TWOJE OCZY. Prof. Jerzy Szaflik o stanie wzroku polaków. Suche oko objawy, leczenie, leki. Zaćma i jaskra co warto o nich wiedzieć

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "TWOJE OCZY. Prof. Jerzy Szaflik o stanie wzroku polaków. Suche oko objawy, leczenie, leki. Zaćma i jaskra co warto o nich wiedzieć"

Transkrypt

1 NIEZALEŻNY DODATEK TEMATYCZNY DYSTRYBUOWANY WRAZ Z RZECZPOSPOLITĄ 22 MAJA 2009 Prof. Jerzy Szaflik o stanie wzroku polaków Suche oko objawy, leczenie, leki Zaćma i jaskra co warto o nich wiedzieć Twoje oczy również potrzebują witamin str. str. str. str.

2 2 NIEZALEŻNY DODATEK TEMATYCZNY DYSTRYBUOWANY WRAZ Z RZECZPOSPOLITĄ Widoki polskiej okulistyki Spis treści Widoki polskiej okulistyki... 2 Występowanie schorzeń okulistycznych i poziom ich leczenia w Polsce statystycznie nie odbiega in minus od innych krajów Europy. Niemniej jednak są pewne sfery działalności okulistycznej, w których jest jeszcze wiele do zrobienia. Problemem jest niska dostępność do jednego z podstawowych zabiegów, jakim jest leczenie zaćmy. Są miejsca w Polsce, gdzie na operację czeka się nawet dwa lata roku. Podobnie kłopotliwa jest mniejsza ilość lekarzy w niektórych regionach (np. świętokrzyskie), a co za tym idzie niedostateczna dostępność badań i leczenia. Powodem takiego stanu rzeczy są niewystarczające środki. Wizyta okulistyczna jest nisko wyceniona przez NFZ, a wymaga i stosunkowo długiego czasu, i kosztownych specjalistycznych urządzeń. Najważniejszymi schorzeniami w okulistyce mającymi istotne znaczenie społeczne są w Polsce zaćma, jaskra, cukrzyca i AMD (zwyrodnienie plamki żółtej oka). Na występowanie ostatniej choroby mają wpływ trzy czynniki: wiek, na który oczywiście nie mamy wpływu, spuścizna genetyczna (tej też nie zmienimy; na świecie i w Polsce prowadzi się badania genetyczne dotyczące zwyrodnienia plamki żółtej, aby lepiej poznać mechanizm jej występowania) oraz praca własna. Udowodniono ponad wszelką wątpliwość, że bardzo duży wpływ na występowanie i przyspieszenie występowania tego schorzenia ma palenie tytoniu. Ważna dla zdrowia oczu jest także dieta. Odsuniemy w czasie chorobę prawidłowo się odżywiając: stosując dietę niskotłuszczową (ubogą w tłuszcze nasycone, bogatą w tłuszcze nienasycone i tłuszcze omega-3), bogatą w witaminy i substancje antyoksydacyjne. Korzystna jest również właściwa suplementacja, ponieważ dieta nawet właściwa nie zapewni nam wszystkich niezbędnych substancji odżywczych i antyutleniaczy (zwalczających wolne rodniki będące jedną z głównych przyczyn starzenia organizmu). Należy tu zaznaczyć, że suplementy należy przyjmować rozsądnie, przestrzegać dawkowania (nadmiar szkodzi), a najlepiej zasięgnąć opinii specjalisty (specyfików na rynku jest bowiem bardzo wiele). W przypadku zaćmy najważniejsze jest szybkie diagnozowanie i zabieg. Zaćma prowadzi do ślepoty (odwracalnej), ale czas oczekiwania na zabieg znacznie pogarsza rokowanie i zwiększa ryzyko podczas operacji. Chory powinien poddać się zabiegowi nie później niż 6 miesięcy od wystąpienia choroby. Problem w okulistyce polega często na tym, że schorzenia nie bolą. Tak się dzieje w przypadku jaskry. W początkowej fazie choroba przebiega bezobjawowo. Dochodzi do uszkodzenia nerwu wzrokowego i zmian w polu widzenia, ale pacjent tego nie odczuwa... Gdy zorientuje się, że coś jest nie w porządku, jaskra może być już zaawansowana. Między innymi z tego powodu jestem orędownikiem kontrolnych badań okulistycznych u osób w okolicy 45 roku życia. W tym mniej więcej wieku pojawia się zapotrzebowanie na okulary do czytania. Jeśli lekarz okulista przeprowadzi przy okazji badanie narządu wzroku, może wcześniej wykryć chorobę i rozpocząć leczenie. Zdrowe osoby powinny poddawać się kontroli okulistycznej co 2-4 lata. Oczy Polaków Zmiana warunków pracy i życia ma wpływ na oczy. Skończyliśmy teraz wyjątkowe badanie przeprowadzone przez mój zespół (szpitala okulistycznego i katedry okulistyki; badanie sponsorował Urząd Miasta Warszawy): przebadaliśmy grupę ponad 2000 dzieci z klas trzecich szkół podstawowych. Braliśmy pod uwagę wszystkie dzieci (z losowo dobranych szkół warszawskich), więc otrzymaliśmy obraz populacyjny. Wyniki, które uzyskaliśmy są nieco przerażające prawie 50% dzieci ma wadę wzroku lub jest duże prawdopodobieństwo, że ta wada wystąpi. Monitorowanie wad wzroku u dzieci wskazuje, że ze względu na niehigieniczne zachowanie przewlekłe siedzenie przed komputerem liczba krótkowzroczności, do której wcale nie musiało dojść, znacznie się zwiększa. Okuliści nie są wrogami komputerów, lecz wskazują na potrzebę rozsądnego korzystania z nich. Młodzieży brakuje ruchu uprawiają za mało sportów ogólnorozwojowych, a to też ma niekorzystny wpływ na wzrok. Podsumowując: będziemy mieli lepszy wzrok przestrzegając higieny (m.in. rozsądne korzystanie z komputera), właściwie się żywiąc (najlepsza dla oczu jest tzw. dieta śródziemnomorska), nie paląc tytoniu i uprawiając ogólnorozwojową aktywność fizyczną. Taki tryb życia podziała zresztą korzystnie na cały organizm, nie tylko na funkcjonowanie narządu wzroku. Prof. Jerzy Szaflik Przewodniczący Polskiego Towarzystwa Okulistycznego, kierownik II Katedry Okulistyki Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, dyrektor Samodzielnego Publicznego Szpitala Okulistycznego w Warszawie Kiedy jest za mało łez...4 Nie trać pola widzenia...5 Poprawić naturę...6 Miej oko na swoją dietę... 7 Senior Project Manager: Katarzyna Jasińska, Redakcja: Anna Jarosz, Hanna Żurawska, Opracowanie graficzne: Graphics&Design Studio Michał Ziółkowski Zdjęcia: istockphoto.com Druk: Presspublica Sp. z o.o. Nakład: Polskie Towarzystwo Okulistyczne realizuje swoje zadania w trzech płaszczyznach: 1. Działa na rzecz podnoszenia kwalifikacji lekarzy okulistów (sympozja, szkolenia, itp. specjalistów, zjazdy, treningi) 2. Zajmuje się zagadnieniami związanymi z organizacją środowiska lekarzy okulistów i reprezentuje interesy tej grupy zawodowej. 3. Działa na rzecz kontaktów i wymiany wiedzy oraz doświadczeń między lekarzami okulistami w Polsce i na świecie. model: diana original design:1984 re launch: G E N U I N E S C A N D I N A V I A N E Y E W E A R S I N C E

