartości estetyczne. Chodzi tu również jak i w Konwencji Haskiej z 1954 roku o dziedzictwo narodów, które nadaje odpowiednim dobrom znaczenie przekraczające granice państwowe. po drugie, w przepisach Konwencji Haskiej wskazuje się, że strony zobowiązują się do powstrzymania się od jakichkolwiek wrogich działań, jednak pozytywnym jest to, że Protokół wyraźnie stwierdza zakaz podejmowania podobnych działań; po trzecie, Konwencja Haska zakazuje wykorzystanie dóbr w celach (w tym niewojskowych), które mogą doprowadzić do ich zniszczenia lub uszkodzenia, a Protokoły zabraniają jedynie używać ich w celu wsparcia wysiłku wojennego ; Po czwarte, zgodnie z art. 85 ust. 4 Protokołu I: kierowanie ataków przeciwko pomnikom historycznym, dziełom sztuki lub miejscom kultu religijnego wyraźnie rozpoznanym, które stanowią dziedzictwo kulturalne lub duchowe narodów i którym przyznana została szczególna ochrona na mocy odrębnego porozumienia, na przykład w ramach uprawnionej organizacji międzynarodowej, powodujących przez to ich zniszczenie na dużej skali, gdy brak dowodu, że strona przeciwna naruszyła artykuł 53 punkt (b), i gdy te pomniki historyczne, dzieła sztuki i miejsca kultu religijnego nie są położone w bezpośredniej bliskości celów wojskowych uważa się za ciężkie naruszenia protokołu, w razie popełnienia ich z winy umyślnej i z naruszeniem Konwencji lub niniejszego protokołu. Po piąte, zgodnie z ust. 5 tego samego artykułu: bez uszczerbku dla stosowania Konwencji i niniejszego protokołu, że ciężkie naruszenia tych dokumentów są zbrodniami wojennymi. Co dotyczy pkt. b i c, to Konwencja Haska w art. 4, ust. 2 przewiduje możliwość odstąpienia od nich, jeżeli tego wymaga konieczność wojskowa. Takie odstąpienie nie jest jawnie przewidziane w Protokołach, pomimo tego nie znaczy to, że nielegalne wykorzystanie tych dóbr w celu wspierania starań wojskowych pozbawia ich ochrony przewidzianej w tym artykule. Jednak naszym zdaniem, autorzy tego artykułu byli by powinni zaznaczyć to w taki sposób, że przepisy obu Protokołów stosuje się tylko do najważniejszych dóbr kulturalnych i duchowych. 13

14 Źródła: 1. Konwencja o ochronie dóbr kulturalnych w razie konfliktu zbrojnego ONZ z dnia r. [zasób elektroniczny], dostęp: 2. Protokół dodatkowy do Konwencji Genewskich z dnia 12 sierpnia 1949 r. dotyczący ochrony ofiar niemiędzynarodowych konfliktów zbrojnych [ ] ONZ, Regulamin z dnia r. [zasób elektroniczny], dostęp: 14

15 Natalia Bunda, Hennadij Druzenko WSPÓŁPRACA MIAST LUBLIN I ŁUCK W RAMACH TRANSGRANICZNEGO TURYSTYCZNEGO PROJEKTU DZIEDZICTWA KULTUROWEGO SZLAK GIEDYMINOWICZÓW Lublin i Łuck to miasta o wieloletnim doświadczeniu współpracy. Od 1996 roku zostały miastami partnerskimi, zrealizowały wiele wspólnych projektów. Są one zjednoczone nie tylko wspólną przeszłością i teraźniejszością, ale także przyszłością. Lublin ma bogate doświadczenie sukcesu w wielu dziedzinach, w tym w turystyce. Łuck, który oświadczył, iż turystyka jest jednym z priorytetów dla rozwoju społeczno- -gospodarczego, wysoce docenia i wykorzystuje doświadczenie Lublina w tym zakresie. A mówiąc o sferze turystyki, miasta mają wiele wspólnego: historia, wieloetniczność, wielokulturowość itp. Jednak najważniejszą cechą, która łączy je teraz to walka o miejsce na rynku turystycznym, na początek na krajowym. Dzięki wieloetnicznemu dziedzictwu historyczno-kulturowemu Łuck jest głównym ośrodkiem turystycznym na Wołyniu. Polski poeta Sebastian Klonowic tak wspomina o stolicy Wołynia: Któż mógłby pominąć Łuck, miasto wszak pieśni godne?.. (1584 r.). Biorąc pod uwagę dużą liczbę obiektów sakralnych współcześni nazywali Łuck Rzymem Wołynia. Jednak w obecnych warunkach na rynku turystycznym Łuck musi konkurować z takimi wielkimi i kreatywnymi graczami, jak Lwów, Użgorod, Kamieniec-Podolski, Czerkasy, które pretendują do tej samej niszy potencjalnych turystów weekendowych. Lublin z kolei jest dobrze rozwiniętym miastem turystycznym na Wschodzie Polski. Jednak na polskim rynku turystycznym on również musi konkurować z takimi miastami jak Kraków, Wrocław, Gdańsk i in. A więc co muszą zrobić nasze miasta, aby się nie zgubić na ogromnym europejskim rynku turystycznym i złożyć godną konkurencję destynacjom turystycznym na świecie? Odpowiedź leży w opracowaniu i wdrożeniu ambitnej strategii marketingowej w celu promowania miast na tradycyjnych i nowych rynkach turystycznych. Ale jeśli zapytać, jak wiele miast zagranicznych płacą za ich promowanie, to zobaczymy, że europejskie, amerykańskie i kanadyjskie miasta ( tys. mieszkańców) rocznie wydają na to miliony dolarów/euro. Natomiast dla wielu miast, szczególnie ukraińskich, są to koszty nie do wydania. Dlatego wyjściem z tej sytuacji mogą stać się innowacyjne narzędzia marketingowe, co przy znacznie niższych kosztach daje podobne wyniki. Biorąc pod uwagę, że najszybciej rozwijającym się segmentem według liczby turystów jest turystyka historyczna i kulturowa, warto skoncentrować swoje siły właśnie na tym. Na przykład, według Keith Hollinshead 78% turystów niebiznesowych w Stanach Zjednoczonych to turyści segmentu historycznego i poznawczego; w Wielkiej Brytanii 15

16 turystyka historyczna i kulturowa tworzy 40% miejsc pracy w branży turystycznej i przynosi do gospodarki narodowej ok. 12,4 mld. Szukając innowacyjnych narzędzi marketingowych, możliwości dotarcia na rynek turystyczny, promując europejskie wartości i tożsamość, chcąc połączyć wysiłki w celu wspólnego marketingu ukraińskich, polskich, białoruskich i litewskich miast zrodził się pomysł na stworzenie niepowtarzalnego szlaku turystycznego wokół dziedzictwa historycznego i kulturowego dynastii Giedyminowiczów rządzącej ziemią, która obecnie jest częścią niezależnych państw: Ukrainy, Polski, Białorusi, Mołdawii, Rosji, Czech i Litwy. Dynastia Giedyminowiczów wywodzi się od wielkiego księcia litewskiego Giedymina, który odziedziczył tron po śmierci swego brata Witenesa w 1315 r. lub 1316 r. Od XIV do XVI wieku Giedyminowicze rządzili Wielkim Księstwem Litewskim (WKL) wspólnotą, która w swoich najlepszych czasach była największym państwem w Europie rozciągającym się od Morza Bałtyckiego do Morza Czarnego. Władza Giedyminowiczów poszła także daleko poza WKL. Członkowie dynastii Jagiellonów gałęzie Giedyminowiczów byli królami Polski, Węgier i Czech. Jednocześnie WKL i jego wkład w tworzenie europejskiej tożsamości są mało zbadane i prawie nieznany szerokiej publiczności. Stronę litewskiej ery na Wołyniu otworzył syn wielkiego księcia litewskiego Giedymina Lubart, który żeniąc się na córce księcia halicko-wołyńskiego Bolesława Jerzy II odziedziczył własność ostatniego. Imię swojego księcia budowniczego Lubarta nosi jeden z najwydatniejszych zabytków architektury średniowiecznej na Ukrainie Łucki (Górny) Zamek, który nie tylko został dzisiaj pokazany na banknocie 200 hrywien, ale tradycyjnie zajmuje ważne miejsce w nominacji Zamki, twierdze i pałace popularnego konkursu Siedem cudów Ukrainy. Za panowania wielkiego księcia litewskiego Witolda Łuck faktycznie staje się drugą stolicą Księstwa Litewskiego. To tutaj w 1429 r. odbył się Zjazd monarchów europejskich, na którym byli obecni polski król Jagiełło, cesarz Zygmunt Luksemburski, książęta mazowieccy, przedstawiciele Zakonu Krzyżackiego. Członkowie Zjazdu zebrali się w Łucku, aby podyskutować i rozwiązać palące kwestie polityczne i gospodarcze Europy Środkowo-Wschodniej. Po tym wydarzeniu miasto Łuck stało się znanym ośrodkiem politycznym Europy Wschodniej. Przez Łuck były położone również ważne szlaki handlowe ze Wschodu na Zachód. Zatem Łuczesk (starożytna nazwa Łucka) stał się centrum handlu między Europą a Azją oraz odegrał ważną rolę na terenie Europy Wschodniej. Jedną z innowacyjnych technologii w turystyce 25 lat temu stały się szlaki kulturowe, opracowanie których aktywnie promuje i wspiera Rada Europy (RE). Takim pierwszym szlakiem kulturowym, który w 1987 r. certyfikowała RE, została Droga św. Jakuba, która jest najstarszym, najdłuższym i najbardziej rozgałęzionym w Europie szlakiem pielgrzymów. Ten szlak czy raczej szlaki prowadzą przez Belgię, Francję, Niemcy, Włochy, Luksemburg, Szwajcarię, Portugalię i doprowadzają do hiszpańskiego miasta Santiago de Compostela, gdzie według przekazów spoczywają relikwie św. Apostoła Jakuba. Co roku z tego szlaku korzystają miliony pielgrzymów. 16

17 Aby turysta-pielgrzym nie zabłądził, widzi po drodze żółtą powłokę z promieniami słonecznymi jest to logo Drogi św. Jakuba. Wokół ścieżek pielgrzymów wzrósł cały przemysł turystyczny: hostele, hotele, restauracje, kawiarnie, centra informacji turystycznej, rynki z pamiątkami itp. Osobom, które chcą dowiedzieć się o Drodze św. Jakuba więcej oraz zanurzyć się w jej niepowtarzalnej atmosferze, polecam obejrzeć film Emilio Estevez a Droga, który został wydany w 2010 roku. Obecnie na stronie Rady Europy można znaleźć 27 szlaków kulturowych, które certyfikowała ta czcigodna ogólnoeuropejska organizacja. Tytuły tych projektów transgranicznych (jednym z warunków certyfikacji jest udział w projekcie co najmniej dwóch krajów europejskich) są dowodem na różnorodność kulturową, która staje za słowem Europa. Tutaj można znaleźć już wspomniane starożytne szlaki pielgrzymów, Szlaki Mozarta, zespół historycznych termicznych miast Europy, szlak Gałęź Oliwkowa, Szlak wikingów, Szlak królewski, szlak Opactw cysteriańskich, Kluniackie miejsca Europy, a nawet Szlak Europejskich Cmentarzy. W 1998 roku Rada Europy powołała nawet specjalny Europejski Instytutu Szlaków Kulturowych, aby badać i wspierać rozwój tego kulturowo-historycznego zjawiska. Jednak pomimo starań Strasburgu szlaki kulturowe Rady Europy pozostają na razie wyraźnym zachodnioeuropejskim instrumentem na rzecz promocji dziedzictwa historyczno-kulturowego na rynku turystycznym. Więcej niż dziesięć procent szlaków kulturowych RE przechodzą przez Francję, 9,7% Włochy, 8,4% Hiszpanię, 5,8% Portugalię, po 5,2% Niemcy i Wielką Brytanię. Pozostałe kraje stanowią znacznie mniejszy odsetek. Na przykład, terytoria Albanii, Armenii, Azerbejdżanu, Białorusi, Bułgarii, Danii, Estonii, Litwy, Malty, Rumunii, Rosji, Serbii, Słowacji i Ukrainy stanowiły 0,5% i mniej od wszystkich europejskich szlaków kulturowych (na każde państwo). Obecnie przez Ukrainę i Polskę przechodzą 4 szlaki kulturowe: Szlak Wikingów, Via Regia albo Szlak Królewski, Szlak św. Marcina z Tours oraz Europejski Szlak Dziedzictwa Żydowskiego. Polska bierze udział w trzech szlakach kulturowych Rady Europy, ale już bez Ukrainy, Białorusi i Litwy. Jednak żaden z 27 szlaków kulturowych Rady Europy nie został zainicjowany przez kraje Europy Wschodniej. Jest miło konstatować, że właśnie Łuck zainicjował stowarzyszenie miast ukraińskich, które po raz pierwszy zdecydowały się na inicjatywę stworzenia szlaku kulturowego na terenie wschodnioeuropejskim. 12 grudnia 2012 roku z inicjatywy Mera Miasta Łuck Mykoly Romaniuka w stolicy Wołynia zgromadzili się przedstawiciele ukraińskich miast i muzeów-rezerwatów, które mają bezpośredni stosunek do kulturowo-historycznego dziedzictwa Wielkiego Księstwa Litewskiego, oraz postanowili stworzyć na wzór europejskich przykładów - własny projekt turystyczny Szlak Gedyminowiczów (www.gediminids.eu), który w przyszłości będzie pretendować na status kolejnego szlaku kulturowego Rady Europy, pierwszego inicjowanego w kraju Europy Wschodniej. Za pięć miesięcy inicjatorzy stworzenia Szlaku Giedyminowiczów przeszli drogę od pomysłu projektu do powstania Stowarzyszenia Samorządów Terytorialnych Szlak Giedyminowiczów, które będzie kierować projektem na Ukrainie. Sprawiedliwie i symbolicznie było to, 17

