Objawy i leczenie alergii narządu wzroku. Ocular allergies: symptoms and treatment

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Objawy i leczenie alergii narządu wzroku. Ocular allergies: symptoms and treatment"

Transkrypt

1 Dr n. med. Anna Zaleska- Żmijewska Prof. dr hab. n. med. Jerzy Szaflik Katedra i Klinika Okulistyki II Wydziału Lekarskiego AM w Warszawie Samodzielny Publiczny Kliniczny Szpital Okulistyczny Kierownik: Prof. dr hab. n. med. Jerzy Szaflik T E R A P I A Objawy i leczenie alergii narządu wzroku Ocular allergies: symptoms and treatment S U M M A R Y Allergies are now said to be a civilization disease.their number is still growing and growing especially in well developed, industrial countries. Ocular allergic disorders manifest mainly as inflammatory reactions of conjunctiva and/or cornea. It has been said that about 25% people suffer from allergic conjunctivitis. The conjunctiva is the commonest place of allergic response because of its location and specific role in immune responses. The commonest type of ocular allergy is seasonal allergic conjunctivitis (SAC). Pathophysiology, signs and symptoms and treatment of ocullar allergies are discussed.... Narastający problem zapadalności na choroby alergiczne różnych narządów w krajach wysokouprzemysłowionych sprawił, że są one dziś uważane za choroby cywilizacyjne. Możliwość jednoczesnego występowania objawów ze strony kilku układów stanowi niekiedy trudny problem diagnostyczny. Narząd wzroku może być miejscem ostrych i przewlekłych schorzeń alergicznych. Objawy alergii ze strony oka pojawiają się szybko i zwykle są dokuczliwe dla pacjenta. Spojówka to najczęstsze miejsce odczynu alergicznego ze względu na bezpośredni kontakt z alergenami środowiska zewnętrznego i specyficzną funkcję w odpowiedzi immunologicznej. W pracy przedstawiono podział kliniczny, objawy alergicznych zapaleń spojówek oraz możliwości leczenia. Alergie dotyczące różnych narządów są często spotykanymi schorzeniami w praktyce lekarza klinicysty. U części pacjentów objawy mogą dotyczyć kilku układów, co może sprawiać trudności diagnostyczne. Powszechność problemu alergii spowodowała, że obecnie uważa się ją za chorobę społeczną. Zdarza się, że różnorodność i niespecyficzność dolegliwości ze strony narządu wzroku, przy stwierdzonych już innych cechach alergii może wręcz odwrócić uwagę od problemu alergii ocznej u danego pacjenta. Alergia to reakcja nadwrażliwości zainicjowana przez mechanizmy immunologiczne lub będące osobniczo zmienną nieprawidłową reakcją na różnorodne bodźce o niejasnym patomechanizmie. Do tej drugiej grupy nadwrażliwości należą nieprawidłowe reakcje na niektóre leki czy pokarmy, bodźce mechaniczne czy fizykalne. Choroby alergiczne występują u około 25% populacji, a alergiczne zapalenie spojówek jest najczęstszym schorzeniem, zwłaszcza u dzieci i osób młodych (9). Pierwsze statystyki próbujące ocenić problem alergii ocznej niezależnie od alergii nosa datują się na lata 90. Według Bielorego alergia oczna dotyczy, w zależności od regionu, 5-22% populacji, a z tego połowa to przypadki sezonowego alergicznego zapalenia spojówek (SAC) (9). Najczęściej oczna manifestacja alergii towarzyszy schorzeniom innych narządów, występujących na tym podłożu, takich jak: alergiczny nieżyt nosa, atopowe zapalenie skóry, pyłkowica czy astma oskrzelowa. Przyjmuje się, że ok. 30 % wszystkich alergii ma swój początek właśnie w gałce ocznej (7). W części schorzeń alergicznych spojówek stwierdzamy jedynie produkcję przeciwciał IgE we łzach i błonach śluzowych powierzchni gałki ocznej. Narząd wzroku, podobnie jak i inne narządy może być miejscem zarówno ostrych jak i przewlekłych schorzeń alergicznych. Objawy alergii ze strony oka są szybkie i zwykle dokuczliwe dla pacjenta. Spojówka jest najczęstszym miejscem odczynu alergicznego, ze względu na jej bezpośredni kontakt z alergenami środowiska zewnętrznego (10). Reakcje alergiczne mogą przebiegać z udziałem przeciwciał lub komórek zapalnych. W większości schorzeń alergicznych są to przeciwciał klasy IgE, rzadziej IgG. IgE zależna reakcja jest najlepiej poznana i to ona odpowiada za objawy SAC i PAC. Reakcje typu II, III, IV, czyli cytotoksyczne występują najczęściej przy nadwrażliwości na leki, środki dezynfekcyjne, czy chemiczne. W przypadku SAC objawy oczne u większości osób współwystępują z sezonowym alergicznym nieżytem nosa (ANN) mogą też nawet o kilka lat, wyprzedzać objawy ANN. Trudniejsze diagnostycznie są przewlekłe postacie zapaleń spojówek o podłożu alergicznym. Ze względu na mno- 10 ALERGIA 2/2006

2 gość różnych dolegliwości oraz nakładanie się innych przewlekłych schorzeń gałki ocznej, przede wszystkim zespołu suchego oka, pacjenci są leczeni niewłaściwie. Długotrwałe stosowanie nieodpowiednich leków może prowadzić do pogorszenia stanu miejscowego i dodatkowej reakcji alergicznej, np. na środki konserwujące zawarte w kroplach. Zbyt częste i długotrwałe stosowanie preparatów steroidowych może też powodować skutki uboczne, tj. mętnienie soczewki, jaskrę wtórną, czy aktywację procesów infekcji wirusowych. W chwili obecnej duży nacisk kładzie się na diagnostykę różnicową tzw. czerwonego oka. Cały czas istnieje również spór między alergologami a okulistami o to, które z przyczyn czerwonego oka jest najczęstsze: alergiczne zapalenie spojówek czy zespół suchego oka. Niestety coraz częściej nie jesteśmy w stanie rozdzielić tych dwóch jednostek chorobowych. Narzucane szkodliwe warunki pracy biurowej, w sztucznym oświetleniu i klimatyzowanych pomieszczeniach oraz zbyt długa praca z bliska, zwłaszcza przy monitorze komputerowym może powodować nasilenie objawów alergii ocznej i rozwój tzw. oka biurowego. W zespole suchego oka zachodzi specyficzny cykl zmian rogówkowych i spojówkowych. Zwiększeniu ulega osmolarność łez i koncentracja toksyn we łzach. Wykazano, że zmniejszona jest gęstość komórek kubkowych spojówki oraz uszkadzane są komórki macierzyste rąbka rogówki. Jednocześnie stwierdza się podwyższone stężenia mediatorów zapalnych, tj. cytokin i leukotrienów we łzach. Powyższe zmiany w składzie łez i funkcjach powierzchni gałki ocznej mogą prowadzić do rozwoju zmian neurotroficznych (1). W badaniach na zwierzętach wykazano, że w sztucznie wywołanym zespole suchego oka dochodzi do apoptozy komórek nabłonka spojówki. Stąd też coraz większe znaczenie przypisuje się reakcjom zapalnym w rozwoju objawów suchego oka. Wykazano, że wczesne zachorowanie na atopowe alergiczne zapalenie spojówek i rogówki wiąże się ze znamiennie częstszym występowaniem zespołu suchego oka w życiu dorosłym. Stwierdza się u tych osób znacznie większe uszkodzenie komórek nabłonka spojówki i rogówki. Ma to związek z przewlekłym stanem zapalnym na powierzchni gałki ocznej (12). Wydaje się, że problem alergii ocznych i zespołu suchego oka są coraz częściej ze sobą połączone. Przewlekłe narażenie na występowanie objawów suchego oka lub podłoże immunologiczne jego występowania powodują stałe uszkadzanie komórek nabłonka spojówki oraz stymulację odpowiedzi zapalnej. W rezultacie taka długotrwała sytuacja może prowadzić do rozwoju alergicznych zmian w spojówkach, nawet u wcześniej zdrowych osób. Podział kliniczny Istnieje wiele podziałów alergicznych schorzeń oczu. Obowiązujący jest podział na reakcję IgE zależne i IgE niezależne. Najczęściej jednak stosowanym podziałem jest podział kliniczny. Wyróżnia się w nim: - sezonowe alergiczne zapalenie spojówek (SAC) - przewlekłe alergiczne zapalenie spojówek (PAC) - ostre alergiczne zapalenie spojówek (AAC) - wiosenne zapalenie spojówki i rogówki (VKC) - atopowe zapalenie spojówki i rogówki (AKC) - olbrzymiobrodawkowe zapalenie spojówek (GPC) - kontaktowe zapalenie skóry, spojówek i rogówki (CKC) Bogate unaczynienie spojówki powoduje szybkie występowanie objawów zapalenia po kontakcie z alergenem. Spojówka ma własny system odpornościowy. W nabłonku i w blaszce właściwej spojówki rozproszone są limfocyty CD8 i CD4. Komórki tuczne niezbędne do wywołania I typu reakcji immunologicznej zlokalizowane są obficie w tkance łącznej spojówki. Wiosenne zapalenie spojówki i rogówki (VKC) oraz atopowe zapalenie spojówki i rogówki (AKC) atakując rogówkę, mogą mieć następstwa zagrażające widzeniu. Mechanizm alergicznego zapalenia spojówek Ostre alergiczne zapalenie spojówek (AAC). Jedynie oczna manifestacja IgE zależnej reakcji alergicznej może mieć miejsce, gdy do worka spojówkowego dostanie się duża liczba alergenów, zwłaszcza u osoby nie podejrzewającej u siebie alergii. Jest to ostre alergiczne zapalenie spojówek (acute allergic conjunctivitis-aac). W większości przypadków jest to ostry objaw uczulenia na pyłki traw lub zarodniki grzybów. AAC charakteryzuje się nagłym i szybko narastającym świądem, obrzękiem powiek i spojówek, łzawieniem. Zwykle ulega samoograniczeniu i nie wymaga leczenia. Może występować zarówno u osób z atopią jak i u osób bez predyspozycji do odczynów alergicznych. Najczęściej pojawia się u dzieci. Sezonowe alergiczne zapalenie spojówek (SAC) Najczęstszą postacią alergicznych zapaleń spojówek jest sezonowe alergiczne zapalenie SAC. Stanowi ono od 25% do 50% wszystkich przypadków alergii ocznej. Jest to reakcja nadwrażliwości IgE zależna. Początki choroby pojawiają się zwykle w okresie pokwitania lub nieco wcześniej i mogą występować rodzinnie. Czynnikami odpowiedzialnymi za wystąpienie objawów SAC są pyłki roślin roznoszone przez wiatr. Objawy występują krótko po kontakcie z alergenem i ustępują stosunkowo szybko, maksymalnie do miesiąca od ekspozycji na alergen. W ok. 40% przypadków objawom SAC towarzyszy też sezonowy alergiczny nieżyt nosa (ANN). 2/2006 ALERGIA 11