3 NIEZALEŻNY DODATEK TEMATYCZNY DYSTRYBUOWANY WRAZ Z RZECZPOSPOLITĄ 3 AMD Epidemia ślepoty XXI wieku Wywiad z Prof. dr hab. n.med Andrzejem Stankiewiczem, prezesem Stowarzyszenia AMD 1. Dużo wiemy na temat chorób oczu takich jak zaćma czy jaskra. Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem jest jednak chorobą mało znaną wśród społeczeństwa, a także wśród części lekarzy. Dlaczego tak się dzieje? Mają państwo rację, AMD nie była do tej pory szerzej znaną jednostka chorobową. Dopiero w ostatnich latach zaczęto mówić o AMD, jako o głównej przyczynie praktycznej ślepoty po 50 r.ż. Składało się na to wiele czynników, przede wszystkim starzenie się populacji na świecie. Musimy pamiętać, że zapadalność na tę chorobę rośnie wraz z wiekiem, a szczególnie narażone są osoby po 50 r.ż. Obecnie przyjmuje się, że dotkniętych AMD jest ok. 30 milionów ludzi na świecie w tym ok. 1,2 miliona w Polsce. Szacuje się, że co roku liczba chorych wzrasta o ok. 5milionów osób, a co za tym idzie w krajach rozwiniętych AMD staje się głównym wyzwaniem dla okulistów. AMD jest coraz częściej określana epidemią ślepoty XXI wieku, ale wszystko wskazuje na to, że powoli zaczyna być opanowywana. Kolejnym czynnikiem, który powodował małe zainteresowanie AMD był brak jakiejkolwiek możliwości leczenia tej choroby, co przekładało się na tezę, że zmianami zwyrodnieniowymi plamki nie warto się zajmować. W ostatnich kilku latach do praktyki klinicznej wprowadzone zostały nowe terapie, które pozwalają dać nadzieję naszym pacjentom na utrzymanie a nawet poprawę widzenia. Obecny rozwój metod diagnostycznych oraz możliwość podjęcia prób leczenia AMD, na nowo odkryły dla okulistów i pacjentów tę straszną chorobę. 2. Jakie osoby są szczególnie zagrożone zachorowaniem na tą chorobę? Schemat powstawania AMD nie jest niestety do końca poznany. Przyjmuje się, że szczególnie zagrożone AMD są osoby po 50 r.ż. Częściej jednak dotyczy ona kobiet. Znaczenie ma również rasa badania kliniczne potwierdziły, że rasa biała jest najbardziej narażona na chorobę. Nie bez znaczenia są oczywiście choroby serca i układu krążenia oraz palenie tytoniu. Ponadto ryzyko AMD wzrasta u osób otyłych, nadużywających alkoholu, z małą zawartością związków chemicznych redukujących ilość wolnych rodników w diecie (tzw. antyoksydantów), a także u osób zbyt długo pozostających na słońcu. Bardzo ważne, choć dopiero poznawane są czynniki genetyczne do tej pory poznanych jest kilka loci w ludzkich chromosomach podejrzewanych o zwiększanie ryzyka wystąpienia AMD. 3. Jakie metody diagnostyczne powinno się stosować w wykrywaniu tej choroby? Najważniejszym i najbardziej dostępnym jest podstawowe badanie okulistyczne obejmujące badanie ostrości widzenia oraz ocenę dna oka przez lekarza okulistę. Gdy wykryje on zmiany degeneracyjne centralnej siatkówki może rozszerzyć diagnostykę o nieinwazyjne badanie OCT (tomografia oka) i angiografię fluoresceinową oraz angiografię indocyaninwą badania służące zobrazowaniu naczyń krwionośnych. Na każdym kroku trzeba przypominać, że pacjenci sami mogą oceniać rozwój AMD poprzez regularne wykonywanie testu AMSLERA Zakłada się, że każdy pacjent po 50 r.ż. powinien wykonać test Amslera przynajmniej raz w roku. 4. Czy choroba jest wyrokiem? Czy możemy jej zapobiegać lub skutecznie ją leczyć? Metody leczenia uzależnione są od typu AMD, czyli od postaci wysiękowej lub suchej. Leczenie postaci suchej AMD sprowadza się do leczenia zapobiegawczego pod postacią suplementacji diety. Badania kliniczne potwierdziły, że podaż antyoksydantów zmniejsza ryzyko rozwoju suchego AMD oraz przejścia w formę wysiękową AMD o 25%. Postać wysiękowa ma przebieg znacznie bardziej gwałtowny i częściej prowadzi do ciężkiej utraty widzenia. Uznanymi metodami leczenia wysiękowego AMD wprowadzenie iniekcji do ciała szklistego dało pacjentom z wysiękowym AMD szanse nie tylko na stabilizację choroby, lecz również na poprawę widzenia. do chwili obecnej są: laseroterapia (wybrana, niewielka grupa pacjentów), terapia fotodynamiczna i iniekcje doszklistkowe inhibitorów anty-vegf. Przed wprowadzeniem iniekcji doszklistkowych celem naszego leczenia było zatrzymanie lub spowolnienie rozwoju AMD. Dopiero wprowadzenie iniekcji do ciała szklistego (zastrzyków do oka) dało pacjentom z wysiękowym AMD szanse nie tylko na stabilizację choroby, lecz również na poprawę widzenia, którą obserwujemy u ponad 30% chorych. Trzeba jednak pamiętać, że metodę leczenia wybiera się indywidualnie w zależności od postaci AMD i jej zawansowania. 5. W jakim kierunku będą się rozwijały metody leczenia AMD w przyszłości? W chwili obecnej największe nadzieje pokłada się w badaniach genetycznych oraz w wykorzystaniu komórek macierzystych w leczeniu AMD. Są to niestety badania słabo zaawansowane i możemy jedynie przypuszczać, że ich skuteczność będzie większa niż obecnie stosowanych. 6. Jakie metody leczenia są dostępne dla polskich pacjentów? W Polsce stosuje się obecnie wszystkie znane na świecie metody leczenia AMD. Jedyny problem stanowi powszechność ich dostępu oraz cena. W państwowej służbie zdrowia leczenie jest w pełni refundowane przez NFZ, niestety ilość przyznawanych procedur nie pokrywa zapotrzebowania na tego rodzaju leczenie. Również coraz większa liczba ośrodków prywatnych ma w swojej ofercie metody leczenia AMD, tu jednak główną przeszkodą w szerszym zastosowaniu jest wysoka cena terapii. 7. Gdzie polscy pacjenci chorujący na AMD mogą szukać pomocy? Do kogo powinni się zwrócić? Staramy się, jako Stowarzyszenie AMD, aby pacjenci mogli otrzymać pierwsze informacje o chorobie i ośrodkach specjalizujących się w leczeniu tej choroby już na etapie lekarza pierwszego kontaktu oraz okulisty w swojej przychodni. Dlatego bierzemy czynny udział w zjazdach i kongresach lekarzy rodzinnych oraz organizujemy szkolenia i kongresy na temat AMD dla lekarzy okulistów. Służymy również informacjami pod tel. Sekretariatu Stowarzyszenia AMD nr

4 4 NIEZALEŻNY DODATEK TEMATYCZNY DYSTRYBUOWANY WRAZ Z RZECZPOSPOLITĄ Kiedy jest za mało łez Stale zmęczone oczy i uczucie piasku pod powiekami to pierwszy sygnał, że oczy są wysuszone, że brakuje im łez. Być może to tylko chwilowe przemęczenie. Ale tak samo objawia się dolegliwość nazywana zespołem suchego oka. Kobiety częściej niż mężczyźni mają ten problem, co zwykle jest związane ze zmianami hormonalnymi, jakie bez przerwy zachodzą w organizmie pań. Lekarze uważają, że co druga osoba pracująca przy komputerze ma tzw. suche oko. A oku potrzebne są łzy. Nawilżają powieki i pozwalają, by swobodnie się otwierały i zamykały. Gdy ich brakuje lub mają nieprawidłowy skład, oczy przestają dobrze pracować. Zaczynają piec, swędzieć, szybko się męczą i są nadwrażliwe na światło. Mogą też nadmiernie łzawić, bo tak reaguje na wiatr i słońce podrażniona rogówka. Schorzenie jest bardzo uciążliwe, przeszkadza w normalnym funkcjonowaniu, obniża jakość życia. Co wysusza oczy? Jeśli codziennie więcej niż dwie godziny spędzasz przy monitorze, oczy mogą być zaczerwienione i przesuszone. Fale elektromagnetyczne emitowane przez komputer przyciągają kurz i powodują, że powieki szybciej wysychają. Szkodzi im także klimatyzacja, dym papierosowy i kosmetyki, np. puder do powiek, tusz do rzęs. Jeśli codziennie się malujesz, a nie nawilżasz oczu, może się pojawiać uczucie piasku pod powiekami. Suche oko to także dolegliwość wielu kobiet w ciąży, a także biorących tabletki antykoncepcyjne. Podobny problem mają też panie po menopauzie, gdy w organizmie obniża się poziom estrogenów. Brak łez może być również sygnałem niektórych chorób, np. nadczynności tarczycy, cukrzycy. Schorzenie może się rozwinąć jeżeli przyjmujemy leki ordynowane przy leczeniu depresji, schorzeń reumatycznych i kłopotach z przemianą materii. Na zespół suchego oka cierpią także osoby niedożywione, przebywające w ostrym klimacie, suchym powietrzu lub narażone na kontakt z gazami przemysłowymi. Skąd się biorą łzy Za nawilżanie powierzchni oka, jak również zapobieganie infekcjom oraz regulację ostrości wzroku odpowiada film łzowy. Składa się on z trzech warstw śluzowej, wodnej i lipidowej (tłuszczowej). Warstwa tłuszczowa chroni przed odparowaniem znajdującą się pod nią powłokę wodną. Warstwa wodna czyści powierzchnię rogówki i dostarcza jej tlen. Śluzowa zaś, odpowiada za wygładzanie powierzchni rogówki i ułatwia rozprowadzenia warstwy wodnej po powierzchni oka. Oko wytwarza 1,5 2ml łez na dobę, a gdy jest podrażnione dwukrotnie więcej. W zdrowym oku łzy uwalniane są co 5-12 sekund. Jednak, gdy oczy są narażone na działanie szkodliwych czynników, mechanizm uwalniający łzy staje się niewydolny. Nie może wytworzyć więcej łez, a więc również dobrze nawilżać oka. Jak sobie pomóc? Od tego, jak dbamy o oczy zależy ich kondycja, ostrość widzenia, a niekiedy także i to, czy cierpimy na bóle głowy. Dlatego warto pamiętać o własnym BHP dla oka. Kiedy pracujesz przy komputerze staraj się co pół godziny oderwać oczy od monitora. Nie zapominaj o nawilżaniu, a przynajmniej o wietrzeniu pokoju, w którym pracujesz. Zachowaj odpowiednią odległość od monitora, nie może stać on bliżej niż 50 cm od oczu. Wykonuj ćwiczenia rozluźniające, np. patrz na boki, raz w lewo, raz w prawo poruszając tylko gałkami oczu, patrz raz bliżej, raz dalej (np. za okno). Gdy oczom brakuje łez, korzystaj z kropli, które potocznie nazywane są sztucznymi łzami. Krople przynoszą natychmiastową ulgę, a suchość oczu ustępuje. Nie zapominaj o diecie chroniącej wzrok. Powinna być bogata w witaminy A, C i E, zaliczane do antyoksydantów, czyli przeciwutleniaczy. Ważna jest też luteina, która filtruje szkodliwe dla oczu promieniowanie UV. Luteinę zawiera brukselka, kapusta, zielony groszek, kukurydza i żółtka jaj. Najwięcej jest jej w szpinaku. Oczy potrzebują także marchewki, moreli, dyni, ryb i czarnych jagód Jeśli krople nie pomogą Trzeba iść do okulisty. Są bo- wiem proste sposoby, które mogą nas uwolnić od zespołu suchego oka. Popularną metoda leczenia jest założenie na stałe lub tylko na jakiś czas blokady punktów łzowych. Blokadę stanowią zatyczki (kolagenowe lub hydrożelowe), nazywane koreczkami. Dzięki nim na powierzchni gałki ocznej pozostaje większa ilość tzw. własnego filmu łzowego i ustępują objawy zespołu suchego oka. Metoda jest prosta, w pełni odwracalna (koreczki można usunąć) i niebolesna. W większości przypadków po takim zabiegu nie ma już potrzeby stosowania kropli do oczu. LASER WYOSTRZA WZROK Przy jego użyciu koryguje się nadwzroczność, krótkowzroczność i astygmatyzm. Do zabiegów kwalifikowani są pacjenci, którzy mają więcej niż 20 lat (u dzieci gałki oczne nie są w pełni ukształtowane, a wada wzroku nie jest stabilna), ale mniej niż 65 lat. By poddać się laserowym zabiegom trzeba mieć wadę wzroku ponad +/- 2 dioptrie i stabilną, tzn. taką samą w ciągu ostatnich 12. miesięcy (jeśli wada ma skłonność do pogłębiania się, operacja mogłaby przynieść tylko przejściową poprawę). Do zabiegów laserowych istnieją przeciwwskazania natury medycznej. Z chirurgicznej korekcji nie mogą skorzystać chorzy na jaskrę, zaćmę, bakteryjne i wirusowe zapalenia oczu, cukrzycę, zespół suchego oka, silne alergie oraz ci, którzy mają zmiany lub zwyrodnienia siatkówki z predyspozycjami do jej odwarstwiania, trwałe pourazowe uszkodzenie rogówki w postaci blizn, przyjmują leki upośledzające gojenie (tzw. kortykosteroidy). Przed zabiegami laserowymi trzeba przejść serię badań kwalifikacyjnych, m.in. badanie ostrości wzroku i ocenę refrakcji (załamywanie się światła po wejściu do gałki ocznej). Najpopularniejsze dziś metody laserowej korekcji wzroku to LA- SIK i LASEK będąca jej odmianą. Mogą być stosowane do korekcji krótkowzroczności nawet do -15 dioptrii, nadwzroczności do +6 dioptrii oraz astygmatyzmu do 6 dioptrii. Koszt zabiegów to zł za jedno oko.