18 że pierwszym Prezesem Stowarzyszenia został Mykola Romaniuk, mer Miasta Łuck, który dokonał największego wysiłku, aby miasta Wołynia, Podola i Besarabii Północnej przeszły drogę od pomysłu do jego instytucjonalizacji mniej niż za sześć miesięcy. 25 sierpnia 2013 r. Stowarzyszenie podpisało Memorandum o współpracy z Miastem Lublin. 27 listopada w Kaunas podczas spotkania uczestnicy projektu Szlak Giedyminowiczów, w tym Lublin, podpisały Zwrócenie do przywódców europejskich zachęcając ich do poparcia inicjatywy i sprzyjania realizacji projektu pierwszej zrodzonej inicjatywy stworzenia szlaku kulturowego Rasy Europy w Europie Wschodniej. Została utworzona Rada Opiekuńcza projektu, do której dzisiaj należą Pierwszy Przewodniczący Sejmu Republiki Litewskiej, poseł do Parlamentu Europejskiego prof. Vytautas Landsbergis, Zastępca Przewodniczącego Sejmu Litwy Jaroslav Narkevič, Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny Republiki Litewskiej na Ukrainie, Minister Spraw Zagranicznych Litwy w latach Petras Vaytyekunas, eurodeputowany prof. Leonidas Donskis, eurodeputowana Lidia Joanna Geringer de Oedenberg, Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny Aleksander Czalyj. Od września 2014 r. Szlak Giedyminowiczów jako projekt międzynarodowy skupia 21 miast, powiatów i województw Białorusi, Litwy, Polski, Czech i Ukrainy (dziesięć członków Stowarzyszenia Samorządów Terytorialnych Szlak Giedyminowiczów ). Motto naszego projektu jak i motto Unii Europejskiej to In varietate concordia, co na łacinie znaczy Jedność w różnorodności. W pewnym sensie Wielkie Księstwo Litewskie było prekursorem Unii Europejskiej z jej zobowiązaniem do koncepcji Jedność w różnorodności. Pokojowe współistnienie, współpraca i wzajemne wzbogacenie narodów; tolerancja religijna i kulturowa; pluralizm; pamięć historyczna to są właśnie wartości, którymi kierowało się państwo łączące kilka narodów. Łącząc wysiłek w sferach kultury, turystyki, wspólnej promocji w ramach projektu Szlak Giedyminowiczów, którego celem jest promocja wspólnego kulturowo-historycznego dziedzictwa białoruskiego, litewskiego, polskiego, ukraińskiego, węgierskiego, czeskiego i innych narodów, które w stuleciach mieszkały pod kierownictwem dynastii Giedyminowiczów bądź miały z nią bezpośrednie więzi dynastyczne, oraz którego celem jest również promocja wkładu tych narodów w kształtowanie i rozwój wspólnych europejskich wartości i tożsamości europejskiej poprzez stworzenie nowoczesnego międzynarodowego produktu turystycznego, który wyświetla temat dziedzictwa kulturowo-historycznego dynastii Giedyminowiczów, Łuck i Lublin będą w stanie osiągnąć następujące cele: zwiększenie uznawalności i atrakcyjności na rynku turystycznym turystycznych obiektów i destynacji historycznie związanych z dynastią Giedyminowiczów; zwiększenie kapitalizacji marki miast oraz innych uczestników projektu na rynku turystycznym; wsparcie dla przyśpieszonego rozwoju sektora turystycznego i innych pokrewnych sektorów gospodarki miast i innych uczestników projektu; wsparcie dla zwiększenia inwestycji w rozwój infrastruktury turystycznej miast i innych uczestników projektu; 18

19 stworzenie modelu wzajemnie korzystnego partnerstwa publiczno-prywatnego w sferze turystyki. W związku z powyższym, można stwierdzić, że skuteczna realizacja projektu Szlak Giedyminowiczów pozwoli Lublinowi i Łucku zwiększyć widoczność na europejskim rynku turystycznym, wyłonić się z cienia wypromowanych destynacji turystycznych, zdobyć swoją niszę i potencjalnych turystów. 19

20

21 Ewa Czech, Janusz Niczyporuk, Andrzej Panasiuk WPŁYW ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH O CHARAKTERZE TRANSGRANICZNYM NA ROZWÓJ WSPÓŁPRACY KULTURALNEJ MIĘDZY PAŃSTWAMI W ŚWIETLE POSTANOWIEŃ DYREKTYWY 2014/24 WE Uwagi wstępne Transgraniczna współpraca kulturalna stanowi istotny element rozwoju państw, które graniczą ze sobą. Przede wszystkim sprzyja rozwojowi regionów przygranicznych, to znaczy regionów położonych po obu stronach granicy państwowej. Jakkolwiek dotyczy ona przede wszystkim wymiany kulturalnej, to jednak nie wolno tutaj zapomnieć o ochronie dziedzictwa narodowego, jak również o promocji w działalności turystycznej. Jej konsekwencją będzie nasilenie małego ruchu granicznego oraz rozbudowa infrastruktury przejść granicznych. To wszystko przekłada się dalej na wzrost potencjału gospodarczego regionów przygranicznych. Do zakresu transgranicznej współpracy w obszarze kultury zaliczymy działania związane szczególnie z: ochroną zabytków, wystawami sztuki, działalnością wydawniczą, twórczością sceniczną, kinematografią, festiwalami ludowymi, imprezami plenerowymi, rekonstrukcjami historycznymi, pokazami kulinarnymi. Transgraniczna współpraca kulturalna nabrała jeszcze większego znaczenia z chwilą przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, kiedy polska granica wschodnia stała się jednocześnie granicą całej Unii Europejskiej. Wtedy pojawiły się bowiem znaczne środki unijne na wsparcie współpracy transgranicznej, w tym oczywiście związanej z obszarem kultury. Ważną rolę odegrały wówczas samorządy województw przygranicznych, w tym występujące na granicy z Ukrainą. Kierunek działań wyznaczają wówczas priorytety współpracy zagranicznej województw uchwalane przez sejmiki województw. Naturalnie transgraniczna współpraca kulturalna ma bardzo duże znaczenie i jest ważną przesłanką wszelkich innych działań, ponieważ wzmacnia zaufanie między różnymi ludźmi i zbliża do siebie społeczności sąsiadujących regionów i państw 1. Instrumentem prawnym, który może zostać wykorzystany dla wspierania rozwoju transgranicznej współpracy kulturalnej, okazują się tutaj zamówienia publiczne. Zamówienia publiczne w Unii Europejskiej są traktowane jako jeden z ważniejszych instrumentów wpływania na funkcjonowanie poszczególnych państw członkowskich. Odgrywają również niebagatelną rolę w międzynarodowej wymianie z państwami stowarzyszonymi. Można zaobserwować cykliczność dokonywania zmian przepisów dyrektyw unijnych koordynujących procedury udzielania zamówień publicznych zarówno klasycznych jak i sektorowych. Obecny model zmierza do stworzenia procedur elastycznych, opierających się na negocjacjach strony publicznej z prywatną, w celu 1 Zob. H. Dumała, Transgraniczna współpraca kulturalna Polski, (w): Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, VOL. XIV Sectio K, Lublin 2007, s

22 uzyskania finalnie jak najlepszego efektu. Oprócz więc respektowania podstawowych zasad, takich jak: konkurencyjność, równość i transparentność, zamówienia publiczne powinny przyczyniać się do rozwoju innowacyjności poszczególnych obszarów gospodarki, jak również zapobiegać sytuacjom wykluczenia społecznego 2. Na rolę zamówień publicznych w obszarach społecznych, innowacyjnych czy też ekologicznych zwraca się wielokrotnie dzisiaj uwagę 3. Dlatego znaczenie zamówień publicznych, jako jednego z instrumentów rynkowych wykorzystywanych w celu urzeczywistnienia trwałego wzrostu gospodarczego, aktywnie uwzględniającego aspekty społeczne oraz środowiskowe, eksponuje już strategia Europa Również w punkcie 2 preambuły dyrektywy 2014/24 WE 5 znalazło się odniesienie do wykorzystania zamówień publicznych jako instrumentu umożliwiającego osiągnięcie zrównoważonego rozwoju. Do rozwiązań prawnych mających szczególne znaczenie w ułatwieniu nawiązywania i prowadzenia transgranicznej współpracy kulturalnej, w świetle postanowień dyrektywy 2014/24 WE, należy szczególnie zaliczyć: możliwość wspólnego udzielania zamówień publicznych przez instytucje zamawiające z różnych państw, możliwość udzielania zamówień o charakterze transgranicznym na podstawie mniej sformalizowanego reżimu prawnego oraz możliwość wykorzystywania elastycznych procedur opartych na negocjacjach do wyboru wykonawcy zamówienia. Wspólne udzielanie zamówień publicznych przez instytucje zamawiające z różnych państw członkowskich Dotychczasowe prawodawstwo unijne jedynie w sposób domyślny dopuszczało możliwość wspólnego transgranicznego udzielania zamówień publicznych. Jednakże już w wyniku implementacji postanowień dyrektywy 2004/18 WE 6 przez poszczególne państwa członkowskie, możliwość taka niestety dość często zupełnie znikała z porządków prawnych poszczególnych państw członkowskich, powodując niepewność prawną w tym zakresie. Możliwość prawna udzielania wspólnych zamówień przez podmioty pochodzące z różnych państw, jest szczególnie istotna w obszarach współpracy transgranicznej, gdyż może mieć istotne znaczenie dla efektywnego wykorzystania potencjału rynku wewnętrznego danego państwa, w celu wzmacniania więzi zarówno gospodarczych jak i kulturalnych w obszarze transgranicznym. Ponadto taki 2 Zob. A. Panasiuk, Europejskie prawo zamówień publicznych - kierunki zmian przepisów, Kontrola Państwowa 2013, Nr 5, s. 133 i n. 3 Patrz szczególnie: Komunikat Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Gospodarczo Społecznego i Komitetu Regionów z dnia 13 września 2006 r. Wykorzystanie wiedzy w praktyce; szeroko zakrojona strategia innowacyjna dla UE, COM (2006) 502. Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 3 lutego 2009 r. w sprawie zamówień przedkomercyjnych: wspieranie innowacyjności w celu zapewnienia trwałości i wysokiej jakości usług publicznych w Europie (2008/2139(INI)). 4 Strategia Europa 2020, COM (2010) 2020, final, z r. 5 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/24/UE, z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie zamówień publicznych, uchylająca dyrektywę 2004/18/WE, (Dz. U. z 28 marca 2014 r. L 94/65). 6 Dyrektywa 2004/18/WE z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi (Dz. U. L 134 z , str. 114). 22