3 Przewlekłe, całoroczne alergiczne zapalenie spojówek (PAC) Występuje znacznie rzadziej niż SAC. Częstość jego występowania ocenia się na 0,3% do 1%., ale uważa się też, że często pozostaje ono nierozpoznane. Najczęściej ujawnia się w dzieciństwie, przed 5 rokiem życia, często współistnieje z innymi chorobami alergicznymi, np. astmą oskrzelową. Przyczyną objawów w PAC są obecne w powietrzu alergeny, przede wszystkim wydzieliny kurzu domowego, sierść i ślina zwierząt domowych, pleśnie wewnątrzdomowe, chwasty. Alergeny stymulują reakcję nadwrażliwości IgE zależną. U dzieci jedynymi objawami może być świąd oczu, ciągłe pocieranie nosa, trudności w oddychaniu przez nos. Okresowo w czasie nasilenia objawów alergii może dołączać się obrzęk powiek, przekrwienie spojówek i łzawienie. Objawy zapalenia spojówek utrzymują się co najmniej 1 miesiąc, zwykle przewlekle, z okresami zaostrzeń jesienią i zimą. Mechanizm mechaniczno-alergiczny zapalenia spojówek Stałe drażnienie spojówki powiekowej może wywołać reakcję o mechanizmie mechaniczno- alergicznym. Do tego typu schorzeń jatrogennych należą: - Olbrzymiobrodawkowe zapalenie spojówek (giant papillary conjunctivitis- GPC) - Kontaktowe zapalenie skóry powiek i spojówek (contact blepharoconjunctivitis- CKC) - Górne rąbkowe zapalenie spojówki i rogówki ( superior limbic keratoconjunctivitis- SLK) - Powierzchowne punktowate zapalenie rogówki (superficial punctate keratitis- SPK) Najczęstszymi ciałami obcymi drażniącymi spojówkę są: - soczewki kontaktowe - szwy chirurgiczne - protezy oczne - nierówności powierzchni gałki ocznej, np. pęcherzyki filtracyjne po operacjach przetokowych, keratopatia pęcherzowa, keratopatia taśmowata, guzki spojówkowe i rogówkowe. Olbrzymiobrodawkowe zapalenie spojówek (GPC) W mechanizmie powstawania GPC biorą udział komórki tuczne i limfocyty T. Powtarzające się urazy ułatwiają wejście antygenu, zarówno z filmu łzowego jak i z soczewki kontaktowej. Dodatkowo sam uraz na drodze mechanicznej wywołuje degranulację komórek tucznych. Połączenie degranulacji mastocytów i uwolnienie z nich mediatorów, z obecnością komórek zapalnych w zrębie tkanki limfatycznej spojówki rozpoczyna proces tworzenia brodawek. Brodawki składają się z pogrubiałej istoty właściwej spojówki wypełnionej limfocytami i komórkami plazmatycznymi. Liczba brodawek waha się od 1 do kilkuset. Duża ich liczba może nawet powodować opadanie powieki górnej. Zmiany te pojawiają się zwykle po 1,5-2 lat od rozpoczęcia noszenia miękkich soczewek kontaktowych. Przy soczewkach twardych lub protezach objawy mogą wystąpić nawet po 9-11 latach, a przy drażnieniu przez końcówki szwów po 6 tygodniach do 15 miesięcy. Objawy podmiotowe GPC to: świąd, łzawienie, pieczenie, uczucie ciała obcego, zaburzenia widzenia. Objawy przedmiotowe to : biała wydzielina w worku spojówkowym po przebudzeniu, brodawki na spojówce powiekowej, zwłaszcza w obrębie tarczki górnej, przekrwienie i obrzęk spojówki powiekowej i gałkowej. Spośród grupy osób z nietolerancją soczewek kontaktowych rekrutują się pacjenci chętni do laserowej korekcji wady wzroku. Wykazano również, iż obecność choroby alergicznej zwiększa ponad pięciokrotnie ryzyko wczesnych powikłań po LASIKU. Dlatego też istotna jest profilaktyka okołooperacyjna lekami antyhistaminowymi w tej grupie pacjentów. Pozwala ona zmniejszyć ryzyko powikłań do 0,59. Kontaktowe zapalenie skóry powiek i spojówek (CKC) Istnieją dwa typy kontaktowego zapalenia skóry powiek i spojówki (contact blepharoconjunctivitis): w wyniku procesu mechanicznego- 2/3 przypadków, oraz w wyniku procesu alergicznego- 1/3 przypadków. Jest to opóźniona reakcja nadwrażliwości, z udziałem uczulonych limfocytów T, np. w odpowiedzi na zewnętrzne czynniki, takie jak: leki okulistyczne lub środki kosmetyczne. Najczęściej uczulają leki: - aminoglikozydy (neomycyna, gentamycyna) - leki przeciwzapalne - fenylefryna - środki do pielęgnacji soczewek kontaktowych - leki znieczulające (nowokaina, alkaina, lignokaina) - sulfonamidy - leki przeciwjaskrowe, np. inhibitory anhydrazy węglanowej - leki przeciwalergiczne - środki konserwujące stosowane w kroplach- przede wszystkim chlorek benzalkonium Zmiany występują w momencie pojawienia się alergenu i ustępują po jego eliminacji. Zmiany w obrazie klinicznym są bardzo podobne w obu typach i właściwie nie do odróżnienia. Dotyczą cienkiej skóry powiek i błony śluzowej spojówek. Objawy CKC to: zaczerwienienie, łuszczenie się, maceracja, a nawet owrzodzenia powiek i ich brzegów, reakcja brodawkowa i grudkowa w spojówce, czasami objawy ze strony rogówki- punktowata epiteliopatia lub w ciężkich zaniedbanych przypadkach zapalenie rogówki. Górne rąbkowe zapalenie spojówki i rogówki (SLK) Górne rąbkowe zapalenie spojówki i rogówki (superior limbic keratoconjunctivitis- SLK) jest przewlekłym procesem zapalnym prowadzący do tworzenia się mikrołuszczki w obrębie spojówki powiekowej i spojówki tarczki górnej. Może być wynikiem niedotlenienia przy przewlekły noszeniu 12 ALERGIA 2/2006

4

5 Sztuczne zy bez rodków konserwuj cych HydrABAK chlorek sodu 0,9% Wyp ukiwanie alergenów z worka spojówkowego HyABAK hialuronian sodu 0,15% Objawy suchego oka o du ym nasileniu FilmABAK poliwinylopirolidon 2% + elektrolity Objawy suchego oka bezpieczny bez konserwantów 2 miesi ce terapii 325 dawek Wytwórca: Laboratoires Théa, Clermont-Ferrand, Francja Informacji naukowej udziela: Pharm Supply Théa, ul. Marconich 2/9, Warszawa, tel./fax: ,

6 miękkich soczewek kontaktowych, ale najczęściej jest wynikiem alergii na tiomersal, obecny w płynach konserwujących soczewki kontaktowe. Objawy SLK to: uczucie ciała obcego, pieczenie, łzawienie, światłowstręt. W badaniu przedmiotowym stwierdzamy : obrzęk, zaczerwienienie i pogrubienie spojówki tarczki górnej i spojówki gałkowej, zwłaszcza w jej części górnej, cechy stanu zapalnego przy rąbku rogówki. Często objawy są obuoczne i niesymetryczne. Dwoma chorobami alergicznymi oczu potencjalnie zagrażającymi widzeniu są: wiosenne zapalenie spojówki i rogówki (VKC) i atopowe zapalenie spojówki i rogówki (AKC). Wiosenne zapalenie spojówki i rogówki (VKC) Zaczyna się zwykle przed 10 rokiem życia i ok. 3 razy częściej dotyka chłopców. Wywiad rodzinny w kierunku atopii występuje u 2/3 chorych, a u ¾ współistnieją z VKC inne choroby atopowe. Jest to reakcja nadwrażliwości IgE niezależna. W patogenezie VKC biorą udział I i IV typ reakcji alergicznej. VKC jest związana z niespecyficzną proliferacją i aktywacją limfocytów Th2 uwalniających cytokiny IL-3, IL-4 i IL- 5. Charakterystyczny w obrazie klinicznym VKC jest przerost brodawek spojówki tarczki górnej (typ powiekowy), pogrubiała spojówka o wyglądzie guzków śluzowych z plamkami Trantasa przy rąbku rogówki (typ rąbkowy). W obu typach VKC może dochodzić do uszkodzenia rogówki począwszy od drobnych punktowatych ubytków do owrzodzeń czy blizn podnabłonkowych. Atopowe zapalenie spojówek i rogówki (AKC) Jest oczną manifestacją uogólnionej nadwrażliwości. Jest chorobą przewlekłą, z epizodami zaostrzeń, dotyczącą głównie młodych mężczyzn. W AKC dominuje aktywacja spojówkowych limfocytów CD4+, produkujących cytokiny IL-2 i INF-γ. Objawy AKC ze strony narządu wzroku obejmują: zapalenie brzegów powiek i skóry powiek, z jej maceracją oraz zmiany zapalne spojówek, z reakcją brodawkową. W długotrwałym przebiegu choroby może dochodzić do spłycenia załamków, głównie powieki dolnej, i powstania zrostów między spojówką powiekową i gałkową. Najgroźniejszym powikłaniem AKC są owrzodzenia rogówki, mogące prowadzić do trwałego jej zmętnienia i unaczynienia. Zmianami współistniejącymi z AKC mogą być: stożek rogówki, zaćma podtorebkowa przednia i tylna oraz odwarstwienie siatkówki. W wielu przypadkach alergiczne zapalenia spojówek, zwłaszcza te nie sezonowe, powodują znaczne utrudnienia w pracy i życiu codziennym pacjentów, narażając ich na długotrwałe przyjmowanie miejscowe, a nawet i ogólne leków i częste wizyty u specjalistów. W przypadku sezonowego zapalenia spojówek diagnoza z reguły nie sprawia trudności. Pacjenci zgłaszają obok objawów ocznych najczęściej także objawy nieżytu błony śluzowej nosa i/ lub ze strony układu oddechowego. Trudniejsze diagnostycznie są przewlekłe postacie zapaleń spojówek o podłożu alergicznym. Leczenie We wszystkich alergicznych chorobach oczu istotna dla skuteczności leczenia jest maksymalna izolacja pacjenta od czynnika uczulającego. Oprócz unikania alergenów pierwszymi krokami w leczeniu alergii są też : stosowanie zimnych okładów (zmniejszających przekrwienie) i preparaty sztucznych łez ( wypłukiwanie alergenów z worka spojówkowego, leczenie objawów suchego oka). W specyficznym leczeniu miejscowym główną rolę odgrywają preparaty antyhistaminowe, specyficznie blokujące receptor H1. Obecnie na rynku farmaceutycznym obecne są preparaty: olopatadyna, emedastyna, ketotifen.. Emedastyna wpływa również hamująco na chemotaksję eozynofili. Leki blokujące receptor H1 powinny być stosowane w momencie wystąpienia pełnoobjawowej alergii ocznej. Najczęściej stosuje się je łącznie ze stabilizatorami komórek tucznych. Preparaty stabilizujące błonę komórkową mastocytów zapobiegają wystąpieniu objawów alergii, a w momencie już jej rozwinięcia zmniejszają stężenie uwalnianych mediatorów reakcji zapalnej. Powinny być stosowane przewlekle, co najmniej z dwumiesięcznym wyprzedzeniem wystąpienia objawów alergii ocznej. Zaliczamy do nich preparaty kromoglikanu dwusodowego: 2% i 4% oraz nowe leki: lodoksamid, który dodatkowo hamuje też chemotaksję eozynofili i olopatadyna, połączenie blokera rec. H1 i stabilizatora komórek tucznych. Stosowane do niedawna bardzo powszechnie przez lekarzy okulistów i lubiane przez pacjentów leki obkurczające naczynia krwionośne obecnie nie są zalecane, a nawet ich działanie uważa się za wręcz szkodliwe dla przebiegu ocznej alergii. W leczeniu AKC i VKC zastosowanie znajdują również leki przeciwzapalne: niesteroidowe leki przeciwzapalne, steroidy czy nawet leczenie immunosupresyjne miejscowe lub w ciężkich przypadkach ogólne- cyklosporyną A. We wszystkich przypadkach alergii ocznej szeroko stosowane są też preparaty sztucznych łez i płukanie worka spojówkowego w celu zmniejszenia stężenia alergenów. Najczęściej stosowane leczenie zespołu suchego oka, czyli preparaty sztucznych łez, jest leczeniem paliatywnym, uwalniającym od objawów choroby jedynie na krótki okres i wymagającym ciągłego stosowania. Obecnie dostępne są preparaty w postaci kropli, żeli i kropli tworzących na powierzchni gałki ocznej żel: Krople do oczu mogą być pochodnymi następujących substancji - alkoholu poliwinylowego - hydroksypropylometylocelulozy (HPMC) - hydroksypropylometylocelulozy (HPMC) + dekstranu - kwasu hialuronowego - poliwidonów Żele do oczu to karbomer- kwas poliakrylowy. - Nowością są krople do oczu tworzące żel- HP Guar, glikol polietylenowy, glikol polipropylenowy. Idealny preparat sztucznych łez to roztwór izotoniczny o ph od 6,5 do 7,6 oraz składzie jonowym, osmo- 2/2006 ALERGIA 15

7 larności i lepkości fizjologicznie dobranych do istniejących w naturalnych łzach, wykazujący wyraźne działanie mukomimetyczne. Substancja konserwująca powinna być nieobecna lub nie wykazywać działań toksycznych. Duże nadzieje dla pacjentów z silnymi dolegliwościami alergicznymi wiąże się również z immunoterapią specyficzną. Stwierdzono poprawę stanu miejscowego u 70% pacjentów z SAC przy stosowaniu 3 letniej terapii odczulania przedsezonowego. Po roku odczulania obserwowano już spadek reaktywności spojówek w prowokacyjnym teście dospojówkowym. Niestety w wielu przypadkach alergii ocznych nie jest możliwe dokładne oznaczenie alergenów, nie mówiąc już o ich eliminacji ze środowiska chorego. Dlatego pacjenci skazani są na przewlekłe leczenie zachowawcze. Przewlekłe stosowanie ogólnych leków antyhistaminowych może również wywierać niekorzystny wpływ na stan miejscowy powierzchni gałki ocznej, powodując objawy zespołu suchego oka. Piśmiennictwo 1. Abelson M.B. Schaefer K. Conjunctivitis of allergic origin: clinical presentation and differential diagnosis. Surv. Ophthalmol., 1993; 38, suppl Allansmith M.R. et al. Giant papillary conjunctivitis in contact lens wearers. Am. J. Ophthalmol., 1997; 83: Bartkowiak- Emeryk M., Toczołowski J. Metody diagnostyczne w alergicznych chorobach oczu. Okulistyka 2001; Maj numer specjalny: Bielory L. The itchy red eye. Am. Acad. Allergy, Asthma & Immunology, 55 th Annual Meeting, 1999, UCB Edition. Conversations, 1999, 7, Bonini S. Ghinelli E The early and late phase of the ocular allergic reaction. Acta Ophthalmol. Scand. 2000; 78: Buczyłko K. Rzut oka na alergię jako problem społeczny i interdyscyplinarny. Okulistyka 2000; 4: Czajkowski J. Alergiczne choroby oczu Górnicki Wydawnictwo Medyczne; Wrocław Goś R. Hadław- Durska K. Goś A. Farmakologia alergicznych chorób oczu. Okulistyka 2001; numer specjalny Maj: Groblewska A., Czajkowski J. Choroby alergiczne oczu Okulistyka, 1999; 4: Kański J. Okulistyka kliniczna. Urban & Partner Wrocław Katelaris C.H. Giant papillary conjunctivitis- a review. Acta Ophthalmol. Scand., 1999; 77: Onguchi T, Dogru M., Okada N., Kato NA., Takana M., Takano Y., Fukagawa K., Shimazaki J., Tsubota K., Fujishima H. The impact of the onset time of atopic keratoconjunctivitis on the tear functionn and ocular surface findings. Am J Ophthalmol 2006; 14: Piśmiennictwo ze str Jarosz M,Dzieniszewski J:Alergia pokarmowa;pzwl 2004, Moneret VD;Modification of allergenicity linked to food technologies;allerg.immunol.1998;30: Lee YH;Food-processing approaches to altering allergenic potential of milk-based formula;j.pediatr.1992;121; Wal JM;Structure and function of milk allergens;allergy ;2001;56: Host A,Koletzko B,Dreborg S i wsp; Dietary produkts used in infants for treatment and prevention of food allergy;arch.dis. Child;1999;81: American Academy of Pediatrics, Section on Breastfeeding.Breastfeeding and the use of human milk;pediatrics;2005;115; WHO / World Health Organisation /; Expert consultation on the optimal duration of exclusive breast-feeding. Conclusions and Recommendations. Geneva,28-30 March Host A.Cow s milk protein allergy and intolerance in infancy.some clinical, epidemiological and immunological aspects.pediatr.allergy Immunol.1994;5 (suppl.5): American Academy of Paediatrics Committee on Nutrition.Hypoallergic Infant Formulas.Pediatrics;1989;83; de Boissieu D,Materazzo P. i wsp;allergy to extensively hydrolysed cow milk proteins in infants.identyfication and treatment with amino-acid base formula.j.pediatr.1998;131; Ziegler EE,Fomon SF;Lactose enhances mineral absorption in infancy; J.Pediatr.Gastroenteral.Nutr;1983;2; Stanowisko konsultanta krajowego w dziedzinie pediatrii I zespołu ekspertów w sprawie stosowania hydrolizatów białkowych w leczeniu alergii pokarmowej;standardy Medyczne nr.1;styczeń Kaczmarski M,Cudowska B,Wasilewska J; Najczęstsze pytania dotyczące profilaktyki i leczenia dietetycznego alergii pokarmowej;nutricia;luty, American Academy of Pediatrics Committee on Nutrition. Soi protein based formulas: recommendation for use in infants feeding.pediatrics;1998;101; Piśmiennictwo ze str Wojciechowska U., Didkowska J., Tarkowski W., Zatoński W. Nowotwory złośliwe w Polsce w 2003 roku. Centrum Onkologii, Warszawa 2005; Spitz M.R., Wu X., Mills G. Integrative epidemiology: from risk assessment to outcome prediction. JCO 2005; 23: Koh H.K., Geller A.C. Cancer prevention: preventing tobacco-related cancers. W: Cancer. Principles & practice of oncology, 7 th edition, red. DeVita V.T.Jr., Hellman S., Rosenberg S.A., 2005; 7: Lerman C., Berrettini W. Elucidating the role of genetic factors in smoking behavior and nicotine dependence. Am J Med Genet 2003; 118B: Swan G.E., Hudmon K.S., Jack L.M. Environmental and genetic determinants of tobacco use: methodology for a multidisciplinary, longitudinal family-based investigation. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2003; 12: Xu C., Rao Y.S., Xu B. An in vivo pilot study characterizing the new CYPA2A6*7, *8, and *10 alleles. Biochem Biophys Res Commun 2002; 290: Yoshida R., Nakajima M., Watanabe Y. Genetic polymorphisms in human CYP2A6 gene causing impaired nicotine metabolism. Br J Clin Pharmacol 2002; 54: Tyndale R.F., Pianezza M.L., Sellers E.M. A common genetic defect in nicotine metabolism decreases dependence and lowers cigarette consumption. Nicotine Tob Res 1999; 1: S63-S Pianezza M.L., Sellers E.M., Tyndale R.F. Nicotine metabolism defect reduces smoking. Nature 1998; 393: Rao Y., Hoffmann E., Zia M. Duplications and defects in the CYP2A6 gene: identification, genotyping, and in vivo effects on smoking. Mol Pharmacol 2000; 58: Gu D.F., Hinks L.J., Morton N.E. The use of long PCR to confirm three common alleles at the CYP2A6 locus and the relationship between genotype and smoking habit. Ann Hum Genet 2000; 64: Ariyoshi N., Miyamoto M., Umetsu Y. Genetic polymorphism of CYP2A6 gene and tobacco-induced lung cancer risk in male smokers. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2002; 11: Miyamoto M., Umetsu Y., Dosaka-Akita H. CYP2A6 gene deletion reduces susceptibility to lung cancer. Biochem Biophys Res Commun 1999: 261: Tyndale R., Sellers E.M. Variable CYP2A6-mediated nicotine metabolism alters smoking behavior and risk. Drug Metab Dispos 2001; 29: Strange R.C., Spiteri M. A., Ramachandran S. Glutathione S-transferase family of enzymes. Mutat Res 2001; 482: Houlston R.S. Glutatione S-transferase M1 status and lung cancer: A-meta-analysis. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 1999; 6: Ryberg D., Skaug V., Hewer A. Genotypes of glutathione transferase M1 and P1 and their significance for lung DNA adduct levels and cancer risk. Carcinogenesis 1997; 18: Spinola M., Meyer P., Kammer S., Falvella S., Braun A. Association of the PDCD5 locus with lung cancer risk and prognosis in smokers. JCO 2006; 24: Takeuchi H., Saoo K., Yokohira M., Rennert G. Epidemiology rationale for multiagent chemoprevention. American Society of Clinical Oncology Educational Book 2005; Dannenberg A.J., Lippman S.M., Mann J.R., Subbaramaiah K., DuBois R.N. Cyclooxygenase-2 and epidermal growth factor receptor: pharmacologic targets for chemoprevention. JCO 2005; 23: Piśmiennictwo ze str Burney PGJ, Chinn S, Rona RJ. Has the prevalence of asthma increased in children? Evidence from the national study of health and growth BMJ 1990; 300; Shaw RA i wsp. Increasing asthma prevalence in a rural New Zeland adolescent population. Arch Dis Child 1990; 65; Aberg N, Hesselmar B, Aberg B i wsp. Increase of asthma, allergic rhinitis and eczema in Swedish schoolchildren between Clin Exp Allergy 1995; 25; Burr ML i wsp. Changes in asthma prevalence: two surveys 15 years apart. Arch Dis Child 1989: 64; Devenny A i wsp. Respiratory symptoms and atopy in Aberdeen questionnaire studies of a defined school population over 35 years. BMJ 2004: 329; Światowa strategia rozpoznawania, leczenia i prewencji astmy. Report NHLBI/WHO. Publikacja nr Med Prakt 2002; wydanie specjalne, 6; Rudnik J. Epidemiologia chorób układu oddechowego. W: Rudnik J, Hanicka M (red.): Ostre i przewlekłe choroby układu oddechowego u dzieci PZWL, Warszawa 1987; Arbak P, Bilgin C, Balbay O i wsp. Respiratory symptoms and peak expiratory flow rates among furniture-decoration students. Ann Agric Environ Med 2004; 11: Vermeulen R, Heederik D, Kromhout H i wsp. Respiratory symptoms and occupation: a cross-sectional study of the general population. Environ Health. 2002; 9: Zock JP, Sunyer J, Kogevinas M i wp. Occupation, chronic bronchitis, and lung function in young adults. An international study. Am J Respir Crit Care Med 2001: 163; Seńczuk W. Toksykologia. PZWL, Warszawa 1990; Emeryk A, Czerwińska-Pawluk I, Bartkowiak-Emeryk M. Badanie spirometryczne u dzieci. GSK Pharmaceuticals S.A. Warszawa, 2002; Marek K, Andrzejak R. Choroby zawodowe. PZWL, Warszawa 2001; Rejner P. Podstawy Ekotoksykologii. Wydawnictwo Ekoinżynieria, Lublin 1997; Grudzień-Szymanek E.: Proste pomiary wydolności układu oddechowego u młodzieży narażonej na działanie szkodliwych czynników zawodowych w szkole. Praca magisterska Akademia Medyczna w Lublinie, Milanowski J, Krysińska-Traczyk E, Skórska G i wsp. Wpływ pyłu drzewnego na układ oddechowy. Badania lekarskie pracowników zakładów meblarskich. Pneumonol Alergol Pol 1996; 64: supl.1, Liebhart J. Które z atrybutów zachodniego stylu życia można obwinić za wzrost zachorowań na astmę oskrzelową?. Alergia Astma Immunologia 2000; 5: ALERGIA 2/2006

Alergiczne choroby oczu

Alergiczne choroby oczu Alergiczne choroby oczu Podział alergicznych chorób oczu wg obrazu klinicznego Do alergicznych chorób oczu zaliczamy obecnie następujące jednostki chorobowe (podział zaproponowany przez polskich autorów)*:

Bardziej szczegółowo

Zespół oka czerwonego jako manifestacja zespołu suchego oka.

Zespół oka czerwonego jako manifestacja zespołu suchego oka. Zespół oka czerwonego jako manifestacja zespołu suchego oka. Red eye syndrome as a manifestation of dry eye Dr n. med. Anna Zaleska- Żmijewska Prof. dr hab. n. med. Jerzy Szaflik Katedra i Klinika Okulistyki

Bardziej szczegółowo

Pacjent z alergią w praktyce kontaktologicznej

Pacjent z alergią w praktyce kontaktologicznej Allergy in contact lens practice Piotr Marszalik 1,2, Paulina Figura 3 1 Oddział Okulistyczny, Specjalistyczne Centrum Medyczne S.A. w Polanicy-Zdroju Kierownik: lek. Piotr Marszalik 2 Ośrodek Okulistyki

Bardziej szczegółowo

PROGRAM EDUKACYJNY KOMPENDIUM OKULISTYKI

PROGRAM EDUKACYJNY KOMPENDIUM OKULISTYKI Zeszyt 2 2009 (6) OKULISTYKA KWARTALNIK MEDYCZNY ISSN 1505-2753 Wydanie specjalne PROGRAM EDUKACYJNY KOMPENDIUM OKULISTYKI Objawy alergii narządu wzroku i jej leczenie dr n. med. Anna Zaleska-Żmijewska

Bardziej szczegółowo

3 MAJA MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ ASTMY I ALERGII

3 MAJA MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ ASTMY I ALERGII 3 MAJA MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ ASTMY I ALERGII Astma jest przewlekłą chorobą zapalną dróg oddechowych, charakteryzującą się nawracającymi atakami duszności, kaszlu i świszczącego oddechu, których częstotliwość

Bardziej szczegółowo

11. Liebhard J., Małolepszy J., Wojtyniak B. i wsp. Prevalence and risk factors for asthma in Poland: Results from the PMSEAD Study.

11. Liebhard J., Małolepszy J., Wojtyniak B. i wsp. Prevalence and risk factors for asthma in Poland: Results from the PMSEAD Study. 1. Wstęp Alergia uznawana jest za chorobę cywilizacyjną XX wieku. W wielu obserwacjach epidemiologicznych stwierdzono znaczący wzrost częstości występowania alergicznego nieżytu nosa i astmy oskrzelowej

Bardziej szczegółowo

Astma oskrzelowa. Zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli ( cecha nabyta ) na różne bodźce.

Astma oskrzelowa. Zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli ( cecha nabyta ) na różne bodźce. Astma oskrzelowa Astma jest przewlekłym procesem zapalnym dróg oddechowych, w którym biorą udział liczne komórki, a przede wszystkim : mastocyty ( komórki tuczne ), eozynofile i limfocyty T. U osób podatnych

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

Olopatadyna 1 mg/ml krople do oczu, roztwór. Abdi Farma, Unipessoal Lda

Olopatadyna 1 mg/ml krople do oczu, roztwór. Abdi Farma, Unipessoal Lda Plan zarządzania ryzykiem Olopatadyna 1 mg/ml krople do oczu, roztwór Abdi Farma, Unipessoal Lda Data: 23 maja 2013 r. NINIEJSZY DOKUMENT ZAWIERA INFORMACJE POUFNE. KOPIOWANIE I ROZPOWSZECHNIANIE BEZ PISEMNEGO

Bardziej szczegółowo

ALERGIA kwartalnik dla lekarzy Powikłania oczne związane z leczeniem farmakologicznym stosowanym w alergii - opisy przypadków

ALERGIA kwartalnik dla lekarzy Powikłania oczne związane z leczeniem farmakologicznym stosowanym w alergii - opisy przypadków autor(); Dr n. med. Anna Zaleska-Żmijewska prof. dr hab. n. med. Jerzy Szaflik Katedra i Klinika Okulistyki II WL AM w Warszawie Kierownik Kliniki: prof. dr hab. n. med. Jerzy Szaflik keywords (); DIAGNOSTYKA

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. ALLERGODIL, 0,5 mg/ml, krople do oczu, roztwór Azelastini hydrochloridum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. ALLERGODIL, 0,5 mg/ml, krople do oczu, roztwór Azelastini hydrochloridum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA ALLERGODIL, 0,5 mg/ml, krople do oczu, roztwór Azelastini hydrochloridum Należy przeczytać uważnie całą ulotkę, ponieważ zawiera ona informacje ważne dla

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu Pronasal

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu Pronasal VI.2 VI.2.1 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu Pronasal Omówienie rozpowszechnienia choroby Alergiczny nieżyt nosa (ANN) jest najczęściej występującym zaburzeniem zapalnym w obrębie

Bardziej szczegółowo

Jak żyć i pracować z chorobą alergiczną układu oddechowego? Jakie są najczęstsze przyczyny i objawy alergii?

Jak żyć i pracować z chorobą alergiczną układu oddechowego? Jakie są najczęstsze przyczyny i objawy alergii? Jak żyć i pracować z chorobą alergiczną układu oddechowego? Czy alergia układu oddechowego to często spotykany problem? Choroby alergiczne występują obecnie z bardzo dużą częstością. Szacuje się, że na

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ Charakterystyka problemu zdrowotnego Alergia uznawana jest za chorobę cywilizacyjną XX wieku. W wielu obserwacjach

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. ALLERGODIL, 0,5 mg/ml, krople do oczu, roztwór Azelastini hydrochloridum

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. ALLERGODIL, 0,5 mg/ml, krople do oczu, roztwór Azelastini hydrochloridum Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta ALLERGODIL, 0,5 mg/ml, krople do oczu, roztwór Azelastini hydrochloridum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ

Bardziej szczegółowo

Młodzieńcze Idiopatyczne Zapalenie Stawów

Młodzieńcze Idiopatyczne Zapalenie Stawów www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Młodzieńcze Idiopatyczne Zapalenie Stawów Wersja 2016 2. RÓŻNE POSTACI MIZS 2.1 Czy istnieją różne postaci tej choroby? Istnieje kilka postaci MIZS. Różnią

Bardziej szczegółowo

Rodzaje autoprzeciwciał, sposoby ich wykrywania, znaczenie w ustaleniu diagnozy i monitorowaniu. Objawy związane z mechanizmami uszkodzenia.

Rodzaje autoprzeciwciał, sposoby ich wykrywania, znaczenie w ustaleniu diagnozy i monitorowaniu. Objawy związane z mechanizmami uszkodzenia. Zakres zagadnień do poszczególnych tematów zajęć I Choroby układowe tkanki łącznej 1. Toczeń rumieniowaty układowy 2. Reumatoidalne zapalenie stawów 3. Twardzina układowa 4. Zapalenie wielomięśniowe/zapalenie

Bardziej szczegółowo

Diagnozowanie i leczenie nieżytu nosa (rhinitis): Praktyczne wskazówki

Diagnozowanie i leczenie nieżytu nosa (rhinitis): Praktyczne wskazówki DONIESIENIE PRASOWE Diagnozowanie i leczenie nieżytu nosa (rhinitis): Praktyczne wskazówki Płynotok nosowy (rhinorhea), zatkany nos, swędzenie i częste kichanie należą do typowych objawów nieżytu nosa.

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. DICLOABAK, 1 mg/ml, krople do oczu, roztwór Diclofenacum natricum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. DICLOABAK, 1 mg/ml, krople do oczu, roztwór Diclofenacum natricum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA DICLOABAK, 1 mg/ml, krople do oczu, roztwór Diclofenacum natricum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę,

Bardziej szczegółowo

u dzieci szkolnych w Krakowie i w Poznaniu w świetle badania ISAAC (International Study of Asthma and Allergies in Childhood)

u dzieci szkolnych w Krakowie i w Poznaniu w świetle badania ISAAC (International Study of Asthma and Allergies in Childhood) Częstość alergicznego nieżytu nosa i spojówek u dzieci szkolnych w Krakowie i w Poznaniu w świetle badania ISAAC (International Study of Asthma and Allergies in Childhood) The prevalence of allergic rhinitis

Bardziej szczegółowo

Alergie oczu: rozpoznawanie i diagnostyka chorób powierzchni oka wynikających z nadwrażliwości*

Alergie oczu: rozpoznawanie i diagnostyka chorób powierzchni oka wynikających z nadwrażliwości* 58 TEMAT WIODĄCY: Alergie oczu Alergie oczu: rozpoznawanie i diagnostyka chorób powierzchni oka wynikających z nadwrażliwości* Ocular allergy: recognizing and diagnosing hypersensitivity disorders of the

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO GRUPY EKSPERTÓW PTA I PTO W SPRAWIE DIAGNOSTYKI I LECZENIA ALERGICZNYCH CHORÓB NARZĄDU WZROKU.

STANOWISKO GRUPY EKSPERTÓW PTA I PTO W SPRAWIE DIAGNOSTYKI I LECZENIA ALERGICZNYCH CHORÓB NARZĄDU WZROKU. STANOWISKO GRUPY EKSPERTÓW PTA I PTO W SPRAWIE DIAGNOSTYKI I LECZENIA ALERGICZNYCH CHORÓB NARZĄDU WZROKU. SPIS TREŚCI 1. Wstęp E. Bogacka... 5 2. Definicje E. Bogacka... 5 3. Podział alergicznych chorób

Bardziej szczegółowo

BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA

BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA Zastosowanie produktu BOTOX /Vistabel 4 jednostki Allergan/0,1 ml toksyna botulinowa typu A w leczeniu zmarszczek pionowych gładzizny czoła Spis treści Co to są zmarszczki

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. NODOM, 20 mg/ml, krople do oczu, roztwór Dorzolamidum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. NODOM, 20 mg/ml, krople do oczu, roztwór Dorzolamidum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA NODOM, 20 mg/ml, krople do oczu, roztwór Dorzolamidum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie

Bardziej szczegółowo

Symptomatologia chorób alergicznych u dzieci marsz alergiczny

Symptomatologia chorób alergicznych u dzieci marsz alergiczny PODYPLOMOWA SZKOŁA PEDIATRII / POSTGRADUATE SCHOOL OF PAEDIATRICS 141 Symptomatologia chorób alergicznych u dzieci marsz alergiczny The symptomatology of allergic diseases in children allergic march Grażyna

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka alergii co nowego w 2015 roku. Prof. Hania Szajewska Klinika Pediatrii WUM hanna.szajewska@wum.ed.pl

Profilaktyka alergii co nowego w 2015 roku. Prof. Hania Szajewska Klinika Pediatrii WUM hanna.szajewska@wum.ed.pl Profilaktyka alergii co nowego w 2015 roku Prof. Hania Szajewska Klinika Pediatrii WUM hanna.szajewska@wum.ed.pl Interwencje żywieniowe w zapobieganiu alergii Dieta w czasie ciąży lub laktacji Karmienie

Bardziej szczegółowo

Sesje. "POLASTMA - Astma oskrzelowa - problem zdrowotny, społeczny i ekonomiczny" 16.00-17.30

Sesje. POLASTMA - Astma oskrzelowa - problem zdrowotny, społeczny i ekonomiczny 16.00-17.30 ŚRODA 25.03.2009 Sesje SESJA SZKOLENIOWO-NAUKOWA I 14.00-15.45 "POLASTMA - Astma oskrzelowa - problem zdrowotny, społeczny i ekonomiczny" Prof. dr hab. med. Wacław Droszcz, Prof. dr hab. med. Piotr Kuna

Bardziej szczegółowo

Najczęstsze choroby błony śluzowej nosa i zatok. Poradnik dla pacjenta Dr Grzegorz Warkowski

Najczęstsze choroby błony śluzowej nosa i zatok. Poradnik dla pacjenta Dr Grzegorz Warkowski Najczęstsze choroby błony śluzowej nosa i zatok Poradnik dla pacjenta Dr Grzegorz Warkowski 1. Błona śluzowa nosa i zatok. Budowa i znaczenie dla organizmu Bariera przeciw zakażeniom i zanieczyszczeniom

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

12 SQ-HDM Grupa farmakoterapeutyczna: Wyciągi alergenowe, kurz domowy; Kod ATC: V01AA03

12 SQ-HDM Grupa farmakoterapeutyczna: Wyciągi alergenowe, kurz domowy; Kod ATC: V01AA03 SUBSTANCJA CZYNNA (INN) GRUPA FARMAKOTERAPEUTYCZNA (KOD ATC) PODMIOT ODPOWIEDZIALNY NAZWA HANDLOWA PRODUKTU LECZNICZEGO, KTÓREGO DOTYCZY PLAN ZARZĄDZANIA RYZYKIEM 12 SQ-HDM Grupa farmakoterapeutyczna:

Bardziej szczegółowo

Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego

Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego Podczas akcji przebadano 4400 osób. Na badania rozszerzone skierowano ok. 950 osób. Do tej pory przebadano prawie 600 osób. W wyniku pogłębionych

Bardziej szczegółowo

Wst p. Podzia alergicznych schorzeƒ oczu. Objawy i leczenie alergii narzàdu wzroku

Wst p. Podzia alergicznych schorzeƒ oczu. Objawy i leczenie alergii narzàdu wzroku 1 Objawy i leczenie alergii narzàdu wzroku Dr n. med. Anna Zaleska- mijewska Katedra i Klinika Okulistyki II W. L. WUM SPKSO w Warszawie Wst p Alergie dotyczàce ró nych narzàdów sà cz sto spotykanymi schorzeniami

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

Podstawy immunologii. Odporność. Odporność nabyta. nieswoista. swoista

Podstawy immunologii. Odporność. Odporność nabyta. nieswoista. swoista Podstawy immunologii dr n. med. Jolanta Meller Odporność nieswoista mechanizmy obronne skóry i błon śluzowych substancje biologicznie czynne: interferon, lizozym, dopełniacz leukocyty (fagocyty) swoista

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon VI.2 VI.2.1 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon Omówienie rozpowszechnienia choroby Deksametazonu sodu fosforan w postaci roztworu do wstrzykiwań stosowany jest

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Każdy pojemnik jednodawkowy zawiera roztwór sodu kromoglikanu o stężeniu 20 mg/ml.

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Każdy pojemnik jednodawkowy zawiera roztwór sodu kromoglikanu o stężeniu 20 mg/ml. CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Alleoptical, 20 mg/ml, krople do oczu, roztwór w pojemniku jednodawkowym. 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Każdy pojemnik jednodawkowy

Bardziej szczegółowo

Szczepienia dla dziewięcio- i dziesięciolatków (klasy P6) Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your P6 child

Szczepienia dla dziewięcio- i dziesięciolatków (klasy P6) Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your P6 child Chroń dziecko przed grypą Szczepienia dla dziewięcio- i dziesięciolatków (klasy P6) Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your P6 child Chroń dziecko przed grypą Program

Bardziej szczegółowo

podręcznik chorób alergicznych

podręcznik chorób alergicznych podręcznik chorób alergicznych Gerhard Grevers Martin Rócken ilustracje Jurgen Wirth Redaktor wydania drugiego polskiego Bernard Panaszek I. Podstawy alergologii... 1 II. Diagnostyka chorób alergicznych...

Bardziej szczegółowo

Atopowe zapalenie skóry

Atopowe zapalenie skóry Atopowe zapalenie skóry Poradnik dla rodziców praca zbiorowa pod redakcją Ryszarda Kurzawy Kraków 2014 Copyright by Wydawnictwo Help-Med s.c. Kraków 2014 All rights reserved. Wszelkie prawa zastrzeżone

Bardziej szczegółowo

Warszawa / Zalesie Górne, 22.05.2012 r. Sz. Pan Bolesław Piecha Przewodniczący Komisji Zdrowia

Warszawa / Zalesie Górne, 22.05.2012 r. Sz. Pan Bolesław Piecha Przewodniczący Komisji Zdrowia Warszawa / Zalesie Górne, 22.05.2012 r. Sz. Pan Bolesław Piecha Przewodniczący Komisji Zdrowia Dotyczy: Prośba o zgodę na uczestnictwo w posiedzeniu sejmowej komisji zdrowia dotyczącym realizacji świadczeń

Bardziej szczegółowo

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B.

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Stopa cukrzycowa Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Wyrzykowski Stopa cukrzycowa - definicja Infekcja, owrzodzenie lub destrukcja

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI:

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI: PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI: 1. Adres jednostki: Adres: Katedra i Klinika Okulistyki Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu 61-848 Poznań ul:długa

Bardziej szczegółowo

POSTÊPY W CHIRURGII G OWY I SZYI 1/2008 19

POSTÊPY W CHIRURGII G OWY I SZYI 1/2008 19 Zalecenia diagnostyczno-terapeutyczne w zakresie rynologii Klasyfikacja zapaleñ zatok przynosowych i zalecenia Europejskiego Towarzystwa Rynologicznego Na stronie internetowej Polskiego Towarzystwa Otorynolaryngologów

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Opinia Rady Przejrzystości nr 38/2012 z dnia 27 marca 2012 r. w sprawie objęcia refundacją budesonidu w produktach leczniczych podawanych w leczeniu

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

Azelastyna w aerozolu do nosa: lek pierwszego wyboru przy alergicznym nieżycie nosa

Azelastyna w aerozolu do nosa: lek pierwszego wyboru przy alergicznym nieżycie nosa KOMUNIKAT PRASOWY Azelastyna w aerozolu do nosa: lek pierwszego wyboru przy alergicznym nieżycie nosa Alergiczny nieŝyt nosa (ANN) jest jednostką chorobową obejmującą ponad 25% populacji. Najczęstsze objawy

Bardziej szczegółowo

Dlaczego płuca chorują?