5 NIEZALEŻNY DODATEK TEMATYCZNY DYSTRYBUOWANY WRAZ Z RZECZPOSPOLITĄ 5 Nie trać pola widzenia Wzrok to najważniejszy z naszych zmysłów. Blisko 80 proc. odbieranych przez mózg wrażeń dostarczają właśnie oczy. Niestety, współczesnemu człowiekowi sprawiają coraz więcej problemów. Większość z nas wiele godzin każdego dnia spędza na czytaniu ucząc się i pracując. Paradoksalnie, im bardziej oczy są nam potrzebne, tym gorzej widzą. Odpowiada za to nie tylko genetyka i degradacja środowiska, ale także styl życia. Wśród największych zagrożeń wymienia się dwie poważne choroby oczne zaćmę i jaskrę. Tą pierwszą można skutecznie pokonać, tą drugą jedynie powstrzymać. Zaćma To postępujące mętnienie soczewki. Może zacząć się od środka i postępować ku brzegom lub odwrotnie od obrzeży kroczyć ku środkowi. Katarakta w 90 proc. przypadków jest wynikiem starzenia się organizmu, choć może być też (zdarza się to raczej rzadko) wadą wrodzoną. Chorują na nią głównie ludzie letni. Może być też sprowokowana przez urazy oka, pracę w warunkach szkodliwych (np. w hutnictwie), kontakt oczu z chemikaliami, stany zapalne wnętrza oka czy przewlekłe choroby, np. cukrzyca, a także przyjmowanie leków sterydowych, hormonalnych lub przeciwreumatycznych. Zaćmie nie można zapobiec prowadząc odpowiedni tryb życia albo stosując jakąś dietę czy krople do oczu. Nie unikniemy jej tak samo, jak zmarszczek czy siwizny. Nie oznacza to jednak, że każdy z nas zachoruje. Ale jeśli już, to musimy wiedzieć, że choroba ta prawie u każdego przebiega inaczej niekiedy rozwija się przez kilka miesięcy, a czasem przez długie lata. Zawsze jednak efekt jest ten sam: pogorszenie widzenia oka, w którym wystąpiła. Jak się zaczyna. Najpierw pojawia się niewyraźne widzenie, którego nie likwiduje zakładanie coraz silniejszych szkieł. Z czasem miewasz olśnienia w jasnym świetle dziennym, a lepiej widzisz przy zachmurzonym niebie i o zmierzchu. W nocy światła nie są pojedynczymi punktami, ale posiadają tzw. halo, które można porównać do widzenia we mgle. Z czasem słabe widzenie uniemożliwia wykonywanie codziennych czynności. Diagnostyka. Potrzebna jest do tego standardowa aparatura, w jaką wyposażony jest każdy gabinet okulistyczny. Na początek lekarz zakłada nam na nos kolejne szkła korekcyjne i prosi, byśmy czytali rzędy cyfr i liter. Jeśli nie udaje się mu dobrać szkieł, byśmy ostro widzieli, musi się przyjrzeć soczewce. Najpierw jednak zakrapla lek, który rozszerza źrenice. Gdy to nastąpi, okulista ocenia soczewkę. Jeśli jest zmętniała zwykle stwierdza zaćmę. Gdy tak nie jest musi szukać innych przyczyn złego widzenia. Kiedy operować. Zaćma jest dolegliwością, której najlepiej pozbyć się jak najszybciej, gdy tylko zacznie utrudniać życie. Zabiegi robi się w każdym stadium rozwoju katarakty. Można go przeprowadzić u każdego u kilkutygodniowego dziecka (gdy ma wrodzoną zaćmę) i ponad 100-letnich seniorów. Czas operacji ma duże znaczenie, bo późno operowana zaćma może przejść w tzw. zaćmę przejrzałą. Tę postać choroby o wiele trudniej operować. Poza tym trzeba się liczyć z powikłaniami. Zabieg można przeprowadzić w warunkach ambulatoryjnych. Trwa około pół godziny. Gdy odpoczniemy, po około 2 godzinach można wrócić do domu. Jeśli zaćma dotyczy obu oczu, zawsze najpierw operuje się jedno oko, a po kilkunastu dniach drugie. W nowoczesnej chirurgii zaćmy stosuje się obecnie tzw. metodę: zewnątrztorebkową. Polega ona na usunięciu jądra soczewki i otaczających ją tzw. mas korowych, a pozostawieniu torebki, do której wkłada się sztuczną soczewkę. W czasie zabiegu chirurg może wykonać szerokie cięcie, przez które wypchnie jądro soczewki, oczyści wnętrze z mas korowych i wszczepi sztuczną soczewkę. Może też zrobić zaledwie 3 mm cięcie przez które umieści w oku specjalny aparat rozdrabniający i odsysający zmętniałą soczewkę. Zaćmie nie można zapobiec prowadząc odpowiedni tryb życia nie oznacza to jednak, że każdy z nas na nią zachoruje. Przez ten niewielki otwór umieszcza w oku zwijalną soczewkę, która rozprostowuje się wewnątrz pozostawionej torebki soczewki. Metoda ta, to fakoemulsyfikacja. Jaskra To podstępna choroba nerwu wzrokowego. Dotyka ludzi w każdym wieku. Może być też wrodzona. Sprzyja jej rodzinne obciążenie schorzeniem, choroby układu krążenia oraz wiek. Może być też następstwem urazu lub powtarzających się stanów zapalnych wewnątrz oka. Choroba najczęściej jest wykrywana przypadkowo i... zbyt późno. 50 proc. chorych trafia do lekarza, gdy jaskra jest bardzo zaawansowana i na uratowanie wzroku nie ma wielkich nadziei. Szanse chorym daje tylko wczesne rozpoznanie i przestrzeganie zasad leczenia określonych przez specjalistę. Jak się zaczyna. Trudno zauważyć pierwsze oznaki schorzenia, bo jaskra przez wiele lat może rozwijać się bez objawów. Jednak powolne uszkodzenie nerwu wzrokowego postępuje. Z czasem pojawia się ból, zaczerwienienie. Chory widzi tęczowe koła wokół źródła światła, pojawiają się zaburzenia widzenia. Jak dochodzi do uszkodzenia nerwu wzrokowego? Wewnątrz gałki ocznej dochodzi do stałego krążenia płynu, czyli cieczy wodnistej, która zaopatruje tkanki w substancje odżywcze i odprowadza z nich produkty przemiany materii. Powstający płyn odpływa do naczyń krwionośnych przez część oka, którą nazywa się kątem przesączania. Gdy kąt zamknie się lub naturalnie występujące w nim otworki zatkają się, zostaje zaburzona równowaga między ilością powstającego płynu a jego odpływem. W efekcie ciśnienie wewnątrz oka, które przypomina zamkniętą kulę, podnosi się, a to prowadzi do nieodwracalnego zniszczenia włókien nerwowych siatkówki oraz odżywiających je naczyń krwionośnych, zaniku nerwu wzrokowego i w konsekwencji do utraty wzroku. Diagnostyka. Najpierw lekarz zbiera wywiad, by ustalić czy w rodzinie chorego występowała jaskra. Chorobie sprzyja także nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, bezdech nocny, zaburzenia gospodarki lipidowej, skurcz naczyń krwionośnych, migrena oraz 50 proc.chorych trafia do lekarza, gdy jaskra jest już bardzo zaawansowana i na uratowanie wzroku nie ma już wielkich nadziei. krótkowzroczność, a poza tym długie stosowanie leków z grupy kortykosteroidów. Następnie okulista wykonuje badania. Ocena wady refrakcji. Przy nadwzroczności (okulary plusowe) częściej dochodzi do jaskry zamkniętego kąta, a przy krótkowzroczości (okulary minusowe) do jaskry otwartego kąta. Używając tonometru, mierzy się też ciśnienie wewnątrzgałkowe. Kolejne badanie, mające podstawowe znaczenie dla rozpoznania jaskry, ocenia kąt przesączania (ganioskopia). Badanie daje odpowiedź, czy kąt przesączania jest otwarty, szeroki, czy wąski lub zamknięty. Badanie dna oka umożliwia ocenę nerwu wzrokowego z jego zagłębieniem oraz otaczającego go pierścienia nerwowo-siatkówkowego. Perymetria, czyli badanie pola widzenia jest równie ważne, bo pozwala ocenić stopień upośledzenia widzenia. W diagnostyce jaskry wykorzystuje się także różne techniki obrazowe, które pozwalają przeanalizować, np. wielkość tarczy nerwu wzrokowego czy grubość włókien nerwowych siatkówki. Kiedy operować. Leczenie operacyjne jaskry wykonuje się tylko w szczególnych sytuacjach, np. u dzieci, które mają wrodzoną jaskrę, jeśli mimo leczenia farmakologicznego nerw wzrokowy szybko ulega dalszemu uszkodzeniu lub wówczas, gdy za pomocą kropli nie udaje się obniżyć ciśnienia wewnątrz gałki ocznej. Podstawą leczenia jaskry jest spowolnienie lub zatrzymanie niszczenia nerwu wzrokowego, a więc ocalenie wzroku. Najskuteczniejszą metodą jest podawanie kropli przeciwjaskrowych, które są dobierane indywidualnie dla każdego pacjenta. Zadaniem leku jest zarówno hamowanie wytwarzania cieczy wodnistej, jak i usprawnianie jej odpływania z oka. Poza tym chory powinien stosować tzw. sztuczne łzy, które chronią gałkę oczną przed wysychaniem. Ważna jest też neuroprotekcja, czyli ochrona nerwu wzrokowego. Dobrze temu służą kwasy omega-3, wyciąg z miłorzębu japońskiego oraz metylokobalamina, czyli witamina B12. Anna Jarosz