23 model współpracy może być podstawą do zacieśniania więzi międzyludzkich wśród społeczności znajdujących się po obu stronach granicy. Dlatego też należy ze szczególnym uznaniem przyjąć rozwiązania zawarte w nowej dyrektywie koordynującej procedury udzielania zamówień publicznych 2004/24 WE, gdzie znalazły się regulacje poświęcone wspólnemu udzielaniu zamówień publicznych. Ponadto w punkcie 33 preambuły do przedmiotowej dyrektywy została sformułowana możliwość nawiązywania współpracy w zakresie wspólnego świadczenia usług przez zainteresowane podmioty publiczne, bez powinności zastosowania konkretnej formy prawnej, o ile konieczność realizacji takich usług będzie wynikała z konieczności realizacji obowiązków wynikających z obowiązujących norm prawa publicznego. Jeszcze trzeba tutaj zauważyć, że wyznacznikiem możliwości nawiązania współpracy w zakresie wspólnego świadczenia usług przez poszczególnych zamawiających, będą wyłącznie względy związane z realizacją interesu publicznego. W tym ujęciu, postanowienia dyrektywy należy odnosić do interesu publicznego swego rodzaju, a nie interesu widzianego poprzez pryzmat zadań publicznych realizowanych przez konkretny podmiot zamawiający. Nie lada wyzwanie stoi więc przed krajowymi porządkami prawnymi, które muszą przygotować aparat normatywny uwzględniający w tym kontekście zakres i rolę współpracy pomiędzy podmiotami, która powinna być oparta na koncepcji współdziałania. Stąd wydaje się również, że przedmiotowa konstrukcja prawna umożliwi nawiązywanie między zainteresowanymi podmiotami transgranicznej współpracy kulturalnej, uwzględniającej ich wzajemne oczekiwania i możliwości. Udzielanie zamówień o charakterze transgranicznym na podstawie mniej sformalizowanego reżimu prawnego Dyrektywa 2004/18 WE nie kładła zbyt mocnego nacisku na zamówienia o charakterze transgranicznym. Nie widziano bowiem potrzeby i konieczności wyróżniania specjalnej procedury odnośnie zamówień mających charakter zamówień transgranicznych. Jak pokazują jednak doświadczenia licznych państw Unii Europejskiej, istnieje potrzeba zliberalizowania procedur udzielania zamówień o charakterze transgranicznym, nie mających aż tak dużego wpływu na zachwianie konkurencji na danym rynku, a z drugiej strony umożliwiających rozwój regionalnych społeczności. Potrzeba wprowadzenia zmian w dyrektywie klasycznej 7 wynikała przede wszystkim z dokonanego przeglądu istniejącego już prawodawstwa oraz doświadczeń uzyskanych dzięki 7 Zamówienia publiczne możemy podzielić na zamówienia klasyczne oraz sektorowe. Podziału takiego dokonał prawodawca europejski na gruncie przepisów dyrektyw WE koordynujących procedury udzielania zamówień publicznych. Dyrektywa nr 2004/17/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z r., koordynująca procedury udzielania zamówień przez podmioty działające w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i usług pocztowych (DzU L 134 z , s. 1), została nazwana dyrektywą sektorową; dyrektywa nr 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z r. w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi (DzU L 134 z , s. 114) została nazwana dyrektywą klasyczną. Dyrektywa sektorowa ma ograniczone zastosowanie zakres przedmiotowy dotyczy jedynie określonych rodzajów działalności, a jej postanowienia należy wąsko interpretować. Dyrektywa klasyczna natomiast ma zasięg ogólny i obejmuje prawie wszystkie obszary życia gospodarczego. 23

24 konsultacjom prowadzonym na podstawie zielonej księgi z 2011 r. 8. Jej rezultatem stało się unormowanie w punkcie 114 dyrektywy 2014/24 WE kwestii związanych z udzielaniem zamówień o charakterze transgranicznym. Przede wszystkim ustawodawca unijny podjął próbę zdefiniowania usług o charakterze transgranicznym, pod pojęciem których uznał wybrane kategorie usług, jakie ze względu na swój charakter mają jednak ograniczony wymiar transgraniczny, w kontekście wynikającym z różnych tradycji kulturowych, społecznych czy też historycznych. Tego typu usługi, jak usługi: społeczne, zdrowotne czy edukacyjne, zawsze wpływają na umacnianie integralności danych społeczności regionalnych. Oczywiście powodując uwypuklenie ich potrzeb i możliwości działania, dzięki temu umożliwiając podejmowanie aktywnych działań we współpracy transgranicznej. Odnośnie tych szczególnych procedur, podmioty publiczne zachowują swobodę samodzielnego świadczenia usług o charakterze transgranicznym w sposób niewymagający zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego, na przykład poprzez zwykłe finansowanie takich usług lub poprzez udzielanie licencji lub zezwoleń wszystkim wykonawcom spełniającym założone warunki, o ile wybór wykonawców świadczących tego typu usługi będzie gwarantował wystarczające upublicznienie i będzie zgodny z zasadami przejrzystości i niedyskryminacji. Dokładne zdefiniowanie katalogu usług o charakterze transgranicznym następuję poprzez odniesienie konkretnego rodzaju usług do konkretnych pozycji Wspólnego Słownika Zamówień (CPV) 9. Przykładowo właściwymi kodami CPV oznaczono następujące rodzaje usług: od Usługi edukacyjne i szkoleniowe do ; od do [Usługi w zakresie organizowania wystaw, targów i kongresów], [Usługi w zakresie organizowania seminariów], [Usługi w zakresie organizacji imprez], [Usługi w zakresie organizacji imprez kulturalnych], [Usługi w zakresie organizacji festiwali], [Usługi w zakresie organizacji przyjęć], [Usługi w zakresie organizacji pokazów mody], [Usługi w zakresie organizacji targów i wystaw]. Przepisy prawa europejskiego w zakresie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych wprowadzają określone wartości progowe związane z poszczególnymi rodzajami zamówień bądź kategoriami zamawiających, od których zaczyna obowiązywać ich reżim prawny. Poniżej tych wartości poszczególne państwa członkowskie mogą samodzielnie definiować politykę zamówień publicznych na swoim obszarze 10. Do dotychczasowych wartości zaproponowany został w treści dyrektywy 2014/24 WE dodatkowy próg euro, odnoszący się do pewnych kategorii usług, takich jak: niektóre usługi społeczne, zdrowotne i edukacyjne, mające ograniczony wymiar transgraniczny ze względu na swój charakter. Podobnie usługi hotelowe 8 Zielona księga w sprawie modernizacji polityki UE w dziedzinie zamówień publicznych, COM(2011)15 z r. 9 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady WE w sprawie Wspólnego Słownika Zamówień, nr 2195/ Rozporządzenie Komisji (UE) nr 1251/2011 z r., zmieniające dyrektywy nr 2004/17/WE, nr 2004/18/WE i nr 2009/81/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w odniesieniu do progów obowiązujących w zakresie procedur udzielania zamówień (DzU L 319/43 z , s. 1). 24

25 i restauracyjne zazwyczaj świadczone są wyłącznie przez podmioty znajdujące się w konkretnym miejscu, mają zatem również ograniczony wymiar transgraniczny. W stosunku do nich również został ustalony próg euro. Usługi o poniżej tego progu nie są zwykle przedmiotem zainteresowania usługodawców z innych państw członkowskich, chyba że istnieją konkretne przesłanki wskazujące inaczej, takie jak unijne finansowanie projektów transgranicznych 11. Z kolei zamówieniami powyżej przedmiotowego progu wartości na usługi o charakterze transgranicznym (na przykład usługi hotelowe, restauracyjne) mogą być zainteresowane różne podmioty, takie jak biura podróży i inni pośrednicy, również w ujęciu transgranicznym. Podobnie też niektóre usługi prawne odnoszą się tylko do kwestii dotyczących wyłącznie prawa krajowego, w związku z czym są zazwyczaj oferowane tylko przez podmioty z siedzibą w danym państwie, a co za tym idzie także mają ograniczony wymiar transgraniczny. W związku z tym usługi te są objęte bardziej sformalizowanym reżimem zamówień publicznych dopiero od progu euro. Duże zamówienia na usługi prawne powyżej tego progu mogą być przedmiotem zainteresowania różnych wykonawców, takich jak międzynarodowe firmy prawnicze, również w ujęciu transgranicznym, szczególnie gdy zamówienia te dotyczą kwestii prawnych wynikających z prawa unijnego lub innego prawa międzynarodowego 12. Wykorzystywanie elastycznych procedur opartych na negocjacjach do wyboru wykonawcy zamówienia Głównym założeniem zmian w projektowanych rozwiązaniach prawnych dotyczących zamówień publicznych było wprowadzenie bardziej elastycznych procedur udzielania zamówień publicznych 13. Gdyż w dotychczasowym stanie prawnym mieliśmy do czynienia z prymatem procedur przetargowych i znacznie słabiej wykorzystywanymi w praktyce procedurami opartymi na negocjacjach. Zatem rozstrzygnięcia prawne w dyrektywie 2014/24 WE wprowadzające możliwie najszerszy dostęp do procedury konkurencyjnej z negocjacjami (dotychczas negocjacje z ogłoszeniem) i dialogu konkurencyjnego, spowodują większą elastyczność procedur, co może natychmiast przełożyć się na efektywniejsze udzielanie zamówień transgranicznych w dziedzinie kultury. Zamówienia tego typu charakteryzują się dużą wrażliwością i koniecznością dokonywania często z góry już zindywidualizowanych wyborów konkretne muzeum, czy też konkretny festiwal. Szersze wykorzystywanie tych procedur może także zintensyfikować handel transgraniczny, ponieważ dotychczasowe doświadczenia wykazały, że zamówienia udzielone w wyniku procedury negocjacyjnej z uprzednią publikacją są szczególnie skuteczne w odniesieniu do ofert transgranicznych. Ponadto 11 Pkt 114 preambuły dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/24/ UE, z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie zamówień publicznych, uchylających dyrektywę 2004/18/WE, (Dz. U. z 28 marca 2014 r. L 94/65). 12 Pkt 116 preambuły dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/24/ UE, z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie zamówień publicznych, uchylających dyrektywę 2004/18/WE, (Dz. U. z 28 marca 2014 r. L 94/65). 13 Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zamówień publicznych kompromisowy tekst prezydencji z r., 2011/0438 (COD). 25

26 procedury negocjacyjne znajdują szerokie zastosowanie w odniesieniu do zamówień projektów innowacyjnych, realizacji dużych infrastrukturalnych projektów z zakresu zintegrowanego transportu, dużych sieci komputerowych lub projektów wymagających złożonego i strukturyzowanego finansowania. Elastyczność procedur udzielania zamówień publicznych uzyska się również przez wprowadzenie możliwości skracania terminów (na przykład co do terminu złożenia wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu) przez samych zamawiających, o ile nie wpłynie to na naruszenie zasady uczciwej konkurencji. Uwagi końcowe Rozwiązania przyjęte w nowych dyrektywach europejskich, które dotyczą wyżej wymienionych kwestii związanych z zamówieniami publicznymi 14, będą stanowiły wzorzec dla stworzenia odpowiednich rozwiązań prawnych, nie tylko w porządkach prawnych państw Unii Europejskiej, ale również w porządkach prawnych państw z nią stowarzyszonych do jakich należy Ukraina. Chociaż wszystkie dyrektywy zawsze mają charakter wiążący, ale ograniczony jednak do zamierzonego w nich celu. Wówczas pozostawia się państwom Unii Europejskiej, czy docelowo państwom stowarzyszonym z Unią Europejską, decyzje co do sposobu wprowadzenia ich w życie. Stąd dyrektywy nie obowiązują bezpośrednio i wchodzą do porządku prawnego państw Unii Europejskiej przez implementację. W drugiej kolejności dotyczy to państw stowarzyszonych z Unią Europejską w procesie akcesyjnym. Tak więc ważne jest teraz, aby przemyśleć wszystkie koncepcje rozwiązań prawnych, w tym przede wszystkim te, które będą dotyczyły segmentu zamówień publicznych o wartości szacunkowej nie przekraczającej progów unijnych. Nowe unormowania nie powinny bowiem wpływać nigdy hamująco na rozwój innowacyjnych rozwiązań, przedsiębiorczości oraz wzrostu gospodarczego zarówno w poszczególnych państwach, jak też w aspektach transgranicznych. Co warto podkreślić, prawodawca europejski zdefiniował w treści nowych dyrektyw szczególnie w dyrektywie 2014/24 WE katalog rozwiązań prawnych, które w dużej mierze powinny przyczynić się do sprawnego udzielania zamówień publicznych o charakterze transgranicznym, w tym oczywiście zamówień publicznych związanych bezpośrednio ze współpracą kulturalną. W związku z tym ujawnia się ogromny wpływ zamówień publicznych o charakterze transgranicznym na rozwój współpracy kulturalnej między państwami. Przy tym należy też pamiętać, że transgraniczna współpraca kulturalna najczęściej polega na realizacji wspólnych projektów. Przez projekt należy wówczas rozumieć przedsięwzięcie realizowane w ramach określonego programu operacyjnego na podstawie umowy o dofinansowanie, zawartej między beneficjentem a instytucją zarządzającą, pośredniczącą albo wdrażającą. Oczywiście beneficjentami stają się tutaj podmioty z regionu 14 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/24/UE, z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie zamówień publicznych, uchylająca dyrektywę 2004/18/WE, (Dz. U. z 28 marca 2014 r. L 94/65), oraz dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/25/UE, z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie udzielania zamówień przez podmioty działające w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i usług pocztowych, uchylająca dyrektywę 2004/17/WE, (Dz. U. z 28 marca 2014 r. L 94/243). 26

