Dostosowanie miejsca pracy do potrzeb ucznia z dysfunkcją wzroku

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Dostosowanie miejsca pracy do potrzeb ucznia z dysfunkcją wzroku"

Transkrypt

1 Anita Kujawińska Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci Słabo Widzących i Niewidomych im. Z. Książek- Z. Bregułowej w Dąbrowie Górniczej Edytor: dr Aldona Fojkis Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci Słabo Widzących i Niewidomych im. Z. Książek- Z. Bregułowej w Dąbrowie Górniczej Dostosowanie miejsca pracy do potrzeb ucznia z dysfunkcją wzroku Wprowadzenie Problem słabowzroczności uczniów oraz stwarzania im równych szans w dostępie do edukacji stanowi trudne wyzwanie dla rodziców, nauczycieli, tyflopedagogów oraz innych specjalistów. Szkoły masowe, integracyjne czy specjalne prześcigają się w pomysłach, aby pozyskać ucznia. Przyjęcie dziecka niepełnosprawnego wzrokowo do szkoły innej, niż specjalnie do tego przeznaczonej tj. ośrodka dla dzieci oraz młodzieży niewidomej i słabowidzącej, to wielkie wyzwanie, a także odpowiedzialność. Zobowiązania, jakie tym samym bierze na siebie placówka, okazują się nierzadko przekraczać jej możliwości organizacyjne, kadrowe czy zwyczajnie finansowe. Praca z dzieckiem słabowidzącym wymaga m.in. zatrudnienia wykwalifikowanej kadry tyflopedagogicznej, specjalistycznego sprzętu, oprogramowania, odpowiedniego oprzyrządowania czy zaplecza. Spełnienie tych warunków powinno determinować przyjęcie dziecka do danej jednostki oświatowej. Niniejszy artykuł systematyzuje wiedzę na temat niezbędnych dostosowań i adaptacji otoczenia na potrzeby osoby słabowidzącej. Mogą się one okazać kluczowe w przygotowaniu dziecka do pełnoprawnego uczestnictwa w społeczeństwie XXI wieku. Treść artykułu akcentuje problem indywidualizacji w procesie kształcenia osoby niepełnosprawnej wzrokowo. Zasada, wydawałoby się powszechna, jednak nie zawsze przestrzegana przez pedagogów.

2 W kwestii wyjaśnienia, w artykule uwzględniono dwojaką pisownię słowa słabowidzący. Łączna odnosi się do powszechnego rozumienia osoby, która ma ubytki w widzeniu, utrudniające jej wykonywanie różnych czynności ( ) za mało widzenia, żeby zrobić to, co trzeba zrobić [4]. Pisownia rozłączna odnosi się do nazwy placówki w Dąbrowie Górniczej, kształcącej dzieci i młodzież z dysfunkcją wzroku. Jest także zgodna z definicją pisowni imiesłowów, zawartą w słowniku ortograficznym języka polskiego. Definicje W literaturze tyflologicznej można znaleźć różnorodne opisy definiujące osobę słabowidzącą i niewidomą. Na potrzeby rehabilitacji wzroku przyjmuje się następującą definicję. Osoba słabowidząca pomimo okularów korekcyjnych ma trudności z wykonywaniem czynności wzrokowych, ale może poprawić swoją zdolność wykonywania tych czynności poprzez wykorzystanie wzrokowych metod kompensacyjnych, pomocy ułatwiających widzenie i innych pomocy rehabilitacyjnych oraz poprzez dostosowanie środowiska fizycznego [5]. Dla porównania definicja techniczna, mówi, że za osobę słabowidzącą uznajemy taką, u której, w lepszym oku po leczeniu i/lub po korekcji wady refrakcji soczewkami, ostrość wzroku mieści się między 5/16 (0.3) a poczuciem światła lub której pole widzenia w lepszym oku we wszystkich kierunkach od centrum wynosi mniej niż 10 stopni (czyli że średnica pola widzenia wynosi mniej niż 20 stopni), ale która posługuje się lub jest potencjalnie w stanie posługiwać się wzrokiem do planowania i/lub wykonywania czynność [3]. Upraszczając osoba słabowidząca to taka, która nie jest, ani całkowicie niewidoma, ani prawidłowo widząca [4]. Optymalne wykorzystanie wzroku Dla ucznia słabowidzącego nie ma większego znaczenia, jaką definicją będziemy się posługiwać. Ważne jest jak optymalnie będzie mógł wykorzystać swój wzrok, a dla tyflopedagogów jak go wspomóc w tym procesie? Bywa tak, że wzrok nie jest ani najskuteczniejszym, ani preferowanym zmysłem przy wykonywaniu pewnych czynności. Może wręcz utrudniać ich wykonanie lub powodować napięcia emocjonalne. Należy wówczas

3 dokonać wyboru między rozwijaniem umiejętności posługiwania się wzrokiem w danej sytuacji, zrezygnowaniem ze wzroku jako nieskutecznego medium i łączeniem wykorzystywania wzroku z innymi zmysłami [2]. Przytoczona definicja stanowi nadrzędny cel rehabilitacji - widzenia osób słabowidzących i innych oddziaływań terapeutycznych. Powinna być odniesieniem dla rodziców i pedagogów, pracujących z dziećmi z deficytem wzroku. Czynniki wspierające proces uczenia osoby słabowidzącej Na proces uczenia dziecka słabowidzącego wpływają określone czynniki. Warunkują jakość całego cyklu oraz efektywność podejmowanych działań. Poniższe założenia mogą okazać się przydatne dla nauczycieli, wspierających proces rozwojowy i poznawczy uczniów, ale także dla rodziców i pracodawców, organizujących przestrzeń i stanowisko pracy osoby słabowidzącej. Określają gotowość do podejmowania nowych wyzwań: zawodowych i osobistych oraz przygotowują osobę niepełnosprawną do niezależnych działań w społeczeństwie. Powyższe rozważania warto rozpocząć od wyjaśnienia zagadnienia procesu widzenia, który, aby przebiegał prawidłowo, musi spełniać następujące kryteria: prawidłowa budowa anatomiczna narządu wzroku prawidłowe czynności gałek ocznych i dróg wzrokowych zdolność mózgu do interpretowania otrzymywanych informacji obecność obiektów wzrokowych dostateczna ilość światła Na dwa spośród tych czynników można bezpośrednio wpłynąć np. dostarczając odpowiednich bodźców wzrokowych, adekwatnych do możliwości percepcyjnych uczniów, dostosowując rodzaj i ilość światła. Przez pojęcie odpowiednie bodźce wzrokowe należy rozumieć takie, które będą:

4 łagodzić negatywne następstwa słabowzroczności być dostosowane do osiągniętego przez dziecko etapu rozwoju widzenia być atrakcyjne wzrokowo bezpieczne i trwałe Znajomość schorzenia i następstw funkcjonalnego widzenia Podejmując oddziaływania terapeutyczne względem osoby z dysfunkcją wzroku, warto uświadomić sobie fakt, że problemem osób słabowidzących i ich bliskich nie jest jednostka chorobowa, ale funkcjonalne następstwa schorzenia. To one mają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie dziecka w środowisku szkolnym, rodzinnym, społecznym i to im należy przeciwdziałać. Oto kilka z nich: obniżona ostrość wzroku ubytki w polu widzenia zmienna wrażliwość na światło i odblaski trudności z dostosowaniem się do zmian oświetlenia zaburzenia widzenia barw zaburzenia widzenia przestrzennego, spostrzegania głębi oceny odległości, wysokości obiektów podwójne widzenie zniekształcenie obrazu zmienność widzenia zmęczenie ból halucynacje nagłe zaniewidzenie poczucie straty, zagubienia i strach przed pogarszaniem się i całkowitą utratą widzenia [12]

5 Znajomość rodzaju schorzenia oraz towarzyszących mu następstw funkcjonalnych, pozwalają na wdrożenie zindywidualizowanego programu oddziaływań dydaktycznych i rewalidacyjnych. To właśnie one determinują w głównej mierze odpowiednią organizację przestrzeni w klasie. Sugerują jak należy przygotować stanowisko pracy dla dziecka z dysfunkcją wzroku. Wiedza ta pozwoli zorganizować miejsce dla dziecka w części bardziej lub mniej nasłonecznionej, w ławce pierwszej bądź ostatniej, w centralnej ewentualnie obwodowej części sali. Kwestia funkcjonalnych następstw widzenia wydaje się być nadrzędnym czynnikiem w organizowaniu przestrzeni słabowidzącego. Dlatego, rozważając każdy kolejny aspekt wspierający proces dydaktyczny i rewalidacyjny dziecka słabowidzącego, należy się odnieść do tej właśnie wiedzy. Adaptacja otoczenia Adaptacja otoczenia opisuje proces wykorzystywania informacji uzyskanych w trakcie systematycznej oceny w celu wprowadzenia zmian lub modyfikacji w otoczeniu miejsca pracy [6]. Wprowadzane modyfikacje powinny być funkcjonalne, dostępne i przyjazne dla słabowidzącego. Aby prawidłowo przeprowadzić cały proces należy dokonać oceny otoczenia czyli analizy miejsca i środowiska pracy, w którym ma funkcjonować osoba z uszkodzeniem wzroku [6]. Skuteczna ocena otoczenia winna obejmować dwa obszary: ogólne otoczenie w miejscu, w którym przebywa słabowidzący czy niewidomy konkretne zadania, które będą w tym otoczeniu wykonywane Do przeprowadzenia oceny otoczenia może posłużyć następujący arkusz [4]: Obiekty i miejsca podlegające ocenie Elementy pozytywne Co wymaga modyfikacji? Propozycje modyfikacji