6 6 NIEZALEŻNY DODATEK TEMATYCZNY DYSTRYBUOWANY WRAZ Z RZECZPOSPOLITĄ Poprawić naturę Mimo mody na naturę niekiedy musimy poprawić jej dzieło np. gdy wyposażyła nas w organ widzenia, który nie spełnia swojej funkcji tak, jak powinien. Właściwa korekcja wad wzroku jest istotna od niej zależy, czy, w jaki sposób i jak długo będziemy odbierać bodźce z zewnątrz za pośrednictwem oka. Oko jest nie tyle zwierciadłem duszy, co oknem na świat. Przez nie odbieramy ok. 80% bodźców z otoczenia. Oko działające wadliwie i niewspomagane właściwą korekcją jest narażone na znaczne problemy z funkcjonowaniem w ogóle... Typowe wady wzroku koryguje się za pomocą soczewek okularowych lub kontaktowych. Właściwe dopasowanie soczewek okularowych jest bardzo ważne. Stanowią one bowiem dodatkowy układ optyczny, który musi współpracować z okiem. W przypadku okularów musimy powiadomić specjalistę, do czego będą nam potrzebne gdyż czasami inne szkła dobiera się do pracy przy komputerze (odległość oka od monitora ok cm), a inne do czytania (odległość oka od celu ok 40 cm). Do wyboru mamy soczewki szklane i plastikowe. Szklane są cięższe od plastikowych (co ma znaczenie przy wadzie większej niż 3-4 dioptrie) i nieco mniej elastyczne (przez co mogą się łatwiej uszkodzić), ale są za to mniej podatne na zarysowania, dzięki czemu będą nam służyć dłużej. Ścisłe zasady dotyczą też doboru oprawek osoby, które często wkładają i ściągają okulary, nie powinny upierać się przy szkłach w delikatnych oprawkach. Mogą SPECJALIŚCI JZO WYJAŚNIAJĄ jakie wybrać soczewki okularowe Specjaliści JZO zalecają, by zarówno dzieci, jak i dorośli zawsze nosili soczewki okularowe z powłokami antyrefleksyjnymi. Najlepsze są soczewki z zaawansowanymi powłokami antyrefleksyjnymi MYSTIC i IDEAL (powłoka nagrodzona Laurem Konsumenta, Odkrycie Roku 2008). Gwarantują one zwiększony komfort widzenia. Szczególnie jest to ważne podczas wielogodzinnej pracy wzrokiem, np. przy komputerze. W okularach dla dzieci, najlepiej zdecydować się na specjalne soczewki MIŚ, które zapewniają estetyczny wygląd dziecięcych okularów oraz ich bezpieczne użytkowanie. Osoby, wymagające korekcji do obserwacji przedmiotów położonych w różnych odległościach, powinny skorzystać z szerokiej gamy soczewek progresywnych, np. z zaawansowanych technologicznie soczewek ANATEO o zindywidualizowanej konstrukcji. Pamiętajmy również o ochronie wzrou przed szkodliwym promieniowaniem UV. W tym celu zalecane są szczególnie soczewki fotochromowe, z wiodącą marką TRANSITIONS, oraz soczewki polaryzacyjne i barwione. Więcej o soczewkach JZO na stronie Soczewki okularowe JZO dostępne są u optyków na terenie całej Polski. OCHRONA PRZED SŁOŃCEM Przed promieniami słonecznymi wzrok chronili już starożytni... Eskimosi. Nie stosowali jednak szkła, lecz przedmioty przypominające okulary wykonane z rogu, kości lub drewna. Przyciemniane soczewki mieli jakoby stosować od około XII wieku Chińczycy (nosili je sędziowie, aby ukrywać wyraz twarzy podczas procesów). Okulary z przyciemnionymi szkłami opatentował w połowie się one bowiem szybko odkształcić, przez co zmieni się oś optyczna i okulary przestaną działać właściwie (w skrajnych przypadkach noszenie źle dobranych lub gotowych okularów z bazaru może spowodować bóle głowy, rozdrażnienie, problemy ze snem, a nawet widzenie podwójne). Jeśli już oprawka ma być delikatna, to należy zwrócić uwagę na stabilną ramę dobrej jakości, która zachowa zgodność osi optycznej z osią widzenia. Do pracy przy komputerze najlepiej wybrać okulary bez górnej ramy, do czytania bez dolnej, a do prowadzenia pojazdów duże oprawki, aby szkło zasłaniało całe oko. BLIŻEJ OKA Obecnie mniej więcej 125 milionów ludzi na świecie nosi soczewki kontaktowe. Samą ideę takich soczewek wymyślił podobno na początku XVI wieku najbardziej renesansowy z ludzi Renesansu Leonardo da Vinci. Pierwsze szkło, które korygowa- RZUT OKA NA HISTORIĘ Nie ma pewności, kto i kiedy wymyślił okulary. Faktem pozostaje, że ich przodkiem było szkło powiększające stosowane przez starożytnych rzemieślników podczas precyzyjnej pracy. Okulary chroniące przed słońcem to patent pochodzący z XVIII wieku. XVIII wieku James Escott. Popularność zdobyły jednak dopiero na początku XX wieku. Przełomem okazało się wykorzystanie w ich produkcji plastiku oraz... rozwój lotnictwa. Pilot nie mógł bowiem latać nie chroniąc oczu. W 1937 roku okularami przeciwsłonecznymi dla lotników amerykańskich marki Ray-Ban zadebiutowała firma Bauch & Lomb (w 1999 roku marka weszła w skład Wybawieniem dla nieznoszących okularów są soczewki kontaktowe. Ich najważniejszą zaletą dla użytkownika jest to, że ich nie widać. Największą wadą natomiast jest fakt, że trzeba potrafić nałożyć je na oko. Ponadto nie powinny ich stosować osoby, które cierpią na zespół suchego oka. O to czy mogą je bez uszczerbku na zdrowiu nosić powinny pytać specjalistę zwłaszcza osoby cierpiące na cukrzycę i alergię (uczulają nie tyle soczewki, co płyny do pielęgnacji soczewek). Podobnie jak okulary, soczewki kontaktowe musi dobrać okulista lub optometrysta po wcześniejszym zbadaniu ło wzrok i można je było bez problemu założyć na gałkę oczną, powstało pod koniec XIX wieku. Miało ok. 2 cm grubości i mogło być noszone przez kilka godzin dziennie. Przełom nastąpił w latach 60-tych XX wieku wraz z pojawieniem się miękkich soczewek kontaktowych włoskiej grupy Luxottica). Obecnie Ray-Bany to najchętniej kupowane okulary przeciwsłoneczne świata. Lubują się w nich gwiazdy Hollywoodu nosili je m.in. Audrey Hupburn (np. w Śniadaniu u Tiffanego ), Tom Cruise ( Top Gun ), Sara Jessica Parker (także jako Carry Bradshow w Seksie w wielkim mieście ), Madonna, Will Smith. wady oraz ocenie stanu oka. Specjalista doradzi również, jakie wybrać i dobierze ich rozmiar (zarówno zbyt mała, jak i zbyt duża soczewka może powodować dyskomfort). Tego, które są najlepsze jednodniowe, tygodniowe, miesięczne, nisko, średnio czy wysoko uwodnione, miękkie czy twarde nie sposób jednoznacznie stwierdzić. Zadecyduje specjalista i użytkownik oraz styl życia, jaki prowadzi. Hanna Żurawska Konsultacja, Wojciech Nowak Optometrysta, firma Bausch&Lomb. wykonanych z hydrożelu. W 1999 roku zaczęto wykorzystywać w produkcji soczewek kontaktowych hydrożel silikonowy, który przepuszcza stosunkowo dużo tlenu. Prace nad ulepszeniem technologii (polimerami trzeciej generacji) wciąż jednak trwają. Najstarsze soczewki pochodzą ze starożytnej Asyrii (II tysiąclecie p.n.e.). Nie wiadomo, czy służyły jako szkło powiększające, czy człowiek stosował je do ogniskowania promieni, aby rozpalić ogień. Precyzyjnie wykonane drobiazgi z tego okresu świadczą raczej o tym pierwszym wykorzystaniu. Wykorzystanie soczewek jako środka korygującego wady wzroku wydaje się potwierdzone w starożytnym Rzymie Neron miał obserwować walki gladiatorów przez specjalnie wyszlifowany szafir. Im dalej w czasie, tym więcej świadectw używania soczewek do korekcji wzroku. Znali je w XI-XII wieku n.e. Chińczycy, Arabowie, a także Wikingowie. Pierwsze okulary z prawdziwego zdarzenia korygujące krótkowzroczność powstały w Europie pod koniec XIII lub w połowie XV wieku. Przełom przyniósł wiek XVI o odkrycia w dziedzinie optyki dokonane przez niemieckiego astrologa Jana Keplera. W XIX wieku soczewki (początkowo monokle, następnie binokle) znajdowały się już w powszechnym użyciu. Były bardzo drogie i należały do nowoczesnych drobiazgów, więc stały się w tym czasie symbolem mądrości i bogactwa.