27 transgranicznego, natomiast wskazana dalej instytucja może zarówno okazać się podmiotem unijnym jak i krajowym. W każdym razie chodzi zawsze o środki publiczne, które dofinansują transgraniczną współpracę kulturalną, a zwłaszcza pochodzące ze względu na ogólną wartość z budżetu unijnego. Przy tym warto pamiętać, że wchodzimy obecnie w nowy okres programowania na lata , jaki zaplanowano w budżecie unijnym. Dofinansowanie transgranicznej współpracy kulturalnej odbywa się zasadniczo przy zastosowaniu procedur wynikających z zamówień publicznych. W tym kontekście nie może zatem dziwić znaczenie przypisywane tutaj postanowieniom dyrektywy 2014/24 WE. 27

28

29 Bartłomiej Drop, Katarzyna Drop ZDROWY STYL ŻYCIA PROBLEMEM PRZYSZŁOŚCI TERENÓW PRZYGRANICZNYCH POLSKI I UKRAINY Zdrowie, jego koncepcje i determinanty Zdrowie jest niewątpliwie jednym z najważniejszych dóbr cenionych przez każdego człowieka, niezależnie od miejsca zamieszkania, wieku, rasy, wyznania czy statusu społecznego-ekonomicznego. W dzisiejszych czasach zdrowie to wskaźnik, kryterium owocnego i pomyślnego, pełnego szczęścia życia. Nie jest jednak wartością, która otrzymujemy na całe życie, a jego stan może zmieniać się w zależności od różnych czynników zewnętrznych (wpływ otoczenia) i wewnętrznych (działania własne). To dzięki niemu jesteśmy w stanie poprawnie funkcjonować, uczyć się, rozwijać, pracować, zdobywać nowe doświadczenia, awansować, dbać o przyszłość naszą i bliskich. Zdrowie jest pojęciem niezwykle trudnym do zdefiniowania. Do dziś nie została sformułowana jedna wszechstronna, fachowa definicja zdrowia. Można pokusić się o stwierdzenie, że jest tyle jego definicji, ilu autorów podejmujących próby stworzenia tego pojęcia. W literaturze fachowej istnieje ponad 300 definicji omawianego zagadnienia. Dla każdego z nas może ono oznaczać zupełnie coś innego. Każdy człowiek będzie miał w tej kwestii zupełnie inne spojrzenie, wynikające z autopsji, życia codziennego oraz otaczającego świata i rzeczywistości, w której żyje. Niektórzy autorzy uważają, że zdrowie i choroba nie są to wyłącznie stany obiektywne, lecz w dużej mierze konstrukcje społeczne i dlatego też, nie jest możliwe sformułowanie jednej ostatecznej definicji zdrowia 1. Z punktu widzenia edukacji zdrowotnej możemy podzielić definicje zdrowia na dwie kategorie: profesjonalne stworzone przez przedstawicieli różnych dyscyplin i dziedzin naukowych; potoczne (zwane inaczej laickimi) w których zdrowie rozumiane jest tylko jako brak choroby 2. Najbardziej rozpowszechnioną definicją zdrowia, jest ta, sformułowana w 1946 roku przez Światową Organizację Zdrowia. Brzmi ona tak: Zdrowie to nie tylko całkowity brak choroby, czy kalectwa, ale także stan pełnego, fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu (dobrego samopoczucia). Z powyższej definicji można wywnioskować, iż zawiera w sobie elementy pozytywne (takie jak dobrostan), oraz, że jednym z głównych kryterium oceny stanu naszego zdrowia są subiektywne przekonania. Zdrowie jest więc pojęciem wielowymiarowym ponieważ dotyczy stanu fizycznego, umysłowego i społecznego. To głównie te elementy tworzą płaszczyzny zdrowia. Jest ono przeciwieństwem choroby oraz wskazuje na umiejętność prowadzenia 1 Melosik Z. (red.): Ciało i zdrowie w społeczeństwie konsumpcji. Wydaw. Edytor, Toruń-Poznań Woynarowska B., Edukacja zdrowotna. Podręcznik akademicki, Warszawa PWN

30 satysfakcjonującego, racjonalnego i rozumnego dla danego istnienia ludzkiego życia. Definicja ta, niestety, nie jest w pełni satysfakcjonująca dla przedstawicieli nauk społecznych, którzy uznali, że nie jest ona pełna. Jej szerszy zakres został podany w Karcie Ottawskiej z 1986 roku, w której stwierdzono, że zdrowie jest: wartością, dzięki której jednostka lub grupa może realizować swoje aspiracje, potrzebę osiągania satysfakcji i zmieniać środowisko, oraz radzić sobie z nim; zasobem (bogactwem) dla społeczeństwa gwarantującym jego rozwój społeczny i ekonomiczny. Tylko zdrowe społeczeństwo może tworzyć dobra materialne i kulturalne, rozwijać się, osiągać odpowiednią jakość życia; środkiem do osiągnięcia lepszej jakości życia 3. Pomimo wielu prób zunifikowania terminu zdrowie, w literaturze jest ono rozpatrywane jako: zdolność człowieka do: normalnego funkcjonowania (wykonywania zadań i pełnienia ról społecznych); osiągania szczytu własnych możliwości fizycznych, psychicznych i społecznych; wszechstronnego rozwoju i stawiania sobie wymagań; adaptacji zmieniającym się środowisku; zaspokajania własnych potrzeb, redukowania napięć. potencjał fizyczny i psychiczny człowieka, dający możliwość rozwijania różnych aktywności (samorealizacji, twórczego życia). równowaga i harmonia możliwości fizycznych, psychicznych i społecznych człowieka; dyspozycja do utrzymania równowagi między organizmem człowieka, a wymogami środowiska: proces równoważenia zasobów i obciążeń. dobra jakość życia: dobre samopoczucie, szczęście, zadowolenie z życia, samorealizacja 4. Liczne dokumenty oraz Konstytucja stworzone przez Światową Organizację Zdrowia wskazują, że zdrowie: jest zasobem (środkiem) dla każdego człowieka. Rozwój i wykorzystanie swojego potencjału to życie twórcze, spełnione. jest zasobem dla społeczeństwa dobre zdrowie jest jednym z głównych bogactw kraju, determinuje rozwój społeczny, ekonomiczny i osobisty ludzi. jest podstawowym prawem każdego człowieka 5. Rozważania dotyczące zdrowia i choroby są do dnia dzisiejszego tematem otwartym. W literaturze medycznej, socjologicznej i psychologicznej proponuje się różne podejścia do wspomnianego problemu. Ojciec medycyny Hipokrates, był jednym z pierwszych, który próbował określić i zdefiniować pojęcie zdrowia. Zgodnie z jego koncepcją dobre samopoczucie to zdrowie, złe samopoczucie to choroba. Zależą one od równowagi między tym co nas 3 (dostęp z dnia r) 4 Woynarowska B., Edukacja zdrowotna. Podręcznik akademicki, Warszawa PWN Konstytucja WHO, 1998r. 30

31 otacza, a nami. Zewnętrzna równowaga między człowiekiem, a środowiskiem pozwala na stworzenie równowagi wewnętrznej 6. W literaturze przedstawione zostały również inne koncepcje dotyczące zdrowia. Poglądy Hipokratesa w niemal niezmienionej postaci, były głoszone do momentu pojawienia się filozofii kartezjańskiej, czyli mechanistycznego widzenia świata i człowieka. Zgodnie z nią organizm człowieka był porównywany do wielkiej maszyny działającej z ogromną dokładnością i precyzją, a reakcja na człowieka została zawężona do perfekcyjnego naprawiania uszkodzonej maszyny. Postrzeganie człowieka i otaczającego go świata, oparte na filozofii kartezjańskiej, spowodowało przyspieszenie rozkwitu nauk ścisłych, a w medycynie doprowadziło do olbrzymiego postępu technicznego i technologicznego umożliwiającego wykorzystanie analitycznych metod w badaniu ciała człowieka i jego funkcji 7, 8. Okazało się, że zdrowie człowieka nie jest wyłącznie domeną medycyny, ale wielu innych nauk. Wtedy powstała socjomedyczna koncepcja zdrowia oparta na filozofii neopozytywistycznej, według której człowiek to przede wszystkim zespół elementów powiązanych względnie prostymi relacjami, wiedza o każdym elemencie i każdej relacji to wiedza o człowieku jako całości. Choroba była więc odrębnym pojęciem, określonym jako zaburzenia w prawidłowej budowie lub funkcjonowaniu organizmu ludzkiego, zdefiniowana w Międzynarodowej klasyfikacja chorób, urazów i przyczyn zgonów jako jednostka chorobowa. Według tej koncepcji przedmiotem medycyny pozostawała choroba. W medycynie osobami orzekającymi o chorobie i leczeniu byli lekarze niewątpliwie posiadający wiedzę, lecz jednostronnie określający dobro obiektywne pacjenta 9. Kolejną koncepcją jaka pojawia się w literaturze przedmiotu jest paradygmat socjoekologiczny zdrowia. Przełom w pojmowaniu kategorii zdrowia zrodził się w momencie wejścia w szeroki zakres medycyny obok nauk społecznych także ekologii. Uwzględnienie mających wpływ na powstawanie choroby, a wynikających z ekologii pozwala wyrazić istotę zdrowia dwoma bardzo ogólnymi określeniami: dynamiczna równowaga i potencjał zdrowotny. Równowaga dotyczy prawidłowej relacji pomiędzy fizyczną, psychiczną i społeczną sferą funkcjonowania człowieka na zasadzie wzajemnych powiązań. Warunkiem utrzymania równowagi jest potencjał zdrowotny właściwy zarówno dla samego człowieka jak i jego środowiska 10. W koncepcji opracowanej przez Popielskiego, pojawił się nowy element, który rozszerzył płaszczyznę definiowania zdrowia o wymiar egzystencjalny 11. Koncepcja ta wskazuje na fakt, że największym zagrożeniem dla zdrowia jest choroba, ale równocześnie wszelka patologia jest nieodłączną częścią całości dotyczącej wiedzy o czło- 6 Kulik T. B., Latalski M., (red.) Zdrowie Publiczne. Podręcznik dla studentów i absolwentów wydziałów pielęgniarstwa i nauk o zdrowiu akademii medycznych. Lublin, Wyd. Czelej Latalski M., (red.) Zdrowie Publiczne, Lublin 1999, Akademia Medyczna w Lublinie 8 Kulik T. B., Latalski M., (red.) Zdrowie Publiczne. Podręcznik dla studentów i absolwentów wydziałów pielęgniarstwa i nauk o zdrowiu akademii medycznych. Lublin, Wyd. Czelej Latalski M., (red.) Zdrowie Publiczne, Lublin 1999, Akademia Medyczna w Lublinie. 10 Kulik T. B., Latalski M., (red.) Zdrowie Publiczne. Podręcznik dla studentów i absolwentów wydziałów pielęgniarstwa i nauk o zdrowiu akademii medycznych. Lublin, Wyd. Czelej Ostrowska A., Prozdrowotne style życia. Promocja zdrowia. Nauki Społeczne i medycyna. Warszawa

32 wieku. W myśl tej koncepcji człowiek traktowany jest jako podmiot, który nie tylko jest bierny podczas leczenia, ale bierze czynny udział w całym procesie zdrowienia. Na zdrowie człowieka, zarówno jednostki jak i całego społeczeństwa niezależnie od miejsca zamieszkania i kultury, wpływa wiele czynników. Jako pierwszy, próbę ich zdefiniowania podjął, w 1974 roku, ówczesny minister zdrowia Kanady Marc Lalonde. W swoim raporcie A new perspective on the health of Canadians zaproponował koncepcję pól zdrowia (ryc. 1), w której scharakteryzował cztery grupy czynników warunkujących zdrowie: 1. Styl życia zbiór decyzji (działań) jednostki, które wpływają na jego zdrowie i które jednostka może w mniejszym lub większym stopniu kontrolować (ok % ogółu wpływów). 2. Środowisko wszystkie jego elementy, zewnętrzne w stosunku do ciała ludzkiego, na które jednostka nie ma wpływu lub jest on bardzo ograniczony (ok. 20%). 3. Biologia człowieka (czynniki genetyczne) wszystkie cechy związane z biologią organizmu ludzkiego, w tym czynniki genetyczne, wiek, płeć (ok. 20%). 4. Organizacja opieki medycznej dostępność, jakość, organizacja, rodzaj, zasoby opieki medycznej (ok %) 12. Ryc. 1. Czynniki warunkujące zdrowie jednostki według koncepcji pól zdrowia M. Lalonde (1974) ŚRODOWISKO STYL ŻYCIA SŁUZBA ZDROWIA CZYNNIKI GENETYCZNE Źródło: Pierożek Z., Czynniki warunkujące zdrowie i dbałość ludzi o zdrowie. Opracowanie i opublikowanie przez Marca Lalonde a wymienionych, wyżej czterech czynników warunkujących zdrowie, w znacznym stopniu przyczyniło się do szybkiej ewolucji społeczno-ekologicznego modelu zdrowia, który zakładał, że największy wpływ na ludzkie zdrowie mają m.in.: dochody, status społeczny, poziom wykształcenia, wsparcie społeczne. Lalonde uzmysłowił ludziom, że każdy ma wpływ na swoje zdrowie i tylko od nas zależy jaki styl życia wybierzemy i jakie preferujemy zachowania w codziennej egzystencji. Raport ten wpłynął także w znacznym stopniu 12 Pierożek Z., Czynniki warunkujące zdrowie i dbałość ludzi o zdrowie, s.1. 32