Dlaczego płuca chorują? Dlaczego płuca chorują? Dr med. Piotr Dąbrowiecki Wojskowy Instytut Medyczny Polska Federacja Stowarzyszeń Chorych na Astmę Alergię i POCHP Budowa płuc Płuca to parzysty narząd o budowie pęcherzykowatej

Bardziej szczegółowo

Draft programu Sympozjum Alergii na Pokarmy 2015

Draft programu Sympozjum Alergii na Pokarmy 2015 20.03.2015 Piątek GODZ. 12.50 13.00 GODZ. 13.00 14.30 Ceremonia Inauguracyjna Sesja Inauguracyjna Alergia pokarmowa w 2015 roku co dalej? 1. Czy rzeczywiście nastąpił wzrost alergii pokarmowych, 13.00-13.30

Bardziej szczegółowo

Astma i POChP. Maciej Kupczyk Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Astma i POChP. Maciej Kupczyk Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi Astma i POChP Maciej Kupczyk Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi Epidemia alergii i astmy Devereux G. 2006. Nature Rev Immunol 6;869-874. Epidemiologia astmy i chorób

Bardziej szczegółowo

Przegląd pojęć. Podział reakcji z nietolerancji:

Przegląd pojęć. Podział reakcji z nietolerancji: Halina Kańtoch Plan wykładu I. Przegląd pojęć II. Najczęstsze choroby u podłoża, których leży mechanizm z nadwrażliwości III. Epidemiologia schorzeń alergologicznych u dzieci i młodzieży IV. Przyczyny

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNYCH

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNYCH CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA WŁASNA PRODUKTU LECZNICZEGO PIMAFUCORT (10 mg + 10 mg + 3500 I.U.)/g, maść 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNYCH Jeden gram maści zawiera 10

Bardziej szczegółowo

Działania niepożądane radioterapii

Działania niepożądane radioterapii Działania niepożądane radioterapii Powikłania po radioterapii dzielimy na wczesne i późne. Powikłania wczesne ostre występują w trakcie leczenia i do 3 miesięcy po jego zakończeniu. Ostry odczyn popromienny

Bardziej szczegółowo

Sesje. "Instytut Alergii - Inne oblicza alergii"

Sesje. Instytut Alergii - Inne oblicza alergii ŚRODA 23.04.2008 Sesje SESJA SZKOLENIOWO-NAUKOWA I 14.15-15.45 "Instytut Alergii - Inne oblicza alergii" Prof. dr hab. med. Janusz Patkowski, Prof. dr hab. med. Piotr Kuna 14.15-14.45 "Choroby alergiczne

Bardziej szczegółowo

Nadwrażliwość czy alergia na leki?

Nadwrażliwość czy alergia na leki? Nadwrażliwość czy alergia na leki? Alicja Grzanka Katedra i Oddział Kliniczny Chorób Wewnętrznych, Dermatologii i Alergologii w Zabrzu Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach Nadwrażliwość czy alergia?

Bardziej szczegółowo

4 NA 5 CHORYCH NA ASTMĘ

4 NA 5 CHORYCH NA ASTMĘ 4 NA 5 CHORYCH NA ASTMĘ CIERPI NA PODRAŻNIENIE GÓRNYCH DRÓG ODDECHOWYCH 1,2 3w1 nebulizator Górne drogi Środkowe drogi Dolne drogi A3 COMPLETE UNIKALNY NEBULIZATOR EFEKTYWNE LECZENIE SCHORZEŃ PŁUC I GÓRNYCH

Bardziej szczegółowo

Wady refrakcji u niemowląt, dzieci i młodzieży.

Wady refrakcji u niemowląt, dzieci i młodzieży. Anna Gotz-Więckowska Wady refrakcji u niemowląt, dzieci i młodzieży. Katedra Okulistyki i Klinika Okulistyczna UM w Poznaniu Kierownik: Prof.UM dr hab. Jarosław Kocięcki Rozwój narządu wzroku Precyzyjny

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI Załącznik nr 11 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI ICD 10 D80 w tym D80.0, D80.1, D80.3, D80.4, D80.5,

Bardziej szczegółowo

Alergia jest nadmierną reakcją układu immunologicznego organizmu na tzw. alergeny, czyli substancje, które w warunkach prawidłowych są nieszkodliwe.

Alergia jest nadmierną reakcją układu immunologicznego organizmu na tzw. alergeny, czyli substancje, które w warunkach prawidłowych są nieszkodliwe. Alergie Alergia jest nadmierną reakcją układu immunologicznego organizmu na tzw. alergeny, czyli substancje, które w warunkach prawidłowych są nieszkodliwe. Prawie wszystko może wywołać alergie: kurz domowy,

Bardziej szczegółowo

Aneks II Zmiany w drukach informacyjnych produktów leczniczych zarejestrowanych w procedurze narodowej

Aneks II Zmiany w drukach informacyjnych produktów leczniczych zarejestrowanych w procedurze narodowej Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną immunoglobulinę anty-t limfocytarną pochodzenia króliczego stosowaną u ludzi [rabbit anti-human thymocyte] (proszek

Bardziej szczegółowo

Poradnia Immunologiczna

Poradnia Immunologiczna Poradnia Immunologiczna Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli Lublin, 2011 Szanowni Państwo, Uprzejmie informujemy, że w Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli funkcjonuje

Bardziej szczegółowo

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Bimican przeznaczone do publicznej wiadomości

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Bimican przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Bimican przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby jest stosowany w celu zmniejszenia

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 609 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 609 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 69 SECTIO D 5 Zakład Pielęgniarstwa Internistycznego z Pracownią Pielęgniarstwa Onkologicznego WPiNoZ Akademii Medycznej

Bardziej szczegółowo

Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych.

Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych. Warszawa, dn. 26.08.2013 Informacja prasowa Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych. Aż 75% Polaków nie wie, czym są choroby autoimmunologiczne. Tylko niewielki odsetek badanych

Bardziej szczegółowo

Konsensus okulistyczno-położniczy w sprawie wskazań do rozwiązania porodu drogą cięcia cesarskiego z powodu zmian w narządzie wzroku

Konsensus okulistyczno-położniczy w sprawie wskazań do rozwiązania porodu drogą cięcia cesarskiego z powodu zmian w narządzie wzroku Konsensus okulistyczno-położniczy w sprawie wskazań do rozwiązania porodu drogą cięcia cesarskiego z powodu zmian w narządzie wzroku Wytyczne Polskiego Towarzystwa Okulistycznego 1 Konsensus okulistyczno-położniczy

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Medyczny w Białymstoku Klinika Pediatrii, Gastroenterologii i Alergologii Dziecięcej

Uniwersytet Medyczny w Białymstoku Klinika Pediatrii, Gastroenterologii i Alergologii Dziecięcej Uniwersytet Medyczny w Białymstoku Klinika Pediatrii, Gastroenterologii i Alergologii Dziecięcej * * * Kierownik Kliniki: Prof. zw. dr hab. n. med. Maciej Kaczmarski * * * 15-274 Białystok, ul. Waszyngtona

Bardziej szczegółowo

Polish version: Your guide to diabetic retinopathy screening. Twój przewodnik po badaniu na obecność retinopatii cukrzycowej

Polish version: Your guide to diabetic retinopathy screening. Twój przewodnik po badaniu na obecność retinopatii cukrzycowej Polish version: Your guide to diabetic retinopathy screening Twój przewodnik po badaniu na obecność retinopatii cukrzycowej Co to jest retinopatia cukrzycowa? Jest to choroba spowodowana cukrzycowymi zmianami

Bardziej szczegółowo

Wst p Jerzy Kruszewski... 15 PiÊmiennictwo... 18. Rozdzia 1. Immunologiczne podstawy patogenezy chorób alergicznych Krzysztof Zeman...

Wst p Jerzy Kruszewski... 15 PiÊmiennictwo... 18. Rozdzia 1. Immunologiczne podstawy patogenezy chorób alergicznych Krzysztof Zeman... Spis treêci Wst p Jerzy Kruszewski....................... 15 PiÊmiennictwo........................... 18 Rozdzia 1. Immunologiczne podstawy patogenezy chorób alergicznych Krzysztof Zeman.....................

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO w dniach 12.09.2014 13.09.2014 Data Godziny Osoba prowadząca Miejsce realizacji zajęć Forma zajęć Liczba godz. 12.09.14 (piątek ) 9.00-12.45

Bardziej szczegółowo

Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek

Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek Krzysztof Letachowicz Katedra i Klinika Nefrologii i Medycyny Transplantacyjnej, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu Kierownik: Prof. dr hab. Marian Klinger Cewkowo-śródmiąższowe

Bardziej szczegółowo

WSKAZANIA DO LECZENIA CHIRURGICZNEGO W CHOROBACH ZAPALNYCH JELIT. Zuzanna Kaszycka Klinika Chirurgii Gastroenterologicznej i Transplantologii

WSKAZANIA DO LECZENIA CHIRURGICZNEGO W CHOROBACH ZAPALNYCH JELIT. Zuzanna Kaszycka Klinika Chirurgii Gastroenterologicznej i Transplantologii WSKAZANIA DO LECZENIA CHIRURGICZNEGO W CHOROBACH ZAPALNYCH JELIT Zuzanna Kaszycka Klinika Chirurgii Gastroenterologicznej i Transplantologii Choroba Crohna Zapalenie przewodu pokarmowego w chorobie Crohna

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DLA PACJENTÓW JAK DBAĆ O GARDŁO I KRTAŃ? Przewlekły nieżyt gardła i krtani

PRZEWODNIK DLA PACJENTÓW JAK DBAĆ O GARDŁO I KRTAŃ? Przewlekły nieżyt gardła i krtani PRZEWODNIK DLA PACJENTÓW JAK DBAĆ O GARDŁO I KRTAŃ? Przewlekły nieżyt gardła i krtani 1 W codziennej praktyce lekarskiej rozróżnia się zapalenie gardła, będące procesem zapalnym, rozwijającym się bez udziału

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Diklofenak sodowy... l tnghnl

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Diklofenak sodowy... l tnghnl CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZW A PRODUKTU LECZNICZEGO DICLOABAK, 1 mg/mi, kt ople do oczu, roztwór 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Diklofenak sodowy... l tnghnl Substancja pomocnicza: rycynooleinian

Bardziej szczegółowo

Zaćma. Sandra Zuziak 2013-07-29

Zaćma. Sandra Zuziak 2013-07-29 Zaćma Sandra Zuziak 1 Zaćma zajmuje pierwsze miejsce w rankingu przyczyn ślepoty we współczesnym świecie wg statystyk Światowej Organizacji Zdrowia www.korektorzdrowia.pl 2 Definicja Zaćma (łac. cataracta)

Bardziej szczegółowo

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii 1 Kierunek: PILĘGNIARSTWO Nazwa przedmiotu Chirurgia i pielęgniarstwo chirurgiczne Kod przedmiotu Poziom przedmiotu Rok studiów Semestr Liczba punktów Metody nauczania Język wykładowy Imię i nazwisko wykładowcy

Bardziej szczegółowo

Rada Przejrzystości. Agencja Oceny Technologii Medycznych

Rada Przejrzystości. Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 29/2012 z dnia 11 czerwca 2012 r. w sprawie zasadności finansowania środka spożywczego specjalnego przeznaczenia

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia wybranych chorób alergicznych u dzieci w województwie warmińsko-mazurskim w latach 2007 2010

Epidemiologia wybranych chorób alergicznych u dzieci w województwie warmińsko-mazurskim w latach 2007 2010 378 Hygeia Public Health 212, 47(3): 378-382 Epidemiologia wybranych chorób alergicznych u dzieci w województwie warmińsko-mazurskim w latach 27 21 Epidemiology of selected allergic diseases in children

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 25 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem?

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna Choroba Zakrzepowo-Zatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny ny, interdyscyplinarny problem współczesnej medycyny Zakrzepica żył głębokich (ZŻG) (Deep

Bardziej szczegółowo

dystrybucji serotypów powodujących zakażenia inwazyjne w poszczególnych grupach wiekowych zapadalność na IChP w poszczególnych grupach wiekowych

dystrybucji serotypów powodujących zakażenia inwazyjne w poszczególnych grupach wiekowych zapadalność na IChP w poszczególnych grupach wiekowych Warszawa, 15.06.2015 Rekomendacje Pediatrycznego Zespołu Ekspertów ds. Programu Szczepień Ochronnych (PZEdsPSO) dotyczące realizacji szczepień obowiązkowych, skoniugowaną szczepionką przeciwko pneumokokom;

Bardziej szczegółowo

Czynniki ryzyka powstania i rozwoju astmy oraz możliwości jej zapobiegania. mgr Marek Gerlic

Czynniki ryzyka powstania i rozwoju astmy oraz możliwości jej zapobiegania. mgr Marek Gerlic Czynniki ryzyka powstania i rozwoju astmy oraz możliwości jej zapobiegania mgr Marek Gerlic U osób zdrowych płuca i drogi oddechowe pracują w następujący sposób: oskrzela, czyli tzw. drogi oddechowe, są

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 45/2014 z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie oceny leku Botox (toksyna botulinowa typu A 100 jednostek) we wskazaniu

Bardziej szczegółowo

Przewlekła obturacyjna choroba płuc. II Katedra Kardiologii

Przewlekła obturacyjna choroba płuc. II Katedra Kardiologii Przewlekła obturacyjna choroba płuc II Katedra Kardiologii Definicja Zespół chorobowy charakteryzujący się postępującym i niecałkowicie odwracalnym ograniczeniem przepływu powietrza przez drogi oddechowe.

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. Starazolin 0,5 mg/ml, krople do oczu Tetryzolini hydrochloridum

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. Starazolin 0,5 mg/ml, krople do oczu Tetryzolini hydrochloridum Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Starazolin 0,5 mg/ml, krople do oczu Tetryzolini hydrochloridum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera

Bardziej szczegółowo

Leczenie bezdechu i chrapania

Leczenie bezdechu i chrapania Leczenie bezdechu i chrapania Bezdech senny, to poważna i dokuczliwa choroba, dotykająca ok. 4% mężczyzn i 2% kobiet. Warto więc wykonać u siebie tzw. BADANIE POLISOMNOGRAFICZNE, które polega na obserwacji

Bardziej szczegółowo

Otyłość i choroby nerek. groźny problem XXI wieku

Otyłość i choroby nerek. groźny problem XXI wieku Otyłość i choroby nerek groźny problem XXI wieku Dr Lucyna Kozłowska SGGW, Wydział Nauk o śywieniu Człowieka i Konsumpcji Katedra Dietetyki e-mail: lucyna_kozlowska@sggw.pl Nadwaga + otyłość 25% 27% Nadwaga

Bardziej szczegółowo

Leczenie ocznych objawów przedmiotowych i podmiotowych sezonowego alergicznego zapalenia spojówek.

Leczenie ocznych objawów przedmiotowych i podmiotowych sezonowego alergicznego zapalenia spojówek. 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Oftahist, 1 mg/ml, krople do oczu, roztwór 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Jeden ml roztworu zawiera 1 mg olopatadyny (w postaci chlorowodorku). Substancje pomocnicze: chlorek

Bardziej szczegółowo

Konsensus ekspertów w sprawie zastosowania preparatu Taflotan w leczeniu jaskry

Konsensus ekspertów w sprawie zastosowania preparatu Taflotan w leczeniu jaskry Konsensus ekspertów w sprawie zastosowania preparatu Taflotan w leczeniu jaskry zaakceptowany przez zarząd Polskiego Towarzystwa Okulistycznego Stan na dzień 20 maja 2015 Konsensus został opracowany przez

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyki Zdrowotnej

Program Profilaktyki Zdrowotnej Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr IX/56/2011 Program Profilaktyki Zdrowotnej Realizowany w roku 2011 pod nazwą Badania wad postawy wśród dzieci klas pierwszych szkół podstawowych miasta Tczewa w ramach programu

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Rekomendacja nr 21/2012 Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych z dnia 11 czerwca 2011 r. w sprawie objęcia refundacją środka spożywczego specjalnego przeznaczenia żywieniowego Nutramigen 1 LGG, preparat

Bardziej szczegółowo

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Łukasz Adamkiewicz Health and Environment Alliance (HEAL) 10 Marca 2014, Kraków HEAL reprezentuje interesy Ponad 65 organizacji członkowskich

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Ksylometazoliny chlorowodorek Basic Pharma 1 mg/ml, krople do nosa, roztwór Xylomethazolini hydrochloridum Należy przeczytać uważnie całą ulotkę, ponieważ

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Nazwa przedmiotu/modułu. Farmakologia Kliniczna. Wydział Lekarski I. Nazwa kierunku studiów. Lekarski. Język przedmiotu

SYLABUS. Nazwa przedmiotu/modułu. Farmakologia Kliniczna. Wydział Lekarski I. Nazwa kierunku studiów. Lekarski. Język przedmiotu Nazwa przedmiotu/modułu Wydział Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Forma studiów Język przedmiotu Wydział Lekarski I Lekarski Jednolite magisterskie stacjonarne polski SYLABUS Farmakologia Kliniczna

Bardziej szczegółowo

Siarczan polikarboksymetyloglukozy RGTA Wyrób medyczny. Informacja dla pacjenta

Siarczan polikarboksymetyloglukozy RGTA Wyrób medyczny. Informacja dla pacjenta Siarczan polikarboksymetyloglukozy RGTA Wyrób medyczny Informacja dla pacjenta CZYM JEST ROGÓWKA? Rogówka to przejrzysta przednia część oka, przypominająca okno w kształcie kopuły. Jej powierzchnię pokrywa

Bardziej szczegółowo