7 NIEZALEŻNY DODATEK TEMATYCZNY DYSTRYBUOWANY WRAZ Z RZECZPOSPOLITĄ 7 Miej oko na swoją dietę! Na początek dwa truizmy: po pierwsze, prawidłowe odżywianie służy zdrowiu ciała i ducha, po drugie, zbalansowana dieta wygląda w większości przypadków tak samo i dietetycy odchodzą od jadłospisów dedykowanych. Jeśli jednak poświęcamy konkretnej czynności więcej czasu od przeciętnej, warto uzupełnić dietę o składniki, których nasz organizm potrzebuje więcej. Osoby pracujące fizycznie i sportowcy potrzebują tych samych składników odżywczych co ludzie, których wysiłek ogranicza się do intensywnego myślenia. Zmieniają się jednak proporcje (np. prowadząc siedzący tryb życia nasze ciało nie zużyje takiej ilości kalorii jak w ruchu). Rzecz ma się podobnie z oczami: korzysta z nich każdy, ale ci, którzy spędzają sporo czasu przy komputerze, męczą je bardziej. W związku z tym muszą uzupełnić codzienny jadłospis o produkty bogate w witaminę A (tłuszcze) i prowitaminę A, czyli beta-karoten (zawarty we wszystkich pomarańczowych warzywach i owocach oraz w szpinaku i brokułach). Tak naprawdę istotne jest nie tylko dostarczanie organizmowi składników odżywczych, ale przede wszystkim to, żeby owe substancje zostały przez nasz organizm wchłonięte, a co za tym idzie wykorzystane informuje Ewa Deborska, dietetyk z warszawskiej poradni Food & Dieta. Beta-karoten zostanie właściwie przyswojony tylko w towarzystwie tłuszczu. Stary sposób: spożywanie masła, aby oczy były zdrowe, w świetle najnowszych badań nie znajduje zastosowania. Produkty zawierające witaminę czy prowitaminę witaminy A najlepiej zostaną wykorzystane przez organizm w towarzystwie tłuszczów roślinnych. Wystarczą dwie, trzy krople tłuszczu do dania z brokułów czy do szklanki soku z marchwi mówi Ewa Ceborska Warto jeść też jagody. Poza tym, że jagody zawierają antyoksydanty, czyli składniki które zapobiegają szkodliwemu wpływowi tlenu na nasze komórki (co w efek- cie prowadzi do starzenia), wyizolowano z nich związek, który w doskonały sposób działa na plamkę żółtą w oczach. Plamka żółta jest fragmentem siatkówki. Dzięki niej możemy czytać, pisać, rozróżniać barwy i szczegóły (czyli widzieć centralnie). Z wiekiem dochodzi do zwyrodnienia plamki żółtej, co w konsekwencji prowadzi do postępującej z wiekiem choroby oczu i może poskutkować pogarszającym się widzeniem, a w skrajnych przypadkach ślepotą. Dolegliwość często występuje u osób po 50. roku życia. Zawarte w czarnych jagodach związki (antycjany) doskonale podnoszą sprawność plamki żółtej i chronią przed jej zwyrodnieniem mówi Ewa Ceborska. Ten sam związek znajduje się w owocach czarnego bzu i aronii. Przeciw starzeniu się oczu Nie ma sposobu na wieczną młodość. Znamy jednak głównego odpowiedzialnego za proces starzenia oraz substancje, które mogą zneutralizować jego działanie na tyle, że proces starzenia nieco odsunie się w czasie. Czarnym charakterem są wolne rodniki cząsteczki, które posiadają wolny elektron i obrazowo chcą związać się z inną cząsteczką lub oddać ów wolny elektron. Atakują głównie białka, DNA i nienasycone kwasy tłuszczowe wchodzące Prawidłowo zbalansowana dieta służy zdrowiu całego organizmu oraz dobremu samopoczuciu. Zanim sięgniesz po suplementy, zasięgnij opinii lekarza nadmiar składników odżywczych nie przyniesie żadnych korzyści, a może nawet stać się źródłem poważnych problemów. w skład błon komórkowych. W ten sposób prowadzą do degeneracji komórek naszego ciała i starzenia organizmu. Aby unieszkodliwić wolne rodniki należy dostarczać organizmowi jak najwięcej antyoksydantów związków chemicznych, które zaspokajają potrzebę wolnych rodników do wiązania się. W ten sposób przestaną one atakować komórki naszego ciała. Do najlepszych antyoksydantów egzogennych (dostarczanych do organizmu wraz z pożywieniem) należą witamina A, C (chroniąca zwłaszcza naczynia krwionośne), E (witaminy A i E są szczególnie ważne, ponieważ działają wewnątrz komórek), beta-karoten, koenzym q-10. Walce z wolnymi rodnikami posłużą także cynk i miedź. Wzmacniają one układ odpornościowy w ochronie organizmu. Dzięki diecie bogatej w antyoksydanty zachowamy nie tylko zdrowie oczu, ale wszystkich organów ciała. Ogólnemu zdrowiu (także sprawnemu funkcjonowaniu narządu wzroku) posłuży aktywność fizyczna. Hanna Żurawska WZMOCNIENIE DLA ZMĘCZONYCH OCZU MaxiVision Total Wzmacnia zmęczone oczy. Szczególnie polecany dla osób noszących okulary. Preparat korzystnie wpływa na zdrowie oczu i dobry wzrok. Dba o sprawne funkcjonowanie narządu wzroku i jakość widzenia. Wzbogaca codzienną dietę o składniki, które korzystnie wpływają na fizjologiczne funkcjonowanie najwrażliwszych struktur oka w tym siatkówki oka. Poprawia jakość, ostrość widzenia i łagodzi objawy zmęczenia oczu. Korzystnie wpływa na wzrok osób z AMD, jaskrą, zaćmą, zespołem suchego oka. Biolan- krople do oczu (hialuronian sodu 0,15%), Biolan GEL krople do oczu (hialuronian sodu 0,30%) Pracując przed monitorem komputera, w ogrzewanych klimatyzowanych pomieszczeniach, prowadząc samochód, przebywając na słońcu, często odczuwamy nieprzyjemne pieczenie, wysychanie i ból oczu. Skutecznie i bezpiecznie nawilżymy powierzchnie oka nowoczesnymi kroplami do oczu Biolan i Biolan Gel. Preparaty Biolan i Biolan-Gel zawierają powszechnie występujący w ludzkim organizmie kwas hialuronowy, w związku z czym oczy doskonale je tolerują, zwłaszcza że po zakropleniu tworzą doskonale przejrzystą i bezbarwną warstwę na Zawiera wysoką, naukowo potwierdzoną dawkę wolnej luteiny (20mg) oraz kwasów omega-3 (DHA i EPA), zeaksantynę oraz witaminy antyoksydacyjne (C i E). Zawartość kwasów Omega-3 powoduje zwiększoną przyswajalność luteiny. MaxiVision Total posiada niepowtarzalny, naukowo opracowany skład, aby kompleksowo chronić zdrowie oczu. OCHRONA OCZU DLA PRACUJĄCYCH PRZY KOMPUTERZE powierzchni rogówki. Chronią, nawilżają i powlekają powierzchnię oka zapewniając długotrwałą ulgę w dolegliwościach. Biolan i Biolan Gel to preparaty nie zawierające żadnych środków konserwujących, w higienicznych, jednorazowych opakowaniach. Zalecane są również do nawilżania wszystkich rodzajów soczewek kontaktowych. Wytwórca: Penta Arzneimittel, Niemcy Informacje: MISTRZOWSKI DUET Witaminy A i E należą do najlepszych antyoksydantów. Obie rozpuszczają się w tłuszczach, więc przyjmując produkty bogate w nie (a niebędące tłuszczami), należy zadbać o odpowiednie sąsiedztwo na talerzu. Witamina A znajduje się tylko w pokarmach pochodzenia zwierzęcego maśle, mleku, jajkach, tłustych rybach, wątróbce. Jej prowitaminę z kolei zawierają suszone owoce, marchew, pietruszka, brokuły, szpinak i pomidory. Niedobór witaminy E szczególnie odbija się na wzroku dieta uboga w tę witaminę wpędzi nas w kłopoty z widzeniem, ale obecnie jest to rzadko spotykane. Witaminę E zawierają oleje roślinne (sojowy, słonecznikowy), migdały, jajka, orzechy włoskie i ziemne, kiełki pszenicy, zielone warzywa.

8

- AMD tzw. mokre, wilgotne (związane z powstawaniem nowych naczyń krwionośnych)

- AMD tzw. mokre, wilgotne (związane z powstawaniem nowych naczyń krwionośnych) Zwyrodnienie plamki żółtej - AMD Zwyrodnienie plamki żółtej (AMD - Age-Related Macular Degeneration) jest bardzo częstą przyczyną nieodwracalnej utraty wzroku u osób po 50 roku życia. Częstość występowania

Bardziej szczegółowo

Ulotka informacyjna. Apo-lutea

Ulotka informacyjna. Apo-lutea Ulotka informacyjna Apo-lutea Supelement diety Co to jest preparat Apo-Lutea i w jakim celu się go stosuje Skład suplementu diety Apo-Lutea został starannie skomponowany, aby w pełni uzupełnić dietę o

Bardziej szczegółowo

Wady refrakcji u niemowląt, dzieci i młodzieży.

Wady refrakcji u niemowląt, dzieci i młodzieży. Anna Gotz-Więckowska Wady refrakcji u niemowląt, dzieci i młodzieży. Katedra Okulistyki i Klinika Okulistyczna UM w Poznaniu Kierownik: Prof.UM dr hab. Jarosław Kocięcki Rozwój narządu wzroku Precyzyjny

Bardziej szczegółowo

Jaskra nie boli kradnie wzrok. społeczna kampania edukacyjna

Jaskra nie boli kradnie wzrok. społeczna kampania edukacyjna Jaskra nie boli kradnie wzrok społeczna kampania edukacyjna O kampanii Jaskra nie boli kradnie wzrok Kampania zainaugurowana w marcu 2015 r. podczas Światowego Tygodnia Jaskry Odpowiedź na niską wykrywalność

Bardziej szczegółowo

Glaucoma-profi laxis 2015

Glaucoma-profi laxis 2015 bezpłatny zestaw pomiarów: pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego metodą bezkontaktową pachymetria (mierzenie grubości rogówki) autorefraktometria (komputerowy pomiar wad widzenia) Glaucoma-profi laxis 2015

Bardziej szczegółowo

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach 4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach JESTEŚ RODZICEM MŁODEGO SPORTOWCA? Czy Twoje dziecko uczęszcza na treningi minimum 2 razy w tygodniu? Zdarzyło się, że

Bardziej szczegółowo

Jeden z narządów zmysłów. Umożliwia rozpoznawanie kształtów, barw i ruchów. Odczytuje moc i kąt padania światła. Bardziej wyspecjalizowanie oczy

Jeden z narządów zmysłów. Umożliwia rozpoznawanie kształtów, barw i ruchów. Odczytuje moc i kąt padania światła. Bardziej wyspecjalizowanie oczy I CO MU ZAGRAŻA Jeden z narządów zmysłów. Umożliwia rozpoznawanie kształtów, barw i ruchów. Odczytuje moc i kąt padania światła. Bardziej wyspecjalizowanie oczy pozwalają np. widzieć w ciemności. Zewnętrzne

Bardziej szczegółowo

Zaćma. Sandra Zuziak 2013-07-29

Zaćma. Sandra Zuziak 2013-07-29 Zaćma Sandra Zuziak 1 Zaćma zajmuje pierwsze miejsce w rankingu przyczyn ślepoty we współczesnym świecie wg statystyk Światowej Organizacji Zdrowia www.korektorzdrowia.pl 2 Definicja Zaćma (łac. cataracta)

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WCZESNEGO WYKRYWANIA ZABURZEŃ WIDZENIA PROWADZĄCYCH DO INWALIDZTWA WZROKOWEGO SKIEROWANY DO DZIECI W WIEKU 1-6 LAT

PROGRAM WCZESNEGO WYKRYWANIA ZABURZEŃ WIDZENIA PROWADZĄCYCH DO INWALIDZTWA WZROKOWEGO SKIEROWANY DO DZIECI W WIEKU 1-6 LAT PROGRAM WCZESNEGO WYKRYWANIA ZABURZEŃ WIDZENIA PROWADZĄCYCH DO INWALIDZTWA WZROKOWEGO SKIEROWANY DO DZIECI W WIEKU 1-6 LAT Joanna Sowińska-Szkocka Zespół Poradni Okulistycznych SPS ZOZ ZDROJE Cele programu

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce

Bardziej szczegółowo

METODY BADAŃ W OKULISTYCE

METODY BADAŃ W OKULISTYCE Dr med. Joanna Wąsiewicz-Rager Wywiad okulistyczny przyczyna zgłoszenia się do okulisty przebyte choroby narządu wzroku urazy gałki ocznej wywiad dotyczący wieku dziecięcego-zezy dotychczasowa korekcja

Bardziej szczegółowo

Laserowa korekcja wzroku

Laserowa korekcja wzroku Laserowa korekcja wzroku Zmień swoje życie już dziś! P R Y W A T N Y S Z P I T A L W E I S S K L I N I K w w w. w e i s s k l i n i k. p l 1 Zabieg w Weiss Klinik Czy kiedykolwiek zastanawialiście się

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Aktywność fizyczna glukometr glukometr glukometr glukometr glukometr skrocona 8 str broszura aktywnosc fizyczna.indd 1 2013-05-09 14:12:46 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

Bardziej szczegółowo

Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E. Omega-3. Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię

Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E. Omega-3. Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię Dlaczego kwasy tłuszczowe są tak ważne? Kwasy tłuszczowe należą do grupy

Bardziej szczegółowo

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK CIAŁ I ZDRWIE WSZECHŚWIAT KMÓREK RGANIZM RGANY TKANKA SKŁADNIKI DŻYWCZE x x KMÓRKA x FUNDAMENT ZDRWEG ŻYCIA x PRZEMIANA MATERII WSZECHŚWIAT KMÓREK Komórki są budulcem wszystkich żywych istot, również nasze

Bardziej szczegółowo

Czy możliwe jest uszkodzenie oka soczewką kontaktową?

Czy możliwe jest uszkodzenie oka soczewką kontaktową? Czy możliwe jest uszkodzenie oka soczewką kontaktową? Zakładanie i zdejmowanie soczewek są czynnościami, których trzeba się nauczyć, aby odbywało się w sposób prawidłowy. Wraz z upływem czasu czynności

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

Polish version: Your guide to diabetic retinopathy screening. Twój przewodnik po badaniu na obecność retinopatii cukrzycowej

Polish version: Your guide to diabetic retinopathy screening. Twój przewodnik po badaniu na obecność retinopatii cukrzycowej Polish version: Your guide to diabetic retinopathy screening Twój przewodnik po badaniu na obecność retinopatii cukrzycowej Co to jest retinopatia cukrzycowa? Jest to choroba spowodowana cukrzycowymi zmianami

Bardziej szczegółowo

CaniAge. CaniAge. Tabletki

CaniAge. CaniAge. Tabletki CaniAge Tabletki CaniAge Preparat uzupełniający dla psów do leczenia i zapobiegania schorzeniom wieku starczego oraz niewydolności ukł. krążenia (kompleks witalny) > Zastosowanie CaniAge Pomóż swojemu

Bardziej szczegółowo

Tajemnice świata zmysłów oko.

Tajemnice świata zmysłów oko. Tajemnice świata zmysłów oko. Spis treści Narządy zmysłów Zmysły u człowieka Oko Budowa oka Model budowy siatkówki Działanie oka Kolory oczu Choroby oczu Krótkowzroczność Dalekowzroczność Astygmatyzm Akomodacja

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Badanie w ramach programu pt. Audyt społeczny leczenia w AMD w Polsce realizowanego przez Stowarzyszenie Retina AMD Polska

Badanie w ramach programu pt. Audyt społeczny leczenia w AMD w Polsce realizowanego przez Stowarzyszenie Retina AMD Polska Dane demograficzne: Badanie w ramach programu pt. Audyt społeczny leczenia w AMD w Polsce realizowanego przez Stowarzyszenie Retina AMD Polska Opracowanie: dr n. med. Anna Kieszkowska-Grudny 1. Inicjały

Bardziej szczegółowo

Wady i choroby oczu i uszu

Wady i choroby oczu i uszu Wady i choroby oczu i uszu Oko miarowe Większość osób ma oczy miarowe, to znaczy takie, które prawidłowo skupiają promienie świetlne na siatkówce. Niektórzy mają jednak oczy niemiarowe. Związane z tym

Bardziej szczegółowo

PORADNIK DLA OPIEKUNÓW OSÓB STARSZYCH

PORADNIK DLA OPIEKUNÓW OSÓB STARSZYCH PORADNIK DLA OPIEKUNÓW OSÓB STARSZYCH Co mam zrobić gdy podopieczny skarży się na boleści? Co zrobić gdy zachoruje? Jak opiekować się osobą z Alzheimerem, Demencją czy inna chorobą? Jakie problemy mogą

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life.

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life. POWIKŁANIA Personal solutions for everyday life. Powikłania Cukrzyca występuje u osób, w przypadku których organizm nie potrafi sam kontrolować poziomu glukozy we krwi (określanego również jako poziom

Bardziej szczegółowo

Ekskluzywna receptura wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię

Ekskluzywna receptura wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię /1/ Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E Omega-3 Ekskluzywna receptura wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię /2/ Dlaczego kwasy tłuszczowe Omega-3 są ważne? Kwasy tłuszczowe

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE Czym jest cellulit? cellulit= skórka pomarańczowa = nierównomierne rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, wody i produktów przemiany materii w tkankach skóry, widoczne wgłębienia i guzkowatość skóry, występująca

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

Wzrok na szóstkę z plusem PORADNIK DLA RODZICÓW

Wzrok na szóstkę z plusem PORADNIK DLA RODZICÓW Wzrok na szóstkę z plusem PORADNIK DLA RODZICÓW Drodzy Rodzice, Serdecznie dziękujemy, za aktywny udział w akcji społecznej Wzrok na szóstkę z plusem i zaufanie jakim nas Państwo obdarzyli udzielając zgody

Bardziej szczegółowo

BIOLOGICZNIE AKTYWNY SUPLEMENT DIETY. www.calivita.com.pl

BIOLOGICZNIE AKTYWNY SUPLEMENT DIETY. www.calivita.com.pl BIOLOGICZNIE AKTYWNY SUPLEMENT DIETY WOLNE RODNIKI TO AKTYWNE ATOMY LUB CZĄSTECZKI, KTÓRE ZGUBIŁY JEDEN ELEKTRON. PRÓBUJĄC GO ODZYSKAĆ, SZYBKO WCHODZĄ W REAKCJE Z RÓŻNYMI ELEMENTAMI KOMÓREK, USZKADZAJĄC

Bardziej szczegółowo

Inteligentna technologia przeciwzmarszczkowa

Inteligentna technologia przeciwzmarszczkowa Inteligentna technologia przeciwzmarszczkowa 2 przeciw oznakom starzenia Inteligentna koncepcja pielęgnacji skóry: możesz pozytywnie wpłynąć na przyszłość skóry. Innowacyjna technologia pielęgnacji skóry

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

2011-03-17. Woda. Rola wody. Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia?

2011-03-17. Woda. Rola wody. Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia? Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia? A. Jarosz Woda głównym składnikiem ciała i podstawowym składnikiem pożywienia stanowi 50 80 %masy ciała zasoby wodne organizmu muszą być stale

Bardziej szczegółowo

Dzienne soczewki kontaktowe iloox CONTACT Daily

Dzienne soczewki kontaktowe iloox CONTACT Daily Dzienne soczewki kontaktowe iloox CONTACT Daily 5 sztuk soczewek gratis dokonując zakupu w salonie LOOX Galeria Optyki w Twoim mieście! Darmowa dostawa do domu, zamawiając soczewki w naszym internetowym

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu.