33 na zmianę polityki zdrowotnej na świecie oraz zbudował solidne fundamenty do rozwoju promocji zdrowia. Niebawem jednak okazało się, że istnieje wiele czynników społeczno-ekonomicznych, które wpływają na styl życia jednostki i które są od niej niezależne 13. Dwadzieścia lat po wydaniu raportu Marca Lalonde a, w strategii Inwestycja dla zdrowia Kanadyjczyków rozszerzono i wymieniono następujące czynniki, od których zależy na zdrowie społeczeństwa: zarobki i status społeczny - uważane za najważniejszy, pojedynczy czynnik determinujący zdrowie; im wyższe zarobki i status tym lepsze zdrowie, sieci wsparcia społecznego wsparcie ze strony rodziny, przyjaciół, w społeczności lokalnej zmniejsza ryzyko wielu chorób i zachowań ryzykownych, edukacja wyższy jej poziom zwiększa możliwości ludzi kierowania swoim życiem i kontrolowania swego zdrowia, stwarza szansę na uzyskanie pracy (a tym samym zarobków), zatrudnienie i warunki pracy bezrobocie wiąże się z występowaniem wielu problemów zdrowotnych, w tym zwłaszcza depresji, lęków, ograniczeniem aktywności życiowej; niekorzystne warunki w środowisku pracy są przyczyną urazów i wielu chorób, środowisko fizyczne naturalne (stan powietrza, wody, gleby) i stworzone przez człowieka (mieszkania, bezpieczeństwo w miejscu pracy, miejscu zamieszkania, w ruchu drogowym), biologia i wyposażenie genetyczne potencjał genetyczny jednostki, funkcje poszczególnych układów organizmu, płeć (biologiczna i skonstruowana społecznie ang. gender), wiek, zachowania zdrowotne i umiejętności radzenia sobie bezpośrednio wpływają na zdrowie jednostki, ale są zależne od czynników społecznych, a także wiedzy i umiejętności dokonywania zdrowych wyborów, prawidłowy rozwój w dzieciństwie począwszy od okresu płodowego i we wczesnym dzieciństwie, ma podstawowe znaczenie dla zdrowia i samopoczucia w dalszych latach życia, służba zdrowia - szczególnie działania ukierunkowane na utrzymanie i doskonalenie zdrowia oraz zapobieganie chorobom 14. Współcześnie ta koncepcja odnosi się tylko do zdrowia jednostki, dlatego podjęto próby zdefiniowania grupy czynników warunkujących zdrowie całej ludzkiej populacji. W ten sposób powstała Tęcza czynników (polityki) zdrowia, która jest rozszerzonym modelem opracowanym przez Marca Lalonde a. 13 Pierożek Z., Czynniki warunkujące zdrowie i dbałość ludzi o zdrowie, s Minister of Supply and Services Canada (1994) Strategies for Population Health Investing in the Health of Canadians, Ottawa, Publications, Health Canada. 33

34 Ryc. 2. Ryc. 2. Model czynników warunkujących zdrowie tęcza czynników (polityki) zdrowia według Dahlgrena (1995) Źródło: (dostęp z dnia r.) Zdrowy styl życia, kreowanie zachowań prozdrowotnych. Dokładne zrozumienie pojęcia zdrowego stylu życia wymaga znalezienia odpowiedzi na pytanie, czym tak naprawdę jest styl życia? Pojęcie to występuje w wielu dziedzinach m.in. w naukach społecznych (socjologii, psychologii) i medycznych (zdrowie publiczne, medycyna). Nasze codzienne zachowania, przyzwyczajenia i czynności, które wykonujemy to właśnie styl życia, który niewątpliwie jest jednym z ważniejszych elementów, świadczącym o naszym stanie zdrowia i bezwzględnie go warunkującym. Czasy, w których żyjemy spowodowały wzrost rozwoju techniki i technologii, żyjemy szybko, pracujemy bardzo intensywnie, jesteśmy zarzucani bardzo dużą ilością różnych informacji. Właśnie to powoduje, że coraz trudniej jest odnaleźć równowagę pomiędzy nami samymi, a otaczająca nas rzeczywistością, coraz trudniej jest nam zaadaptować się do nowego środowiska i jego warunków. Dlatego też, każdy człowiek powinien decydować o swoim stylu życia, może go organizować w dowolny, najbardziej odpowiedni dla siebie sposób. Definicji stylu życia jest niemalże tak dużo jak określeń dotyczących zdrowia. W literaturze zdefiniowano styl życia w przykładowy sposób: jest to rodzaj ogólnej, trwałej predyspozycji determinującej nasz sposób uczestnictwa w świecie, Raport Style Zdrowia Polaków 2013, USP zdrowie, s

35 zespół codziennych zachowań, swoistych dla danej zbiorowości lub jednostki, charakterystyczny sposób bycia, odróżniający daną zbiorowość lub jednostkę od innych, a także, bardziej lub mniej świadomie przyjmowana strategia życiowa, 16 jest to pewna forma egzystencji, mniej lub bardziej świadomie przyjmowana, 17 ogólny sposób życia produkt warunków życia i indywidualnych wzorów zachowań, zdeterminowanych przez czynniki społeczno-kulturowe i cechy indywidualne 18 jest złożoną konstrukcją, który odnosi się do grupy społecznej i jednostki 19. Jak więc określić zdrowy styl życia? Zdrowy/prozdrowotny styl życia to właśnie wprowadzenie do codziennego życia zachowań związanych z utrzymaniem zdrowia fizycznego, społecznego i zdrowia psychicznego oraz zachowań profilaktycznych. Według dzisiejszej medycyny, zachowania takie mogą wywołać pozytywne lub negatywne skutki dla naszego stanu zdrowia. W dzisiejszych czasach zapanowała pewnego rodzaju moda na prowadzenie zdrowego stylu życia. Coraz więcej ludzi korzysta z usług siłowni czy SPA, zdrowo się odżywia, stosując różnego rodzaju diety, uczestnicząc w programach walki z nadwagą i otyłością, dba o swój wygląd i poprawę swojego samopoczucia. W związku z tym, można powiedzieć, że zachowania zdrowotne (lub zachowania związane ze zdrowiem), to jakiekolwiek zachowania lub aktywności jednostki, będące elementem codziennego życia, a ponadto wpływające na stan jej zdrowia. Są to działania polegające na praktycznym stosowaniu posiadanej wiedzy na temat zdrowia i choroby. Stanowią one przedmiot względnie wolnych, indywidualnych wyborów i decyzji. Jest to ta część czynników wpływających na zdrowie, nad którą każdy człowiek ma największą kontrolę 20. Na rycinie 3 i w tabeli nr 1 przedstawione zostały wyniki badań przeprowadzonych w 2012 roku przez CBOS, na temat zdrowego stylu życia Polaków, z których wnioskujemy czy jesteśmy społeczeństwem preferującym zachowania prozdrowotne. Z badań wynika, że więcej niż połowa respondentów (51%) uważa, że w Polsce popularny jest zdrowy styl życia, a 44% uznało, że dbanie o własne zdrowie nie jest ważne dla Polaków. Tylko 5% ankietowanych nie miało zdania na ten temat. 16 Siciński A., Styl życia-problemy pojęciowe i teoretyczne, [w:] Styl życia. Koncepcje-propozycje, (red.) A. Siciński, PWN, Warszawa 1976, s Suchodolski B., Styl życia w perspektywie filozoficznej, [w:] Styl życia. Koncepcje-propozycje, (red.) A. Siciński, PWN, Warszawa 1976, s Oficjalna definicja stworzona przez WHO w 1993 roku. 19 Woynarowska B., Zdrowe żywienie i aktywność fizyczna., [w:] Edukacja zdrowotna. Podręcznik akademicki, (red.) Woynarowska B., Warszawa PWN Żołnierczuk-Kieliszek D., zachowania zdrowotne. [w:] Zdrowie Publiczne, Latalski m., (red.) Wydawnictwo Akademii Medycznej. Lublin 1999, s

36 Ryc. 3. Zdrowy styl życia Polaków Źródło: CBOS Centrum Badań Opinii Społecznej, Polacy o swoim zdrowiu oraz prozdrowotnych zachowaniach i aktywnościach, Komunikat z badań, Warszawa sierpień 2012, BS/110/2012 W tabeli nr 1 przedstawiono wyniki badań dotyczących zdrowego stylu życia Polaków w kolejnych latach. Wynika z niej, że świadomość badanych związana z dbałością o własne zdrowie, a także popularność zdrowego stylu życia zdecydowanie wzrosły. Tabela 1. Zdrowy styl życia Polaków. W wielu krajach popularny jest teraz tak zwany zdrowy styl życia, polegający na tym, że dbanie o własne zdrowie jest dla ludzi ważną sprawą. Jak Pan/Pani sądzi, czy w Polsce też ten zdrowy styl życia jest popularny? Wskazania respondentów według terminów badań V 1993 VIII 2007 VII 2012 w procentach Zdecydowanie tak Raczej tak Raczej nie Zdecydowanie nie Trudno powiedzieć Źródło: CBOS Centrum Badań Opinii Społecznej, Polacy o swoim zdrowiu oraz prozdrowotnych zachowaniach i aktywnościach, Komunikat z badań, Warszawa sierpień 2012, BS/110/2012 Kreowanie zachowań prozdrowotnych i propagowanie zdrowego stylu życia, to dostosowywanie swoich zachowań, nawyków do różnych sfer aktywności życiowej. Do sfery aktywności życiowej należą: odżywianie (jakość i regularność posiłków), aktywność fizyczna, sposób spędzania wolnego czasu, nawyki higieniczne (higiena snu), profilaktyka lekarska, kontakty interpersonalne. Jedną z ważniejszych cech zdrowego stylu życia są zachowania podejmowane z pewną regularnością. 21 Odżywianie to właściwa selekcja dań pod względem ich składników, sposobu przygotowania do spożycia, ilości, liczby i rozłożenia posiłków w czasie. Wymienione Kuciel-Lewandowska J., i in., Zdrowy styl życia a choroba zwyrodnieniowa stawów., Acta Bio-Optica et Informatica medica 4/2012, vol. 18, s

WADIUM Janusz Dolecki

WADIUM Janusz Dolecki Kryteria wyboru ofert w przetargach drogowych planowane zmiany w Prawie Zamówień Publicznych Polski Kongres Drogowy Warszawa 25.11.2010 WADIUM Janusz Dolecki Projekty szczegółowych zmian w ustawie Prawo

Bardziej szczegółowo

realizuje mikroprojekt 3,,Transgraniczne E-centrum Współpracy Kulturalnej Lublin-Łuck

realizuje mikroprojekt 3,,Transgraniczne E-centrum Współpracy Kulturalnej Lublin-Łuck Fundacja Instytut Spraw Administracji Publicznej w Lublinie w partnerstwie z Urzędem Miasta Łuck realizuje mikroprojekt 3,,Transgraniczne E-centrum Współpracy Kulturalnej Lublin-Łuck Prof. dr hab. Janusz

Bardziej szczegółowo

Wyzwania Energetyki 2012 CEF

Wyzwania Energetyki 2012 CEF Wyzwania Energetyki 2012 CEF Janusz Piechociński Luty 2012 Nowe narzędzie CEF Dnia 29 czerwca 2011 r. Komisja Europejska przyjęła wniosek dotyczący kolejnych wieloletnich ram finansowych obejmujących lata

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY

Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 8.4.2016 r. COM(2016) 183 final 2016/0094 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie stanowiska, jakie należy przyjąć w imieniu Unii Europejskiej w odniesieniu do międzynarodowego

Bardziej szczegółowo

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku Jacek Szlachta Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego Białystok 20 luty 2014 roku 1 Struktura prezentacji 1. Zapisy strategii województwa podlaskiego do roku 2020 w

Bardziej szczegółowo

Inicjatywy Wspólnotowe

Inicjatywy Wspólnotowe Inicjatywy Wspólnotowe INTERREG III Podstawowe informacje i dokumenty AUTOR: DOMINIKA RARÓG-OŚLIŹLOK 1.06.2004 Opracowano na podstawie informacji z Urzędu Marszałkowskiego w Katowicach, MGPiPS oraz stron

Bardziej szczegółowo

Tytuł: Konwencja w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego

Tytuł: Konwencja w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego Tytuł: Konwencja w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego Program: Kulturalnie i obywatelsko w bibliotece Rodzaj materiału: ustawa (fragmenty) KONWENCJA W SPRAWIE OCHRONY ŚWIATOWEGO

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy - Prawo zamówień publicznych.