6 Oświetlenie Dla osób słabowidzących niezwykle ważnym elementem wnętrza jest oświetlenie. Odpowiednio dobrane może uwydatniać poszczególne elementy wyposażenia, ułatwiać czytanie, a także wykonywanie innych czynności. Źle rozwiązane oświetlenie może sprawić, że otaczająca przestrzeń stanie się mało czytelna, słabowidzący będzie narażony na tzw. olśnienia i oślepianie, a wykonanie niektórych czynności może okazać się znacznie utrudnione [9]. Rodzaje oświetlenia: Światło słoneczne naturalne. Składa się z równych ilości wszystkich widzialnych kolorów (czerwonego, pomarańczowego, żółtego, zielonego, niebieskiego, fioletowego), inaczej mówiąc, ma pełne spektrum widma światła. To najlepszy rodzaj oświetlenia i to właśnie z jego udziałem należy pracować. Nadaje się do wszystkich czynności wzrokowych, wykonywanych zarówno na zewnątrz jak i we wnętrzach. Niestety w przypadku osób słabowidzących nie zawsze jest wystarczającym źródłem oświetlenia. Zdarza się też, że może bardziej przeszkadzać, gdy potęguje efekt olśnienia bądź światłowstręt. Słabowidzący odczuwa wtedy znaczny dyskomfort utrudniający bądź czasami całkowicie uniemożliwiający wykonywanie czynności wzrokowych. W takich sytuacjach ilość wpadającego do oka światła można regulować. W przestrzeni zewnętrznej można zastosować okulary przeciwsłoneczne, czapki z daszkiem, kapelusze z szerokim rondem, parasole. W pomieszczeniach, powszechnie stosuje się zasłony, rolety czy żaluzje. Te ostatnie punktu widzenia możliwości regulacji ilości wpadającego światła do wnętrza, wydają się być najodpowiedniejsze. Światło sztuczne Budowa anatomiczna i fizjologiczna oka przystosowana jest do patrzenia na dalsze odległości w naturalnym oświetleniu. Codzienne funkcjonowanie wzrokowe człowieka (długotrwała i ciągła obserwacja z bliskich odległości) wydaje się być w całkowitej sprzeczności z tą zasadą. Przeciętny człowiek ma otwarte oczy średnio 6 tys. godzin rocznie. Niestety przez większość tego czasu ludzki wzrok jest narażony na działanie sztucznego oświetlenia. W przypadku osób z deficytami widzenia, korzystanie ze sztucznego oświetlenia to najczęściej

7 konieczność, a nie wybór. Włączenie dodatkowej lampki, latarki warunkuje często wykonanie danej czynności. W związku z wagą problemu warto usystematyzować rodzaje oświetlenia sztucznego, dostępnego na naszym rynku. Każde z nich ma swoje wady i zalety. a) Żarówki światło żarowe. Dostępne o różnorakiej mocy: 25W, 40W, 60W, 75W, 100W, 150W i 200W. Wybór odpowiedniej żarówki jest uzależniony od indywidualnych potrzeb oraz zamontowanych opraw oświetleniowych. Większość dostępnych opraw pozwala na stosowanie żarówek o mocy do 75 watów. Żarówki emitują dużą ilość ciepła, im większa moc, tym wyższa temperatura. Nieosłonięte żarówki mogą powodować olśnienia oraz powstawanie ostrych cieni zmniejszających czytelność przestrzeni [9]. Istotnym okazuje się również dobór odpowiedniego abażuru, który powinien całkowicie zasłonić żarówkę przed wzrokiem. Pozwala tym samym uniknąć wysuszania gałki ocznej i związanych z tym stanów zapalnych oka. b) Świetlówki światło jarzeniowe. Świetlówki oświetlają większy obszar niż żarówki. Emitują światło rozproszone, które nie powoduje cieni i nie stwarza ryzyka powstawania olśnień. Dlatego nie trzeba osłaniać ich przed wzrokiem. Mają jednak mankamenty. Są mało stabilne i mają tendencje do migotania. Nie powinny być stosowane u osób chorych na epilepsję. Niemożliwe jest również ich podłączenie do włączników ze ściemniaczami, więc trudno przy ich zastosowaniu regulować natężenie światła. Dotyczy to również świetlówek kompaktowych (energooszczędnych). Jest równomierne i rozproszone, a trwałość przy odpowiednim użytkowaniu znacznie przewyższa trwałość żarówek. Po włączeniu światła potrzebują jednak czasu, żeby się rozgrzać i nie świecą od razu pełną jasnością [9]. c) Światło halogenowe. Zużywa mniej energii niż światło żarowe. Ze względu na dużą jasność nadaje się do stosowania np. w miejscu pracy. Jest jednak cieplejsze i bardziej skupione niż światło żarowe, dlatego przy jego stosowaniu zawsze konieczne są osłony. Ze względu na wysoką temperaturę, światło to nie nadaje się do długiej pracy z bliska, a przy dłuższym kontakcie z łatwopalnymi materiałami może być źródłem pożaru [9].

8 d) Lampy LED Do ich podstawowych zalet należy dłuższa żywotność (niż w przypadku lamp żarowych) oraz niskie koszty eksploatacyjne. Ma jednak również minusy, które poza samą ceną, mają ponoć degeneracyjny wpływ na nabłonek barwnikowy siatkówki. Dotyczy to sytuacji, gdy patrzy się bezpośrednio na światło emitowane z lamp LED. Warto zaznaczyć, że prowadzone w tym kierunku badania przez uczonych z Uniwersytetu Complutense w Madrycie, dotyczyły długotrwałego patrzenia na ekrany telewizorów, telefonów komórkowych, komputerów wyposażonych w monitory LED itp. a nie samego oświetlenia LED. Dobór lampy Lampy służące do czytania lub pracy powinny mieć elastyczne ramię lub inne rozwiązanie pozwalające na ukierunkowanie światła oraz regulację jego natężenia, poprzez zmianę odległości źródła światła i kierunku jego padania. Wybierając odpowiednią lampę, należy zwrócić uwagę, żeby była stabilna, o dociążonej podstawie lub na stałe mocowana do biurka lub ściany. Dzięki temu ryzyko jej zrzucenia na podłogę lub wywrócenia będzie znacznie mniejsze. Warto wybierać lampy, których obudowa nie nagrzewa się. Niestety, większość dostępnych na rynku lamp do pracy nie spełnia tego warunku. Dodatkowe oświetlenie powinno być umieszczone bezpośrednio nad miejscem pracy. W ten sposób uniknie się cieni rzucanych przez ustawione na biurku przedmioty, które mogą zakłócać właściwe ich postrzeganie. Oświetlenie umieszczone z boku będzie powodować, że przedmioty stojące na meblu będą rzucały cienie, co utrudnia efektywną pracę. Ustawienie biurka Ustawienie biurka przodem do okna, sprawi, że światło słoneczne będzie oślepiać. Dlatego warto ustawić je bokiem do okna. Gdy uczeń jest, praworęczny, najlepiej ustawić je lewą stroną do okna, jeżeli leworęczny, odwrotnie. Odpowiednie usytuowanie miejsca pracy względem okien będzie miało znaczący wpływ na komfort pracy. Należy zadbać, aby biurko było ustawione bokiem, a nie przodem do światła naturalnego. Jeżeli uczeń jest praworęczny okno powinien mieć z lewej strony biurka, jeżeli leworęczny z prawej [9].

9 Zgodnie z tą samą zasadą należy umieścić światło sztuczne. Dzięki temu słabowidzący nie będzie zasłaniał światła ręką, którą pisze lub rysuje. Możliwe, że rodzaj pracy, którą uczeń wykonuje, wymaga innego sposobu umieszczenia źródła światła. Wtedy należy ustawić je w sposób optymalny do wykonywanej czynności. Inaczej będzie w przypadku osób z dużą różnicą widzenia w każdym oku dla nich oświetlenie powinno być zainstalowane od strony sprawniejszego oka. Pisząc o czynnikach usprawniających proces edukacyjny ucznia, nie sposób pominąć kwestii wysokości ławki. Należy pamiętać o dostosowaniu stolika i krzesła do wzrostu ucznia, co gwarantuje komfort oraz prawidłową pracę jego mięśni. Inną kwestią jest powierzchnia biurka/ławki. Powinna być matowa i jednolita, aby w niekontrolowany sposób nie odbijała światła. Istnieją sposoby zapobiegania efektom olśnienia tj. odbijania się światła od błyszczącej powierzchni. Zastosowanie matowej podkładki to rozwiązanie niezwykle skuteczne, a dodatkowo nie wymaga dużych nakładów finansowych. Odległość od oczu oglądanego przedmiotu. Pracując z uczniem z dysfunkcją wzroku, należy zwrócić uwagę na fakt z jakiej odległości dostrzeże możliwie najlepiej prezentowany mu przedmiot? Ale co to znaczy możliwie najlepiej? Dla jednych to określenie będzie odnosić się do ostrości widzenia, dla innych (np. dla osoby z ubytkami w obwodowym polu widzenia)będzie to najlepszy obraz, obejmujący szerokie pole widzenia. Ważne zatem, aby obiekt obserwacji był w zasięgu pola widzenia słabowidzącego. Odległość prezentowanego obiektu od oczu, to również kwestia indywidualna. Nie będzie ona jednakowa dla osób z różną wadą refrakcji. Odległość cm nie będzie idealna zarówno dla krótkowidza jak i dalekowidza. Na szczęście w przypadku pracy do bliskich odległości pomocni mogą okazać się sami słabowidzący. To oni zazwyczaj samoczynnie ustalają odległość od materiału edukacyjnego czy innego obiektu wzrokowego. Co więcej stosują techniki kompensujące ubytki widzenia np. nastawczo ustawiają głowę lub wykonują wzmożone ruchy głową (odruch charakterystyczny np. dla osób z mroczkami rozsianymi).

10 Aby zapewnić lepszy komfort pracy wzrokowej uczniowi z dysfunkcją wzroku, trzeba zadbać jeszcze o kilka innych czynników. Wielu spośród słabowidzących, poza samym schorzeniem okulistycznym, boryka się z dodatkowym utrudnieniem tj. wadą refrakcji. Tę przypadłość można korygować okularami bądź soczewkami kontaktowymi. Niestety fakt ich noszenia nie zawsze wpływa na jakość odbieranego obrazu. Bywa, że zniechęca to słabowidzącego do korzystania z tego rodzaju oprzyrządowania. Pozornie wydaje mu się, że nie widzi różnicy, patrząc na otaczającą go przestrzeń w bądź bez okularów. To jednak tylko pozorny brak różnicy. Należy zachęcać uczniów do korzystania z zaleconych korekcji oraz do systematycznych konsultacji okulistycznych, w celu określania stopnia pogłębiania bądź zmniejszania się wady wzroku. Kontrast i kolor Kolejnym elementem traktującym o funkcjonalnym dostosowania wnętrza do potrzeb osób z dysfunkcją wzroku jest kolor i kontrast. Pomagają orientować się w przestrzeni, bezpiecznie poruszać. Odpowiednio zastosowane mogą skrócić czas wykonywanej czynności, albo uczynić ją w ogóle możliwą do wykonania. K. Kowalewski w opracowanej przez siebie broszurze pt. Mieszkanie dostępne dla osób z dysfunkcjami wzroku publikuje tzw. koło barw, które może okazać się pomocne w doborze barw odpowiednio kontrastujących ze sobą. Zwraca również uwagę na cechy koloru: odcień, jasność oraz nasycenie, przy czym podkreśla, że zawsze powinniśmy pamiętać, że zmiana tylko jednej cechy może mieć wpływ na pozostałe[9]. Kontrast, zdaniem autora opracowania, to postrzeganie różnic pomiędzy dwoma zestawionymi ze sobą kolorami. Uzyskamy go poprzez zmianę jednej lub kilku cech koloru. Kontrast może być niewielki, prawie niezauważalny, jak i bardzo wyraźny [9]. Pomoce nieoptyczne W literaturze z zakresu rehabilitacji wzroku słabowidzących określa się tym mianem pomoce ułatwiające widzenie, ale w odróżnieniu od pomocy optycznych nie zwierające typowych elementów optycznych, takich jak soczewki czy pryzmaty. W przypadku materiałów edukacyjnych do najczęściej stosowanych pomocy nieoptycznych należą pomoce i urządzenia

11 regulujące kontrast, ilość światła, w tym efekt olśnienia rażącym światłem, i umożliwiające stabilizację materiału [1]. Do najpopularniejszych i szeroko stosowanych pomocy nieoptycznych należą latarki i lampki: wiszące, stojące czy biurkowe, które służą jako oświetlenie i doświetlenie obiektów wzrokowych. Inne łagodzą negatywne skutki wpadającego światła. Zaliczymy tu: filtry okularowe, osłonki skroniowe do okularów, barwne filtry z włókna octanowego (superżele), okienka (ramki, typoskopy), daszki, czapki z daszkiem, kapelusze z rondem, parasole, rolety, żaluzje, okiennice, zasłony czy nawet odpowiednio dostosowane fryzury osłaniające oczy. Jeszcze inne będą nieocenioną pomocą w technikach szkolnych. Zachęcając ucznia do korzystania z deski z klipsem, pulpitu do czytania, szablonów do pisania czy podpisywania się, odpowiedniego papieru z pogrubioną liniaturą, użycia czarnej podkładki pod kartkę, jeśli przebija druk, można przyspieszyć tempo jego pracy. Można tym samym wydłużyć czas pracy wzrokowej oraz opóźnić proces męczliwości wzroku, która w przypadku osób słabowidzących jest przypadłością bardzo charakterystyczną. Dobierając odpowiednie pomoce nieoptyczne, w tym także właściwe narzędzie piśmiennicze można sprawić, że sporządzenie notatki oraz jej samodzielne odczytanie przez ucznia nie będzie złem koniecznym, a dla sprawdzającego udręką i sztuką rozszyfrowywania zakodowanego materiału. Za najodpowiedniejsze narzędzie do pisania może posłużyć zarówno czarny pisak jak i zwykły cienkopis, pióro żelowe czy długopis. To kolejny z tych elementów, który ma wpływ na indywidualizację procesu kształcenia ucznia z niepełnosprawnością wzrokową. Innego rodzaju pomoce nieoptyczne mogą okazać się bardzo przydatne podczas wykonywania czynności samoobsługowych i innych czynności dnia codziennego. Telefony z powiększonymi cyframi, termometry z powiększonymi cyframi, dozowniki na leki z oznaczeniami, kontrastowe naczynia itd. to tylko niektóre z nich, które mogą wpłynąć na jakość życia osoby z niepełnosprawnością wzrokową. Tego rodzaju pomoce nie stanowią jednak podstawy rozważań niniejszego artykułu. Pomoce optyczne i optyczno elektroniczne Trudności wzrokowe ucznia, wynikające z rodzaju schorzenia, mogą czasami wymuszać zastosowanie dodatkowego oprzyrządowania. Gdy pomoce nieoptyczne

12 okazującą się być niewystarczające do wykonania pracy wzrokowej, przydatne mogą być pomoce optyczne. Są to urządzenia ułatwiające widzenie, zawierające w swojej strukturze takie elementy optyczne jak soczewki i pryzmaty [1]. Wszelkie pomoce optyczne i optyczno elektroniczne służą do obserwacji obiektów z bliskich, średnich bądź dalekich odległości. Czasami okazują się przydatne w sytuacjach wymagających poszerzenia pola widzenia. W zależności od indywidualnych potrzeb i wykonywanej czynności, uczeń słabowidzący może korzystać z lup, lunet, powiększalników TV, powiększalników komputerowych, lup elektronicznych. Zakres powiększenia lup waha się od kilku do kilkudziesięciu razy. Część z nich może mieć postać lup trzymanych w ręku, lup na podstawce lub przymocowywanych do oprawek okularowych, montowanych w oprawach lamp, w oprawach okularowych. Te ostatnie, to tzw. okulary lupowe. [ ] Dają użytkownikowi większe pole widzenia w porównaniu do innych rodzajów lup i pozostawiają wolne ręce [8]. Ze względu na stopień stabilizowania rozróżniamy następujące typy lup: pomoce trzymane w ręce pomoce zamontowane w oprawkach okularowych pomoce zamontowane na głowie pomoce podwieszane pomoce na podstawkach, nóżkach, statywach [4] Warto powiedzieć w tym miejscu o nietypowym wykorzystaniu lup, które stosowane zazwyczaj do pracy z bliskiej odległości mogą czasami służyć do obserwacji obiektów z dalszych odległości. Są to tzw. lunety ze skróconą ogniskową (extra short focus), które pozwalają na zachowanie zaledwie 30 centymetrowej odległości obserwacji. Zamontowanie tego rodzaju lunety w oprawie okularowej zapewnia swobodę rąk, co przekłada się większą wygodę podczas pracy np. przy komputerze. Zamontowanie nakładki do bliży na lunetę daje jeszcze jedną możliwość obserwacji z bliska. Dobór odpowiedniej pomocy jest procesem długim i trudnym. Bywa, że dobrana pomoc nie spełnia oczekiwań potrzebującego. Odkłada on wówczas pomoc, wykonując niepoprawnie lub niedokładnie powierzone mu zadania. Zdarza się, że całkowicie z nich

13 rezygnuje. Sytuacja taka może być wynikiem nieodpowiedniego doboru pomocy, niesprzyjających warunków zewnętrznych, widzenia zmiennego, braku umiejętności posługiwania się pomocami, nieopanowanymi sprawnościami wzrokowymi. Wdrażanie słabowidzącego do korzystania z dodatkowego oprzyrządowania wymaga czasu, zastosowania odpowiednich strategii radzenia sobie z lupami i lunetami oraz dostępności sprzętu o zróżnicowanej mocy powiększenia. Proponując uczniowi pracę z pomocą optyczną, nauczyciel powinien dysponować wiedzą na temat: czynności, do jakich przeznaczona jest dana pomoc stosowania pomocy razem z okularami korekcyjnymi czy bez nich warunków zewnętrznych i pomocy nieoptycznych sprzyjających optymalnemu wykorzystaniu danej pomocy optyczne sprawności intelektualnej i manualnej umożliwiającej dziecku skuteczne korzystanie z pomocy [1]. Powiększenie 20X wzwyż zapewnią słabowidzącemu lupy i powiększalniki elektroniczne. Mają możliwość: regulacji kontrastu i jasności obrazu regulacji kolorów znaków i tła (oczywiście tylko w monitorach kolorowych) zmiany obrazu na negatywowy (białe znaki na czarnym tle) możliwość wyodrębnienia akapitu, wiersza, wyrazu w tzw. okienku [1]. Urządzenia te są jednak, stacjonarne, wymagają zewnętrznego źródła zasilania, a ze względu na cenę nie zawsze są dostępne dla słabowidzącego. Przygotowując stanowisko pracy, dostosowuje się również inne specjalistyczne oprzyrządowanie tj. komputer, autolektor, skaner. Organizując je należy pamiętać o zapewnieniu dziecku dodatkowej powierzchni do pracy i miejsca do przechowywania swoich materiałów podręczników, zeszytów, segregatorów podstawki do czytania, pomocy optycznych.

14 Podsumowanie Nie bez przyczyny używa się określenia: uczeń ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, w odniesieniu do ucznia niepełnosprawnego. Wymienione w artykule czynniki świadczą o złożoności problemu oraz potrzebie realizacji dodatkowych zadań związanych z przyjęciem dziecka z dysfunkcją wzroku do szkoły. Czy wszystkie szkoły podejmujące to wyzwanie sprostają stawianym im oczekiwaniom? Pytanie zostawmy pod rozwagę czytelnikowi. Na zakończenie warto zaznaczyć, że niniejszy artykuł nie wyczerpuje w pełni podjętych zagadnień. Ma na celu przybliżyć problem słabowidzącego ucznia oraz wskazać kierunki oddziaływań, służące jego wsparciu w procesie dydaktycznym, rewalidacyjnym i wychowawczym. Każdy z analizowanych czynników mógłby stanowić materiał na odrębną publikację. Z perspektywy rehabilitanta widzenia osób słabowidzących stwierdzam, że szczególny wpływ na właściwe funkcjonowanie w społeczeństwie ma indywidualne podejście do ucznia. Za równie istotne uważam problemy psychologiczne słabowzroczności, które często nierozwiązane i bagatelizowane, uniemożliwiają dziecku osiąganie sukcesów szkolnych i osobistych. Aspekty te dotyczą dzieci niepełnosprawnych wzrokowo, jak i ich rodzin. Wpływają na podejmowanie decyzji dotyczących przyszłości dziecka i ich kształcenia w wybranej placówce. Wskazane argumenty wymagają od nauczycieli pogłębiania wiedzy, w celu efektywnego kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami. Bibliografia 1. Adamowicz-Hummel A., Posługiwanie się wzrokiem przez dzieci słabo widzące. (w:) Poradnik dydaktyczny dla nauczycieli realizujących podstawę programową w zakresie szkoły podstawowej i gimnazjum z uczniami niewidomymi i słabo widzącymi, Jakubowski S., (red.), Warszawa Adamowicz-Hummel A., Rehabilitacja osób słabowidzących w Polsce Wystąpienie na konferencji lekarzy okulistów i terapeutów widzenia (zaktualizowane), OSW dla Dzieci Słabowidzących, Łódź 2007.

15 3. Adamowicz-Hummel A., Toward a Reduction in the Global Impact of Low Vision, The Oslo Workshop, October 2004 (March 2005). The International Society for Lowvision Research and Rehabilitation, New York, USA 4. Adamowicz-Hummel A., Metody oceny i usprawniania widzenia u dzieci starszych i dorosłych (notatki z zajęć, studia podyplomowe: Rehabilitacja Wzroku Słabowidzących na Akademii Pedagogiki Specjalnej), Warszawa Corn A., Koenig A., Perspectives on Low Vision, w: Foundations of Low Vision: Clinical and Functional Perspectives, New York Corn A., Model funkcjonowania wzrokowego słabo widzących. Materiały Tyflologiczne nr 7, Warszawa Duffy M., Maj W., Ocena i adaptacja miejsca pracy dla osób niewidomych i słabo widzących. Rozdział 3 (w:) Poradnik pracodawcy osób niewidomych i słabo widzących, Warszawa Jakubowski S., Adamowicz-Hummel A., Wykorzystanie urządzeń technicznych w tworzeniu stanowisk pracy dla osób z dysfunkcją wzroku, (w:) Poradnik pracodawcy osób niewidomych i słabo widzących, Warszawa Kowalski K., Mieszkanie dostępne dla osób z dysfunkcjami wzroku, Warszawa Majewski T., Poradnik metodyczny dla nauczycieli pracujących z dziećmi z uszkodzonym wzrokiem w systemie integracyjnym, Warszawa Źródło: Żarówki LED niszczą wzrok! Przerażające wyniki badań, (dostęp ). 12. Żródło: materiały opracowane na zajęciach: Metody oceny i usprawniania widzenia u dzieci starszych i dorosłych, prowadzonych przez dr A. Adamowicz-Hummel, Warszawa 2014.

Rehabilitacja wzroku słabowidzących Wzrok jest dominującym zmysłem w zdobywaniu informacji o rzeczywistości świata i zaburzenie tego narządu u wielu

Rehabilitacja wzroku słabowidzących Wzrok jest dominującym zmysłem w zdobywaniu informacji o rzeczywistości świata i zaburzenie tego narządu u wielu Rehabilitacja wzroku słabowidzących Wzrok jest dominującym zmysłem w zdobywaniu informacji o rzeczywistości świata i zaburzenie tego narządu u wielu osób powoduje stres oraz wycofanie się z życia zawodowego

Bardziej szczegółowo

Tytuł: Wspomaganie szkół w zakresie kształcenia uczniów niepełnosprawnych. Autor: Agnieszka Mąkowska

Tytuł: Wspomaganie szkół w zakresie kształcenia uczniów niepełnosprawnych. Autor: Agnieszka Mąkowska Tytuł: Wspomaganie szkół w zakresie kształcenia uczniów niepełnosprawnych Autor: Agnieszka Mąkowska OŚRODEK WSPARCIA EDUKACJI OSÓB Z DYSFUNKCJĄ WZROKU W CHORZOWIE wspieranie edukacji uczniów słabowidzących,

Bardziej szczegółowo

Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej. Kierunek: PEDAGOGIKA SPECJALNA TYFLOPEDAGOGIKA

Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej. Kierunek: PEDAGOGIKA SPECJALNA TYFLOPEDAGOGIKA Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej Kierunek: PEDAGOGIKA SPECJALNA TYFLOPEDAGOGIKA SYLWETKA ABSOLWENTA Absolwent studiów I stopnia Tyflopedagogiki umie: przeprowadzić diagnozę specjalnych

Bardziej szczegółowo

Wskazówki dla rodziców, opiekunów i osób przebywających. z osobami słabo widzącymi.

Wskazówki dla rodziców, opiekunów i osób przebywających. z osobami słabo widzącymi. Wskazówki dla rodziców, opiekunów i osób przebywających z osobami słabo widzącymi. Osoba sabo widząca to taka, której uszkodzenia narządu wzroku nie można skorygować okularami, soczewkami kontaktowymi

Bardziej szczegółowo

Różne sposoby widzenia świata materiał dla ucznia, wersja z instrukcją

Różne sposoby widzenia świata materiał dla ucznia, wersja z instrukcją CZĘŚĆ A CZŁOWIEK Pytania badawcze: Różne sposoby widzenia świata materiał dla ucznia, wersja z instrukcją Czy obraz świata jaki rejestrujemy naszym okiem jest zgodny z rzeczywistością? Jaki obraz otoczenia

Bardziej szczegółowo

Wyjątkowa publikacja na rynku! Dlaczego PEWNY START?

Wyjątkowa publikacja na rynku! Dlaczego PEWNY START? Dlaczego PEWNY START? PEWNY START Wydawnictwa Szkolnego PWN to kompleksowy, specjalistyczny zestaw ćwiczeń przygotowany z myślą o dzieciach i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim,

Bardziej szczegółowo

ANALITYK SYSTEMÓW KOMPUTEROWYCH

ANALITYK SYSTEMÓW KOMPUTEROWYCH ANALITYK SYSTEMÓW KOMPUTEROWYCH 1. Informacje ogólne Zadaniem analityka systemów komputerowych jest przeprowadzenie analizy systemów komputerowych oraz sprzętu komputerowego potrzebnego do konkretnych

Bardziej szczegółowo

Organizacja stanowiska pracy z komputerem:

Organizacja stanowiska pracy z komputerem: Organizacja stanowiska pracy z komputerem: Materiały szkoleniowe Podstawa prawna: Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na

Bardziej szczegółowo

Metody badawcze Marta Więckowska

Metody badawcze Marta Więckowska Metody badawcze Marta Więckowska Badania wizualne pozwalają zrozumieć proces postrzegania oraz obserwować jakie czynniki wpływają na postrzeganie obrazu. Czynniki wpływające na postrzeganie obrazu to:

Bardziej szczegółowo

Grupa: Elektrotechnika, sem 3, wersja z dn. 03.11.2015 Technika Świetlna Laboratorium

Grupa: Elektrotechnika, sem 3, wersja z dn. 03.11.2015 Technika Świetlna Laboratorium 6-965 Poznań tel. (-61) 6652688 fax (-61) 6652389 Grupa: Elektrotechnika, sem 3, wersja z dn. 3.11.2 Technika Świetlna Laboratorium Ćwiczenie nr 3 Temat: BADANIE POLA WIDZENIA Opracowanie wykonano na podstawie:

Bardziej szczegółowo

Cofnijmy się w przeszłość

Cofnijmy się w przeszłość Cofnijmy się w przeszłość Idea integracji zrodziła się wraz z powstaniem w naszej szkole w 2002 roku pierwszej klasy integracyjnej; Do naszej szkoły zaczęli uczęszczać uczniowie niepełnosprawni; Pierwsza

Bardziej szczegółowo

Zespół wczesnego wspomagania rozwoju. Specjalny Ośrodek Szkolno - Wychowawczy dla Dzieci Słabowidzących w Warszawie

Zespół wczesnego wspomagania rozwoju. Specjalny Ośrodek Szkolno - Wychowawczy dla Dzieci Słabowidzących w Warszawie Zespół wczesnego wspomagania rozwoju Specjalny Ośrodek Szkolno - Wychowawczy dla Dzieci Słabowidzących w Warszawie Nasza definicja WWR Wczesne wspomaganie rozwoju to wszystkie działanie podjęte w celu

Bardziej szczegółowo

SPÓŁDZIELNIE, DEVELOPERZY, WSPÓLNOTY MIESZKANIOWE

SPÓŁDZIELNIE, DEVELOPERZY, WSPÓLNOTY MIESZKANIOWE SPÓŁDZIELNIE, DEVELOPERZY, WSPÓLNOTY MIESZKANIOWE Korzyści z modernizacji oświetlenia MNIEJSZE ZUŻYCIE ENERGII Stosowanie radiowych czujników ruchu oraz diod LED pozwala zaoszczędzić 90% energii. ZABEZPIECZENIE

Bardziej szczegółowo

INSTRUKTAŻ STANOWISKOWY PRACOWNIKÓW ADMINISTRACYJNO-BIUROWYCH NARAŻONYCH NA DZIAŁANIE CZYNNIKÓW UCIĄŻLIWYCH

INSTRUKTAŻ STANOWISKOWY PRACOWNIKÓW ADMINISTRACYJNO-BIUROWYCH NARAŻONYCH NA DZIAŁANIE CZYNNIKÓW UCIĄŻLIWYCH INSTRUKTAŻ STANOWISKOWY PRACOWNIKÓW ADMINISTRACYJNO-BIUROWYCH NARAŻONYCH NA DZIAŁANIE CZYNNIKÓW UCIĄŻLIWYCH Szkolenia bhp w firmie instruktaż stanowiskowy pracowników administracyjno-biurowych 1 Informacje

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Medyczna, Wydział Ogólnomedyczny Fizjoterapia Drugi Praktyczny. Pedagogika specjalna. mgr D. Wyrzykowska - Koda

Wyższa Szkoła Medyczna, Wydział Ogólnomedyczny Fizjoterapia Drugi Praktyczny. Pedagogika specjalna. mgr D. Wyrzykowska - Koda Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające / wymagania wstępne: Nazwa modułu (przedmiot lub grupa przedmiotów): Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

II. EFEKTY KSZTAŁCENIA dla kierunku studiów optometria Studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki

II. EFEKTY KSZTAŁCENIA dla kierunku studiów optometria Studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Załącznik do uchwały nr 80/2014 r. z dnia 28.05.2014r. II. EFEKTY KSZTAŁCENIA dla kierunku studiów optometria Studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki II.1. Tabela odniesień efektów kierunkowych

Bardziej szczegółowo

OCENA PRACY WZROKOWEJ NA STANOWISKACH KOMPUTEROWYCH W RÓśNYCH WARUNKACH OŚWIETLENIOWYCH

OCENA PRACY WZROKOWEJ NA STANOWISKACH KOMPUTEROWYCH W RÓśNYCH WARUNKACH OŚWIETLENIOWYCH STUDIA NIESTACJONARNE II STOPNIA wersja z dnia 3.12.2009 KIERUNEK ELEKTROTECHNIKA SEM 3. Laboratorium PODSTAW TECHNIKI ŚWIETLNEJ TEMAT: OCENA PRACY WZROKOWEJ NA STANOWISKACH KOMPUTEROWYCH W RÓśNYCH WARUNKACH

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu. Pojęcie ergonomii Zagrożenia długotrwałej pracy z komputerem Ergonomiczne stanowisko komputerowe Ćwiczenia i przerwy

Plan wykładu. Pojęcie ergonomii Zagrożenia długotrwałej pracy z komputerem Ergonomiczne stanowisko komputerowe Ćwiczenia i przerwy Plan wykładu Pojęcie ergonomii Zagrożenia długotrwałej pracy z komputerem Ergonomiczne stanowisko komputerowe Ćwiczenia i przerwy Ergonomia Ergonomia - nauka o pracy, czyli dyscyplina naukowa zajmująca

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI. Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie:

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI. Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: I. Postanowienia ogólne PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: 1. Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dn. 30 kwietnia 2007 r.

Bardziej szczegółowo

Jeden z narządów zmysłów. Umożliwia rozpoznawanie kształtów, barw i ruchów. Odczytuje moc i kąt padania światła. Bardziej wyspecjalizowanie oczy

Jeden z narządów zmysłów. Umożliwia rozpoznawanie kształtów, barw i ruchów. Odczytuje moc i kąt padania światła. Bardziej wyspecjalizowanie oczy I CO MU ZAGRAŻA Jeden z narządów zmysłów. Umożliwia rozpoznawanie kształtów, barw i ruchów. Odczytuje moc i kąt padania światła. Bardziej wyspecjalizowanie oczy pozwalają np. widzieć w ciemności. Zewnętrzne

Bardziej szczegółowo

INTEGRACJA. Opr. Monika Wajda-Mazur

INTEGRACJA. Opr. Monika Wajda-Mazur INTEGRACJA Opr. Monika Wajda-Mazur 1 W świetle przepisów uczeń niepełnosprawny to: uczeń, który posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane przez zespół orzekający publicznej poradni

Bardziej szczegółowo

OŚRODEK WSPARCIA EDUKACJI OSÓB Z DYSFUNKCJĄ WZROKU W CHORZOWIE

OŚRODEK WSPARCIA EDUKACJI OSÓB Z DYSFUNKCJĄ WZROKU W CHORZOWIE OŚRODEK WSPARCIA EDUKACJI OSÓB Z DYSFUNKCJĄ WZROKU W CHORZOWIE CEL DZIAŁALNOŚCI OŚRODKA WSPARCIA EDUKACJI (OWE) Celem działania Ośrodka jest wspieranie edukacji dzieci i młodzieży słabowidzącej i niewidomej

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe. Edukacja i rehabilitacja osób z niepełnosprawnością intelektualną - Oligofrenopedagogika

Studia Podyplomowe. Edukacja i rehabilitacja osób z niepełnosprawnością intelektualną - Oligofrenopedagogika Studia Podyplomowe Edukacja i rehabilitacja osób z niepełnosprawnością intelektualną - Oligofrenopedagogika I. Informacje ogólne II. III. IV. Rekrutacja Charakterystyka studiów kwalifikacyjnych Program

Bardziej szczegółowo

1. Szczegółowe kryteria oceniania wiadomości i umiejętności ucznia niepełnosprawnego umysłowo w stopniu lekkim.

1. Szczegółowe kryteria oceniania wiadomości i umiejętności ucznia niepełnosprawnego umysłowo w stopniu lekkim. Indywidualne dostosowanie wymagań z języka polskiego dla ucznia z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego spowodowanego upośledzeniem w stopniu lekkim (uczeń ten ma stwierdzoną również dyslalię

Bardziej szczegółowo

ANALITYK PRACY 1. Informacje ogólne

ANALITYK PRACY 1. Informacje ogólne ANALITYK PRACY 1. Informacje ogólne Analityk pracy znajduje zatrudnienie głównie w sektorze prywatnym, w firmach konsultingowych specjalizujących się w doradztwie z zakresu zarządzania personelem. Zadaniem

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Karpińska-Szaj UAM Poznań. PTN Lublin wrzesień 2010

Katarzyna Karpińska-Szaj UAM Poznań. PTN Lublin wrzesień 2010 Katarzyna Karpińska-Szaj UAM Poznań PTN Lublin wrzesień 2010 Plan: 1. Szkolna integracja indywidualna: dyskusja pojęcia w kontekście organizacji edukacji dzieci z niepełnosprawnością 2. Cele nauczania

Bardziej szczegółowo

Szkoła Główna Służby Pożarniczej Zakład Ratownictwa Technicznego i Medycznego. Laboratorium Bezpieczeństwa Ratownictwa.

Szkoła Główna Służby Pożarniczej Zakład Ratownictwa Technicznego i Medycznego. Laboratorium Bezpieczeństwa Ratownictwa. Szkoła Główna Służby Pożarniczej Zakład Ratownictwa Technicznego i Medycznego Laboratorium Bezpieczeństwa Ratownictwa Ćwiczenie nr 3 Temat: Badanie indywidualnego pola widzenia w różnych typach masek Warszawa

Bardziej szczegółowo

JAK MOŻNA OGRANICZYĆ KOSZTY OŚWIETLENIA?

JAK MOŻNA OGRANICZYĆ KOSZTY OŚWIETLENIA? JAK MOŻNA OGRANICZYĆ KOSZTY OŚWIETLENIA? NIEZAWODNYM SPOSOBEM NA OGRANICZENIE KOSZTÓW OŚWIETLENIA MAGAZYNÓW I HAL PRODUKCYJNYCH JEST WYKORZYSTANIE SYSTEMU COLUMBUS KIM JESTEŚMY? Firmą specjalizującą się

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne Załącznik do Uchwały Nr 82/2016 Senatu UKSW z dnia 19 maja 2016 r. WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PODNOSZENIE KOMPETENCJI NAUCZYCIELSKICH W PRACY Z UCZNIEM O SPECJALNYCH

Bardziej szczegółowo

Przewodnik po soczewkach

Przewodnik po soczewkach Przewodnik po soczewkach 1. Wchodzimy w program Corel Draw 11 następnie klikamy Plik /Nowy => Nowy Rysunek. Następnie wchodzi w Okno/Okno dokowane /Teczka podręczna/ Przeglądaj/i wybieramy plik w którym

Bardziej szczegółowo

f = -50 cm ma zdolność skupiającą

f = -50 cm ma zdolność skupiającą 19. KIAKOPIA 1. Wstęp W oku miarowym wymiary struktur oka, ich wzajemne odległości, promienie krzywizn powierzchni załamujących światło oraz wartości współczynników załamania ośrodków, przez które światło

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja osób słabowidzących w Polsce

Rehabilitacja osób słabowidzących w Polsce Rehabilitacja osób słabowidzących w Polsce Źródło: wystąpienie na konferencji lekarzy okulistów i terapeutów widzenia, OSW dla Dzieci Słabowidzących, Łódź 2007 (zaktualizowane) Potrzeby osób słabowidzących

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr 96/2015 Senatu UKSW z dnia 25 czerwca 2015 r.

Załącznik do Uchwały Nr 96/2015 Senatu UKSW z dnia 25 czerwca 2015 r. Załącznik do Uchwały Nr 96/2015 Senatu UKSW z dnia 25 czerwca 2015 r. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PEDAGOGIKA OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ I TYFLOPEDAGOGIKA WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH

Bardziej szczegółowo

Indywidualne dostosowanie wymagań z języka polskiego dla uczniów

Indywidualne dostosowanie wymagań z języka polskiego dla uczniów Indywidualne dostosowanie wymagań z języka polskiego dla uczniów ze stwierdzoną dysleksją rozwojową (dysortografia, dysgrafia) Jeśli chodzi o wymagania jakościowe uczniowie ci realizują tak jak pozostali

Bardziej szczegółowo

Zasady adaptacji materiałów dydaktycznych dla uczniów słabowidzących. Donata Kończyk

Zasady adaptacji materiałów dydaktycznych dla uczniów słabowidzących. Donata Kończyk Zasady adaptacji materiałów dydaktycznych dla uczniów słabowidzących Donata Kończyk Geneza powstania / opracowania Zasad adaptacji materiałów dydaktycznych dla uczniów słabowidzących Anna Baszniak dr Joanna

Bardziej szczegółowo

PORADNIA PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA W SŁUPCY PLANOWANIE POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ DLA UCZNIA ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI

PORADNIA PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA W SŁUPCY PLANOWANIE POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ DLA UCZNIA ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI PLANOWANIE POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ DLA UCZNIA ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI Problematyka poruszana w prezentacji Umocowania prawne związane z realizacją pomocy psychologiczno-pedagogicznej:

Bardziej szczegółowo

INKASENT 1. Informacje ogólne

INKASENT 1. Informacje ogólne INKASENT 1. Informacje ogólne Zadaniem inkasenta jest sprawdzanie zużycia gazu, wody, ciepła, energii elektrycznej na wyznaczonym terenie. Ponadto do obowiązków inkasenta należy: sprawdzanie stanu liczników

Bardziej szczegółowo

1. Uczniowie/słuchacze/absolwenci uprawnieni do dostosowania: Dostosowanie formy warunków

1. Uczniowie/słuchacze/absolwenci uprawnieni do dostosowania: Dostosowanie formy warunków Komunikat dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej z 1 września 2015 r. w sprawie szczegółowych sposobów dostosowania warunków i form przeprowadzania egzaminu kwalifikacje w zawodzie do potrzeb i możliwości

Bardziej szczegółowo

17. Który z rysunków błędnie przedstawia bieg jednobarwnego promienia światła przez pryzmat? A. rysunek A, B. rysunek B, C. rysunek C, D. rysunek D.

17. Który z rysunków błędnie przedstawia bieg jednobarwnego promienia światła przez pryzmat? A. rysunek A, B. rysunek B, C. rysunek C, D. rysunek D. OPTYKA - ĆWICZENIA 1. Promień światła padł na zwierciadło tak, że odbił się od niego tworząc z powierzchnią zwierciadła kąt 30 o. Jaki był kąt padania promienia na zwierciadło? A. 15 o B. 30 o C. 60 o

Bardziej szczegółowo

Pilotażowy program "Aktywny samorząd" realizowany w 2014 r. MODUŁ I OBSZAR A LIKWIDACJA BARIERY TRANSPORTOWEJ

Pilotażowy program Aktywny samorząd realizowany w 2014 r. MODUŁ I OBSZAR A LIKWIDACJA BARIERY TRANSPORTOWEJ Pilotażowy program "Aktywny samorząd" realizowany w 2014 r. PCPR w Toruniu informuje, iż Zarząd Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przyjął w dniu 21 stycznia 2014 r. dokument pn.

Bardziej szczegółowo

Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych wraz z komentarzami Ortoptystka 322[05]

Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych wraz z komentarzami Ortoptystka 322[05] Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych wraz z komentarzami Ortoptystka 322[05] Zadanie egzaminacyjne: U dziecka, po atropinizacji, lekarz okulista stwierdził wadę wzroku i zapisał korekcję.

Bardziej szczegółowo

Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD

Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD Barbara Woszczyna Tomaszowice 2015r. Według brytyjskiego raportu Warnocka, około 20% populacji uczniów to dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (Children with

Bardziej szczegółowo

ĈƻǠǛŒǸǸ. ĜǯǡǙǬĕ. ƻǙİDZǸĜǯǡǙǬǸǯǸnjǯǧǡǛǠǸǧǛDzǙǛǠǸ DzǸǫǧǛDzǝǯǣǙǥǡǸǨǪǧǟǪǝǫDZǯǦDZǥǡǸ ǀǧDZǙǤǭǰǸǡƼ. W trosce o Twoje oczy

ĈƻǠǛŒǸǸ. ĜǯǡǙǬĕ. ƻǙİDZǸĜǯǡǙǬǸǯǸnjǯǧǡǛǠǸǧǛDzǙǛǠǸ DzǸǫǧǛDzǝǯǣǙǥǡǸǨǪǧǟǪǝǫDZǯǦDZǥǡǸ ǀǧDZǙǤǭǰǸǡƼ. W trosce o Twoje oczy ĈƻǠǛŒǸǸ DzǯǡǝǜDzǙŏǸǸ ĜǯǡǙǬĕ ƻǙİDZǸĜǯǡǙǬǸǯǸnjǯǧǡǛǠǸǧǛDzǙǛǠǸ DzǸǫǧǛDzǝǯǣǙǥǡǸǨǪǧǟǪǝǫDZǯǦDZǥǡǸ ǀǧDZǙǤǭǰǸǡƼ W trosce o Twoje oczy Tylko dzięki przenikliwości spojrzenia możesz zmienić marzenia w realne plany. Soczewki

Bardziej szczegółowo

Zasady funkcjonowania klasy integracyjnej w Szkole Podstawowej im. Integracji Europejskiej w Przybynowie

Zasady funkcjonowania klasy integracyjnej w Szkole Podstawowej im. Integracji Europejskiej w Przybynowie Zasady funkcjonowania klasy integracyjnej w Szkole Podstawowej im. Integracji Europejskiej w Przybynowie 1 W szkole utworzona jest klasa integracyjna. Klasa integracyjna są cząstką nowoczesnej, twórczej

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: mgr Krystyna Wołosz mgr Anna Gawryluk

Opracowanie: mgr Krystyna Wołosz mgr Anna Gawryluk Ogólne zasady pisania programów nauczania w aspekcie pracy z uczniami z niepełnosprawnościami sprzężonymi (autyzm i niepełnosprawność umysłowa w stopniu umiarkowanym i znacznym) Opracowanie: mgr Krystyna

Bardziej szczegółowo

Zobacz wszystko. superbohaterów? W trosce o Twoje oczy

Zobacz wszystko. superbohaterów? W trosce o Twoje oczy Zobacz wszystko superbohaterów? W trosce o Twoje oczy Zobacz wszystko Nie chodzi o to żeby coś zobaczyć chodzi o to żeby zobaczyć wszystko. Z soczewkami progresywnymi Hoyalux id żaden szczegół nie pozostanie

Bardziej szczegółowo

Indywidualizacja nauczania w kontekście edukacji uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Indywidualizacja nauczania w kontekście edukacji uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi MOC W REGIONACH Nowa perspektywa finansowa 2014-2020 w edukacji Indywidualizacja nauczania w kontekście edukacji uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Kraków, 28-29 listopada 2013 r. Czym jest

Bardziej szczegółowo

Specyficzne problemy osób niewidomych

Specyficzne problemy osób niewidomych Hanna Pracharczyk Specyficzne problemy osób niewidomych Podczas omawiania problematyki osób niepełnosprawnych wzrokowo często padają określenia: osoby całkowicie niewidome, niewidome od urodzenia, ociemniałe,

Bardziej szczegółowo

S Y L A B U S. Druk DNiSS nr 11D

S Y L A B U S. Druk DNiSS nr 11D S Y L A B U S Druk DNiSS nr 11D NAZWA PRZEDMIOTU: Teoretyczne i metodyczne podstawy pedagogiki wczesnoszkolnej Kod przedmiotu: Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy Wydział: Wydział Humanistyczno - Społeczny

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W SOCHACZEWIE

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W SOCHACZEWIE PODSTAWA PRAWNA PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W SOCHACZEWIE 1. Rozporządzenie MEN z dnia 30 kwietnia 2013r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

Skuteczna prezentacja PowerPoint. Opracowanie: Anna Walkowiak

Skuteczna prezentacja PowerPoint. Opracowanie: Anna Walkowiak Skuteczna prezentacja PowerPoint Opracowanie: Anna Walkowiak Pomoce wizualne Pomoc wizualna jest dobra gdy: treść i obraz pomocy wizualnej są łatwo zrozumiałe, jest ona czytelna, przekazuje pojedynczą

Bardziej szczegółowo

Formy pomocy psychologiczno pedagogicznej oferowanej na terenie poradni:

Formy pomocy psychologiczno pedagogicznej oferowanej na terenie poradni: Formy pomocy psychologiczno pedagogicznej oferowanej na terenie poradni: Diagnozowanie poziomu rozwoju, potrzeb i możliwości oraz zaburzeń rozwojowych i zachowań dysfunkcyjnych dzieci młodzieży: Badanie

Bardziej szczegółowo

7 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie warunków

7 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie warunków Komunikat dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej z 29 sierpnia 2014 r. w sprawie szczegółowej informacji o sposobach dostosowania warunków i form przeprowadzania egzaminu potwierdzającego kwalifikacje

Bardziej szczegółowo

M I S J A I W I Z J A

M I S J A I W I Z J A M I S J A I W I Z J A PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ NR 3 PORADNI SPECJALISTYCZNEJ DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Z WADĄ WZROKU, SŁUCHU I AUTYZMEM W BIELSKU-BIAŁEJ. MISJA Jesteśmy publiczną Poradnią Psychologiczno-Pedagogiczną,

Bardziej szczegółowo

POMOC PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNA W SZKOLE PODSTAWOWEJ im. BRONISŁAWA MALINOWSKIEGO w MAŁYCH ŁUNAWACH

POMOC PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNA W SZKOLE PODSTAWOWEJ im. BRONISŁAWA MALINOWSKIEGO w MAŁYCH ŁUNAWACH POMOC PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNA W SZKOLE PODSTAWOWEJ im. BRONISŁAWA MALINOWSKIEGO w MAŁYCH ŁUNAWACH SYSTEM POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ ORAZ WSPIERANIA UCZNIÓW W naszej szkole funkcjonuje System

Bardziej szczegółowo

Edukacja włączająca - kierunek polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2013/2014

Edukacja włączająca - kierunek polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2013/2014 Edukacja włączająca - kierunek polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2013/2014 Joanna Wrona Dyrektor Departamentu Zwiększania Szans Edukacyjnych w Ministerstwie Edukacji Narodowej Regulacje prawne

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum z Oddziałami Integracyjnymi nr 2 w Lędzinach. Opr. Monika Wajda-Mazur

Gimnazjum z Oddziałami Integracyjnymi nr 2 w Lędzinach. Opr. Monika Wajda-Mazur Gimnazjum z Oddziałami Integracyjnymi nr 2 w Lędzinach Opr. Monika Wajda-Mazur Klasy integracyjne w naszej szkole. Nasza szkoła jako placówka z oddziałami integracyjnymi, nie tylko edukuje w zakresie ustalonego

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLAS 4-6 SZKOŁY PODSTAWOWEJ

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLAS 4-6 SZKOŁY PODSTAWOWEJ 1 PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLAS 4-6 SZKOŁY PODSTAWOWEJ Opracowany na podstawie: -Rozporządzenia MEN z dnia 19.04.1999r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WCZESNEGO WYKRYWANIA ZABURZEŃ WIDZENIA PROWADZĄCYCH DO INWALIDZTWA WZROKOWEGO SKIEROWANY DO DZIECI W WIEKU 1-6 LAT

PROGRAM WCZESNEGO WYKRYWANIA ZABURZEŃ WIDZENIA PROWADZĄCYCH DO INWALIDZTWA WZROKOWEGO SKIEROWANY DO DZIECI W WIEKU 1-6 LAT PROGRAM WCZESNEGO WYKRYWANIA ZABURZEŃ WIDZENIA PROWADZĄCYCH DO INWALIDZTWA WZROKOWEGO SKIEROWANY DO DZIECI W WIEKU 1-6 LAT Joanna Sowińska-Szkocka Zespół Poradni Okulistycznych SPS ZOZ ZDROJE Cele programu

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE ORTOPTYSTKA

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE ORTOPTYSTKA Dziennik Ustaw Nr 26-1700 - Poz. 217 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE ORTOPTYSTKA SYMBOL CYFROWY 322[05] I ZAŁOŻENIA PROGRAMOWO-ORGANIZACYJNE KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE A. OPIS KWALIFIKACJI ABSOLWENTA

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Spendel Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis Katowice

Małgorzata Spendel Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis Katowice SPECJALNE POTRZEBY EDUKACYJNE DZIECI I MŁODZIEŻY Małgorzata Spendel Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis Katowice Specjalne potrzeby edukacyjne - SPE Specjalne potrzeby edukacyjne to takie potrzeby,

Bardziej szczegółowo

ZASADY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI IM. C.

ZASADY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI IM. C. ZASADY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI IM. C. K. NORWIDA W TYCHACH Podstawa prawna: 1) Art. 22 ust. 2 pkt 11 oraz

Bardziej szczegółowo

Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych.

Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych. Psychoterapia indywidualna Terapia zaburzeń emocjonalnych i patologicznych cech osobowości. Korzyści (nabyta wiedza i Dzieci i młodzież szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych. Niwelowanie

Bardziej szczegółowo

DOSTOSOWANIE WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH DLA UCZNIÓW Z DYSLEKSJĄ NA LEKCJACH TECHNIKI I INFORMATYKI

DOSTOSOWANIE WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH DLA UCZNIÓW Z DYSLEKSJĄ NA LEKCJACH TECHNIKI I INFORMATYKI DOSTOSOWANIE WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH DLA UCZNIÓW Z DYSLEKSJĄ NA LEKCJACH TECHNIKI I INFORMATYKI Możliwe objawy dysleksji CZYTANIE Trudności w opanowaniu techniki czytania tj.: głoskowanie, sylabizowanie,

Bardziej szczegółowo

do rodzaju ich niepełnosprawności na podstawie orzeczenia o potrzebie

do rodzaju ich niepełnosprawności na podstawie orzeczenia o potrzebie Komunikat w sprawie szczegółowej informacji o sposobach dostosowania warunków przeprowadzania egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe od roku szkolnego 2012/2013 Komunikat dyrektora CKE w sprawie

Bardziej szczegółowo

Lista kontrolna Tomasz Przymusiak ZIM ZP sem. VII. Lista Kontrolna

Lista kontrolna Tomasz Przymusiak ZIM ZP sem. VII. Lista Kontrolna Lista Kontrolna Nazwa stanowiska Lokalizacja dział/pokój Imię i Nazwisko pracownika Rodzaj pracy z komputerem Czas pracy z komputerem Analizę przeprowadził Data analizy Aby przeprowadzić analizę należy

Bardziej szczegółowo

Sprzęt do obserwacji astronomicznych

Sprzęt do obserwacji astronomicznych Sprzęt do obserwacji astronomicznych Spis treści: 1. Teleskopy 2. Montaże 3. Inne przyrządy 1. Teleskop - jest to przyrząd optyczny zbudowany z obiektywu i okularu bądź też ze zwierciadła i okularu. W

Bardziej szczegółowo

Uczeń niepełnosprawny w systemie edukacji:

Uczeń niepełnosprawny w systemie edukacji: Uczeń niepełnosprawny w systemie edukacji: Wczesne wspomaganie rozwoju Kształcenie specjalne Organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej wczesne wspomaganie rozwoju Wczesne wspomaganie rozwoju art.

Bardziej szczegółowo

Uwierz w siebie. Program terapeutyczny dla uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Rok szkolny 2015/2016. Zespół Szkół Technicznych Mechanik

Uwierz w siebie. Program terapeutyczny dla uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Rok szkolny 2015/2016. Zespół Szkół Technicznych Mechanik Uwierz w siebie Program terapeutyczny dla uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych Rok szkolny 2015/2016 Zespół Szkół Technicznych Mechanik -Jelenia Góra 2015-1 Spis treści: 1. Wstęp 2. Cele programu

Bardziej szczegółowo

R O Z P O R Z Ą D Z E N I E M I N I S T R A E D U K A C J I N A R O D O W E J 1) z dnia.. 2015 r.

R O Z P O R Z Ą D Z E N I E M I N I S T R A E D U K A C J I N A R O D O W E J 1) z dnia.. 2015 r. R O Z P O R Z Ą D Z E N I E M I N I S T R A E D U K A C J I N A R O D O W E J 1) z dnia.. 2015 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych,

Bardziej szczegółowo

Polski producent profesjonalnego źródła światła z wykorzystaniem najnowszej technologii z zastosowaniem wysokowydajnych diod LED.

Polski producent profesjonalnego źródła światła z wykorzystaniem najnowszej technologii z zastosowaniem wysokowydajnych diod LED. Polski producent profesjonalnego źródła światła z wykorzystaniem najnowszej technologii z zastosowaniem wysokowydajnych diod LED. Dzięki naszej innowacyjności i doświadczeniu jesteśmy w stanie zaproponować

Bardziej szczegółowo

Wyjàtkowy. Tak komfort. wyjàtkowe czytania. jak ja. Pe na ostroêç widzenia

Wyjàtkowy. Tak komfort. wyjàtkowe czytania. jak ja. Pe na ostroêç widzenia Wyjàtkowy Tak komfort wyjàtkowe czytania jak ja Pe na ostroêç widzenia Pełna ostroêç widzenia Twój optyk polecił Ci soczewki Hoyalux id MyStyle V+. Nazwa tych najwyższej jakości soczewek nie jest przypadkowa:

Bardziej szczegółowo

BIOFIZYK 1. Informacje ogólne

BIOFIZYK 1. Informacje ogólne BIOFIZYK 1. Informacje ogólne Biofizyk za pomocą fizyki przybliża i opisuje zjawiska i procesy zachodzące w strukturach biologicznych. Zajmuje się badaniem procesów istotnych z punktu widzenia życia. Odkrywa

Bardziej szczegółowo

ZARYS WYTYCZNYCH/REKOMENDACJI

ZARYS WYTYCZNYCH/REKOMENDACJI ZARYS WYTYCZNYCH/REKOMENDACJI dotyczących realizacji działania: Budowanie kompetencji w zakresie matematyki, informatyki i nauk przyrodniczych jako podstawy do uczenia się przez cale życie (w tym wspieranie

Bardziej szczegółowo

Co każdy dyrektor szkoły powinien wiedzieć o indywidualnym nauczaniu oraz indywidualnych zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych?

Co każdy dyrektor szkoły powinien wiedzieć o indywidualnym nauczaniu oraz indywidualnych zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych? Co każdy dyrektor szkoły powinien wiedzieć o indywidualnym nauczaniu oraz indywidualnych zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych? Dyrektorzy szkół oraz nauczyciele bardzo często zwracają się do Kuratorium

Bardziej szczegółowo

Jaki kolor widzisz? Doświadczenie pokazuje zjawisko męczenia się receptorów w oku oraz istnienie barw dopełniających. Zastosowanie/Słowa kluczowe

Jaki kolor widzisz? Doświadczenie pokazuje zjawisko męczenia się receptorów w oku oraz istnienie barw dopełniających. Zastosowanie/Słowa kluczowe 1 Jaki kolor widzisz? Abstrakt Doświadczenie pokazuje zjawisko męczenia się receptorów w oku oraz istnienie barw Zastosowanie/Słowa kluczowe wzrok, zmysły, barwy, czopki, pręciki, barwy dopełniające, światło

Bardziej szczegółowo

Szkolniak7 Świąteczny czas

Szkolniak7 Świąteczny czas Szkolniak7 Świąteczny czas ORGANIZATOR PROJEKTU Publiczna Szkoła Podstawowa nr 7 11-go Listopada 16 97-500, Radomsko Numer 1 11/15 PARTNER Edukacja czytelnicza i promocja czytelnictwa to jeden z kierunków

Bardziej szczegółowo

Załącznik 3. Kwestionariusz Ergonomiczne stanowisko komputerowe

Załącznik 3. Kwestionariusz Ergonomiczne stanowisko komputerowe Załącznik 3. Kwestionariusz Ergonomiczne stanowisko komputerowe (Zmodyfikowany kwestionariusz występowania subiektywnych objawów zespołów przeciążeniowych oraz Zmodyfikowana lista kontrolna: Bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

Zasady kształtowania bezpiecznych i higienicznych warunków pracy

Zasady kształtowania bezpiecznych i higienicznych warunków pracy Zasady kształtowania bezpiecznych i higienicznych warunków pracy Bardzo ważnym elementem w procesie pracy jest dopasowywanie warunków pracy do pracownika, bardziej niż pracownika do warunków pracy co jest

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE OCENIANIE Z RELIGII W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 1 W GORZOWIE WLKP.

PRZEDMIOTOWE OCENIANIE Z RELIGII W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 1 W GORZOWIE WLKP. PRZEDMIOTOWE OCENIANIE Z RELIGII W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 1 W GORZOWIE WLKP. Przedmiotowe ocenianie z religii jest zgodne z Wewnątrzszkolnym Ocenianiem w Szkole Podstawowej nr 1 w Gorzowie Wlkp. Założenia

Bardziej szczegółowo

Zasady organizacji klas integracyjnych, podstawy prawne. W związku z pojawiającymi się pytaniami dotyczącymi organizacji oddziałów integracyjnych w

Zasady organizacji klas integracyjnych, podstawy prawne. W związku z pojawiającymi się pytaniami dotyczącymi organizacji oddziałów integracyjnych w Zasady organizacji klas integracyjnych, podstawy prawne. W związku z pojawiającymi się pytaniami dotyczącymi organizacji oddziałów integracyjnych w szkołach ogólnodostępnych i przyjmowania uczniów do tych

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA Kierunek Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony jest kierunek studiów PEDAGOGIKA / Edukacja wczesnoszkolna z wychowaniem przedszkolnym NAUKI SPOŁECZNE Forma kształcenia

Bardziej szczegółowo

Zasady udzielania i organizacji pomocy psychologiczno - pedagogicznej w Gimnazjum nr 39 im. rtm Witolda Pileckiego we Wrocławiu

Zasady udzielania i organizacji pomocy psychologiczno - pedagogicznej w Gimnazjum nr 39 im. rtm Witolda Pileckiego we Wrocławiu Zasady udzielania i organizacji pomocy psychologiczno - pedagogicznej w Gimnazjum nr 39 im. rtm Witolda Pileckiego we Wrocławiu Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada 2010 r. w

Bardziej szczegółowo

- 8 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 stycznia 2012 r. w sprawie egzaminów eksternistycznych (Dz. U. poz. 188),

- 8 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 stycznia 2012 r. w sprawie egzaminów eksternistycznych (Dz. U. poz. 188), Komunikat Dyrektora CKE w sprawie szczegółowej informacji o sposobach dostosowania warunków i form przeprowadzania egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie do potrzeb i możliwości zdających ze

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 7 sierpnia 2015 r. Poz. 1113 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 24 lipca 2015 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia,

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z MUZYKI W KLASIE PIERWSZEJ GIMNAZJUM. Ocenianie wewnątrzszkolne osiągnięć edukacyjnych ucznia ma na celu:

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z MUZYKI W KLASIE PIERWSZEJ GIMNAZJUM. Ocenianie wewnątrzszkolne osiągnięć edukacyjnych ucznia ma na celu: PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z MUZYKI W KLASIE PIERWSZEJ GIMNAZJUM Rozdział I: Przepisy ogólne Ocenianie wewnątrzszkolne osiągnięć edukacyjnych ucznia ma na celu: 1) informowanie ucznia o poziomie jego

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ Dz.U.2015.1113 z dnia 2015.08.07 Wersja od: 7 sierpnia 2015 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 24 lipca 2015 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci

Bardziej szczegółowo

Nauczanie języków obcych w różnorodnym środowisku: uczniowie z niepełnosprawnością w szkołach ogólnodostępnych

Nauczanie języków obcych w różnorodnym środowisku: uczniowie z niepełnosprawnością w szkołach ogólnodostępnych Nauczanie języków obcych w różnorodnym środowisku: uczniowie z niepełnosprawnością w szkołach ogólnodostępnych Katarzyna Karpińska-Szaj Uniwersytet im. Adama Mickiewicza Poznań Wartośd społeczna i wartośd

Bardziej szczegółowo

PRACA DOMOWA JAKO JEDNA Z FORM KSZTAŁCENIA

PRACA DOMOWA JAKO JEDNA Z FORM KSZTAŁCENIA PRACA DOMOWA JAKO JEDNA Z FORM KSZTAŁCENIA mgr Agata Pajkert-Skadłubowicz 1. Praca domowa uczniów. Praca domowa - jest nieodłącznym elementem procesu kształcenia w systemie klasowo-lekcyjnym, jest ważną

Bardziej szczegółowo

Niniejszym firma z prośbą o wyjaśnienia :

Niniejszym firma z prośbą o wyjaśnienia : Poznań 25 listopada 2013 Dotyczy ; Postępowania przetargowego na dostawę mebli biurowych, krzeseł, foteli, luster, suszarek do rąk, dozowników do mydła, regałów magazynowych, wieszaków do ubrań, sprzętu

Bardziej szczegółowo

Program szkoła. Uśmiech kosztuje mniej od elektryczności i daje więcej światła. Archibald Joseph Cronin

Program szkoła. Uśmiech kosztuje mniej od elektryczności i daje więcej światła. Archibald Joseph Cronin Program szkoła Uśmiech kosztuje mniej od elektryczności i daje więcej światła. Archibald Joseph Cronin LUXIONA Poland jest firmą, która stawia sobie za cel poprawę oświetlenia w szkołach. Program szkoła

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZSADY OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO W GIMNAZJUM NR 7 PRZY ZSO NR 7 W CHEŁMIE

PRZEDMIOTOWE ZSADY OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO W GIMNAZJUM NR 7 PRZY ZSO NR 7 W CHEŁMIE PRZEDMIOTOWE ZSADY OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO W GIMNAZJUM NR 7 PRZY ZSO NR 7 W CHEŁMIE Chełm 2015r. 1 Zakres ocenianych wiadomości i umiejętności jest zgodny z wymaganiami zawartymi w podstawie programowej

Bardziej szczegółowo

Podstawowa dokumentacja metodyczna w pracy nauczyciela Konspekt i scenariusz lekcji. Oprac: Beata Rutkowska doradca metodyczny

Podstawowa dokumentacja metodyczna w pracy nauczyciela Konspekt i scenariusz lekcji. Oprac: Beata Rutkowska doradca metodyczny Podstawowa dokumentacja metodyczna w pracy nauczyciela Konspekt i scenariusz lekcji Oprac: Beata Rutkowska doradca metodyczny Czym jest konspekt lub scenariusz? Najogólniej konspekt czy scenariusz to pisemny

Bardziej szczegółowo

TABELA ROZWOJU WIDZENIA MOJEGO DZIECKA

TABELA ROZWOJU WIDZENIA MOJEGO DZIECKA TABELA ROZWOJU WIDZENIA MOJEGO DZIECKA Tabela służy gromadzeniu obserwacji rozwoju widzenia dziecka w czasie codziennych zabaw wzrokowych i domowych ćwiczeń rehabilitacyjnych. Najlepiej sprawdza się system

Bardziej szczegółowo