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Dostarczają także kwasu foliowego. Zawierają znaczne ilości składników

Bardziej szczegółowo

do udzielenia pierwszej pomocy w takich przypadkach. Uraz termiczny może przybrać postać oparzenia słonecznego lub przegrzania.

do udzielenia pierwszej pomocy w takich przypadkach. Uraz termiczny może przybrać postać oparzenia słonecznego lub przegrzania. Upały Zbyt intensywny wysiłek w czasie gorącego dnia, spędzanie zbyt długiego czasu na słońcu albo zbyt długie przebywanie w przegrzanym miejscu może spowodować uraz termiczny. Aby móc skutecznie zapobiegać

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Lekarze z Chin uważają, że owoce głożyny znane jako chińskie daktyle pomagają zachować sprawność, poprawiają odporność, wspomagają

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? CEL/75/11/09 Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym

Bardziej szczegółowo

NIE NARAŻAJ SWOJEGO ZDROWIA! STOP PRZEDSTAWIAMY RECEPTĘ NA SKUTECZNĄ PROFILAKTYKĘ

NIE NARAŻAJ SWOJEGO ZDROWIA! STOP PRZEDSTAWIAMY RECEPTĘ NA SKUTECZNĄ PROFILAKTYKĘ NIE NARAŻAJ SWOJEGO ZDROWIA! POWIEDZ grypie STOP PRZEDSTAWIAMY RECEPTĘ NA SKUTECZNĄ PROFILAKTYKĘ Jedną z najpowszechniej występujących i wciąż niedocenianych chorób jest grypa, choroba, która w sezonie

Bardziej szczegółowo

Konsensus okulistyczno-położniczy w sprawie wskazań do rozwiązania porodu drogą cięcia cesarskiego z powodu zmian w narządzie wzroku

Konsensus okulistyczno-położniczy w sprawie wskazań do rozwiązania porodu drogą cięcia cesarskiego z powodu zmian w narządzie wzroku Konsensus okulistyczno-położniczy w sprawie wskazań do rozwiązania porodu drogą cięcia cesarskiego z powodu zmian w narządzie wzroku Wytyczne Polskiego Towarzystwa Okulistycznego 1 Konsensus okulistyczno-położniczy

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!!

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!! Zdrowy tryb życia Co robić żeby zdrowo żyć? Co otrzymujemy dzięki zdrowemu stylowi życia? Jak wygląda plan zdrowego żywienia? Chcesz być szczupła? Zdrowe odżywianie Węglowodany Warzywa i owoce Produkty

Bardziej szczegółowo

NOWA JAKOŚĆ WIDZENIA USUNIĘCIE ZAĆMY METODĄ FAKOEMULSYFIKACJI Z WSZCZEPEM SZTUCZNEJ SOCZEWKI INFORMATOR DLA PACJENTÓW

NOWA JAKOŚĆ WIDZENIA USUNIĘCIE ZAĆMY METODĄ FAKOEMULSYFIKACJI Z WSZCZEPEM SZTUCZNEJ SOCZEWKI INFORMATOR DLA PACJENTÓW USUNIĘCIE ZAĆMY METODĄ FAKOEMULSYFIKACJI Z WSZCZEPEM SZTUCZNEJ SOCZEWKI INFORMATOR DLA PACJENTÓW CO TO JEST ZAĆMA (KATARAKTA)? Zaćma jest to zmętnienie soczewki oka, które w różnym stopniu może upośledzać

Bardziej szczegółowo

Podczas gotowania część składników przedostaje się do wody. Część składników ulatnia się wraz z parą (głównie witamina C).

Podczas gotowania część składników przedostaje się do wody. Część składników ulatnia się wraz z parą (głównie witamina C). Podczas gotowania część składników przedostaje się do wody. Część składników ulatnia się wraz z parą (głównie witamina C). Wzrost temperatury redukuje poziom większości składników odżywczych. Surowy por

Bardziej szczegółowo

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r.

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r. Warsztaty dla Rodziców Wiosenne śniadanie Warszawa 26.05.2015 r. Urozmaicenie Uregulowanie Umiarkowanie Umiejętności Unikanie Prawidłowe żywienie 7 zasad wg prof. Bergera + Uprawianie sportu + Uśmiech

Bardziej szczegółowo

Dla kogo dieta? Dbam o ładną sylwetkę przez całe życie. Natalia Niedźwiedzka 2016-02-12

Dla kogo dieta? Dbam o ładną sylwetkę przez całe życie. Natalia Niedźwiedzka 2016-02-12 Dla kogo dieta? Dbam o ładną sylwetkę przez całe życie. Natalia Niedźwiedzka 2016-02-12 Spis treści 1. Co to dieta?... 2 2. Dlaczego ludzie przechodzą na dietę?... 3 3. Od czego zależy jaki rodzaj diety

Bardziej szczegółowo

Jaskra Klasyfikacja: 1. Jaskra pierwotna:

Jaskra Klasyfikacja: 1. Jaskra pierwotna: Jaskra Zespół chorób oka, które prowadzą do postępującego i nieodwracalnego uszkodzenia nerwu wzrokowego i komórek zwojowych siatkówki, co powoduje uszkodzenie lub utratę wzroku. Choroba ta może spotkać

Bardziej szczegółowo

Część 1. Podstawowe zagadnienia 1. Informacje ogólne 1

Część 1. Podstawowe zagadnienia 1. Informacje ogólne 1 Spis treści Wstęp do wydania czwartego Wstęp do wydania pierwszego Skróty xiii xiv xv Część 1. Podstawowe zagadnienia 1. Informacje ogólne 1 1.1 Anatomia stosowana 1 1.2 Fizjologia stosowana 4 1.3 Fizyczne

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

Przyczyny zaniku nerwu wzrokowego są następujące:

Przyczyny zaniku nerwu wzrokowego są następujące: JASKRA Na jaskrę cierpi 67 milionów ludzi na świecie, a ponad 6 milionów jest z tego powodu całkowicie niewidomych. Na czym polega to schorzenie? W prawidłowym oku odbywa się stale krążenie płynu śródocznego,

Bardziej szczegółowo

STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA

STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA Stomatologia zachowawcza- zajmuje się metodami zachowania naturalnych właściwości zębów, które zostały utracone na skutek działania bodźców zewnętrznych. Najgroźniejszym z nich

Bardziej szczegółowo

USUNIĘCIE ZAĆMY METODĄ

USUNIĘCIE ZAĆMY METODĄ USUNIĘCIE ZAĆMY METODĄ FAKOEMULSYFIKACJI Z WSZCZEPEM SZTUCZNEJ SOCZEWKI CO TO JEST ZAĆMA (KATARAKTA)? Zaćma jest to zmętnienie soczewki oka, które w różnym stopniu może upośledzać ostrość widzenia. Soczewka

Bardziej szczegółowo

OKO BUDOWA I INFORMACJE. Olimpia Halasz xd Bartosz Kulus ; x

OKO BUDOWA I INFORMACJE. Olimpia Halasz xd Bartosz Kulus ; x OKO BUDOWA I INFORMACJE Olimpia Halasz xd Bartosz Kulus ; x OCZY - narządy receptorowe umożliwiające wykrywanie kierunku padania światła i jego intensywności oraz, wraz ze wzrostem złożoności konstrukcji,

Bardziej szczegółowo

DODAJ KOLORÓW DO SWOJEJ DIETY

DODAJ KOLORÓW DO SWOJEJ DIETY DODAJ KOLORÓW DO SWOJEJ DIETY DODAJ KOLORÓW DO SWOJEJ DIETY WPROWADZENIE DO PREZENTACJI Carl Rehnborg i Nutrilite historia Wyzwania związane ze zdrowym sposobem odżywiania się Pokoloruj swoją dietę Zdrowy

Bardziej szczegółowo

USUNIĘCIE ZAĆMY METODĄ FAKOEMULSYFIKACJI Z WSZCZEPEM SZTUCZNEJ SOCZEWKI

USUNIĘCIE ZAĆMY METODĄ FAKOEMULSYFIKACJI Z WSZCZEPEM SZTUCZNEJ SOCZEWKI INFORMATOR DLA PACJENTÓW USUNIĘCIE ZAĆMY METODĄ FAKOEMULSYFIKACJI Z WSZCZEPEM SZTUCZNEJ SOCZEWKI CO TO JEST ZAĆMA (KATARAKTA)? Zaćma jest to zmętnienie soczewki oka, które w różnym stopniu może upośledzać

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem Dlaczego walczymy z rakiem? Nowotwory są drugą przyczyną zgonów w Polsce zaraz po zawałach i wylewach. Liczba zachorowao na nowotwory złośliwe w Polsce to ponad 140,5 tys.

Bardziej szczegółowo

Power Duo Koktajl nawilżająco-lipidowy

Power Duo Koktajl nawilżająco-lipidowy Power Duo Koktajl nawilżająco-lipidowy Prosty i czysty powrót do źródeł pielęgnacji! Nowoczesny koktajl pielęgnacyjny bogaty w cenne witaminy i składniki odżywcze. Gruntowna pielęgnacja oparta na podstawowych

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Hipoglikemia Hipoglikemia Hipoglikemia, zwana inaczej niedocukrzeniem, oznacza obniżanie stężenia glukozy we krwi do wartości poniżej 55 mg/dl (3,1 mmol/l) Niekiedy objawy hipoglikemii mogą wystąpić przy

Bardziej szczegółowo

5-18 miesięcy. 2-5 miesięcy. ponad 7 lat. 18 miesięcy - 7 lat. Fitmin Maxi Puppy. Fitmin Maxi Junior. Fitmin Maxi Maitenance. Fitmin Maxi Performance

5-18 miesięcy. 2-5 miesięcy. ponad 7 lat. 18 miesięcy - 7 lat. Fitmin Maxi Puppy. Fitmin Maxi Junior. Fitmin Maxi Maitenance. Fitmin Maxi Performance FITMIN MAXI Seria karm Fitmin przeznaczona jest dla psów ras olbrzymich, których waga przekracza 35. Karmy wyróżniają się między innymi większymi granulkami dla oraz zawartością siarczanu glukozaminy i

Bardziej szczegółowo

KATALOG PRODUKTÓW 2012. Dystrybutor

KATALOG PRODUKTÓW 2012. Dystrybutor KATALOG PRODUKTÓW 2012 Dystrybutor WŁAŚCIWOŚCI: Wysoka przepuszczalność tlenu Bez technologii ulepszającej powierzchnię Niski moduł sprężystości Wysoka zawartość wody Asferyczna optyka Asferyczna powierzchnia

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII Ból PRZYWRACANIE ZDROWIA W SZCZEGÓLNY SPOSÓB 2 Krążenie Zapalenie Naprawa tkanek Większość z nas uważa zdrowie za pewnik. Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy organizm traci

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne.

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie kliniczne Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna definicje,

Bardziej szczegółowo

Struktury oka, które odgrywają rolę w mechanizmie powstawania jaskry:

Struktury oka, które odgrywają rolę w mechanizmie powstawania jaskry: Jaskra podstawowe informacje Oko budowa Twardówka Siatkówka Nerw wzrokowy Ciecz wodnista Rogówka Tęczówka Mięśnie oka Źrenica Soczewka Ciało rzęskowe Ciało szkliste Struktury oka, które odgrywają rolę

Bardziej szczegółowo

Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane przez ministra zdrowia w ramach Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych.

Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane przez ministra zdrowia w ramach Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych. EDUKACYJNO-INFORMACYJNY PROGRAM PROFILAKTYKI NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH SKÓRY SKÓRA POD LUPĄ MATERIAŁ EDUKACYJNY DLA NAUCZYCIELI SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH 2014 Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

zdrowia Zaangażuj się

zdrowia Zaangażuj się Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się Niniejszy projekt jest finansowany przez Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się www.oha.com 1. Zainteresuj się ochroną swojego zdrowia. Jeśli masz pytania lub wątpliwości

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

Depilacja laserowa laserowe usuwanie owłosienia

Depilacja laserowa laserowe usuwanie owłosienia Depilacja laserowa laserowe usuwanie owłosienia USTUPSKA-KUBECZEK Katarzyna Mechanizm działania światła lasera na mieszek włosowy i włos Laser stosowany do zabiegów depilacji działa powierzchownie, nie

Bardziej szczegółowo

CORSENTIALS prosta metoda na doskonałe zdrowie.

CORSENTIALS prosta metoda na doskonałe zdrowie. CORSENTIALS prosta metoda na doskonałe zdrowie. System CORSENTIALS korzysta z zastrzeżonej, zgłoszonej do opatentowania technologii firmy LifeWave, która odmieni stan Twojego zdrowia, przynosząc istotne

Bardziej szczegółowo

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji.

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Uzależnienia Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Termin uzależnienie jest stosowany głównie dla osób, które nadużywają narkotyków, alkoholu i papierosów. Używki Wszystkie używki stanowią

Bardziej szczegółowo

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE PIRAMIDY EGIPSKIE Piramidy to budowle, które przetrwały tysiące lat. Najbardziej trwała była ich podstawa, czyli część zbudowana na ziemi. PIRAMIDA ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

Diety do żywienia medycznego do podaży przez zgłębnik

Diety do żywienia medycznego do podaży przez zgłębnik Diety do żywienia medycznego do podaży przez zgłębnik Dieta kompletna pod względem odżywczym, gotowa do użycia, zawierająca DHA/EPA, bezresztkowa, przeznaczona do stosowania przez zgłębnik Wskazania: okres

Bardziej szczegółowo

Zdrowo jem - więcej wiem

Zdrowo jem - więcej wiem Zdrowo jem - więcej wiem Co to znaczy być zdrowym??? Być zdrowym: 1. nie chorować, 2. czuć się dobrze, 3. być radosnym, 4. być sprawnym fizycznie. Prawidłowe odżywianie! Jeśli właściwie się odżywiamy,

Bardziej szczegółowo

WITAMINY DLA DIABETYKÓW

WITAMINY DLA DIABETYKÓW WITAMINY DLA DIABETYKÓW Witaminy dla diabetyków: zestaw witamin i składników mineralnych dostosowany ilościowo i jakościowo do potrzeb osób chorych na cukrzycę jako uzupełnienie codziennej diety. Energia

Bardziej szczegółowo

Edycja nr 1 03.2015. Biuletyn CSK MSW

Edycja nr 1 03.2015. Biuletyn CSK MSW Edycja nr 1 03.2015 Biuletyn CSK MSW Biuletyn CSK MSW CSK MSW On-line Elektroniczny system rejestracji pacjentów - eportal Centralny Szpital Kliniczny MSW w Warszawie zmienia się dla swoich Pacjentów nie

Bardziej szczegółowo

NOWA JAKOŚĆ WIDZENIA USUNIĘCIE ZAĆMY METODĄ FAKOEMULSYFIKACJI Z WSZCZEPEM SZTUCZNEJ SOCZEWKI INFORMATOR DLA PACJENTÓW

NOWA JAKOŚĆ WIDZENIA USUNIĘCIE ZAĆMY METODĄ FAKOEMULSYFIKACJI Z WSZCZEPEM SZTUCZNEJ SOCZEWKI INFORMATOR DLA PACJENTÓW USUNIĘCIE ZAĆMY METODĄ FAKOEMULSYFIKACJI Z WSZCZEPEM SZTUCZNEJ SOCZEWKI INFORMATOR DLA PACJENTÓW CO TO JEST ZAĆMA (KATARAKTA)? Zaćma jest to zmętnienie soczewki oka, które w różnym stopniu może upośledzać

Bardziej szczegółowo

Co Polacy wiedzą o oddychaniu raport z badania opinii

Co Polacy wiedzą o oddychaniu raport z badania opinii Co Polacy wiedzą o oddychaniu raport z badania opinii Prawidłowe oddychanie, znaczenie nosa i jego funkcje to tylko wybrane zagadnienia poruszane w ramach kampanii edukacyjnej Oddychaj przez nos, oddychaj

Bardziej szczegółowo

Jolanta Oficjalska CZY POTRZEBUJEMY KRAJOWEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI I LECZENIA RETINOPATII CUKRZYCOWEJ?

Jolanta Oficjalska CZY POTRZEBUJEMY KRAJOWEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI I LECZENIA RETINOPATII CUKRZYCOWEJ? Jolanta Oficjalska CZY POTRZEBUJEMY KRAJOWEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI I LECZENIA RETINOPATII CUKRZYCOWEJ? EPIDEMIOLOGIA Retinopatia cukrzycowa jest główną przyczyną ślepoty dorosłych w krajach rozwiniętych

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES STAROSTWO POWIATOWE W ŚWIDNICY WYDZIAŁ ZDROWIA 2007 r. Opracowała Barbara Świętek PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES UMOŻLIWIAJĄCY JEDNOSTKOM, GRUPOM, SPOŁECZNOŚCIĄ ZWIĘKSZENIE KONTROLI NAD WŁASNYM ZROWIEM I JEGO

Bardziej szczegółowo

Pielęgnacja cery dojrzałej 60+

Pielęgnacja cery dojrzałej 60+ Przyczyny starzenia się skóry oraz sposób pielęgnacji cery dojrzałej. Pielęgnacja cery dojrzałej 60+ JAK DBAĆ O SKÓRĘ PO SZEŚĆDZIESIĄTCE! Eliza Modzelewska 1 S t r o n a Przyczyny starzenia się sko ry

Bardziej szczegółowo

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które DROGI RODZICU Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które zjadamy w ciągu dnia. Przy czym obowiązuje zasada,

Bardziej szczegółowo

Zmysł wzroku Narząd wzroku Zdolność układu nerwowego do odbierania bodźców świetlnych i przetwarzania ich w mózgu na wrażenia wzrokowe jest określana jako zmysł wzroku. Anatomiczną postacią tego zmysłu

Bardziej szczegółowo

Korekcja wad wzroku. zmiana położenia ogniska. Aleksandra Pomagier Zespół Szkół nr1 im KEN w Szczecinku, klasa 1BLO

Korekcja wad wzroku. zmiana położenia ogniska. Aleksandra Pomagier Zespół Szkół nr1 im KEN w Szczecinku, klasa 1BLO Korekcja wad wzroku zmiana położenia ogniska Aleksandra Pomagier Zespół Szkół nr im KEN w Szczecinku, klasa BLO OKULISTYKA Dział medycyny zajmujący się budową oka, rozpoznawaniem i leczeniem schorzeń oczu.

Bardziej szczegółowo

f = -50 cm ma zdolność skupiającą

f = -50 cm ma zdolność skupiającą 19. KIAKOPIA 1. Wstęp W oku miarowym wymiary struktur oka, ich wzajemne odległości, promienie krzywizn powierzchni załamujących światło oraz wartości współczynników załamania ośrodków, przez które światło

Bardziej szczegółowo

Zapomnij o okularach. 13.09.2011, Warszawa

Zapomnij o okularach. 13.09.2011, Warszawa Zapomnij o okularach 13.09.2011, Warszawa Program konferencji Badanie CBOS Jak Polacy dbają o wzrok Prezbiopia wprowadzenie Laser femtosekundowy opis urządzenia IntraCOR laserowa korekcja prezbiopii Pozbyłem

Bardziej szczegółowo

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych 23 lutego, przypada obchodzony po raz szósty, ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Dostępnośd nowych technologii w chirurgii zadmy

Dostępnośd nowych technologii w chirurgii zadmy Dostępnośd nowych technologii w chirurgii zadmy Problemy wyceny i współpłacenia przez pacjenta dr n. med. Wojciech Kołodziejczyk Problem Zdrowotny: Zadma Definicja Korekcja wzroku po usunięciu zmętniałej

Bardziej szczegółowo

JESIENIĄ UWAŻAJ NA INFEKCJE!

JESIENIĄ UWAŻAJ NA INFEKCJE! JESIENIĄ UWAŻAJ NA INFEKCJE! Jesień to czas kichania, kataru, kaszlu. Nie unikniesz kontaktu z drobnoustrojami, ale możesz ograniczyć ryzyko zakażeń. Pamiętaj! Myj często ręce wodą z mydłem. Gdy kichasz

Bardziej szczegółowo

Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B?

Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B? Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B? Co to jest? Wirus zapalenia wątroby typu B (HBW) powoduje zakażenie wątroby mogące prowadzić do poważnej choroby tego organu. Wątroba jest bardzo ważnym

Bardziej szczegółowo