- o zmianie ustawy - Prawo zamówień publicznych. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-141-08 Druk nr 957 Warszawa, 9 września 2008 r. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

ROBOCZE TŁUMACZENIE STANOWISKA KOMISJI EUROPEJSKIEJ DOTYCZĄCEGO VIII OSI PRIORYTETOWEJ PO IiŚ

ROBOCZE TŁUMACZENIE STANOWISKA KOMISJI EUROPEJSKIEJ DOTYCZĄCEGO VIII OSI PRIORYTETOWEJ PO IiŚ ROBOCZE TŁUMACZENIE STANOWISKA KOMISJI EUROPEJSKIEJ DOTYCZĄCEGO VIII OSI PRIORYTETOWEJ PO IiŚ Szanowny Panie Ministrze Zdaję sobie sprawę z dyskusji, jakie miały miejsce w ciągu ostatnich miesięcy, wliczając

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XL/234/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 29 stycznia 2014 roku

UCHWAŁA Nr XL/234/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 29 stycznia 2014 roku UCHWAŁA Nr XL/234/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 29 stycznia 2014 roku w sprawie przyjęcia Wieloletniego programu współpracy Gminy Lubomierz z organizacjami pozarządowymi i podmiotami, o których

Bardziej szczegółowo

Zamówienia publiczne - zasady ogólne

Zamówienia publiczne - zasady ogólne Dr hab. inż. Dorota Zawieska Wydział Geodezji i Kartografii Pełnomocnik Dziekana ds. zamówień publicznych Plan wykładu: Wprowadzenie Podstawowe źródła zawierania umów Kryterium stosowania ustawy (progi

Bardziej szczegółowo

Barbara Kunysz-Syrytczyk

Barbara Kunysz-Syrytczyk Barbara Kunysz-Syrytczyk Zasady udzielania zamówień publicznych zostały określone w: 1) art. 7 ust. 1 (zasada zachowania uczciwej konkurencji oraz równego traktowania wykonawców ); 2) art. 7 ust. 2 (zasada

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Petycji 27.05.2014 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW Przedmiot: Petycja 0436/2012, którą złożył Mark Walker (Wielka Brytania) w sprawie transgranicznego doradztwa prawnego 1.

Bardziej szczegółowo

WSPÓLNE DEKLARACJE I OŚWIADCZENIA OBECNYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON I NOWYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON UMOWY

WSPÓLNE DEKLARACJE I OŚWIADCZENIA OBECNYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON I NOWYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON UMOWY WSPÓLNE DEKLARACJE I OŚWIADCZENIA OBECNYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON I NOWYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON UMOWY AF/EEE/BG/RO/DC/pl 1 WSPÓLNA DEKLARACJA W SPRAWIE TERMINOWEJ RATYFIKACJI UMOWY O UDZIALE REPUBLIKI

Bardziej szczegółowo

Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r.

Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r. Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r. I Preambuła 1. Osiągnięcie celów Traktatu Północnoatlantyckiego wymaga integracji przez jego państwa-strony takich środków

Bardziej szczegółowo

POMOC PUBLICZNA ogólne wytyczne dla Instytucji Pośredniczących

POMOC PUBLICZNA ogólne wytyczne dla Instytucji Pośredniczących POMOC PUBLICZNA ogólne wytyczne dla Instytucji Pośredniczących Zgodnie z art. 87 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, wsparcie dla podmiotów prowadzących działalność gospodarczą podlega

Bardziej szczegółowo

PROJEKT: ODTWORZENIE SZLAKU WODNEGO E-40 NA ODCINKU DNIEPR- WISŁA: OD STRATEGII DO PLANOWANIA

PROJEKT: ODTWORZENIE SZLAKU WODNEGO E-40 NA ODCINKU DNIEPR- WISŁA: OD STRATEGII DO PLANOWANIA Dyrektor Generalny Przedsiębiorstwa Państwowego Dniepro-Bużański Szlak Wodny N.T. Kotecki PROJEKT: ODTWORZENIE SZLAKU WODNEGO E-40 NA ODCINKU DNIEPR- WISŁA: OD STRATEGII DO PLANOWANIA STRESZCZENIE Finansowanie

Bardziej szczegółowo

Seminaria europejskie

Seminaria europejskie Seminaria europejskie koordynatorka: Aleksandra Saczuk a.saczuk@schuman.org.pl SE(5) 7.12.2009 Partnerstwo Wschodnie polski sukces w unijnej polityce zewnętrznej Partnerstwo Wschodnie jest polskim sukcesem

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 7.12.2015 r. COM(2015) 599 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Europejski program bezpieczeństwa lotniczego PL PL 1. KOMUNIKAT KOMISJI Z 2011

Bardziej szczegółowo

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 ZINTEGROWANE INWESTYCJE TERYTORIALNE POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 W grudniu 2013 r. Rada Unii Europejskiej formalnie zatwierdziła nowe przepisy i ustawodawstwo dotyczące kolejnej rundy inwestycji

Bardziej szczegółowo

*** PROJEKT ZALECENIA

*** PROJEKT ZALECENIA PARLAMENT EUROPEJSKI 2014-2019 Komisja Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych 2013/0151B(NLE) 9.9.2014 *** PROJEKT ZALECENIA w sprawie projektu decyzji Rady w sprawie zawarcia w imieniu

Bardziej szczegółowo

PRIORYTET 6 WYKORZYSTANIE I PROMOCJA POTENCJAŁU TURYSTYCZNEGO I KULTUROWEGO DOLNEGO ŚLASKA ( TURYSTYKA I KULTURA )

PRIORYTET 6 WYKORZYSTANIE I PROMOCJA POTENCJAŁU TURYSTYCZNEGO I KULTUROWEGO DOLNEGO ŚLASKA ( TURYSTYKA I KULTURA ) INFORMACJA DOTYCZĄCA POZYSKANIA SRODKÓW UNIJNYCH W RAMACH RPO WD ( DZIAŁANIA 6. 4) PRIORYTET 6 WYKORZYSTANIE I PROMOCJA POTENCJAŁU TURYSTYCZNEGO I KULTUROWEGO DOLNEGO ŚLASKA ( TURYSTYKA I KULTURA ) DZIAŁANIE

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr /2013 Rady Powiatu Krapkowickiego z dnia 2013 r.

Uchwała Nr /2013 Rady Powiatu Krapkowickiego z dnia 2013 r. Uchwała Nr /2013 Rady Powiatu Krapkowickiego z dnia 2013 r. w sprawie: uchwalenia Rocznego Programu Współpracy Powiatu Krapkowickiego z Organizacjami Pozarządowymi oraz Podmiotami Prowadzącymi Działalność

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA. z dnia 24 listopada 2015 r.

UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA. z dnia 24 listopada 2015 r. UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA z dnia 24 listopada 2015 r. w sprawie Rocznego Programu Współpracy Gminy Nowa Ruda z organizacjami pozarządowymi na rok 2016 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt. 15

Bardziej szczegółowo

Roczny program współpracy Powiatu Śremskiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2015 r.

Roczny program współpracy Powiatu Śremskiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2015 r. Załącznik do Uchwały Nr L/342/14 Rady Powiatu w Śremie z dnia 29 października 2014 r. Roczny program współpracy Powiatu Śremskiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność

Bardziej szczegółowo

SIWZ a usługi PR. 1 Copyright by M. Halicki oraz K. Sowińska, Warszawa, 13.02.2012 r. Warszawa, 2010 r. s. 7

SIWZ a usługi PR. 1 Copyright by M. Halicki oraz K. Sowińska, Warszawa, 13.02.2012 r. Warszawa, 2010 r. s. 7 1 Copyright by M. Halicki oraz K. Sowińska, Warszawa, 13.02.2012 r. SIWZ a usługi PR Zlecanie usług PR w sektorze publicznym odbywa się w oparciu o Ustawę Prawo Zamówień Publicznych z dnia 29 stycznia

Bardziej szczegółowo

***I PROJEKT SPRAWOZDANIA

***I PROJEKT SPRAWOZDANIA PARLAMENT EUROPEJSKI 2014-2019 Komisja Zatrudnienia i Spraw Socjalnych 2015/0026(COD) 4.3.2015 ***I PROJEKT SPRAWOZDANIA w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013

Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013 Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013 1 POWT Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013 CEL PROGRAMU 2 POWT Republika Czeska - Rzeczpospolita

Bardziej szczegółowo

Julia Jarnicka. aplikant radcowski PIERÓG & Partnerzy

Julia Jarnicka. aplikant radcowski PIERÓG & Partnerzy NGO JAKO ZAMAWIAJĄCY Julia Jarnicka aplikant radcowski PIERÓG & Partnerzy Mimo że organizacje pozarządowe nie zostały ujęte w pzp jako podmioty zobowiązane do stosowania ustawy, to jednak w pewnych sytuacjach

Bardziej szczegółowo

UNIEWAŻNIENIE POSTĘPOWANIA NA PODSTAWIE ART. 93 UST. 1 PKT 6 I 7 USTAWY - PRAWO ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH

UNIEWAŻNIENIE POSTĘPOWANIA NA PODSTAWIE ART. 93 UST. 1 PKT 6 I 7 USTAWY - PRAWO ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH UNIEWAŻNIENIE POSTĘPOWANIA NA PODSTAWIE ART. 93 UST. 1 PKT 6 I 7 USTAWY - Unieważnienie postępowania jest czynnością niweczącą całość postępowania, powodującą, że cel prowadzenia postępowania, tj. udzielenie

Bardziej szczegółowo

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH COUNCIL OF EUROPE CONSEIL DE L EUROPE Czym jest Konwencja Ramowa o Ochronie Mniejszości Narodowych? Konwencja Ramowa, która weszła w życie 1 lutego 1998

Bardziej szczegółowo

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 na mocy podpisanego 4 kwietnia 1949 Traktatu Północnoatlantyckiego.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr. Rady Miasta Gdyni z dnia.2012 r.

UCHWAŁA Nr. Rady Miasta Gdyni z dnia.2012 r. UCHWAŁA Nr. z dnia.2012 r. w sprawie trybu i szczegółowych kryteriów oceny wniosków o realizację zadań publicznych w ramach inicjatyw lokalnych. Na podstawie art. 19 lit. c) ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia

Bardziej szczegółowo

Projekt UCHWAŁA NR RADY MIASTA i GMINY DOLSK. z dnia. roku

Projekt UCHWAŁA NR RADY MIASTA i GMINY DOLSK. z dnia. roku Projekt UCHWAŁA NR RADY MIASTA i GMINY DOLSK z dnia. roku w sprawie rocznego programu współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami na 2015 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

Uwaga nr 1. Uwaga nr 2

Uwaga nr 1. Uwaga nr 2 Uwaga nr 1 Dodanie osi priorytetowej 12: Kultura i sektory kreatywne. Cel ogólny osi priorytetowej: Podniesienie jakości oferty kulturalnej i produktów kultury wytworzonych przez przemysły kultury oraz

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE NR PTE 1/4/2014 DOT. WYKONANIA AUDYTU TURYSTYCZNEGO POLESIA

ZAPYTANIE OFERTOWE NR PTE 1/4/2014 DOT. WYKONANIA AUDYTU TURYSTYCZNEGO POLESIA Lublin, 7 kwietnia 2014 ZAPYTANIE OFERTOWE NR PTE 1/4/2014 DOT. WYKONANIA AUDYTU TURYSTYCZNEGO POLESIA Szanowni Państwo, W związku z przygotowaniami do wdrażania projektu pt. "Создание информационного

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA GMIN ZACHODNIEGO MAZOWSZA

STATUT STOWARZYSZENIA GMIN ZACHODNIEGO MAZOWSZA STATUT STOWARZYSZENIA GMIN ZACHODNIEGO MAZOWSZA Postanowienia ogólne 1 Stowarzyszenie nosi nazwę STOWARZYSZENIE GMIN ZACHODNIEGO MAZOWSZA, zwane jest dalej Stowarzyszeniem. 2 Stowarzyszenie używa pieczęci

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR. RADY MIEJSKIEJ WSKWIERZYNIE. z dnia 2013 r.

UCHWAŁA NR. RADY MIEJSKIEJ WSKWIERZYNIE. z dnia 2013 r. z dnia 18 czerwca 2013 r. Zatwierdzony przez. UCHWAŁA NR. RADY MIEJSKIEJ WSKWIERZYNIE z dnia 2013 r. w sprawie nawiązaniawspółpracypartnerskiej między Gminą Skwierzyna a Zdołbunowską Radą Miejską (Ukraina)

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr.. Rady Powiatu Tatrzańskiego z dnia..

UCHWAŁA Nr.. Rady Powiatu Tatrzańskiego z dnia.. UCHWAŁA Nr.. Rady Powiatu Tatrzańskiego z dnia.. w sprawie określenia trybu i szczegółowych kryteriów oceny wniosków o realizację zadania publicznego w ramach inicjatywy lokalnej. Na podstawie art. 4 ust.

Bardziej szczegółowo

Przewodniczący Rady Miasta Piotr Kudlicki

Przewodniczący Rady Miasta Piotr Kudlicki UCHWAŁA Nr XVII/165/12 Rady Miasta Otwocka z dnia 14 lutego 2012 roku. w sprawie określenia trybu i szczegółowych kryteriów oceny wniosków o realizację zadań publicznych Miasta Otwocka w ramach inicjatyw

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr VII/41/2015

UCHWAŁA Nr VII/41/2015 UCHWAŁA Nr VII/41/2015 Rady Powiatu Wielickiego z dnia 31 marca 2015 roku w sprawie określenia zasad udzielania dotacji na prace konserwatorskie, restauratorskie lub remonty budowlane przy zabytkach wpisanych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 15

Spis treści. Wstęp... 15 Spis treści Wstęp............................................................. 15 Rozdział I. Światowa Organizacja Handlu i jej system prawny a transformacja. systemowa Federacji Rosyjskiej..............................

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 6 MODEL REAGOWANIA NA ZAGROŻENIA PIRACTWEM MIĘDZYNARODOWEGO TRANSPORTU MORSKIEGO

ROZDZIAŁ 6 MODEL REAGOWANIA NA ZAGROŻENIA PIRACTWEM MIĘDZYNARODOWEGO TRANSPORTU MORSKIEGO ROZDZIAŁ 6 MODEL REAGOWANIA NA ZAGROŻENIA PIRACTWEM MIĘDZYNARODOWEGO TRANSPORTU MORSKIEGO Rozdział szósty zawiera analizę inicjatyw w poszczególnych regionach oraz ich schematy. Autorka zaproponuje w nim

Bardziej szczegółowo

Program Współpracy Międzyregionalnej (INTERREG IV C) wspierający inicjatywę Komisji Europejskiej Regiony na rzecz zmian gospodarczych

Program Współpracy Międzyregionalnej (INTERREG IV C) wspierający inicjatywę Komisji Europejskiej Regiony na rzecz zmian gospodarczych Program Współpracy Międzyregionalnej (INTERREG IV C) wspierający inicjatywę Komisji Europejskiej Regiony na rzecz zmian gospodarczych Komisja Europejska zatwierdziła Program Operacyjny Współpracy Międzyregionalnej

Bardziej szczegółowo

STATUT Europejskiego Regionalnego Centrum Ekohydrologii w Łodzi, w Polsce pod auspicjami UNESCO

STATUT Europejskiego Regionalnego Centrum Ekohydrologii w Łodzi, w Polsce pod auspicjami UNESCO STATUT Europejskiego Regionalnego Centrum Ekohydrologii w Łodzi, w Polsce pod auspicjami UNESCO Artykuł 1 Status prawny i siedziba Centrum 1. Europejskie Regionalne Centrum Ekohydrologii z siedziba w Łodzi,

Bardziej szczegółowo

Uczenie się dorosłych w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 5 kwietnia 2013

Uczenie się dorosłych w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 5 kwietnia 2013 Uczenie się dorosłych w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 5 kwietnia 2013 Porządek prezentacji 1. Nowe podejście do kształcenia dorosłych w polityce LLL 2. Inicjowanie i monitorowanie krajowej polityki

Bardziej szczegółowo

NEGOCJACJE W SPRAWIE PRZYSTĄPIENIA BUŁGARII I RUMUNII DO UNII EUROPEJSKIEJ

NEGOCJACJE W SPRAWIE PRZYSTĄPIENIA BUŁGARII I RUMUNII DO UNII EUROPEJSKIEJ NEGOCJACJE W SPRAWIE PRZYSTĄPIENIA BUŁGARII I RUMUNII DO UNII EUROPEJSKIEJ Bruksela, 31 marca 2005 r. (OR. en) AA 24/2/05 REV 2 TRAKTAT O PRZYSTĄPIENIU: DEKLARACJE PROJEKTY AKTÓW PRAWODAWCZYCH I INNYCH

Bardziej szczegółowo

DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ, Stan prawny: 2009-03-18 Numer dokumentu LexPolonica: 63305 DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając

Bardziej szczegółowo

Regionalne i inteligentne specjalizacje jako podstawa kreowania polityki rozwoju

Regionalne i inteligentne specjalizacje jako podstawa kreowania polityki rozwoju Regionalne i inteligentne specjalizacje jako podstawa kreowania polityki rozwoju Marek Orszewski Dyrektor Wydziału Rozwoju Regionalnego UMWZ Europa 2020 Unia Europejska wyznaczyła wizję społecznej gospodarki

Bardziej szczegółowo

WIELOLETNI PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ADAMÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA LATA

WIELOLETNI PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ADAMÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA LATA Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 21/15 Wójta Gminy Adamów z dnia 18 marca 2015 r. P R O J E K T WIELOLETNI PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ADAMÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ

Bardziej szczegółowo

Tryb i szczegółowe kryteria oceny wniosków o realizację zadania publicznego w ramach inicjatywy lokalnej

Tryb i szczegółowe kryteria oceny wniosków o realizację zadania publicznego w ramach inicjatywy lokalnej Załącznik Nr 1do Uchwały Nr./14 Rady Powiatu Siemiatyckiego z dnia. Tryb i szczegółowe kryteria oceny wniosków o realizację zadania publicznego w ramach inicjatywy lokalnej 1. Ilekroć w niniejszej uchwale

Bardziej szczegółowo

NEGOCJACJE W SPRAWIE PRZYSTĄPIENIA BUŁGARII I RUMUNII DO UNII EUROPEJSKIEJ

NEGOCJACJE W SPRAWIE PRZYSTĄPIENIA BUŁGARII I RUMUNII DO UNII EUROPEJSKIEJ NEGOCJACJE W SPRAWIE PRZYSTĄPIENIA BUŁGARII I RUMUNII DO UNII EUROPEJSKIEJ Bruksela, 31 marca 2005 r. (OR. en) AA 12/2/05 REV 2 TRAKTAT O PRZYSTĄPIENIU: PROTOKÓŁ, ZAŁĄCZNIK IX PROJEKTY AKTÓW PRAWODAWCZYCH

Bardziej szczegółowo

w sprawie uchwalenia programu współpracy z organizacjami pozarządowymi na 2015 r.

w sprawie uchwalenia programu współpracy z organizacjami pozarządowymi na 2015 r. Projekt UCHWAŁA Nr... RADY GMINY ŚWIĘTAJNO z dnia... 2014 r. w sprawie uchwalenia programu współpracy z organizacjami pozarządowymi na 2015 r. Na podstawie art. 5a ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY TRANSGRANICZNEJ POLSKA-ROSJA 2014-2020. Giżycko, 21 października 2015 r.

PROGRAM WSPÓŁPRACY TRANSGRANICZNEJ POLSKA-ROSJA 2014-2020. Giżycko, 21 października 2015 r. PROGRAM WSPÓŁPRACY TRANSGRANICZNEJ POLSKA-ROSJA 2014-2020 Giżycko, 21 października 2015 r. Program Polska-Rosja 2014-2020 Program Polska - Rosja 2014-2020 przygotowywany jest przez współpracujące ze sobą

Bardziej szczegółowo

biblioteczka zamówień publicznych Agata Smerd NEGOCJACJE Z OGŁOSZENIEM procedura krok po kroku

biblioteczka zamówień publicznych Agata Smerd NEGOCJACJE Z OGŁOSZENIEM procedura krok po kroku biblioteczka zamówień publicznych Agata Smerd NEGOCJACJE Z OGŁOSZENIEM procedura krok po kroku Agata Smerd NEGOCJACJE Z OGŁOSZENIEM procedura krok po kroku Autor: Agata Smerd autorka licznych publikacji

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów Czasopisma i inne publikatory... 7 Źródła prawa... 7 Inne skróty... 9

Spis treści. Wykaz skrótów Czasopisma i inne publikatory... 7 Źródła prawa... 7 Inne skróty... 9 Spis treści Wykaz skrótów Czasopisma i inne publikatory.......................................... 7 Źródła prawa........................................................ 7 Inne skróty..........................................................

Bardziej szczegółowo

11294/09 TRANS 257 AVIATION 96 MAR 96 ENV 457 ENER 234 IND 76

11294/09 TRANS 257 AVIATION 96 MAR 96 ENV 457 ENER 234 IND 76 RADA UNII EUROPEJSKIEJ Bruksela, 5 października 2009 r. (06.10) (OR. en) 14075/09 TRANS 373 MAR 136 AVIATION 156 ENV 634 ENER 320 IND 121 NOTA Od: Do: Nr wniosku Kom.: Dotyczy: Sekretariat Generalny Rady

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XVI / / 2015 Rady Powiatu Kościerskiego z dnia 18 listopada 2015 r.

Uchwała Nr XVI / / 2015 Rady Powiatu Kościerskiego z dnia 18 listopada 2015 r. Projekt Zarządu Uchwała Nr XVI / / 2015 Rady Powiatu Kościerskiego z dnia 18 listopada 2015 r. w sprawie przyjęcia Programu Współpracy Powiatu Kościerskiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr.. Rady Powiatu w Prudniku z dnia. 2014 r.

Uchwała Nr.. Rady Powiatu w Prudniku z dnia. 2014 r. PROJEKT Uchwała Nr.. Rady Powiatu w Prudniku z dnia. 2014 r. w sprawie uchwalenia programu współpracy Powiatu Prudnickiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 Ustawy

z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 Ustawy PROJEKT Program współpracy Gminy Rawa Mazowiecka z organizacjami pozarządowymi oraz z podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o

Bardziej szczegółowo

P R O J E K T PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ADAMÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2016

P R O J E K T PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ADAMÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2016 Załącznik Nr 1 do Zarządzenia nr 83/15 Wójta Gminy Adamów z dnia 28 października 2015 r. P R O J E K T PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ADAMÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju turystyki do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem turystyki wiejskiej

Kierunki rozwoju turystyki do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem turystyki wiejskiej Kierunki rozwoju do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem wiejskiej Katarzyna Sobierajska Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sportu i Turystyki Międzynarodowa Konferencja Perspektywy rozwoju i promocji

Bardziej szczegółowo

b. badania stosowane - prace badawcze podejmowane w celu zdobycia nowej wiedzy, zorientowane przede wszystkim na zastosowanie w praktyce,

b. badania stosowane - prace badawcze podejmowane w celu zdobycia nowej wiedzy, zorientowane przede wszystkim na zastosowanie w praktyce, Strona1 Wyłączenie stosowania ustawy - Prawo zamówień publicznych w przypadku usług w zakresie badań naukowych, prac rozwojowych oraz świadczenia usług badawczych (art. 4 pkt 3 lit. e) I. Stosownie do

Bardziej szczegółowo

Polityka spójności 2007-2013

Polityka spójności 2007-2013 Regionalne Programy Operacyjne jako źródło finansowania centrów nauki i wystaw interaktywnych Agnieszka Dawydzik Departament Koordynacji Programów Regionalnych Konferencja INTERAKCJA-INTEGRACJA INTEGRACJA

Bardziej szczegółowo

KONWENCJA. o prawie właściwym dla wypadków drogowych, sporządzona w Hadze dnia 4 maja 1971 r. (Dz. U. z dnia 15 kwietnia 2003 r.)

KONWENCJA. o prawie właściwym dla wypadków drogowych, sporządzona w Hadze dnia 4 maja 1971 r. (Dz. U. z dnia 15 kwietnia 2003 r.) Dz.U.03.63.585 KONWENCJA o prawie właściwym dla wypadków drogowych, sporządzona w Hadze dnia 4 maja 1971 r. (Dz. U. z dnia 15 kwietnia 2003 r.) W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej PREZYDENT RZECZYPOSPOLITEJ

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

ZAŁĄCZNIK KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW KOMISJA EUROPEJSKA Strasburg, dnia 27.10.2015 r. COM(2015) 610 final ANNEX 4 ZAŁĄCZNIK KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Bardziej szczegółowo

Państwa Strony zobowiązują się ponadto przyznać Podkomitetowi do spraw prewencji nieograniczony dostęp do wszystkich informacji dotyczących:

Państwa Strony zobowiązują się ponadto przyznać Podkomitetowi do spraw prewencji nieograniczony dostęp do wszystkich informacji dotyczących: UZASADNIENIE Protokół Fakultatywny do Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania został przyjęty w dniu 18 grudnia 2002 r.

Bardziej szczegółowo

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Polityki Regionalnej W prezentacji przedstawione zostaną: Cele programu Interreg IVC Priorytety programu Typy działań

Bardziej szczegółowo

A.3 PROTOKÓŁY DOTYCZĄCE TWORZENIA SZKÓŁ EUROPEJSKICH SPORZĄDZONE NA PODSTAWIE STATUTU SZKOŁY EUROPEJSKIEJ SPIS TREŚCI

A.3 PROTOKÓŁY DOTYCZĄCE TWORZENIA SZKÓŁ EUROPEJSKICH SPORZĄDZONE NA PODSTAWIE STATUTU SZKOŁY EUROPEJSKIEJ SPIS TREŚCI A.3 PROTOKÓŁY DOTYCZĄCE TWORZENIA SZKÓŁ EUROPEJSKICH SPORZĄDZONE NA PODSTAWIE STATUTU SZKOŁY EUROPEJSKIEJ SPIS TREŚCI 3.1 Protokół z dnia 13 kwietnia 1962 r. dotyczący tworzenia Szkół europejskich, sporządzony

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY

Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 21.10.2014 r. COM(2014) 638 final 2014/0297 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie zawarcia, w imieniu Unii Europejskiej, Traktatu z Marrakeszu o ułatwieniu dostępu do opublikowanych

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KATOWICE. z dnia... 2012 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KATOWICE. z dnia... 2012 r. Projekt UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KATOWICE z dnia... 2012 r. w sprawie trybu i szczegółowych kryteriów oceny wniosków o realizację zadań publicznych w ramach inicjatywy lokalnej Na podstawie art. 18 ust.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Słowo wstępne... 11. Przedmowa do czwartego wydania... 13. Wykaz skrótów... 15

Spis treści. Słowo wstępne... 11. Przedmowa do czwartego wydania... 13. Wykaz skrótów... 15 Spis treści Słowo wstępne............................................................ 11 Przedmowa do czwartego wydania.......................................... 13 Wykaz skrótów............................................................

Bardziej szczegółowo

Konwencja nr 187 dotycząca struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy

Konwencja nr 187 dotycząca struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy Konwencja nr 187 dotycząca struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy, zwołana do Genewy przez Radę Administracyjna Międzynarodowego Biura

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA WYKONAWCZA RADY

Wniosek DECYZJA WYKONAWCZA RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 29.5.2015 r. COM(2015) 231 final 2015/0118 (NLE) Wniosek DECYZJA WYKONAWCZA RADY zmieniająca decyzję 2009/790/WE w celu upoważnienia Polski do przedłużenia okresu stosowania

Bardziej szczegółowo

Stosowanie tego kodeksu postępowania w żaden sposób nie uchybia przepisom krajowym regulującym poszczególne zawody.

Stosowanie tego kodeksu postępowania w żaden sposób nie uchybia przepisom krajowym regulującym poszczególne zawody. PL PL PL EUROPEJSKI KODEKS POSTĘPOWANIA DLA MEDIATORÓW Niniejszy kodeks postępowania określa zasady, które mediatorzy mogą dobrowolnie przyjąć, na swoją własną odpowiedzialność. Może on być stosowany we

Bardziej szczegółowo

SZANSE NA WSPÓŁPRACĘ TRANSGRANICZNĄ PROGRAM WSPÓŁPRACY TRANSGRANICZNEJ LITWA-POLSKA 2014-2020

SZANSE NA WSPÓŁPRACĘ TRANSGRANICZNĄ PROGRAM WSPÓŁPRACY TRANSGRANICZNEJ LITWA-POLSKA 2014-2020 SZANSE NA WSPÓŁPRACĘ TRANSGRANICZNĄ PROGRAM WSPÓŁPRACY TRANSGRANICZNEJ LITWA-POLSKA 2014-2020 Program współpracy Interreg V-A Litwa-Polska jest kontynuacją współpracy rozpoczętej wraz z Programem Współpracy

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014-2020 CCI 2014PL16M2OP002

Regionalny Program Operacyjny Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014-2020 CCI 2014PL16M2OP002 Regionalny Program Operacyjny Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014-2020 Decyzja wykonawcza Komisji z dnia 16.12.2014 r. CCI 2014PL16M2OP002 Wieloaspektowe ujęcie obszaru kultury w Regionalnym

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr...2015 (projekt) Rady Gminy Stare Juchy z dnia.. listopada 2015r.

UCHWAŁA Nr...2015 (projekt) Rady Gminy Stare Juchy z dnia.. listopada 2015r. UCHWAŁA Nr...2015 (projekt) Rady Gminy Stare Juchy z dnia.. listopada 2015r. w sprawie przyjęcia Rocznego Programu Współpracy Gminy Stare Juchy z sektorem pozarządowym w zakresie działalności pożytku publicznego

Bardziej szczegółowo

Programy operacyjne na lata 2014-2020

Programy operacyjne na lata 2014-2020 Programy operacyjne na lata 2014-2020 Na czym polega limit 3% (np. po 1% w latach 2014-2020) w zakresie zaliczkowania? Płatności zaliczkowe w momencie rozpoczęcia programów gwarantują, że państwa członkowskie

Bardziej szczegółowo

Pan. Donald Tusk. W związku z licznymi wątpliwościami jakie wywołała informacja o planowanym na

Pan. Donald Tusk. W związku z licznymi wątpliwościami jakie wywołała informacja o planowanym na Pan Donald Tusk Prezes Rady Ministrów Aleje Ujazdowskie 1/3 00-071 Warszawa W związku z licznymi wątpliwościami jakie wywołała informacja o planowanym na dzień 26 stycznia 2012 r. podpisaniu przez Polskę

Bardziej szczegółowo

UMOWA ZLECENIA nr zawarta w dniu. pomiędzy: -a- 1 Postanowienia ogólne

UMOWA ZLECENIA nr zawarta w dniu. pomiędzy: -a- 1 Postanowienia ogólne UMOWA ZLECENIA nr zawarta w dniu pomiędzy:... Adres: NIP:. PESEL: zwaną/zwanym dalej Zleceniobiorcą, o treści następującej: -a- 1 Postanowienia ogólne 1. Przedmiotem Umowy jest realizacja zadań eksperta

Bardziej szczegółowo

Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii. dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności

Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii. dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Przemysłu, Badań Naukowych i Energii 29.11.2011 2011/0156(COD) PROJEKT OPINII Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego,

Bardziej szczegółowo

Zasady ogólnych praw i obowiązków. Deklaracja. z Rio de Janeiro w sprawie środowiska i rozwoju

Zasady ogólnych praw i obowiązków. Deklaracja. z Rio de Janeiro w sprawie środowiska i rozwoju 1 Zasady ogólnych praw i obowiązków Deklaracja z Rio de Janeiro w sprawie środowiska i rozwoju Preambuła Konferencja Narodów Zjednoczonych Środowisko i Rozwój spotykając się w Rio de Janeiro od 3 do 14

Bardziej szczegółowo

Nasze Lasowice, Poradnik NGO. Zakładanie OSP w praktyce, wersja z 19.09.2013 NOTA PRAWNA

Nasze Lasowice, Poradnik NGO. Zakładanie OSP w praktyce, wersja z 19.09.2013 NOTA PRAWNA NOTA PRAWNA 1. Artykuł jest udostępniany: 1) na licencji Uznanie Autorstwa Użycie Niekomercyjne (CC-BY-NC). Ponowne użycie lub rozpowszechnianie na tych samych warunkach; 2) na wyłączną odpowiedzialność

Bardziej szczegółowo

Olsztyn, dnia 6 października 2014 r.

Olsztyn, dnia 6 października 2014 r. Olsztyn, dnia 6 października 2014 r. Numer sprawy: 221/DOR/2014 Podmiot zadający pytanie: Urząd Gminy X Imię i nazwisko eksperta: dr Stanisław Bułajewski Afiliacja eksperta: UWM w Olsztynie OPINIA PRAWNA

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr... Rady Gminy w Łącku z dnia.

UCHWAŁA Nr... Rady Gminy w Łącku z dnia. PROJEKT UCHWAŁA Nr... Rady Gminy w Łącku z dnia. w sprawie: uchwalenia "Programu współpracy Gminy Łącko z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności

Bardziej szczegółowo

Działania zakładane w Programie będą wdrażane za pomocą partnerstw realizowanych na różnych poziomach:

Działania zakładane w Programie będą wdrażane za pomocą partnerstw realizowanych na różnych poziomach: Wytyczne MRR dotyczące partnerstw w ramach Programu Rozwój miast poprzez wzmocnienie kompetencji jednostek samorządu terytorialnego, dialog społeczny oraz współpracę z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR V/18/10 RADY MIEJSKIEJ W KOŻUCHOWIE. z dnia 29 grudnia 2010 r.

UCHWAŁA NR V/18/10 RADY MIEJSKIEJ W KOŻUCHOWIE. z dnia 29 grudnia 2010 r. UCHWAŁA NR V/18/10 RADY MIEJSKIEJ W KOŻUCHOWIE z dnia 29 grudnia 2010 r. w sprawie Programu współpracy w 2011 roku Gminy Kożuchów z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami Na podstawie art. 7 ust.1

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W PRZEMKOWIE. z dnia... 2015 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W PRZEMKOWIE. z dnia... 2015 r. Projekt z dnia kwietnia 05 r. Zatwierdzony przez... UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W PRZEMKOWIE z dnia... 05 r. w sprawie trybu i szczegółowych kryteriów oceny wniosków o realizację zadań publicznych w ramach

Bardziej szczegółowo

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA 1. Klaster / Klastering Strona 1 Rys historyczny Inicjatywy klastrowe powstają w wyniku polityki rozwoju gospodarczego lub też w wyniku wydarzeń, które skłaniają

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN UDZIELANIA PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWO ENERGETYKI CIEPLNEJ I GOSPODARKI WODNO-ŚCIEKOWEJ SP. Z O.O

REGULAMIN UDZIELANIA PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWO ENERGETYKI CIEPLNEJ I GOSPODARKI WODNO-ŚCIEKOWEJ SP. Z O.O REGULAMIN UDZIELANIA PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWO ENERGETYKI CIEPLNEJ I GOSPODARKI WODNO-ŚCIEKOWEJ SP. Z O.O. W KOLNIE ZAMÓWIEŃ NA DOSTAWY USŁUGI I ROBOTY BUDOWLANE KOLNO, dnia 19.12.2014 r. Zatwierdzam Prezes

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr.. Rady Powiatu w Prudniku z dnia. 2015 r.

Uchwała Nr.. Rady Powiatu w Prudniku z dnia. 2015 r. PROJEKT Uchwała Nr.. Rady Powiatu w Prudniku z dnia. 2015 r. w sprawie uchwalenia programu współpracy Powiatu Prudnickiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE

RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE Państwa niebędące członkami Rady Europy (Białoruś) PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE SIEDZIBA GŁÓWNA I BIURA BUDŻET Albania, Andora, Armenia, Austria, Azerbejdżan, Belgia,

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 47/135 przyjęta i proklamowana w dniu 10 grudnia 1992 roku Zgromadzenie

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

RADA UNII EUROPEJSKIEJ. Bruksela, 8 maja 2007 r. (23.05) (OR. en) 9363/07 SAN 89. NOTA Komitet Stałych Przedstawicieli

RADA UNII EUROPEJSKIEJ. Bruksela, 8 maja 2007 r. (23.05) (OR. en) 9363/07 SAN 89. NOTA Komitet Stałych Przedstawicieli RADA UNII EUROPEJSKIEJ Bruksela, 8 maja 2007 r. (23.05) (OR. en) 9363/07 SAN 89 NOTA Od: Komitet Stałych Przedstawicieli Do: Rada Nr poprz. dok.: 8850/07 SAN 73 Dotyczy: POSIEDZENIE RADY DS. ZATRUDNIENIA,

Bardziej szczegółowo

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH sporządzona w Strasburgu dnia 1 lutego 1995 roku Państwa członkowskie Rady Europy oraz inne Państwa-Sygnatariusze niniejszej Konwencji ramowej, zważywszy,

Bardziej szczegółowo

5. Umowie należy przez to rozumieć umowę odpłatną zawieraną pomiędzy Wykonawcą a AI NOT, na mocy której następuje udzielenie zamówienia;

5. Umowie należy przez to rozumieć umowę odpłatną zawieraną pomiędzy Wykonawcą a AI NOT, na mocy której następuje udzielenie zamówienia; Regulamin udzielania zamówień w projekcie Zwiększenie liczby innowacyjnych przedsiębiorstw poprzez dwuetapowe wsparcie pomysłodawców projektów innowacyjnych w ramach Działania 3.1 Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo