SPIS TREŒCI. Warto wiedzieæ, e Telekomunikacja

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "SPIS TREŒCI. Warto wiedzieæ, e...2 5. Telekomunikacja"

Transkrypt

1

2

3 SPIS TREŒCI Warto wiedzieæ, e INDEKS numer 3 (107), rok dziesi¹ty lipiec/wrzesieñ 2010 PL ISSN Cena 15 z³ (w tym 0% VAT) Nak³ad: egz. Wydawca: MSG MEDIA MSG Media s.c. M. Kantowicz, G. Kantowicz ul. Chwytowo 2, Bydgoszcz tel ; fax Rada programowa Przewodnicz¹cy: prof. dr hab. in. Ryszard S. Choraœ Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy Bydgoszcz Cz³onkowie: prof. dr hab. in. Daniel Józef Bem Politechnika Wroc³awska, prof. dr hab. in. Andrzej Dobrogowski Politechnika Poznañska, prof. dr hab. in. Andrzej Jajszczyk Akademia Górniczo-Hutnicza Kraków, prof. dr hab. Józef Modelski Politechnika Warszawska, dr in. Marian Molski Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy Bydgoszcz, prof. dr hab. in. Józef WoŸniak Politechnika Gdañska. Dyrektor wydawnictwa Marek Kantowicz tel ; kom Redaktor naczelny Grzegorz Kantowicz tel ; kom Oddzia³ redakcji w Warszawie ul. Rostworowskiego 34/13, Warszawa tel Mieczys³aw Borkowski, kom Korekta Ewa Winiecka Marketing Janusz Fornalik tel ; kom fax DTP: Czes³aw Winiecki tel ; kom Redakcja zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji materia³ów. Materia³y nie zamawiane nie bêd¹ zwracane. Wszystkie materia³y objête s¹ prawem autorskim. Przedruk artyku³ów tylko za zgod¹ redakcji. Redakcja nie ponosi odpowiedzialnoœci za treœæ reklam i ma prawo odmówiæ publikacji bez podania przyczyny. Druk: MULTIGRAF, R. Ellert, J. Tomczuk ul. Bielicka 76C; Bydgoszcz tel./fax: (052) Telekomunikacja Grzegorz Kantowicz Komisja europejska pobudza internet szerokopasmowy... 6 Szybki internet jest jak cyfrowy tlen... Grzegorz Kantowicz Rynek komunikacji elektronicznej w Polsce Ci¹g³e, ale zbyt wolne zmiany rynkowe Grzegorz Kantowicz Bezpieczeñstwo danych w systemach p³atnoœci NFC Elektroniczne technologie p³atnicze Rados³aw Walczak Pierwsze na œwiecie po³¹czenie fotoniczne Rewolucja w komputerach Grzegorz Kantowicz Urz¹dzenia œwiadome otoczenia Wizje nowych technologii na Intel Developer Forum ukasz Chudyga Osprzêt do sieci œwiat³owodowych Grzegorz Kantowicz W sieci zagro eñ Co kraj to obyczaj... w Internecie Internet Grzegorz Kantowicz Dawid czy Goliat? Jak wybraæ dostawcê Internetu Informatyka Pawe³ Olszynka Rynek IT w Polsce Umiarkowany optymizm... Daria Gudkowa Spam a prawo Cele a rzeczywistoœæ Rik Ferguson Bezpieczenstwo w nowym, wspania³ym œwiecie Nowe trendy informatyczne Grzegorz Kantowicz Archiwizacja i elektroniczne odkrywanie informacji agodzenie problemów z dostêpem do informacji Tomasz Zamarlik SSL doceniany przez u ytkowników, omijany przez przedsiêbiorców Ile warte jest bezpieczeñstwo? Szara strefa gospodarki (cz. II) Przestêpczoœæ dzia³alnoœci¹ gospodarcz¹ Telewizja Grzegorz Kantowicz Internet w telewizorach Ewolucja najwa niejszego medium Polaków

4 WARTO WIEDZIEÆ, E... Telekomunikacja Nowy modu³ szerokopasmowy Ericssona Firma Ericsson przedstawia swój najbardziej zaawansowany mobilny modu³ szerokopasmowy, pierwszy na œwiecie dostêpny w handlu modu³ do urz¹dzeñ elektronicznych powszechnego u ytku wykorzystuj¹cy du ¹ szybkoœæ sieci HSPA Evolution. Modu³ F5521gw, opracowany z myœl¹ o zapewnieniu u ytkownikom najwiêkszej szybkoœci transmisji w mobilnej ³¹cznoœci szerokopasmowej dostêpnej w notebookach, netbookach i tabletach, mo e pobieraæ dane z szybkoœci¹ do 21 Mb/s i wysy³aæ z szybkoœci¹ do 5,76 Mb/s. Modu³ jest oparty na wydajnej platformie modemowej ma³ej mocy firmy ST-Ericsson. Ma wbudowane funkcje GPS i unikatow¹ technologiê Wake-on Wireless, która umo liwia zdalne uruchamianie komputera za poœrednictwem sieci bezprzewodowej. 3S ma Centrum Zarz¹dzania Sieci¹ Œl¹skie Sieci Œwiat³owodowe uruchomi³y Centrum Zarz¹dzania Sieci¹ (CZS). Jednostka ta zajmuje siê ci¹g³ym monitoringiem sieci Metro Ethernet 3S, styków miêdzyoperatorskich oraz bie ¹c¹ obs³ug¹ zg³oszeñ i koordynacj¹ usuwania awarii. Na yczenie Klientów CSZ monitoruje tak e proaktywnie us³ugi transmisji danych i dostêpu do Internetu. Wizualizacja monitorowanych elementów sieci i us³ug jest realizowana na dedykowanych zestawach komputer + monitor. Dziêki temu, w przypadku awarii jednego z zestawów, mo e byæ on natychmiast zast¹piony rezerwowym zestawem. Wszystkie urz¹dzenia s¹ pod³¹czone do centralnego UPS, dziêki czemu brak zasilania budynku, gdzie mieœci siê CZS, nie ma wp³ywu na jego funkcjonowanie. GTS Energis zmodernizuje sieæ transmisji danych Poczty Polskiej GTS Energis podpisa³ umowê z firm¹ Post-Tel Sp. z o.o., spó³k¹ zale n¹ Poczty Polskiej, która œwiadczy us³ugi z obszaru utrzymania infrastruktury IT na rzecz macierzystego przedsiêbiorstwa. Przedmiotem dwuletniego kontraktu jest œwiadczenie us³ug transmisji danych w 660 lokalizacjach. Us³ugi te s¹ niezbêdne do realizacji przez Post-Tel pierwszego etapu modernizacji rozleg³ej sieci komputerowej (WAN) Poczty Polskiej SA. Rozwi¹zanie zosta³o zaprojektowane w taki sposób, aby koszty jego implementacji i utrzymania by³y optymalne i dostosowane do aktualnych potrzeb klienta. Wymiana informacji w sieci WAN odbywaæ siê bêdzie w technologii IP MPLS. Jest to nowoczesne rozwi¹zanie gwarantuj¹ce bezpieczeñstwo transmisji danych. Jest równie otwarte na dalsz¹ rozbudowê. Ma to szczególnie znaczenie zwa- ywszy na plany Poczty Polskiej, które zak³adaj¹ modernizacjê ca³ej sieci. Grupa E-Plus wdra a Next Generation Network Planning Comarch dostarczy do E-Plus rozwi¹zanie, które ma wspieraæ firmê w obszarach planowania i konfiguracji radiowej sieci dostêpowej, sieci transportowej oraz szkieletowej. Ta innowacyjna platforma dostarczona zostanie w modelu Managed Services i ma za zadanie poprawiæ efektywnoœæ planowania sieci. Nowe rozwi¹zanie ma te przyspieszyæ wdro enie przez E-Plus sieci umo liwiaj¹cych œwiadczenie us³ug opartych na szybkiej transmisji danych. Rozwi¹zanie to dostarczone zostanie na jednej kompleksowej platformie, obejmuj¹cej ca³y proces planowania i konfiguracji sieci, w tym ewidencjê zasobów (inventory) oraz konfiguracjê radiowej sieci dostêpowej, sieci transportowej i szkieletowej. Poprzez œcis³¹ integracjê z sieci¹ operatora, uproszczenie procesów biznesowych i automatyzacjê dzia³añ operacyjnych rozwi¹zanie ma poprawiæ wiele wskaÿników KPI, takich jak wydajnoœæ czy szybkoœæ dostarczenia na rynek nowych funkcjonalnoœci i us³ug. Po stronie Comarch le y te odpowiedzialnoœæ za wsparcie we wdro eniu przez E-Plus nowych technologii, w tym HSPA+ i LTE. 2 TP i PW bêd¹ testowaæ nowe technologie i us³ugi Telekomunikacja Polska bêdzie wspó³pracowaæ z Politechnik¹ Warszawsk¹ przy rozwijaniu i testowaniu nowych us³ug oraz sieci szerokopasmowych w technologiach FTTH, VDSL2 i radiowych. W tym celu wybuduje nieodp³atnie dla uczelni nowoczesn¹ sieæ szerokopasmow¹. Ramy tej wspó³pracy okreœla podpisane porozumienie o utworzeniu Miasteczka Testowego TP w PW". W ramach wspó³pracy TP nieodp³atnie udostêpni uczelni szybki internet, co pozwoli na prowadzenie wspólnych projektów badawczych oraz wymianê doœwiadczeñ zwi¹zanych z najnowszymi trendami naukowymi i technologicznymi. G³ównymi u ytkownikami nowoczesnych sieci teleinformatycznych bêd¹ studenci mieszkaj¹cy w wybranych domach akademickich Politechniki Warszawskiej. To ju kolejne porozumienie, jakie w 2010 roku TP zawar³a z oœrodkiem naukowym. W marcu firma podpisa³a umowy o wspó³pracy z uniwersytetami Ekonomicznym i Medycznym w Poznaniu. Bezpieczeñstwo Jailbreak iphone a mo e zaraziæ komputer Kaspersky Lab informuje o zagro eniu zwi¹zanym z ³amaniem zabezpieczeñ iphone a (tak zwany jailbreak). Popularnoœæ najnowszych narzêdzi pozwalaj¹cych na proste przeprowadzenie jailbreaka b³yskawicznie przyci¹ga uwagê cyberprzestêpców. Sam iphone jest bezpieczny, ucierpieæ jednak mog¹ nasze komputery PC. Zagro enie stanowi¹ trojany Greenpoison oraz SHAtter. Jailbreak to procedura umo liwiaj¹ca instalowanie na iphone ach aplikacji, które nie zosta³y zatwierdzone przez Apple. Metoda ta pozwala tak e na uzyskanie dostêpu do systemu plików telefonu i dokonywanie w nim wielu modyfikacji, niedostêpnych na niez³amanych urz¹dzeniach. Jailbreaking iphone ów jest legalny, istnieje jednak wiele nieuczciwych ludzi, którzy chc¹ to wykorzystaæ. Cyberprzestêpcy postanowili wykorzystaæ oczekiwanie na narzêdzie do wykonywania jailbreaka. Ma siê nazywaæ Greenpois0n i byæ dostêpne lada dzieñ. Nikogo nie powinno dziwiæ, e pojawi³o siê wiele fa³szywych narzêdzi udaj¹cych Greenpois0n, które w rzeczywistoœci s¹ trojanami dla systemu Windows. Botnet SpyEye pozyska³ wa ne dane polskich instytucji Po zlokalizowaniu groÿnego botnetu SpyEye typu command- -and-control (C&C) przez firmê Trend Micro okaza³o siê, e wiêkszoœæ jego zainfekowanych komputerów znajduje siê w Polsce. Wiadomo ju, e liczba zainfekowanych maszyn to niemal Cyberprzestêpcom uda³o siê uzyskaæ dostêp do poufnych informacji wielu polskich instytucji. Skradzione dane to miêdzy innymi: adresy IP zainfekowanych komputerów, kraj, przegl¹darka internetowa i wersja systemu operacyjnego, informacje o danych identyfikacyjnych (loginy i has³a) do kont bankowych, portali spo³ecznoœciowych, kont pocztowych, komunikatorów internetowych i ró nych stron internetowych oraz dane dotycz¹ce kart kredytowych. Innymi s³owy, wszelkie dane personalne dotycz¹ce aktywnoœci online ludzi, którzy padli ofiarami infekcji. Dodatkowo zainfekowane komputery mog¹ wysy³aæ spam czy pobieraæ dodatkowe komponenty z³oœliwego oprogramowania. Historia pewnego skandalu, czyli Facebook spam osoby kliknê³y w wiadomoœæ spam o Happy Mealu zamieszczon¹ na Facebooku. A 48 proc. ( osób) postanowi³o zrobiæ drugi krok i og³osiæ siê fanem tej informacji osób chcia³o obejrzeæ filmik o rzekomym usi³owaniu zabójstwa ucznia przez nauczyciela, z czego wyrazi³o zgodê na udostêpnienie swoich danych w zamian za mo liwoœæ odtworzenia nagrania. Firma F-Secure od d³u szego czasu obserwuje zjawisko spamu dystrybuowanego poprzez portale spo³ecznoœciowe. Za wabik s³u ¹ sensacyjne tytu³y. Cel jest zawsze ten sam pozyskiwanie fanów, a tym samym dostêp do ich profili oraz zachêcenie ich do przekazywania informacji kolejnym osobom. INFOTEL 3/2010

5 WARTO WIEDZIEÆ, E... Informatyka Kup bilet wystarczy tylko komórka SkyCash uruchomi³ pierwszy w Polsce system umo liwiaj¹cy dokonanie ca³ego procesu zakupu biletu komunikacji miejskiej, w tym rejestracjê do systemu i zasilenia œrodkami z poziomu telefonu komórkowego. Transakcjê mo na bez problemu zrealizowaæ nawet po wejœciu do autobusu. SkyCash dzia³a ju we Wroc³awiu, jednej z piêciu najwiêkszych aglomeracji Polski. eby kupiæ bilet poprzez SkyCash, wystarczy wpisaæ numer boczny autobusu, widniej¹cy te wewn¹trz pojazdu, i wybraæ bilet (normalny, ulgowy, jednorazowy lub czasowy). GG otwiera API GG uruchomi³ nowy serwis skierowany do developerów. Serwis jest centrum developerskim us³ug GG Network, za pomoc¹ którego firmy i osoby prywatne bêd¹ mog³y tworzyæ w³asne projekty aplikacji. Serwis poœwiêcony jest udostêpnianiu u ytkownikom API interfejsu programowania aplikacji. Zosta³ on uruchomiony dla osób i firm zajmuj¹cych siê tworzeniem aplikacji. Dziêki w³¹czeniu spo³ecznoœci developerów, programistów serwis GG.pl oraz inne us³ugi sieci GG Network bêd¹ mog³y rozwijaæ siê zgodnie z oczekiwaniami samych u ytkowników, oferuj¹c liczne dodatki, gry, aplikacje i zabawy. Lista mo liwoœci jest ograniczona jedynie pomys³owoœci¹ developerów oraz kwestiami bezpieczeñstwa i ochrony prywatnoœci u ytkowników. Nowa platforma us³ugowa w Telefonii Dialog Comarch podpisa³ kompleksow¹ umowê z Telefoni¹ Dialog na dostawê, instalacjê i wdro enie platformy us³ugowej opartej na Soft Switch klasy 5. Dziêki nowej platformie Telefonia Dialog bêdzie mog³a œwiadczyæ us³ugi g³osowe tak e w technologii VoIP oraz uruchomiæ szereg nowych, niedostêpnych dot¹d serwisów, takich jak hosted PBX, SIP Trunking, VAS, po³¹czenia audio/video czy po³¹czenia wielostronne, równie w modelu pracy grupowej. Platforma bêd¹ca przedmiotem kontraktu gwarantuje korzystanie z us³ug z dowolnych lokalizacji i urz¹dzeñ dostêpowych w oparciu o szerok¹ gamê technologii dostêpowych (VoDSL, ETTx, PON, WiMAX, WiFi, itp.). Do realizacji projektu poza Comarch zaanga owani zostali partnerzy biznesowi, w tym BroadSoft, Acme Packet i AudioCodes. Urzêdy z epuap Centrum Projektów Informatycznych MSWiA na stronie opublikowa³o dokumenty dotycz¹ce integracji systemów zewnêtrznych z platform¹ epuap. Jedn¹ z funkcjonalnoœci platformy epuap jest mo liwoœæ jej integracji z systemami zewnêtrznymi. Integracja polega na zespoleniu ze sob¹ ró norodnych aplikacji, a tym samym automatyzacji i uproszczeniu wymiany danych. W udostêpnionym na stronie dziale dla integratorów (pomoc pomoc dla integratorów) opublikowano dokumenty, przyk³adowe aplikacje oraz specyfikacje, które pomog¹ zainteresowanym w przeprowadzeniu procesu integracji systemów zewnêtrznych z epuap. Regulacje Komisja europejska pobudza internet szerokopasmowy Komisja Europejska przyjê³a w dniu 20 wrzeœnia br. trzy uzupe³niaj¹ce siê œrodki, które umo liwi¹ wprowadzenie i powszechne wykorzystanie szybkiego i bardzo szybkiego Internetu szerokopasmowego w Unii Europejskiej. Przyjêty pakiet obejmuje zalecenie Komisji w sprawie regulowanego dostêpu do sieci dostêpu nowej generacji (NGA), które zapewniaj¹c operatorom telekomunikacyjnym pewnoœæ prawn¹ przyczyni siê do osi¹gniêcia równowagi miêdzy przyci¹ganiem inwestycji a ochron¹ konkurencji, wniosek w sprawie decyzji dotycz¹cej utworzenia programu polityki w zakresie widma radiowego, której jednym z celów jest zapewnienie dostêpnoœci widma na potrzeby bezprzewodowego dostêpu szerokopasmowego, oraz komunikat w sprawie Internetu szerokopasmowego, w którym przedstawiono, jak skutecznie zachêciæ inwestorów publicznych i prywatnych do inwestowania w szybkie i bardzo szybkie sieci dostêpu. Powy sze œrodki maj¹ za zadanie pomóc UE w realizacji zobowi¹zañ okreœlonych w europejskiej agendzie cyfrowej, zgodnie z którymi wszyscy Europejczycy do 2013 r. powinni mieæ dostêp do podstawowego Internetu szerokopasmowego, a do 2020 r. do szybkiego i bardzo szybkiego Internetu szerokopasmowego. UKE apeluje do samorz¹dowców Na stronie internetowej UKE ukaza³ siê apel do wójtów, burmistrzów i prezydentów miast zachêcaj¹cy do zapoznania siê z postanowieniami okreœlaj¹cymi kierunki rozwoju infrastruktury telekomunikacyjnej z wybranych studiów uwarunkowañ i kierunków zagospodarowania przestrzennego, które umo liwi³y prezesowi UKE pozytywne zaopiniowanie studium w zakresie telekomunikacji. Czêsto zdarza siê, e ze wzglêdu na brak kierunków rozwoju systemów infrastruktury telekomunikacyjnej lub niew³aœciwe ich okreœlenie (nie wynikaj¹ z nich konkretne dyrektywy na przysz³oœæ, pozwalaj¹ce napisaæ spójny ze studium miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego), Prezes UKE jest zmuszony zaopiniowaæ studium negatywnie. Jako przyk³ady prezes UKE przedstawi³ konkretne postanowienia okreœlaj¹ce kierunki rozwoju infrastruktury telekomunikacyjnej z wybranych studiów uwarunkowañ i kierunków zagospodarowania przestrzennego, które umo liwi³y prezesowi UKE pozytywne zaopiniowanie studium w zakresie telekomunikacji. Rusza kolejny projekt MVNO Rynek Telogic Poland Sp. z o.o. wiod¹ca w Europie firma z bran y Mobile Virtual Network Enabler (MVNE) oraz Telestrada SA notowany na rynku NewConnect operator telekomunikacyjny poinformowa³y o podpisaniu listu intencyjnego. Dotyczy on zawarcia umowy w zakresie dostarczenia przez Telogic rozwi¹zañ pozwalaj¹cych na wdro enie przez Telestrada SA us³ug telefonii mobilnej. Firma przewiduje wdro enie us³ug mobilnego dostêpu do Internetu oraz telefonii komórkowej w oparciu o modele post-paid i pre-paid. Hyperion przejmuje Stream Communications Gie³dowa spó³ka Hyperion SA, dostawca zintegrowanego pakietu telekomunikacyjnych us³ug internetowych, g³osowych i mobilnych, podpisa³a wstêpn¹ umowê zakupu wiêkszoœciowego pakietu akcji Stream Communications, ogólnopolskiego operatora telewizji kablowej od funduszu Penta Investments. Hyperion SA zap³aci Funduszowi Penta Investments za 77,27 proc. akcji Stream Communications 92,5 mln z³ w gotówce. Firma Stream Communications jest siódmym co do wielkoœci operatorem kablowym w Polsce oferuj¹cym wysokiej jakoœci us³ugi telewizji kablowej, w tym cyfrowej, dostêpu do szerokopasmowego Internetu oraz telefonii stacjonarnej. Dialog dostarcza hosting we wspó³pracy z Ogicom Telefonia Dialog wprowadzi³a do oferty dla biznesu us³ugê hostingu œwiadczon¹ w oparciu o infrastrukturê i technologiê dostarczan¹ przez Ogicom. To kolejna du a inwestycja biznesowa na koncie tej poznañskiej spó³ki. W ramach nowo uruchomionych us³ug hostingowych Telefonia Dialog zapewni obs³ugê przed- i posprzeda ow¹, natomiast Ogicom bêdzie odpowiedzialny za zaplecze technologiczne hostingu, w tym platformê programow¹. Ogicom na swoim koncie ma ok. 20 przejêæ, w tym wspó³pracê z Neti¹, która wybra³a Ogicom do obs³ugi 15 tys. klientów po rezygnacji ze œwiadczenia us³ug hostingowych. INFOTEL 3/2010 3

6 WARTO WIEDZIEÆ, E... Ogicom obs³u y hostingowych klientów Netii Netia, jeden z najwiêkszych operatorów telekomunikacyjnych w kraju, wybra³a Ogicom do dalszej obs³ugi klientów korzystaj¹cych z us³ug hostingowych. Jak informuj¹ zarz¹dy obu firm, wszystkie zmiany zostaj¹ przeprowadzone przede wszystkim z myœl¹ o u ytkownikach. Z koñcem czerwca br. firma Ogicom przejê³a dzia³alnoœæ hostingow¹ prowadzon¹ przez Netiê. Migracja odbywaæ siê bêdzie ma³ymi partiami przy pomocy sprawnego ³¹cza dedykowanego zapewnionego przez Netiê, a wszelkie dzia³ania wsparte zostan¹ w³aœciw¹ kampani¹ informacyjn¹ w mediach i za poœrednictwem infolinii obu partnerów. Ogicom przygotowa³ dodatkowo filmy instrukta owe dla nowych klientów, które u³atwi¹ zapoznanie siê ze wszystkimi zmianami. Plus zwyciêzc¹ w przetargu dla UKE Polkomtel SA, operator sieci Plus, wygra³ przetarg na œwiadczenie us³ug telefonii komórkowej dla Urzêdu Komunikacji Elektronicznej. Wartoœæ przetargu wynosi 572 tysi¹ce z³otych brutto. Polkomtel zrealizowa³ równie przeniesienie wszystkich numerów od obecnego operatora obs³uguj¹cego UKE do sieci Plus. W ramach umowy Polkomtel SA bêdzie dostarcza³ us³ugi g³osowe, transmisjê danych oraz obs³ugiwa³ po³¹czenia z telefonów stacjonarnych UKE na urz¹dzenia mobilne. Kontrakt zosta³ zawarty na 2 lata. W nocy z 8 na 9 sierpnia br. Polkomtel SA dokona³ przeniesienia numerów od obecnego operatora do sieci Plus. Operacja ta by³a jednym z wiêkszych jednorazowych przeniesieñ numerów realizowanych jednorazowo w Polsce dla urzêdu centralnego. Laserowe komputery Intel poinformowa³ o wa nym prze³omie na drodze do wykorzystania promieni œwiat³a zamiast elektronów do przenoszenia danych wewn¹trz komputerów i pomiêdzy nimi. Firma opracowa³a prototyp badawczy, który reprezentuje pierwsze na œwiecie krzemowe po³¹czenie optyczne ze zintegrowanymi laserami. ¹cze przenosi dane na wiêksz¹ odleg³oœæ i wielokrotnie szybciej ni dzisiejsze technologie miedziane; co sekundê mo e przesy³aæ 50 gigabitów danych odpowiednik ca³ego filmu HD. Boxee Box od D-Linka Multimedia Firma D-Link og³osi³a wprowadzenie na polski rynek Boxee Box (DSM-380). Boxee Box to sprzêt IPTV w eleganckiej czarnej obudowie w kszta³cie szeœcianu, ³¹cz¹cy w sobie funkcje otwartej platformy aplikacji oraz centrum multimedialnego i komunikacji z sieciami spo³ecznoœciowymi. Urz¹dzenie bêdzie dostêpne w Polsce na pocz¹tku 2011 roku. Po bezpoœrednim pod³¹czeniu do telewizora Boxee Box zapewnia u ytkownikom ³atwy i szybki dostêp do wielu komercyjnych i indywidualnie opracowanych aplikacji za pomoc¹ przeinstalowanego oprogramowania firmy Boxee Inc. Ponadto Boxee Box wyœwietla na ekranie telewizora zarówno treœci z sieci domowej, jak i z Internetu na przyk³ad z aplikacji spo³ecznoœciowych, takich jak Facebook bez potrzeby korzystania z komputera stacjonarnego lub notebooka. Pilot zdalnego sterowania posiada funkcjonaln¹ klawiaturê, za pomoc¹ której u ytkownik mo e korzystaæ z zasobów Internetu siedz¹c wygodnie na w³asnej kanapie. Boxee Box bêdzie dostêpny w Stanach Zjednoczonych od listopada 2010 roku, wraz z wbudowanymi, lokalnymi treœciami, dostosowanymi do amerykañskiego rynku. Katowice w smartfonie Katowice s¹ pierwszym w Polsce miastem, które przygotowa³o przewodnik po swoich najwa niejszych miejscach, przeznaczony do tzw. smartfonów. Mo liwoœci systemu, opartego na darmowej przegl¹darce layar, przedstawi³ prezydent Katowic Piotr Uszok. Zapowiedzia³, e równolegle z rozpoczynaj¹c¹ siê w przysz³ym roku przebudow¹ centrum miasta, samorz¹d zamierza wdra aæ kolejne zaawansowane technologie pomocne mieszkañcom i goœciom. Layar dzia³a dziêki wspó³pracy wbudowanego w telefon kompasu, GPS i kamery. W efekcie powstaje coœ w rodzaju samochodowej nawigacji GPS, ale przeznaczonej dla pieszych. Na obrazie z kamery telefonu wyœwietlane s¹ dodatkowe informacje o zabytkach, muzeach i placówkach kultury, hotelach czy restauracjach. W sumie do systemu wprowadzono 50 miejsc. Przewodnik adresowany jest g³ównie do goœci zagranicznych. Mapa miasta sk³ada siê z czterech kategorii: kultura i rozrywka, s³u ba publiczna i transport, hotele oraz wydarzenia. Huawei wprowadza na rynek IDEOS Huawei poinformowa³ o wprowadzeniu na rynek niedrogiego smartfonu IDEOS, wyposa onego w najnowsz¹ wersjê platformy Android 2.2 (znanej równie pod nazw¹ Froyo ). Cena tego urz¹dzenia ma wynieœæ, w zale noœci od rynku, od 100 do 200 dolarów. IDEOS zmienia definicjê produktu klasy podstawowej, zapewniaj¹c wysok¹ jakoœæ sprzêtu i oprogramowania oraz przystêpne ceny. IDEOS bêdzie dostêpny w licznych krajach Europy, Dalekiego Wschodu oraz Ameryki Pó³nocnej i aciñskiej. Ten ergonomicznie zaprojektowany smartfon oferuje wiele sposobów dostêpu do Internetu, mo liwoœæ przesy³ania danych z szybkoœci¹ ponad 7,2 Mb/s, podwójn¹ obs³ugê sieci (WCDMA + WiFi) oraz bogaty zestaw szerokopasmowych us³ug mobilnych. Mo e równie pe³niæ rolê routera WiFi, nawet dla oœmiu urz¹dzeñ równoczeœnie. Dziêki tym cechom IDEOS jest wielofunkcyjnym rozwi¹zaniem, które zapewnia szeroki zakres opcji ³¹cznoœci bezprzewodowej. ipad ju w Polsce Od 24 sierpnia w ofercie iplusa znajdzie siê ipad WiFi + 3G 16 GB. Ten wyj¹tkowy tablet firmy Apple pozwala na przegl¹danie stron www, pisanie i wysy³anie wiadomoœci , ogl¹danie zdjêæ i filmów, czytanie e-booków, zabawê w gry komputerowe oraz nawigacjê online. Niewielkie wymiary ipada, ergonomiczny design, bardzo wytrzyma³a bateria oraz wbudowany modem HSDPA pozwalaj¹ na korzystanie z niego niemal w ka dym miejscu. Plus ju w kwietniu, jako pierwsza sieæ w Polsce, udostêpni³ ipada w programie testowym dla swoich klientów. Teraz, po zebraniu opinii i informacji na temat u ytecznoœci, funkcjonalnoœci, jakoœci oraz mo liwoœci tego urz¹dzenia, Plus jako pierwsza sieæ w Polsce wprowadza ipada w swojej ofercie. Tablet LCD do podpisów elektronicznych Wacom zapowiedzia³ premierê kolejnego modelu z linii produktów przeznaczonych do cyfrowych podpisów tablet LCD do podpisów elektronicznych STU-520. Urz¹dzenie sprawdzi siê idealnie w bankach, hotelach i sklepach, gdy umo liwia zarejestrowanie odrêcznego podpisu w formie cyfrowej i zachowanie wysokich standardów bezpieczeñstwa. Dodatkowo tablet STU-520 pozwala w innowacyjny sposób prowadziæ dzia³ania marketingowe w punktach sprzeda y. Jest to mo liwe dziêki pierwszemu produktowi firmy Wacom dedykowanemu podpisowi elektronicznemu, wyposa onemu w kolorowy ekran LCD, który wyœwietla obrazy i logotypy w wysokiej rozdzielczoœci. Tablet STU-520 zostanie wprowadzony na rynek jesieni¹ 2010 roku. Dziêki tabletowi klienci mog¹, bez koniecznoœci drukowania dokumentów, podpisaæ odrêcznie rachunek w sklepie, umowê dotycz¹c¹ otwarcia konta w banku czy zawarcia kontraktu z operatorem telefonicznym, a nawet zameldowaæ siê w hotelu. Tablet pozwala na z³o enie podpisu w czasie rzeczywistym i w sposób przypominaj¹cy pisanie piórem po kartce papieru. Sezonowy Internet satelitarny Internet Internet sezonowy StarDSL to nowa us³uga typu pre-paid umo liwiaj¹ca wykupienie dostêpu do Internetu przez satelitê na z góry okreœlon¹ liczbê dni w roku. Idea jest prosta: chodzi 4 INFOTEL 3/2010

7 WARTO WIEDZIEÆ, E... o to, by nie p³aciæ za us³ugê poza sezonem, gdy pokoje s¹ remontowane lub puste. W ramach nowej oferty klient podpisuje umowê na 1, 2 lub 3 lata i wybiera najwygodniejsz¹ taryfê. Nastêpnie sam decyduje, w którym momencie i na jak d³ugo chce j¹ aktywowaæ. Efekt: nie p³aci poza sezonem. Podstawowymi adresatami oferty s¹ w³aœciciele hoteli, moteli, oœrodków wypoczynkowych, pensjonatów, kempingów, kwater prywatnych, gospodarstw agroturystycznych, baz i schronisk turystycznych, leœniczówek, dzia³ek i domków letniskowych, a tak e osoby, którym zale y na tym, by samemu decydowaæ, ile dni w roku i kiedy korzystaj¹ z Internetu. Mobilny Internet jeszcze szybszy Polkomtel zakoñczy³ we Wroc³awiu testy technologii HSPA+ pozwalaj¹cej na uzyskanie prêdkoœci transmisji danych do 42 Mb/s. Tak szybkie przep³ywnoœci s¹ dostêpne obecnie na prawie 30 stacjach o najwiêkszym ruchu transmisji danych w stolicy Dolnego Œl¹ska. Dziêki szybszej transmisji danych u ytkownicy sieci bêd¹ mieli zapewniony swobodny dostêp do superszybkiej mobilnej sieci szerokopasmowej oraz najnowszych i najbardziej zaawansowanych us³ug multimedialnych. Zwiêkszenie prêdkoœci i skrócenie czasu odpowiedzi w sieci (tzw. pingów) umo liwia ponadto korzystanie w ruchu z aplikacji internetowych, takich jak gry on-line oraz wideo HD. W zakoñczonych testach uzyskano prêdkoœæ pobierania danych z sieci nawet do 41,4 Mb/s. Technologia HSPA+ 42 Mb/s zwiêksza pojemnoœæ sieci, czasy pobierania danych skracaj¹ siê dwukrotnie, a sieæ zosta³a skonfigurowana do obs³ugiwania dwa razy wiêkszej liczby u ytkowników w stosunku do parametrów osi¹ganych przed rozpoczêciem testów. Telewizja ATMAN, ogólnopolski operator telekomunikacyjny nale ¹cy do ATM SA, zawar³ kolejne kontrakty w bran y mediów i produkcji treœci. Nowe umowy dotycz¹ œwiadczenia dedykowanej us³ugi dostarczania sygna³u cyfrowego poprzez szerokopasmow¹ sieæ transmisji danych ATMAN. Wœród klientów operatora ATMAN, którzy do tej pory skorzystali z takiej formy dostarczania sygna³u cyfrowego, znajduj¹ siê najwiêksi polscy nadawcy, m.in.: Telewizja Polska, TVN, Cyfra+, MTV oraz Kino Polska. W ramach nowo zawartych kontraktów do grona klientów ATMAN do³¹czyli równie AXN kana³ z portfolio sieci telewizyjno-kablowej Sony Pictures Television oraz Fox International Channels Poland, których kana³y przesy³aj¹ obecnie poprzez sieæ ATMAN sygna³ telewizyjny do cyfrowych platform nadawczych w Polsce. Emitel z Ericssonem uruchomi¹ trzeci multipleks Emitel, wiod¹cy operator naziemnej infrastruktury radiowo-telewizyjnej w Polsce, zamówi³ w firmie Ericsson system multipleksacji i dystrybucji ogólnopolskich i regionalnych sygna³ów telewizyjnych. Projekt, dotycz¹cy trzeciego multipleksu DVB-T, jest jednym z etapów wdra ania naziemnej telewizji cyfrowej w Polsce. Nowa technologia umo liwi telewidzom odbiór programów TVP w cyfrowej jakoœci. Niezale n¹ czêœci¹ projektu jest system kontrybucji sygna³ów audio i video w technologii HD (wysokiej rozdzielczoœci). Wdro enie systemu dotyczy warszawskiej siedziby TVP SA oraz 16 oœrodków regionalnych i stanowi czêœæ us³ugi platformy teleinformatycznej, któr¹ Emitel zobowi¹za³ siê dostarczyæ na podstawie umowy z TVP SA. Ericsson Television i Net Insight s¹ g³ównymi dostawcami na mocy umowy podpisanej przez firmy Ericsson i Emitel. Wideo przez sieæ IP Zainteresowanie us³ugami wideo on-line gwa³townie roœnie i coraz wiêcej konsumentów korzysta z takiej us³ugi w modelu na ¹danie. Dlatego Ericsson szacuje, e w ci¹gu kilku nastêpnych lat IP wideo bêdzie odpowiada³o ponad 90 procentom ogó³u ruchu generowanego w sieciach szerokopasmowych. Dzisiaj wartoœæ ta wynosi zale nie od kraju 35 do 65 procent. Wzrost ruchu w sieciach szerokopasmowych zwi¹zany z treœciami wideo spowodowany jest tym, e konsumenci coraz czêœciej korzystaj¹ z wysokiej jakoœci us³ug wideo na ¹danie. Inotel gotowy do transmisji 3D Inotel, wielkopolski operator telekomunikacyjny, potwierdzi³ gotowoœæ do nadawania transmisji telewizyjnych w technologii 3D. To ju tylko kwestia czasu, kiedy standard 3DTV na sta³e zagoœci w naszych domach powiedzia³ Jacek Augustyniak odpowiadaj¹cy za rozwój programowy sieci Inotel. Kana³y, których programy emitowane s¹ w trójwymiarze, opieraj¹ siê na czterech technologiach, z czego trzy wymagaj¹ wyposa enia w specjalne okulary. Jak mówi¹ technicy z Inotela, czwarty model ma ma³e szanse na przyjêcie, poniewa wymaga od widza utrzymywania nieruchomej, zatem doœæ niewygodnej pozycji w czasie seansu. Pozosta³e technologie ró ni¹ siê wykorzystanym sprzêtem najgorsz¹ jakoœæ dostarcz¹ okulary dwukolorowe z zielon¹ i czerwon¹ szybk¹. Z kolei na doskona³¹ wizjê mo emy liczyæ wykorzystuj¹c okulary polaryzacyjne oraz migawkowe, które synchronizuj¹ siê z emitowanym obrazem. Do tej pory telewizyjne transmisje 3D ogl¹dn¹æ mogli mieszkañcy zaledwie kilku krajów europejskich, w tym m.in. Wielkiej Brytanii i Niemiec. W polskiej telewizji pierwsza emisja w tej technologii odby³a siê w maju 2010 r. Telewizja w sieci INFOTEL 3/2010 5

8 telekomunikacja REGULACJE Szybki Internet jest jak cyfrowy tlen Grzegorz Kantowicz Komisja europejska pobudza internet szerokopasmowy Szybki i bardzo szybki Internet mo e zrewolucjonizowaæ ycie ludzi, podobnie jak dokona³y tego koleje ponad 100 lat temu. Szybkie ³¹cza umo liwiaj¹ pracê w domu oraz w podró y. Umo liwiaj¹ równie udostêpnienie nowych interaktywnych us³ug internetowych w ró nych dziedzinach, w tym w edukacji i w s³u bie zdrowia (np. diagnostyka na odleg³oœæ). Szybkie ³¹cza mog¹ równie pomóc ma³ym i œrednim przedsiêbiorstwom w obni eniu kosztów i uzyskaniu przewagi konkurencyjnej dziêki wykorzystaniu us³ug opartych na chmurach obliczeniowych oraz dziêki umo liwieniu wprowadzenia us³ug cyfrowych nowej generacji kontrolowanych przez u ytkownika i wykorzystuj¹cych transmisjê wideo. Komisja Europejska przyjê³a w dniu 20 wrzeœnia br. trzy uzupe³niaj¹ce siê œrodki, które umo liwi¹ wprowadzenie i powszechne wykorzystanie szybkiego i bardzo szybkiego Internetu szerokopasmowego w Unii Europejskiej. Przyjêty pakiet obejmuje zalecenie Komisji w sprawie regulowanego dostêpu do sieci dostêpu nowej generacji (NGA), które zapewniaj¹c operatorom telekomunikacyjnym pewnoœæ prawn¹ przyczyni siê do osi¹gniêcia równowagi miêdzy przyci¹ganiem inwestycji a ochron¹ konkurencji, wniosek w sprawie decyzji dotycz¹cej utworzenia programu polityki w zakresie widma radiowego, której jednym z celów jest zapewnienie dostêpnoœci widma na potrzeby bezprzewodowego dostêpu szerokopasmowego, oraz komunikat w sprawie Internetu szerokopasmowego, w którym przedstawiono, jak skutecznie zachêciæ inwestorów publicznych i prywatnych do inwestowania w szybkie i bardzo szybkie sieci dostêpu. Powy sze œrodki maj¹ za zadanie pomóc UE w realizacji zobowi¹zañ okreœlonych w europejskiej agendzie cyfrowej, zgodnie z którymi wszyscy Europejczycy do 2013 r. powinni mieæ dostêp do podstawowego Internetu szerokopasmowego, a do 2020 r. do szybkiego i bardzo szybkiego Internetu szerokopasmowego. Zgodnie z wytycznymi przedstawionymi w strategii Europa 2020 na rzecz inteligentnego i zrównowa onego rozwoju sprzyjaj¹cego w³¹czeniu spo³ecznemu, stworzenie infrastruktury szerokopasmowej w Europie jest niezbêdne do zapewnienia nowych miejsc pracy i dobrobytu obywateli. Neelie Kroes, wiceprzewodnicz¹ca Komisji odpowiedzialna za agendê cyfrow¹, powiedzia³a: Szybki Internet jest jak cyfrowy tlen, niezbêdny dla zdrowia i dobrobytu Europy. Przedstawione œrodki sprawi¹, e Europejczycy bêd¹ mogli korzystaæ z Internetu najwy szej jakoœci bêdzie to Internet, jakiego oczekuj¹ i na jaki zas³uguj¹, który umo liwi im dostêp do treœci i us³ug, z których pragn¹ korzystaæ. W sk³ad przyjêtego pakietu wchodz¹: Zalecenie Komisji w sprawie regulowanego dostêpu do sieci dostêpu nowej generacji (NGA), w którym przedstawiono wspólne podejœcie w zakresie regulacji dostêpu do nowych, bardzo szybkich sieci œwiat³owodowych. W zaleceniu uwzglêdniono wymóg, zgodnie z którym krajowe organy regulacyjne ds. telekomunikacji powinny zapewniæ równowagê miêdzy potrzeb¹ przyci¹gniêcia inwestycji a koniecznoœci¹ ochrony konkurencji. Przyjêcie zalecenia zapewni wszystkim uczestnikom rynku wiêksz¹ pewnoœæ prawn¹, która jest niezbêdna, aby zwiêkszyæ poziom inwestycji w szybkie i bardzo szybkie sieci dostêpu szerokopasmowego. Zgodnie z dyrektyw¹ ramow¹ w sprawie ³¹cznoœci elektronicznej, pañstwa cz³onkowskie s¹ zobowi¹zane do szczególnego uwzglêdnienia zalecenia Komisji oraz do uzasadnienia wszelkich dzia³añ, które s¹ z nim niezgodne. Wniosek Komisji w sprawie decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady dotycz¹cej utworzenia piêcioletniego programu, której celem jest wsparcie efektywnego zarz¹dzania widmem radiowym, zw³aszcza w kontekœcie zapewnienia do 2013 r. wystarczaj¹cych zasobów widma na potrzeby bezprzewodowego dostêpu szerokopasmowego (który przyczyni siê do upowszechnienia szybkiego dostêpu szerokopasmowego w obszarach odleg³ych oraz do udostêpnienia innowacyjnych us³ug w ca³ej Europie). Efektywne i konkurencyjne wykorzystanie widma w UE bêdzie równie istotne dla wspierania innowacji w innych obszarach polityki, takich jak transport i œrodowisko. Komunikat w sprawie Internetu szerokopasmowego, w którym przedstawiono spójne ramy realizacji celów dotycz¹cych Internetu szerokopasmowego przewidzianych w agendzie cyfrowej oraz w którym przeanalizowano, jak skutecznie zachêciæ inwestorów publicznych i prywatnych do inwestowania w szybkie i bardzo szybkie sieci dostêpu szerokopasmowego. W komunikacie zaapelowano do pañstw cz³onkowskich o opracowanie planów operacyjnych i konkretnych œrodków wykonawczych dotycz¹cych wprowadzenia szybkich i bardzo szybkich sieci, przedstawiono wskazówki dotycz¹ce obni enia kosztów inwestycji oraz wskazano, w jaki sposób organy publiczne mog¹ wspieraæ inwestycje w sieci szerokopasmowe, np. poprzez efektywniejsze wykorzystanie œrodków unijnych. Poza tym w komunikacie og³oszono równie, e Komisja Europejska i Europejski Bank Inwestycyjny przedstawi¹ wkrótce instrumenty finansowania sieci szerokopasmowych. W chwili obecnej Europa jest regionem, który posiada najwy szy na œwiecie odsetek u ytkowników Internetu szerokopasmowego (24,8 proc.), ale jej sieci wymagaj¹ dalszego rozwoju i modernizacji. Przyk³adowo, na dzieñ dzisiejszy tylko 1 proc. Europejczyków ma dostêp do szybkich œwiat³owodowych ³¹czy internetowych w swoich domach, podczas gdy w Japonii odsetek ten wynosi 12 proc., a w Korei P³d. 15 proc. Celem wprowadzonych przez Komisjê œrodków jest zwiêkszenie publicznych i prywatnych inwestycji w szybkie i bardzo szybkie sieci szerokopasmowe. Inwestycje te przyczyni¹ siê do zwiêkszenia popytu na us³ugi realizowane za pomoc¹ tych sieci, powoduj¹c tym samym efekt sprzê enia zwrotnego, który bêdzie stymulowaæ wzrost gospodarczy w UE. W agendzie cyfrowej okreœlono ambitne cele dotycz¹ce Internetu szerokopasmowego: do 2013 r. wszyscy obywatele UE powinni mieæ dostêp do podstawowego Internetu szerokopasmowego, a do 2020 r. do szybkiego Internetu szerokopasmowego o przepustowoœci 30 Mb/s, przy czym co najmniej po³owa europejskich gospodarstw domowych powinna dysponowaæ dostêpem szerokopasmowym o przepustowoœci wynosz¹cej 100 Mb/s. 6 INFOTEL 3/2010

9

10 telekomunikacja RAPORTY, ANALIZY Ci¹g³e, ale zbyt wolne zmiany rynkowe Grzegorz Kantowicz Rynek komunikacji elektronicznej w Polsce Rok 2009 pokaza³, e rynek telekomunikacyjny, jak niemal aden inny, zmienia siê szybko i to zarówno pod wzglêdem technologicznym, jak i pod wzglêdem wymagañ klientów. Technologia informacyjna zyskuje coraz wiêcej na znaczeniu, nasze codzienne ycie jest ju pe³ne bitów i bajtów, a wyzwania telekomunikacyjne przysz³oœci s¹ ogromne. Wszyscy uczestnicy rynku s¹ zgodni, e obecnie najistotniejsz¹ spraw¹ w bran y telekomunikacyjnej jest stworzenie odpowiednich warunków inwestycyjnych, tak aby ca³kowicie wyeliminowaæ wykluczenie cyfrowe. Równie w³aœciwa regulacja ca³ego sektora ma ogromne znaczenie dla dostêpnoœci us³ug szerokopasmowych w przysz³oœci. W czerwcu br. Urz¹d Komunikacji Elektronicznej (UKE) opublikowa³ coroczny raport na temat stanu rynku komunikacji elektronicznej w Polsce. Oprócz charakterystyki rynku oraz najwa niejszych jego wyników w dokumencie przedstawiono tak e najwa - niejsze dzia³ania regulacyjne urzêdu oraz kluczowe wydarzenia ubieg³ego roku. Zgodnie z danymi UKE uzyskanymi od przedsiêbiorców, wartoœæ polskiego rynku us³ug telekomunikacyjnych mierzona wielkoœci¹ przychodów ze sprzeda y us³ug trzech g³ównych segmentów (telefonii stacjonarnej, telefonii ruchomej i dostêpu do Internetu) w 2009 roku wynios³a ponad 42 miliardy z³otych i by³a ni sza o 4 proc. w stosunku do roku poprzedniego. Zmniejszenie wartoœci ca³ego sektora telekomunikacyjnego jest wynikiem znacznego spadku wartoœci rynku telefonii stacjonarnej. Wyj¹tkiem w segmencie stacjonarnym s¹ us³ugi œwiadczone w technologii VoIP, z których przychód w 2009 r. w stosunku do roku 2008 wzrós³ prawie o 35 proc. Spadek wartoœci rynku zwi¹zany jest tak- e z intensywn¹ regulacj¹ MTR, s³abym wzrostem wartoœci (maj¹cego dodatkowo w³aœcicielskie problemy) rynku mobilnego i brakiem biznesowej odpowiedzi ze strony rynku komórkowego na tak postawione wyzwania. Dostêp do sieci Internet Tabela 1. Dostêp do sieci Internet w Polsce w latach (dostêp stacjonarny i mobilny) 8 Zgodnie z oczekiwaniami, rok 2009 by³ kolejnym, w którym odnotowano wzrost liczby abonentów korzystaj¹cych z us³ug szerokopasmowego dostêpu do sieci Internet. Rok Przyrost w skali roku Ca³kowita liczba ³¹czy ,1 proc. Liczba ³¹czy na 100 mieszkañców 14,4 19,0 4,6 pp Liczba ³¹czy na 100 GD1 41,3 54,5 13,2 pp ród³o: UKE Dostêp poprzez sieci stacjonarne Na koniec 2009 roku liczba stacjonarnych ³¹czy szerokopasmowych wynios³a oko³o 5,16 miliona. Wzglêdem 2008 roku przyby³o 720 tysiêcy ³¹czy, co stanowi³o przyrost w wysokoœci 16,3 proc. wzglêdem 2008 roku. Dostêpnoœæ stacjonarnych us³ug szerokopasmowych w przeliczeniu na 100 mieszkañców wzros³a o 1,9 punktu procentowego w stosunku do 2008 roku i osi¹gnê³a poziom 13,6 proc. Liczba gospodarstw domowych z dostêpem szerokopasmowym wzros³a o oko³o 5,3 punkta procentowego w 2009 roku ju prawie 39 proc. gospodarstw domowych korzysta³o z takiego rodzaju dostêpu. Przyrost pomiêdzy 2007 i 2008 wynosi³ oko³o 2 punktów procentowych dostrzegalna jest wyraÿna tendencja wzrostowa w tym zakresie. Podobnie do lat ubieg³ych, w 2009 roku najczêœciej wykorzystywan¹ technologi¹ dostêpu do Internetu by³a technologia xdsl 1. Najwiêkszym dostawc¹ us³ug szerokopasmowych dostarczanych przez modemy xdsl by³a TP SA. Ogó³em na koniec 2009 roku technologia xdsl by³a Ÿród³em sta³ego dostêpu do Internetu dla blisko 2,84 miliona konsumentów, z czego 2,07 miliona by³o klientami TP SA. Drug¹ technologi¹ pod wzglêdem liczby stacjonarnych zakoñczeñ wykorzystywan¹ przez operatorów do œwiadczenia us³ug szerokopasmowej transmisji danych by³a technologia w standardzie DOCSIS 2. Jest ona powszechnie stosowana przez operatorów sieci telewizji kablowych. Na koniec 2009 roku dostêp do Internetu za pomoc¹ sieci kablowych posiada³o 1,58 miliona abonentów. W porównaniu do roku 2008 operatorzy telewizji kablowych zwiêkszyli swoj¹ bazê klientów o 300 tysiêcy, na co wp³yw mia³a przede wszystkim atrakcyjniejsza oferta przy porównywalnej cenie detalicznej ni w przypadku operatorów sieci PSTN 3. Oprócz najwiêkszych dostawców Internetu istnia³a tak e du a grupa mniejszych operatorów telekomunikacyjnych ISP posiadaj¹cych w sumie 15,8 proc. udzia³u w detalicznym rynku us³ug szerokopasmowych w Polsce. Wiêkszoœæ z nich wykorzystuje technologiê sieci lokalnych Ethernet lub WLAN 4 Ethernet i œwiadczy us³ugi przede wszystkim na terenach mniejszych miast i terenów podmiejskich. Dziêki ich aktywnoœci konsumenci mieli mo liwoœæ uzyskania dostêpu do Internetu na obszarach nie bêd¹cych przedmiotem zainteresowania innych operatorów telekomunikacyjnych, ze wzglêdu na zbyt du e koszty. Dostêp poprzez sieci ruchome W 2008 roku z dostêpu do Internetu za poœrednictwem sieci komórkowych korzysta³o 1,06 miliona u ytkowników. Z kolei na koniec roku 2009 liczba INFOTEL 3/2010

11 RAPORTY, ANALIZY telekomunikacja takich u ytkowników wynios³a ju 2,1 miliona, a wiêc w ci¹gu jednego roku liczba ta wzros³a o oko³o 1,04 miliona, co stanowi³o przyrost o 98 proc. Na koniec 2009 roku znacz¹co wzros³a równie wartoœæ poziomu penetracji dostêpem mobilnym do Internetu w przeliczeniu na 100 mieszkañców wzglêdem koñca 2008 roku. W stosunku do ubieg³ego roku odnotowano przyrost w wysokoœci 2,7 punktu procentowego co w stosunku do 2008 roku oznacza³o przyrost na poziomie równym 96 proc. Wykres 1. Udzia³ operatorów sieci stacjonarnych i mobilnych w rynku dostêpu do sieci Internet pod wzglêdem liczby u ytkowników w latach Podobnie wygl¹da³a sytuacja w przypadku us³ug dostêpu do Internetu poprzez sieci ruchome w przeliczeniu na liczbê gospodarstw domowych. W ci¹gu roku odnotowano wzrost wykorzystania tego rodzaju dostêpu o oko³o 97 proc. Alternatywn¹ form¹ dostêpu do Internetu wzglêdem stacjonarnych ³¹czy szerokopasmowych by³a technika bezprzewodowej transmisji danych w sieciach ruchomych operatorów GSM. Szeroko zakrojone kampanie reklamowe zachêcaj¹ce konsumentów do korzystania z takiej formy us³ug szerokopasmowych poparte atrakcyjnymi cenowo ofertami detalicznymi spowodowa³y, e na koniec 2009 roku z dostêpu do Internetu za pomoc¹ modemów 2G/3G korzysta³o oko³o 2 milionów konsumentów. W ci¹gu jednego roku przyby³o oko³o 1 miliona konsumentów us³ug szerokopasmowych realizowanych przez urz¹dzenia umo liwiaj¹ce uzyskanie dostêpu do Internetu mobilnego, jakimi s¹ modemy 2G/3G. Odnotowany przyrost doskonale oddaje skalê i trend w zainteresowaniu konsumentów tak¹ form¹ dostêpu do Internetu. Warto jednak dodaæ, e wed³ug danych na koniec 2009 roku w przypadku operatorów sieci komórkowych powszechn¹ praktyk¹ by³o stosowanie limitów danych w ramach abonamentu wnoszonego za dostêp do Internetu. Zazwyczaj przekroczenie przez konsumenta limitu okreœlonego przez operatora mobilnego skutkowa³o drastycznym ograniczeniem transferu danych w kierunku od sieci do abonenta, a w nielicznych przypadkach potrzeb¹ wnoszenia dodatkowych op³at za ka d¹ rozpoczêt¹ jednostkê przes³anych danych. Konsumenci w Polsce zaczynaj¹ postrzegaæ dostêp do Internetu przez sieæ GSM jako substytut stacjonarnego dostêpu do Internetu. Prawdopodobny jest wiêc dalszy, równie dynamiczny, wzrost liczby u ytkowników tej formy dostêpu do Internetu. Brak przywi¹zania do miejsca, do którego doprowadzana jest us³uga oraz brak alternatywy uzyskania dostêpu z powodu braku sieci dostêpowej operatorów stacjonarnych spowodowa³y, e na koniec 2009 roku oko³o 27 proc. u ytkowników Internetu by³o klientami operatorów sieci ruchomych. Odpowiednio na koniec 2008 roku wartoœæ ta wynosi³a 18 proc., co w skali roku da³o przyrost na poziomie dziewiêciu punktów procentowych. Na uwagê zas³uguje znaczny wzrost liczby u ytkowników modemów 2G/3G odnotowany przez operatorów sieci mobilnych. Nale y przypuszczaæ, e w czêœci s¹ to nowi u ytkownicy, którzy w wyniku coraz bardziej atrakcyjnych ofert detalicznych przedstawianych przez operatorów GSM zdecydowali siê na zakup modemów 2G/3G, jak równie w czêœci byli to u ytkownicy, którzy zrezygnowali z posiadania stacjonarnego ³¹cza szerokopasmowego i nawet pomimo ograniczeñ wynikaj¹cych z limitów w transferze danych narzuconych przez operatorów sieci GSM, zdecydowali siê ca³kowicie uniezale niæ od Internetu z gniazdka w swoim lokalu. Wartoœæ rynku Ca³kowita wartoœæ rynku us³ug dostêpu do sieci Internet za pomoc¹ sieci mobilnych i stacjonarnych w 2009 roku liczona przychodami ze sprzeda y us³ug klientom koñcowym wzros³a w stosunku do roku ubieg³ego o oko³o 7,9 proc. i osi¹gnê³a wartoœæ 4,07 miliarda z³. Choæ wartoœæ rynku stale roœnie, to dynamika tego przyrostu rok do roku maleje. Co roku wzrasta jednak liczba u ytkowników z dostêpem do Internetu. Sugerowaæ to mo e prze³om w polityce ustalania przez operatorów telekomunikacyjnych cen detalicznych za us³ugi dostêpu do Internetu. Dla konsumentów oznaczaæ to mo e w najbli szym czasie ni sze op³aty abonamentowe, jak równie pocz¹tek wzrostu konkurencji us³ugowej, w szczególnoœci w zakresie przep³ywnoœci bitowych dostarczanych w ramach podobnej do dotychczasowej op³aty detalicznej. Technologie W Polsce wystêpuj¹ obecnie praktycznie wszystkie mo liwe technologie wykorzystywane do œwiadczenia us³ug dostêpu szerokopasmowego. G³ównymi technologiami sta³ego dostêpu do Internetu s¹ nadal: xdsl, modem kablowy TVK, oraz LAN/WLAN Ethernet. Komentarz: 1 W latach 2006 i 2007 nie zbierano danych o liczbie modemów 2G/3G 2 Kategoria Inne technologie obejmuje technologie CDMA, FWA, Wimax, ³¹cza dzier awione Od 2006 do 2008 roku obserwowaliœmy na rynku tendencjê wzrostow¹ udzia³u us³ug na bazie ³¹czy xdsl. W 2009 roku tendencja ta uleg³a zmianie na spadkow¹ i udzia³ ³¹czy xdsl w rynku ³¹czy stacjonarnych osi¹gn¹³ poziom oko³o 50 proc. (wartoœæ nie zamieszczona na wykresie). Tak du y spadek udzia³ów ³¹czy z technologi¹ xdsl by³ skutkiem ród³o: UKE INFOTEL 3/2010 9

12 telekomunikacja RAPORTY, ANALIZY Wykres 2. Udzia³ procentowy poszczególnych rodzajów technologii stacjonarnych w latach ród³o: UKE Wykres 3. Zestawienie przyrostów liczby u ytkowników u operatorów telewizji kablowych œwiadcz¹cych us³ugê dostêpu do Internetu w 2009 r. ród³o: UKE 10 wzrostu liczby u ytkowników Internetu, którzy zdecydowali siê na uzyskanie dostêpu do sieci za poœrednictwem sieci mobilnych operatorów GSM oraz sieci bezprzewodowych WLAN. Du y przyrost w skali roku liczby u ytkowników korzystaj¹cych z dostêpu do Internetu za pomoc¹ sieci operatorów mobilnych spowodowa³, e w ujêciu ogólnym zmala³o znaczenie ³¹czy wykorzystuj¹cych technologiê xdsl w œwiadczeniu us³ug szerokopasmowych nawet pomimo tego, e ich liczba w stosunku do zesz³ego roku wzros³a. Modemy 2G/3G okaza³y siê najczêœciej wybieran¹ przez konsumentów form¹ dostêpu Internetu w 2009 roku. Na koniec 2009 roku ju prawie co trzeci u ytkownik sieci Internet korzysta³ z dostêpu do Internetu przez sieci operatorów GSM. Odpowiednio w 2008 roku dostêp do Internetu przez sieci GSM posiada³ prawie co pi¹ty konsument. ¹cza xdsl (wraz z ³¹czami na bazie us³ugi BSA) Dynamika przyrostu liczby nowych klientów korzystaj¹cych z Internetu za pomoc¹ modemów xdsl wynios³a w 2009 roku oko³o 5,4 proc. (wzrost z 2,72 miliona w 2008 do 2,84 miliona w 2009 roku). W ci¹gu jednego roku przyby³o 120 tysiêcy nowych u ytkowników modemów xdsl. Ca³kowita liczba u ytkowników przy³¹czonych do sieci Internet przez operatorów alternatywnych na bazie us³ugi hurtowego dostêpu do sieci BSA wynios³a na koniec 2009 roku oko³o 440 tysiêcy, co stanowi³o 15,5 proc. wszystkich ³¹czy szerokopasmowych w technologii xdsl. Modem kablowy TVK Liczba u ytkowników korzystaj¹cych z technologii TVK na koniec 2009 roku wzros³a do poziomu oko³o 1,58 mln. W ci¹gu roku operatorzy telewizji kablowych zwiêkszyli swoj¹ bazê klienck¹ o 300 tysiêcy zakoñczeñ sieciowych. Najwiêksze przyrosty w skali roku odnotowa³y spó³ki Vectra (przyrost o 22 proc.) oraz UPC Sp. z o.o. (przyrost o 19 proc.) Zbli one przyrosty odnotowa³y równie Multimedia Polska i poznañska spó³ka INEA (przyrost o oko³o 14 proc.). Wymienione spó³ki wraz z Aster Sp. z o. o. by³y dostawc¹ us³ug internetowych dla 1,2 mln u ytkowników. Ten dobry wynik jest efektem oferowania konsumentom znacznie wy szych przep³ywnoœci ni inni operatorzy stacjonarnych sieci dostêpowych dzia³aj¹cy na terenie, na którym spó³ki posiada³y swoj¹ sieæ dostêpow¹. Modem bezprzewodowy w sieciach operatorów telefonii ruchomej Na koniec roku 2009 wskaÿnik penetracji dla us³ug dostêpu do sieci Internet poprzez modemy bezprzewodowe wynosi³ 5,5 proc. i wzrós³ wzglêdem 2008 roku o oko³o 2,7 punktu procentowego. Stopieñ pokrycia sieci¹ 3G w przeliczeniu na populacjê co roku zwiêksza siê. Stopniowe zwiêkszenie zasiêgu sieci 3G spowodowa³o, e wzglêdem 2008 roku odnotowano znacz¹cy przyrost liczby u ytkowników korzystaj¹cych z dostêpu do Internetu przez modemy 2G/3G. Na koniec 2009 roku z mobilnego dostêpu do Internetu korzysta³o ogó³em 2,1 mln u ytkowników. Operatorzy oferowali us³ugi dostêpu do Internetu g³ównie w technice transmisji danych EDGE 5 i HSDPA 6. Ta ostatnia w najkorzystniejszych warunkach, tzn. przy bardzo dobrej komunikacji pomiêdzy modemem 2G/3G a stacj¹ nadawcz¹ i braku innych abonentów pozostaj¹cych w zasiêgu stacji nadawczo-odbiorczej pozwala³a osi¹gn¹æ przep³ywnoœæ do 7,2 Mbit/s. Niektórzy operatorzy zdecydowali siê równie na rozwój infrastruktury dostêpowej wykorzystuj¹cej do transmisji danych technikê HSPA, dziêki której abonenci mogli uzyskaæ dostêp do Internetu nawet z przep³ywnoœci¹ do 21 Mbit/s. Sieæ nadajników HSPA 7 jest rozwijana w pierwszej kolejnoœci w du ych miastach, gdzie stosunkowo niewielka liczba nadajników pozwala³a dostarczyæ us³ugi szerokopasmowe o wysokiej przep³ywnoœci du ej liczbie konsumentów. W 2009 roku liderem na rynku œwiadczenia us³ug dostêpu do Internetu w sieciach ruchomych za pomoc¹ modemów by³ Polkomtel. Spó³ka zwiêkszy³a swoje udzia³y o prawie cztery punkty procentowe wzglêdem ubieg³ego roku i na koniec roku 2009 posiada³a oko³o 40 proc. udzia³ów pod wzglêdem aktywnych modemów 2G/3G. Wdzwaniany dostêp do Internetu (dial-up) W 2009 roku z technologii dial-up korzysta³o 309 tysiêcy u ytkowników, co oznacza³o spadek o 22 proc. w stosunku do roku Porównuj¹c dane z lat 2007 i 2008, kiedy to nast¹pi³ spadek zaledwie o 4 proc. rok po roku, mo na stwierdziæ, i z up³ywem czasu ta forma dostêpu do Internetu stanie siê ca³kowicie niszow¹ us³ug¹ i bêdzie utrzymywana przez operatorów telekomunikacyjnych tylko dla niewielkiej grupy. INFOTEL 3/2010

13 RAPORTY, ANALIZY telekomunikacja W 2009 roku wartoœæ rynku dial-up spad³a prawie o po³owê do poziomu oko³o 21,5 miliona z³, podczas gdy w 2008 wynosi³a ponad 43 miliony z³. Odnotowano wiêc kolejny spadek o blisko po³owê wartoœci rynku, poniewa w 2007 r. jego wielkoœæ wynosi³a oko³o 90 milionów z³otych. Wykres 4. Porównanie udzia³ów najwiêkszych operatorów sieci mobilnych pod wzglêdem liczby aktywnych modemów 2G/3G w latach Porównanie cen detalicznych za dostêp szerokopasmowy Rok 2009 mo na uznaæ za prze³omowy w rozwoju us³ug szerokopasmowych. TP SA zdecydowa³a siê wprowadziæ do swojej oferty us³ugi dostêpu do Internetu o przep³ywnoœci 10 Mbit/s i wy szej. W œlad za ni¹ pod¹ y³ najwiêkszy polski operator alternatywny, Netia, dostarczaj¹cy podobnie do TP SA us³ugi telekomunikacyjne w oparciu o sieæ PSTN. Netia jest nadal najwiêkszym odbiorc¹ us³ug hurtowych (LLU, BSA) œwiadczonych przez TP SA Obydwaj operatorzy dostarczaj¹ us³ugi szerokopasmowe klientom indywidualnym wykorzystuj¹c technologiê dostêpow¹ xdsl. Z porównania cen obydwu operatorów wynika, e Netia na koniec 2009 roku proponowa³a ceny ni sze lub zbli one do cen detalicznych z oferty TP SA, Netia oferowa³a jednak klientom indywidualnym us³ugi dostêpu do Internetu o wy szej przep³ywnoœci ni TP, co dodatkowo czyni³o jej ofertê bardziej atrakcyjn¹. Podobne dzia³ania zmierzaj¹ce do zwiêkszenia bazy klienckiej podejmowa³ inny odbiorca us³ug hurtowych TP Telefonia Dialog SA. W przypadku operatorów telewizji kablowych ceny za dostêp do Internetu o przep³ywnoœci 1 Mbit/s kszta³towa³y siê na poziomie podobnym do cen detalicznych operatorów sieci PSTN. W przedziale wy szych przep³ywnoœci cena jednostkowa za jeden megabit proponowana przez operatorów TVK by³a zawsze atrakcyjniejsza ni w przypadku oferty operatorów sieci PSTN. W zestawieniu zostali wziêci pod uwagê operatorzy telewizji kablowych posiadaj¹cy jedne z najwiêkszych udzia³ów w rynku pod wzglêdem liczby abonentów korzystaj¹cych z dostêpu do Internetu za pomoc¹ standardu DOCSIS. Oprócz nich na rynku dzia³a³a równie du a liczba operatorów telewizji kablowych, których sieæ obejmowa³a zasiêgiem teren jednego miasta, a czêsto tylko osiedla. Pod uwagê brane by³y mo liwie najkorzystniejsze oferty detaliczne dla klientów indywidualnych. Ka da z zaprezentowanych ofert wi¹za³a siê z koniecznoœci¹ zawarcia umowy lojalnoœciowej na okres co najmniej 12 miesiêcy. Wszystkie oferty zamieszczone w porównaniu by³y oferowane na warunkach promocyjnych. Ceny detaliczne nieobjête promocj¹ by³y zazwyczaj wy sze co najmniej o 50 proc. od cen promocyjnych. Na rynku us³ug szerokopasmowych wa n¹ rolê odgrywali lokalni operatorzy oferuj¹cy swoje us³ugi najczêœciej w oparciu o technologiê przewodow¹ Ethernet oraz bezprzewodow¹ WLAN. W Polsce nadal istotnym czynnikiem wp³ywaj¹cym na wybór operatora œwiadcz¹cego dostêp do Internetu jest cena detaliczna za us³ugê. Przyk³adem potwierdzaj¹cym tê tezê mo e byæ operator PTK Centertel Sp. z o.o. oferuj¹cy us³ugi w oparciu o sieæ dostêpow¹ TP SA, który w ci¹gu zaledwie dwóch lat zdo³a³ pozyskaæ oko³o 130 tysiêcy abonentów. By³o to mo liwe tylko dziêki temu, e proponowane ceny dla klientów indywidualnych by³y ni sze o oko³o 10 proc. od cen oferowanych przez TP SA. Porównanie rynków europejskich Na koniec 2009 roku Polska zajmowa³a 25. miejsce pod wzglêdem dostêpnoœci us³ug szerokopasmowych dostarczanych konsumentom za poœrednictwem sieci stacjonarnych. WskaŸnik ten osi¹gn¹³ poziom 13,5 proc. W tym samym czasie œrednia dla 27 krajów cz³onkowskich wynosi³a 24,8 proc., natomiast w krajach o najwy szym poziomie penetracji stacjonarnymi us³ugami szerokopasmowymi z us³ugi dostêpu do Internetu korzysta³o oko³o 37 proc. populacji danego kraju. W przypadku dostêpu do Internetu realizowanego za pomoc¹ sieci operatorów mobilnych sytuacja przedstawia³a siê bardziej korzystnie dla Polski. Polska zajmowa³a dziewi¹te miejsce na 25 krajów cz³onkowskich Unii Europejskiej uwzglêdnionych w zestawieniu, plasuj¹c siê tu za Angli¹ i W³ochami. W tym samym czasie œrednia europejska wynosi³a oko³o 6 proc. W kategorii udzia³ów przep³ywnoœci w sieciach stacjonarnych nadal najwiêksz¹ popularnoœci¹ cieszy³y siê stacjonarne ³¹cza szerokopasmowe o przep³ywnoœci do 2 Mbit/s. Ich udzia³ w rynku wynosi³ 66,4 proc. Oko³o 30 proc. ³¹czy stanowi³y ³¹cza o przep³ywnoœci z przedzia³u od 2 do 10 Mbit/s. Niewiele ponad cztery procent ³¹czy dostarcza³o us³ugi szerokopasmowe z prêdkoœci¹ wy sz¹ ni 10 Mbit/s. Jednak e porównuj¹c dane z ubieg³ym ro- W zestawieniu zosta³y wykorzystane tylko dane MNO ród³o: UKE Wykres 5. Porównanie cen detalicznych najwiêkszych operatorów telekomunikacyjnych dzia³aj¹cych na rynku polskim w 2009 roku (wszystkie ceny z VAT) ród³o: Cenniki operatorów telekomunikacyjnych aktualne na koniec 2009 roku INFOTEL 3/

14 telekomunikacja RAPORTY, ANALIZY Tabela 2. Us³ugi œwiadczone klientom indywidualnym Us³ugi Us³ugi telefoniczne, transmisja g³osu w oparciu o VoIP Miasta poni ej 50 tysiêcy mieszkañców kiem warto podkreœliæ, e udzia³ ³¹czy o przep³ywnoœci do 2 Mbit/s wynosi³ w 2008 roku oko³o 80 proc. rynku. W 2009 roku znacz¹co wzrós³ udzia³ ³¹czy o wy szej przep³ywnoœci wzglêdem ³¹czy wolniejszych. To zas³uga przede wszystkim du ych operatorów sieci kablowych, którzy w ci¹gu ostatniego roku zaoferowali korzystne i zarazem porównywalne wzglêdem ofert operatorów sieci PSTN ceny detaliczne za us³ugi dostêpu do Internetu dla przep³ywnoœci wy szych ni 2 Mbit/s. Rynek ISP us³ugi dodatkowe Lokalni dostawcy us³ug dostêpu do sieci Internet równie rozszerzaj¹ swoj¹ ofertê poprzez œwiadczenie us³ug dodatkowych. W 2009 roku zosta³o przeprowadzone badanie polskich ISP, miêdzy innymi pod k¹tem us³ug dodatkowych, jakie œwiadcz¹ poza dostêpem do Internetu i obszarów, na jakich œwiadcz¹ te us³ugi. Z badania wynika, e hosting czêœciej jest œwiadczony w du ych miastach powy- ej 500 tysiêcy mieszkañców u operatorów posiadaj¹cych wiêcej ni 50 klientów indywidualnych. W zakresie œwiadczonych przep³ywnoœci rynek lokalnych ISP charakteryzuj¹ podobne do ogólnokrajowych trendy. Wiêksze prêdkoœci czêœciej oferowane s¹ przez operatorów obs³uguj¹cych wiêcej ni 1000 klientów i dotyczy to przede wszystkim du ych miast. Jeœli oferowana jest jedna prêdkoœæ, to jest to prêdkoœæ najni sza: w 19 proc. przypadków 512 Kb/s, a w 38 proc. przypadków do 1 Mb/s. Telefonia ruchoma Polski rynek telefonii ruchomej mo na okreœliæ rynkiem dojrza³ym, w zwi¹zku z czym jego rozwój, mierzony wzrostem penetracji, nie przebiega ju tak gwa³townie, jak w latach ubieg³ych. Operatorom bardziej zale y na utrzymaniu i maksymalnym zagospodarowaniu istniej¹cej bazy klientów poprzez rozwój nowych us³ug i promocje cenowe. Podstawowe dane dotycz¹ce rynku telefonii ruchomej na koniec 2009 r. Penetracja Liczba u ytkowników (kart SIM) 117,4 proc. ~ 44,8 mln Przychody ~18,66 mld z³ Liczba operatorów MNO: 6; MVNO: 12 Podmioty rynku Miasta tysiêcy mieszkañców Miasta powy ej 200 tysiêcy mieszkañców 37 proc. 47 proc. 25 proc. Hosting 29 proc. 33 proc. 36 proc. Telewizja internetowa (IP TV) ród³o: UKE na podstawie badania NASK 7 proc. 12 proc. 5 proc. Wg stanu na 31 grudnia 2009 roku, na krajowym rynku telefonii ruchomej dzia³alnoœæ prowadzi³o 18 przedsiêbiorców telekomunikacyjnych, w nawiasie podane zosta³y marki, pod jakimi przedsiêbiorcy œwiadczyli us³ugi: PTK Centertel Sp. z o.o. (Orange); Polkomtel SA (Plus, Simplus, Sami Swoi, 36,6); PTC Sp. z o.o. (Era, Tak Tak, Heyah); P4 Sp. z o.o. (Play, Play fresh); Aspiro Sp. z o.o. (mbank mobile) MVNO w sieci Polkomtel S.A.; Avon Mobile Sp. z o.o. (myavon) MVNO w sieci PTK Centertel Sp. z o.o.; MNI Telecom S.A. (Symfonia) MVNO w sieci PTK Centertel Sp. z o.o. MNI Mobile S.A. (Ezo mobile, Snickers mobile) MVNE w sieci PTK Centertel Sp.z o.o.; Mobile Entertainment Company Sp. z o.o. (Mobilking) MVNO w sieci PTC Sp. z o.o.; CP Telecom Sp. z o.o. (Carrefour Mova) MVNO w sieci Polkomtel S.A.; MediaTel S.A. (telepin mobi) MVNO w sieci PTK Centertel Sp. z o.o.; Cyfrowy Polsat S.A. MVNO w sieci PTC Sp. z o.o.; Aster Sp. z o.o. MVNO w sieci PTK Centertel Sp. z o.o.; Crowley Data Poland Sp. z o.o. (CROWLEY TeleMobile) MVNO w sieci PTK Centertel Sp. z o.o.; Netia S.A. MVNO w sieci P4 Sp. z o.o.; Mobyland Sp. z o.o.; GG Network S.A. (GaduAIR) MVNO w sieci Polkomtel S.A.; CenterNet (CenterNet Mobile, wrodzinie). Spó³ka CenterNet, posiadaj¹ca rezerwacjê czêstotliwoœci z zakresu MHz i MHz, dzia³aj¹ca pod markami CenterNet Mobile oraz wrodzinie, rozpoczê³a komercyjne œwiadczenie us³ug 30 maja Wejœcie na rynek CenterNetu jako pi¹tego operatora infrastrukturalnego stworzy³o realne szanse na poprawê konkurencyjnoœci rynku telefonii ruchomej w wyniku planowanej rozbudowy w³asnej sieci o kolejne stacje bazowe. Wa nym wydarzeniem dla CenterNetu by³o podpisanie listu intencyjnego z Mobylandem w zakresie wzajemnego udostêpnienia infrastruktury, a tak e mo liwego po³¹czenia sieci i utworzenia jednego operatora telekomunikacyjnego. 29 maja 2009 r. Prezes UKE dokona³ zmiany rezerwacji czêstotliwoœci z pasma 1800 MHz, któr¹ od listopada 2007 r. dysponuje Mobyland Sp. z o.o. Terminy rozpoczêcia wykorzystywania czêstotliwoœci bêd¹cych przedmiotem przetargu i œwiadczenia us³ug z ich wykorzystaniem oraz osi¹gniêcia zadeklarowanego w przetargu rozwoju sieci zosta³y wyd³u one o 3 miesi¹ce. Mobyland Sp. z o.o. zosta³a zobowi¹zana do rozpoczêcia wykorzystywania czêstotliwoœci i œwiadczenia us³ug z ich wykorzystaniem nie póÿniej ni do dnia 30 sierpnia 2009 r. Zgodnie z tym zapisem, w sierpniu 2009 Mobyland Sp. z o.o. rozpocz¹³ œwiadczenie us³ug telekomunikacyjnych. Aktualnie œwiadczy jedynie us³ugê g³osow¹ w ramach w³asnej sieci. Rok 2009 by³ jednak nie tylko rokiem debiutów rynkowych, ale równie, dla niektórych przedsiêbior- 12 INFOTEL 3/2010

15 ców, rokiem koñczenia dzia³alnoœci. 31 maja 2009 r. swoj¹ dzia³alnoœæ jako operatora telefonii ruchomej zakoñczy³a sieæ wp mobi. RAPORTY, ANALIZY telekomunikacja Wykres 6. Nominalna liczba u ytkowników oraz nominalna penetracja rynku w Polsce w latach Liczba u ytkowników i penetracja Penetracja telefonii komórkowej w Polsce wynios³a na koniec 2009 roku 117,4 proc., co oznacza, e w naszym kraju jest prawie 45 milionów aktywnych numerów telefonii ruchomej. Spowolnienie dynamiki wzrostu liczby u ytkowników zwi¹zane jest z nasyceniem siê rynku, a tak e z faktem prowadzenia przez operatorów czyszczenia baz klienckich polegaj¹cego na wy³¹czaniu z nich nieaktywnych kart SIM. W trakcie badania konsumenckiego przeprowadzonego przez PBS DGA Sp. z o.o. (na reprezentatywnej próbie gospodarstw domowych w Polsce, wœród osób w wieku 15 lat i powy ej) na zlecenie UKE w grudniu 2009, prawie 85 proc. Polaków deklarowa³o posiadanie telefonu komórkowego, a wiêc o 2 punkty procentowe wiêcej ni rok wczeœniej. Wartoœæ rynku Wartoœæ rynku telefonii ruchomej mierzona przychodami operatorów z us³ug detalicznych wynios³a oko³o 18,6 miliarda i by³a zaledwie o 1,6 proc. wy - sza ni przed rokiem. Praktycznie ca³oœæ tych przychodów (99,84 proc.) zosta³a wypracowana przez operatorów infrastrukturalnych. Przychody z telefonii ruchomej w 2009 roku stanowi³y ponad 44 proc. przychodów ca³ego rynku telekomunikacyjnego. Wg prognoz Analysys Mason z grudnia 2008 roku, œredni dochód z klienta telefonii ruchomej w Polsce (ARPU) wyniós³ na koniec 2009 r. 56,88 PLN, co oznacza spadek o 41 groszy w stosunku do roku poprzedniego. Struktura rynku ród³o: UKE Wykres 7. Udzia³y operatorów na rynku telefonii ruchomej w 2009 roku pod wzglêdem liczby u ytkowników ród³o: UKE Struktura rynku w 2009 r. wygl¹da³a bardzo podobnie do struktury roku poprzedniego. Operatorzy MNO obecni na rynku od kilkunastu lat, tj. PTK Centertel Sp. z o.o., Polkomtel SA oraz PTC Sp. z o.o. posiadali wyrównane udzia³y zarówno pod wzglêdem liczby u ytkowników, jak i osi¹gniêtych przychodów. Systematycznie wzrasta udzia³ P4 Sp. z o.o., który to udzia³ w 2009 osi¹gn¹³ wielkoœæ prawie 8 proc. pod wzglêdem liczby u ytkowników i prawie 4 proc. pod wzglêdem przychodów. Udzia³ rynkowy pozosta³ych uczestników rynku (MVNO oraz dwóch MNO) nie przekroczy³ w adnej z kategorii 1 proc. Zmiany mo na natomiast dostrzec pod wzglêdem udzia³u nowych klientów poszczególnych operatorów. Pierwszy w zestawieniu, pod wzglêdem liczby nowych u ytkowników, zosta³ PTK Centertel z prawie 32-proc. udzia³em. Na kolejnych miejscach uplasowali siê Polkomtel i PTC. Du ¹ liczbê nowych klientów w 2009 r. zyska³ P4 uzyskuj¹c tym samym prawie 14-proc. udzia³ w rynku. Dzia³aj¹cy na rynku operatorzy MVNO oraz dwóch nowych MNO (Centernet i Mobyland) uzyskali w sumie niewiele ponad 2 proc. udzia³u. Operatorów MVNO mo na podzieliæ na trzy kategorie: podmioty dzia³aj¹ce na rynku telekomunikacyjnym i traktuj¹ce biznes MVNO jako formê rozszerzenia swojej dzia³alnoœci, np. Aster, Cyfrowy Polsat, Netia, podmioty nie zwi¹zane z rynkiem telekomunikacyjnym, których dzia³alnoœæ w tym obszarze jest jedynie dodatkiem i stanowi swojego rodzaju program lojalnoœciowy, np. Carrefour, Avon, mbank oraz podmioty traktuj¹ce dzia³alnoœæ MVNO jako swoj¹ dzia³alnoœæ podstawow¹, np. Mobilking. Udzia³ MVNO w rynku telefonii komórkowej mierzony liczb¹ kart SIM ca³y czas pozosta³ marginalny i wyniós³ 0,4 proc. Czo³owe pozycje wœród operatorów wirtualnych dzia³aj¹cych na polskim rynku zajê³y Mobile Entertainment Company oraz Aster. Na koniec 2009 r. ka- dy z nich osi¹gn¹³ ponad 20-proc. udzia³ w segmencie MVNO. Wysokie, bo oko³o 15-proc., zanotowa³y równie Aspiro oraz Cyfrowy Polsat. Tu za wspomnianymi wy ej operatorami na dalszym miejscu znalaz³ siê CP Telecom z prawie 10- proc. udzia³em. Analizuj¹c udzia³y poszczególnych MVNO w rynku nale y pamiêtaæ, i na pocz¹tku dzia³alnoœci ich baza kliencka czêsto jest sztucznie zawy ona ze wzglêdu na fakt rozdawania kart SIM pracownikom oraz w ró nego rodzaju promocjach. Problemem operatorów MVNO sta³o siê ju nawet nie samo zdobycie klientów, co ich dalsze utrzymanie, tak by faktycznie generowali ruch, a co za tym przychody i nie pozostawali w bazie jedynie jako rozdysponowane karty SIM. INFOTEL 3/

16 telekomunikacja RAPORTY, ANALIZY Przenoszenie numerów Wprowadzone Rozporz¹dzeniem z dnia 17 czerwca 2009 r. w sprawie warunków korzystania z uprawnieñ w publicznych sieciach telefonicznych zmiany mia³y na celu usprawnienie procesu przenoszenia numerów. W wyniku wejœcia w ycie Rozporz¹dzenia liczba przeniesionych numerów gwa³townie wzros³a wzglêdem roku Na koniec 2009 zanotowano o 181 proc. wiêcej przeniesionych numerów z sieci operatora i o 172 proc. wiêcej numerów przeniesionych do sieci operatora. Jakoœæ us³ug komórkowych We wrzeœniu 2009 r. po raz pierwszy zosta³o przeprowadzone przez UKE badanie sieci czterech operatorów sieci ruchomej, tj. Polkomtela, PTC, PTK i P4. Zebrane wyniki z kilku sesji pomiarowych zosta³y po³¹czone dla poszczególnych miast i przeanalizowane pod k¹tem pokrycia tych miast sygna³em telefonii komórkowej GSM900/1800 i UMTS oraz wykonanych po³¹czeñ telefonicznych. Na podstawie pomiarów zosta³y stworzone mapy, na których u ytkownik mo e zobaczyæ te miejsca, w których nast¹pi³o zerwanie b¹dÿ zablokowanie po³¹czenia. Ceny us³ug telefonii ruchomej W roku 2009 zaobserwowaliœmy spadki cen podstawowych us³ug telefonii ruchomej, chocia w dalszym ci¹gu oferty krajowych operatorów w wielu przypadkach nie odzwierciedla³y oczekiwañ konsumentów. Polacy deklarowali, i za minutê wykonywanego po³¹czenia g³osowego chcieliby œrednio p³aciæ nie wiêcej ni 0,33 PLN, zaœ za wysy³anie wiadomoœci SMS oraz MMS odpowiednio 0,15 i 0,25 PLN. Ceny tych us³ug utrzymywa³y siê na œrednim poziomie 0,48 PLN dla po³¹czeñ wykonywanych, 0,19 PLN dla wiadomoœci SMS oraz 0,52 PLN dla wiadomoœci MMS. Dodatkowo Polacy p³acili œrednio oko³o 2,38 PLN za ka dy MB zrealizowanej transmisji danych. Ceny krajowych po³¹czeñ g³osowych kszta³towa³y siê od 0,25 PLN do 1,81 PLN za minutê po³¹czenia. Œrednia cena po³¹czenia g³osowego kszta³towa³a siê na poziomie 0,48 PLN za minutê po³¹czenia g³osowego. Ceny w roamingu by³y kilkakrotnie wy - sze od cen po³¹czeñ krajowych i kszta³towa³y siê od 1,60 PLN do 1,81 PLN za minutê po³¹czenia. Œrednia cena za po³¹czenie w roamingu by³a wy sza o 1,29 PLN od œredniej ceny po³¹czenia krajowego. Podczas gdy odbieranie po³¹czeñ g³osowych w kraju jest bezp³atne, za po³¹czenie odebrane w roamingu klient musi zap³aciæ. Ceny odbieranych po³¹czeñ g³osowych w roamingu kszta³towa³y siê od 0,75 PLN do 0,87 PLN za minutê po³¹czenia. Œrednia cena odebranego po³¹czenia g³osowego w roamingu kszta³towa³a siê na poziomie 0,84 PLN za minutê. Ceny SMS krajowych kszta³towa³y siê od 0,09 PLN do 0,31 PLN. Œrednia cena krajowego SMS kszta³towa³a siê na poziomie 0,19 PLN. Podobnie jak w przypadku po³¹czeñ g³osowych ceny w roamingu by³y kilkakrotnie wy sze od cen krajowych SMS i kszta³towa³y siê od 0,98 PLN do 2,00 PLN. Œrednia cena za SMS wys³anego w roamingu by³a wy sza o 1,14 PLN od œredniej ceny SMS krajowego. Ceny MMS krajowych kszta³towa³y siê od 0,15 PLN do 1,99 PLN. Œrednia cena krajowego MMS kszta³towa³a siê na poziomie 0,52 PLN. Ceny w roamingu by³y kilkakrotnie wy sze od cen krajowych MMS i kszta³towa³y siê od 1,99 PLN do 4,00 PLN za MMS. Œrednia cena za MMS wys³anego w roamingu by³a wy sza o 2,57 PLN od œredniej ceny MMS krajowego. Ceny transmisji danych w kraju kszta³towa³y siê od 0,20 PLN do 6,10 PLN za 1 MB. Œrednia cena krajowej transmisji danych wynosi³a 2,38 PLN za 1 MB. Ceny w roamingu by³y kilkunastokrotnie wy sze od cen krajowej transmisji danych i kszta³towa³y siê od 8,00 PLN a do 60,00 PLN za 1 MB. Œrednia cena za 1 MB transmisji danych w roamingu by³a wy sza o 23,02 PLN od œredniej ceny transmisji danych w kraju. Ceny us³ug w roamingu s¹ nawet kilkunastokrotnie wy sze od cen us³ug krajowych. Najwiêksza ró nica dotyczy cen za transmisjê danych, gdzie maksymalna cena w roamingu jest 49-krotnie wy sza ni cena tej us³ugi realizowanej w kraju. Polska pod wzglêdem cen miesiêcznych koszyków us³ug dla œrednio aktywnych u ytkowników telefonii ruchomej wg danych Teligen znalaz³a siê w 2009 roku na 13. miejscu wœród 19 wybranych krajów Unii Europejskiej. Cena polskiego miesiêcznego koszyka us³ug dla œrednio aktywnych u ytkowników by³a wy sza o 3,79 EUR od œredniej UE. Pomimo dalszych spadków cen za us³ugi telefonii ruchomej w 2009 spowodowanych zwiêkszaj¹c¹ siê konkurencj¹ na rynku w wyniku pojawiania siê nowych podmiotów widaæ, e w dalszym ci¹gu s¹ one wy sze ni oczekiwania klientów oraz przewy szaj¹ œrednie ceny UE. Telefonia stacjonarna Wartoœæ rynku telefonii stacjonarnej zdefiniowana jako suma przychodów z us³ug telefonii stacjonarnej wykazuje od kilku lat tendencjê spadkow¹. W 2009 r. w stosunku do 2008 r. spadek wartoœci wyniós³ oko³o 15 proc. Podobnie jak w poprzednich latach, w 2009 r. najwiêksze przychody z us³ug œwiadczonych w sektorze telefonii stacjonarnej osi¹gnê³a Telekomunikacja Polska SA, jednoczeœnie TP doœwiadczy³a te najbardziej intensywnego spadku tych przychodów. Wœród g³ównych przyczyn spadku wartoœci rynku nale y wymieniæ wzrastaj¹c¹ popularnoœæ po³¹czeñ œwiadczonych w sieciach ruchomych oraz w technologii IP, w szczególnoœci us³ug œwiadczonych nieodp³atnie u ytkownikom dostêpu do Internetu za pomoc¹ tzw. komunikatorów g³osowych. G³ównym graczem na rynku telefonii stacjonarnej w 2009 r. nadal pozostawa³a Telekomunikacja Polska SA, chocia systematycznie, aczkolwiek powoli, roœnie udzia³ operatorów alternatywnych, takich jak Netia SA oraz Telefonia Dialog SA. Udzia³y TP i operatorów alternatywnych O rosn¹cym znaczeniu operatorów alternatywnych na rynku telefonii stacjonarnej œwiadcz¹ ich rosn¹ce udzia³y w przychodach z telefonii stacjonarnej wobec malej¹cych udzia³ów TP. W 2009 r. spadek udzia³ów TP w stosunku do 2005 r. wyniós³ ponad 11 punktów procentowych. 14 INFOTEL 3/2010

17 RAPORTY, ANALIZY telekomunikacja Spoœród operatorów alternatywnych najwiêkszy udzia³ w przychodach ze œwiadczenia us³ug telefonii stacjonarnej posiada³a Netia. O prawie po³owê mniejsze przychody osi¹gnê³a Telefonia Dialog. W 2009 r. ponad 1 proc. udzia³ów w przychodach ze œwiadczenia us³ug telefonii stacjonarnej posiada³y Polska Telefonia Cyfrowa Sp. z o.o. oraz UPC Polska Sp. z o.o. Pomimo pojawienia siê konkurencji, udzia³y Telekomunikacji Polskiej pod wzglêdem przychodów z dzia³alnoœci na polskim rynku telefonii stacjonarnej nadal utrzymywa³y siê na wysokim poziomie. Poza zmian¹ struktury udzia³ów operatorów w przychodach ze œwiadczenia telefonii stacjonarnej zmianie uleg³a równie struktura udzia³ów operatorów pod wzglêdem liczby posiadanych przez nich w latach ³¹czy abonenckich. W okresie tym systematycznie wzrasta³ udzia³ operatorów alternatywnych pod wzglêdem liczby ³¹czy. Spadek udzia³ów TP by³ w tym zakresie wiêkszy ni w przypadku przychodów. Wiêkszy udzia³ pod wzglêdem liczby ³¹czy, zaœ mniejszy pod wzglêdem przychodów mo na wyt³umaczyæ ni szymi cenami w Telekomunikacji Polskiej. W 2009 r. ponad jedna pi¹ta wszystkich ³¹czy nale a³a do operatorów alternatywnych (wobec 10 proc. w 2005 r.). Najwiêkszy spadek udzia³ów operatora zasiedzia³ego dotyczy³ roku 2008 (ponad 8 punktów procentowych), a jego udzia³ w 2009 roku by³ ni szy o ponad 16 punktów procentowych w porównaniu z 2005 rokiem. Spoœród operatorów alternatywnych najwiêkszy udzia³ pod wzglêdem iloœci ³¹czy w 2009 r. posiada³a Netia (11 proc.). Nieco ponad 3 proc. ³¹czy nale a³o do Telefonii Dialog. Znacz¹ce udzia³y w tym zakresie zanotowa³y ponadto Polska Telefonia Cyfrowa i UPC Polska, z wartoœciami odpowiednio na poziomie 2,4 proc. i 1,9 proc. Hurtowy dostêp do sieci Wykres 8. Ceny miesiêcznych koszyków us³ug dla œrednio aktywnych u ytkowników telefonii ruchomej z wybranych 19 krajów Unii Europejskiej (stan na listopad 2009 r.) ród³o: UKE na podstawie bazy danych Teligen Wykres 9. Zmiana przychodów operatorów telekomunikacyjnych w latach Dziêki wprowadzeniu na polski rynek us³ugi WLR operatorzy alternatywni, korzystaj¹c z mo liwoœci hurtowego zakupu linii od operatora zasiedzia³ego, maj¹ mo liwoœæ œwiadczenia us³ug abonamentu, bez koniecznoœci oferowania us³ugi przy³¹czenia do sieci. W 2009 r. prawie 15 proc. ³¹czy operatora zasiedzia³ego s³u y³o œwiadczeniu us³ug przez operatorów alternatywnych. Mo liwoœæ wykorzystania ³¹czy TP przez operatorów alternatywnych skutkowa³a zwiêkszeniem ich przychodów z przy³¹czenia abonenta i z op³at abonamentowych. ¹cznie 40,9 proc. ³¹czy wykorzystywanych przez operatorów alternatywnych do œwiadczenia us³ug telefonii stacjonarnej stanowi³y ³¹cza WLR. Tak du y odsetek ³¹czy wynika z faktu, i Telekomunikacja Polska dysponuje rozbudowan¹ sieci¹ telekomunikacyjn¹ i duplikowanie takiej infrastruktury by³oby niepotrzebnym wydatkiem, bior¹c pod uwagê fakt istnienia us³ugi WLR. Analiza sytuacji na rynku telefonii stacjonarnej w Polsce pokazuje, e Telekomunikacja Polska nadal posiada najwiêkszy, choæ systematycznie zmniejszaj¹cy siê udzia³. Z roku na rok malej¹ przychody Telekomunikacji Polskiej, zaœ operatorów alternatywnych przez ostatnie dwa lata siê zwiêkszaj¹. Spadaj¹ przychody na rynku telefonii stacjonarnej,2 co jest zwi¹zane z trendem zastêpowania telefonu stacjonarnego przez telefon komórkowy. W 2009 roku operatorom alternatywnym uda³o siê zatrzymaæ niemal wszystkich abonentów, z Telekomunikacji Polskiej w ci¹gu ostatnich paru lat systematycznie odchodzi ponad 10 proc. u ytkowników rocznie. Ludzie migruj¹ do operatorów telefonii komórkowej, poniewa to rozwi¹zanie jest du o wygodniejsze i czêsto du o tañsze. VoIP Us³ugi œwiadczone za pomoc¹ dedykowanej aplikacji Mo emy wyró niæ trzy modele œwiadczenia us³ug w telefonii IP. Pierwszy z nich obejmuje przedsiê- ród³o: UKE INFOTEL 3/

18 telekomunikacja RAPORTY, ANALIZY biorstwa, które œwiadcz¹ us³ugi VoIP za poœrednictwem sieci dostêpowej IP w³asnej lub obcej za pomoc¹ dedykowanej aplikacji umo liwiaj¹cej u ytkownikowi inicjowanie i przyjmowanie po³¹czeñ g³osowych. Po³¹czenia takie realizowaæ mo na pomiêdzy u ytkownikami tej samej us³ugi bez wykorzystania numeracji z Planu Numeracji Krajowej. Potentatem w tej kategorii na rynku polskim jest GG Network SA, który posiada siedem milionów u ytkowników, co stanowi ponad 99 proc. wszystkich u ytkowników tego modelu us³ug. Tak wysoki wynik jest skutkiem olbrzymiej popularnoœci komunikatora tekstowego Gadu-Gadu, który z wersji na wersjê charakteryzuje siê coraz wiêksz¹ funkcjonalnoœci¹. Wymogiem jest posiadanie tej samej aplikacji przez osoby komunikuj¹ce siê. Us³ugi œwiadczone za poœrednictwem w³asnej sieci Kolejnym modelem jest kategoria obejmuj¹ca przedsiêbiorstwa telekomunikacyjne, które œwiadcz¹ us³ugi VoIP za poœrednictwem w³asnej sieci dostêpowej IP poprzez dostarczanie u ytkownikowi mo liwoœci inicjowania i przyjmowania po³¹czeñ telefonicznych. U ytkownik realizuje po³¹czenia do u ytkowników sieci zewnêtrznych stacjonarnych lub ruchomych. U ytkownicy Telekomunikacji Polskiej stanowi¹ prawie 50 proc. wszystkich u ytkowników korzystaj¹cych z technologii VoIP w tym modelu. W porównaniu z rokiem 2008 liczba u ytkowników Telekomunikacji Polskiej spad³a w 2009 o prawie 8 proc. Co czwarty u ytkownik korzysta³ z us³ug technologii VoIP dostarczanych przez Multimedia Polska. Operator ten zanotowa³ w porównaniu z rokiem 2008 wzrost liczby u ytkowników o ponad 9 proc.. Trzecim operatorem z 13,5-proc. udzia³em pod wzglêdem u ytkowników us³ug zarz¹dzanego VoIP by³a w 2009 roku Netia. Najwiêkszy przychód w 2009 roku zanotowa³a Multimedia Polska, która tak dobry wynik zawdziêcza przychodom, w sk³ad których wchodz¹ koszty z tytu³u uruchomienia us³ugi, przydzielenie numerów telefonicznych oraz abonament. W zakresie u ytkowników pozycja Telekomunikacji Polskiej niczym siê nie ró ni w porównaniu z rynkiem telefonii stacjonarnej. Tak du a liczba u ytkowników zwi¹zana jest z rozbudowan¹ infrastruktur¹ telekomunikacyjn¹ operatora zasiedzia³ego. Najwiêcej rozmów jest realizowanych na krajowe numery stacjonarne, zaœ w nastêpnej kolejnoœci na numery miêdzynarodowe. Pomimo tego, e co drugi u ytkownik korzysta³ w 2009 roku z us³ug Telekomunikacji Polskiej, to najwiêkszy przychód osi¹gnê³a Multimedia Polska (31,9 proc.). Kolejnymi operatorami byli Netia (20,4 proc.) oraz Telekomunikacja Polska (13 proc.). Liczba u ytkowników w tym modelu œwiadczenia us³ug wzros³a w porównaniu z 2008 rokiem o 13,5 proc., a wolumen ruchu o 24,8 proc., zaœ przychody operatorów o prawie 35 proc. Us³ugi œwiadczone za poœrednictwem sieci innego operatora Trzecim modelem jest kategoria obejmuj¹ca przedsiêbiorstwa telekomunikacyjne, które œwiadcz¹ us³ugi VoIP za poœrednictwem sieci dostêpowej IP innego przedsiêbiorcy telekomunikacyjnego poprzez dostarczanie u ytkownikowi mo liwoœci inicjowania i przyjmowania po³¹czeñ telefonicznych. U ytkownik realizuje po³¹czenie do u ytkowników sieci zewnêtrznych stacjonarnych lub ruchomych. Pod wzglêdem liczby u ytkowników nie mo na wskazaæ operatora maj¹cego znacz¹c¹ przewagê, gdy udzia³y operatorów œwiadcz¹cych us³ugi VoIP w tym modelu rozk³adaj¹ siê doœæ równo. Operatorzy, którzy przekroczyli próg 10 proc. b¹dÿ siê do niego zbli yli to: Netia 17,2 proc.; Net-Telecom 16,5 proc.; Freeconet SA 15,7 proc.; Peoplefone Polska SA 15,6 proc.; Vars Sp. z o.o. 10 proc.; Tartel Sp. z o.o. 9,6 proc. Jeœli chodzi o przychody, to mo na wyró niæ dwóch operatorów: Freeconet SA z 17,8 proc. udzia³u pod wzglêdem przychodów oraz GTS Energis Spó³ka z o.o., która posiada³a 11,3 proc. Wolumen ruchu w porównaniu z 2008 rokiem wzrós³ o 83 proc., zaœ przychody operatorów z tytu³u œwiadczenia us³ug w technologii VoIP za pomoc¹ sieci innego przedsiêbiorcy telekomunikacyjnego wzros³y o 34 proc. Telefonia VoIP staje siê coraz popularniejsza. Œwiadczy o tym wielkoœæ ruchu, która w 2009 roku wzros³a o prawie 32 proc. w porównaniu z rokiem Wzrost zainteresowania t¹ technologi¹ zwi¹zany jest g³ównie z atrakcyjnymi cenami rozmów oraz z tym, e coraz wiêcej osób posiada dostêp do Internetu. Niestety, tego typu rozmowy nie s¹ nadal zbytnio popularne u nas w kraju, gdy niewiele ponad 4 proc. ludzi przyznaje siê do korzystania z tego typu technologii, z czego tylko po³owa z nich korzysta czêœciej ni raz w tygodniu. Substytucja us³ug Malej¹ca od kilu lat liczba abonentów oraz przychodów ze œwiadczonych us³ug telefonii stacjonarnej na rzecz rosn¹cego udzia³u telefonii ruchomej to wynik miêdzy innymi zjawiska substytucji. Wed³ug danych na koniec 2009 roku, statystycznie ka dy Polak posiada³ przynajmniej jeden telefon komórkowy, gdy nominalna penetracja na 100 mieszkañców wynios³a ponad 117,4 proc. W przeciwieñstwie do telefonii stacjonarnej telefonia ruchoma zdobywa z roku na rok coraz wiêcej abonentów, co przek³ada siê na wzrost jej udzia³u w rynku telekomunikacyjnym. Tendencja ta wskazuje na wystêpowanie zjawiska zrównania u ytecznoœci us³ug g³osowych w telefonii stacjonarnej z us³ugami telefonii ruchomej. Niew¹tpliwie wp³yw na ten trend ma funkcjonalnoœæ us³ug telefonii ruchomej daj¹ca ponadto u ytkownikom mobilnoœæ i przez to swobodê miejsca wykonywania po³¹czeñ oraz stale rosn¹c¹ jakoœæ po³¹czeñ. Rozpoczêcie u ytkowania us³ug oferowanych przez operatorów sieci ruchomych jest równie ³atwiejsze i niezdeterminowane zasiêgiem sieci miedzianej operatora œwiadcz¹cego us³ugi w sieci stacjonarnej. Us³ugi œwiadczone przez operatorów sieci ruchomych s¹ te z regu³y bardziej dostosowane do indywidualnych potrzeb u ytkowników. Oprócz funkcjonalnego zrównania u ytecznoœci us³ug g³osowych w sieci stacjonarnej i w sieci ruchomej, wa na jest równie ich cenowa zale noœæ. Wed³ug teorii ekonomii, dwie us³ugi s¹ substytutami, gdy spadek cen jednej us³ugi powoduje spadek popytu na drug¹ us³ugê. 16 INFOTEL 3/2010

19 RAPORTY, ANALIZY telekomunikacja W celu zobrazowania tej zale noœci, na poni szym wykresie przedstawiono wp³yw zmiany œrednich cen rynkowych za minutê po³¹czenia w telefonii ruchomej na wielkoœæ ruchu (ca³kowity czas po³¹czeñ w milionach minut) na przestrzeni lat Œrednia cena rynkowa po³¹czenia g³osowego w telefonii ruchomej wyliczona zosta³a jako stosunek przychodów do ca³kowitego czasu trwania po³¹czeñ wychodz¹cych. Megaustawa infrastruktury telekomunikacyjnej w Polsce, a tak e jej dostêpnoœæ i zasiêg kszta³tuje siê na bardzo niskim poziomie na tle innych pañstw cz³onkowskich UE. Stan ten wymaga³ g³êbokiej ingerencji ustawodawczej, czego skutkiem by³y prowadzone z inicjatywy Prezesa UKE w 2009 r. prace nad projektem ustawy o wspieraniu rozwoju sieci i us³ug telekomunikacyjnych zakoñczone jej uchwaleniem przez Sejm w dniu 7 maja 2010 r. Podstawowym celem ustawy jest zapewnienie rozwoju dostêpu do us³ug i sieci telekomunikacyjnych, przy czym szczególny nacisk po³o ono na rozwój szerokopasmowego dostêpu do Internetu oraz likwidacjê geograficznego wykluczenia cyfrowego. Ustawa dokonuje zmiany wielu ustaw o charakterze systemowym. Nowe przepisy znacznie u³atwi¹ prowadzenie inwestycji, likwiduj¹ bowiem liczne bariery, które napotykaj¹ przedsiêbiorcy i samorz¹dy realizuj¹ce przedsiêwziêcia zwi¹zane z budow¹ infrastruktury telekomunikacyjnej. Usprawni¹ tak e proces wydatkowania unijnych funduszy przeznaczonych na rozwój szerokopasmowego Internetu. Ustawa pozwoli tak e na inwestycje na obszarach pozbawionych infrastruktury telekomunikacyjnej i dotarcie z sieci¹ do obszarów wiejskich. W myœl ustawy, UKE bêdzie corocznie inwentaryzowa³ sieci telekomunikacyjne w ca³ym kraju. Bêd¹ powstawa³y mapy infrastruktury telekomunikacyjnej i dziêki nim mo na bêdzie siê dowiedzieæ, gdzie warto inwestowaæ. Najwiêkszy wp³yw przepisów nowej ustawy bêdzie odczuwalny na rynkach dostêpu do Internetu. Wynika to z faktu, e przepisy ustawy s¹ nakierowane na inwestycje telekomunikacyjne zwi¹zane z sieciami szerokopasmowymi. W wyniku pojawienia siê nowych graczy na rynku w postaci jednostek samorz¹dowych zwiêkszy siê konkurencja, co mo e skutkowaæ zmniejszeniem cen us³ug szerokopasmowych. U³atwienia w rozwoju infrastruktury i wspólnego jej wykorzystywania os³abi¹ pozycjê operatora zasiedzia³ego uniemo liwiaj¹c mu stosowanie zawy onych stawek za dostêp telekomunikacyjny. Ponadto ewentualne utrudnienia w dostêpie do sieci operatora zasiedzia³ego zostan¹ zniwelowane poprzez korzystne warunki rozbudowy w³asnej sieci operatorów alternatywnych, jak te umo liwienie wykorzystania infrastruktury jednostek samorz¹dowych oraz przedsiêbiorstw energetycznych i wodoci¹gowo-kanalizacyjnych. Konwergencja us³ug telekomunikacyjnych Jednym ze stosunkowo nowych zjawisk na polskim rynku telekomunikacyjnym jest postêpuj¹ca konwergencja us³ug telekomunikacyjnych polegaj¹ca na oferowaniu us³ug w pakietach. Operatorzy coraz czêœciej wystêpuj¹ z rozbudowanymi ofertami us³ug, obejmuj¹cymi g³os, dane, wideo oraz us³ugi mobilne. Niewielka liczba abonentów korzystaj¹cych z ofert wi¹zanych œwiadczy w g³ównej mierze o s³abo rozwiniêtej sieci telekomunikacyjnej i braku infrastruktury œwiat³owodowej, gdy z regu³y us³ugi wi¹zane wymagaj¹ wysokich przep³ywnoœci ³¹czy. Z roku na rok widoczny jest jednak wzrost liczby operatorów oferuj¹cych us³ugi wi¹zane. Rosn¹ce wymagania klientów dostrzegli ju operatorzy telewizji kablowych i rozpoczêli modernizacjê sieci w kierunku wysokich przep³ywnoœci, jednoczeœnie oferuj¹c konkurencyjne ceny pakietów us³ug. Roœnie tym samym liczba abonentów, którzy dostrzegaj¹ korzyœci zwi¹zane z zakupem kilku us³ug op³acanych na jednym rachunku. Intensywniejszy rozwój us³ug wi¹zanych zauwa alny jest wœród operatorów alternatywnych, operator zasiedzia³y, ze wzglêdu na ograniczenia infrastrukturalne, us³ugi w pakiecie rozwija w wolniejszym tempie. Ograniczenia przep³ywnoœci ³¹czy miedzianej sieci dostêpowej operatora zasiedzia³ego powoduj¹, i nie jest mo liwe w ka dej lokalizacji zaoferowanie us³ugi telewizji jako us³ugi wi¹zanej, co powoduje jej nisk¹ popularnoœæ na rynku pakietów. Us³ugi konwergentne zosta³y zdefiniowane jako us³ugi polegaj¹ce na zapewnieniu abonentom œwiadczenia ró nych us³ug, takich jak: us³ugi telefoniczne, dostêp do programów telewizyjnych (TVK) i szerokopasmowy dostêp do sieci Internet, rozliczanych w ramach jednego rachunku. Sprzeda pakietów i konwergencja pomiêdzy us³ugami telekomunikacyjnymi oraz multimedialnymi, a tak e integracja us³ug transmisji danych z g³osem to wa ny trend na polskim rynku telekomunikacyjnym. W sprzeda y us³ug w pakietach celuj¹ operatorzy telewizji kablowej, którzy w ostatnim czasie wywieraj¹ bardzo mocn¹ presjê na tradycyjnych operatorach telekomunikacyjnych. Innym efektem konwergencji jest wzrost zainteresowania operatorów komórkowych rynkiem telefonii stacjonarnej, a tak e promocja w³asnych us³ug dostêpu do Internetu. Operatorzy oferuj¹cy dostêp do Internetu coraz rzadziej, mniej chêtnie i dro ej oferuj¹ wy³¹cznie samo ³¹cze internetowe ze wzglêdu na d¹ enie do maksymalizacji korzyœci, jakie daj¹ ³¹cza szerokopasmowe. Nieod³¹cznym elementem pozostan¹ wiêc pakiety us³ug zawieraj¹ce ju nie tylko oferty triple play czy quadruple play z³o one z us³ug telekomunikacyjnych, ale tak e us³ugi finansowe czy informatyczne. Jednak e w wielu sieciach konieczne s¹ nowe inwestycje w infrastrukturê i inne niezbêdne zmiany dla przygotowania ich do zwiêkszonego zapotrzebowania na pasmo oraz innych wymagañ zapewniaj¹cych prawid³owe funkcjonowanie us³ug telefonii i wideo. Z inwestycjami œwiat³owodowymi zwleka jednak najwiêkszy operator telekomunikacyjny w Polsce TP SA. Istotny udzia³ w rynku (przekraczaj¹cy 1 proc. w latach ) us³ug konwergentnych dotyczy tylko czterech typów us³ug wi¹zanych: Telefonia ruchoma + dostêp do sieci Internet, Telewizja kablowa + dostêp do sieci Internet, Telefonia stacjonarna + dostêp do sieci Internet + telewizja kablowa, Telefonia stacjonarna + dostêp do sieci Internet, które stanowi¹ niemal 98 proc. ca³ego rynku us³ug konwergentnych. INFOTEL 3/

20 telekomunikacja RAPORTY, ANALIZY Widoczna jest zdecydowana dominacja operatora Polkomtel, który w 2009 roku posiada prawie 96- proc. udzia³ w obszarze rynku us³ug Telefonia ruchoma + dostêp do sieci Internet. Swoj¹ obecnoœæ zaznacza tak e PTK Centertel, natomiast Aster w tym obszarze rynku stawia dopiero pierwsze kroki. Wiêksza liczba operatorów zainteresowana jest œwiadczeniem us³ugi Telewizja kablowa + dostêp do sieci Internet. Najpopularniejsza us³uga triple play, a wiêc Telefonia stacjonarna + dostêp do sieci Internet + telewizja kablowa oferowana jest g³ównie przez operatorów sieci kablowych. Podczas gdy w 2008 roku na tym obszarze rynku istnia³o zaledwie trzech istotnych graczy, w 2009 roku liczba ta podwoi³a siê. W 2009 roku swoj¹ obecnoœæ zaznaczy³ wyraÿnie UPC, przejmuj¹c pozycjê lidera z udzia³em 42,73 proc. Swój udzia³ w rynku tej us³ugi zmniejszy³ Aster. W 2009 roku znacznie zwiêkszy³a siê, a do 20, liczba operatorów oferuj¹cych powy szy pakiet. Ostatni¹ pod wzglêdem popularnoœci us³ug¹ konwergentn¹ jest zestaw Telefonia stacjonarna + dostêp do sieci Internet. W tym obszarze istnieje najwiêksza liczba oferentów, choæ zdecydowanym liderem w 2008 roku by³a Netia. W 2008 roku swoj¹ obecnoœæ zaznaczyli równie inni istotni gracze w tym obszarze rynku: Telefonia Dialog i Multimedia Polska-Po³udnie. W 2009 roku na pozycji lidera pozosta³a Netia, choæ udzia³ w rynku spad³ z 74,57 proc. do 66,52 proc. Spad³y równie udzia³y Telefonii Dialog oraz operatora Multimedia Polska-Po³udnie. Spadek tych udzia³ów jest efektem pojawienia siê nowych graczy na tym obszarze rynku w 2009 roku. W zestawieniu zosta³o ujêtych 27 operatorów z wartoœciami poni ej 1,9 proc. Podsumowanie Dostêp do Internetu W 2009 roku odnotowano wzrost liczby u ytkowników z dostêpem do Internetu. WskaŸnik ten osi¹gn¹³ wartoœæ oko³o 15,8 proc., co oznacza, e w stosunku do roku ubieg³ego odnotowano przyrost na poziomie 2,5 punktu procentowego. WskaŸnik ten obejmuje swoim zakresem stacjonarny i mobilny dostêp do Internetu. Du ym zaskoczeniem okaza³ siê dynamiczny wzrost liczby u ytkowników korzystaj¹cych z dostêpu do Internetu za poœrednictwem sieci operatorów telefonii komórkowej. W ci¹gu roku przyby³o 1 milion nowych abonentów. Zapewne jest to skutkiem rosn¹cej popularnoœci komputerów przenoœnych. Znacznie l ejsza masa i rozmiary oraz d³u szy czas pracy na akumulatorach ni standardowe komputery przenoœne spowodowa³y, e dostêp do Internetu wszêdzie i o ka dej porze sta³ siê bardzo powszechny, szczególnie w du ych miastach, gdzie operatorzy sieci mobilnych rozwijali siec nadajników dostarczaj¹cych us³ugi w technologii UMTS. Wros³a te rola operatorów telewizji kablowych, których medium transmisyjne sprzyja dostarczaniu us³ug szerokopasmowych ma poziomie 20 Mbit/s, a w przypadku najwiêkszych graczy w tym segmencie dostawców tak e us³ug o przep³ywnoœci bliskiej 100 Mbit/s. Warto zwróciæ uwagê, e oferty s¹ tym bardziej atrakcyjne dla konsumentów objêtych zasiêgiem sieci TVK, e za cenê zbli on¹ do ofert operatorów sieci PSTN otrzymuj¹ oni us³ugi o prêdkoœci wy szej 2-8-krotnie od standardowej oferty operatów sieci PSTN. Jest to wiêc nowa tendencja daj¹ca siê zauwa yæ w polityce kreowania cen detalicznych przez dostawców Internetu. Za podobn¹ lub nieznacznie wy sz¹ cenê oferowane s¹ us³ugi dostêpu do Internetu o wy szych przep³ywnoœciach bitowych. Znacz¹c¹ zmianê odnotowano równie w zakresie proporcji wzajemnych pomiêdzy poziomami przep³ywnoœci oferowanymi najpowszechniej przez operatorów telekomunikacyjnych. W 2008 roku liczba ³¹czy szerokopasmowych wolniejszych ni 2 Mbit/s stanowi³a 80 proc. udzia³u wszystkich stacjonarnych ³¹czy na rynku. Na koniec 2009 roku wartoœæ ta spad³a do oko³o 60 proc., natomiast wzros³a liczba ³¹czy z przep³ywnoœciami z przedzia³u 2-10 Mbit/s. Mo na wiêc oceniæ z poziomu konsumenta, e stan jakoœci us³ug szerokopasmowych znacz¹co poprawi³ siê w porównaniu do 2009 roku, a dostêp do Internetu na poziomie 10 Mbit/s dla klienta indywidualnego nie stanowi ju zaskoczenia dla wielu konsumentów. Do s³abych stron polskiego rynku us³ug szerokopasmowych zaliczyæ nale y niski poziom penetracji dostêpem do Internetu przez sieci stacjonarne w przeliczeniu na jednego mieszkañca kraju. Sukcesywnie rok po roku wartoœæ wskaÿnika penetracji roœnie, jednak pomimo tego nadal Polska na tle krajów Unii Europejskiej zajmuje jedn¹ z ostatnich pozycji w rankingu. Nadal charakterystyczn¹ cech¹ polskiego rynku us³ug szerokopasmowych jest du a liczba stacjonarnych ³¹czy szerokopasmowych z przep³ywnoœciami nie przekraczaj¹cymi 2 Mbit/s. Pomimo e rok 2009 przyniós³ znacz¹c¹ i zarazem pozytywn¹ zmianê w tym zakresie udzia³ liczby ³¹czy wolniejszych ni 2 Mbit/s spad³ z oko³o 81 proc. w 2008 roku do oko³o 66 proc. w 2009 roku to, wed³ug danych opublikowanych przez Komisjê Europejsk¹, Polska zajmuje przedostatnie miejsce w porównaniu z pozosta³ymi krajami cz³onkowskimi Unii Europejskiej. Z pozytywnych aspektów rozwoju Internetu szerokopasmowego zauwa yæ nale y, e pomimo ostatnich pozycji Polski w rankingach, poziom penetracji oraz jakoœæ œwiadczonych us³ug z roku na rok w Polsce wzrasta. Telefonia ruchoma Rynek telefonii ruchomej mo na oceniæ nadal jako jeden z najatrakcyjniejszych segmentów rynku telekomunikacyjnego w Polsce. Kolejny rok spadaj¹ stawki MTR i ceny detaliczne oraz roœnie konkurencja. Pomimo wysokiej penetracji nie brakuje chêtnych do rozpoczêcia dzia³alnoœci czy to jako operator wirtualny, czy jako MNO. Dla wielu firm dodanie do portfolio oferowanych us³ug us³ug telefonii ruchomej stanowi cenn¹ wartoœæ dodan¹ dla ich rozwoju. Rynek telefonii ruchomej osi¹gn¹³ fazê dojrza³oœci. Pomimo e wszystkie wskaÿniki (penetracja, wartoœæ rynku, czasy wykonywania po³¹czeñ) by³y wy sze ni przed rokiem, to ich przyrosty nie by³y ju tak gwa³towne, jak w latach ubieg³ych. W 2009 przyby³y dwa nowe podmioty MNO, po raz pierwszy zanotowano zakoñczenie dzia³alnoœci przez nowy podmiot. Pomimo rosn¹cej konkurencji w wyniku prowadzenia dzia³alnoœci przez kilkanaœcie podmiotów, jest on zdominowany pod wzglêdem udzia³ów g³ównie przez podmioty obecne na rynku od lat kilkunastu. 18 INFOTEL 3/2010

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

newss.pl Ultraszybki internet nowej generacji - UPC Fiber Power

newss.pl Ultraszybki internet nowej generacji - UPC Fiber Power UPC Polska, lider w zakresie prędkości przesyłu danych i jeden z największych polskich dostawców usług internetowych, wprowadza na rynek ultraszybki internet kablowy najnowszej generacji UPC Fiber Power,

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA PRASOWA, 15 MARCA 2016 R.

KONFERENCJA PRASOWA, 15 MARCA 2016 R. KONFERENCJA PRASOWA, 15 MARCA 2016 R. GRUPA POLSAT Grupa Polsat Jesteśmy jedną z największych polskich firm oraz wiodącą grupą medialno-telekomunikacyjną w regionie Największa platforma satelitarna w Polsce

Bardziej szczegółowo

revati.pl Drukarnia internetowa Szybki kontakt z klientem Obs³uga zapytañ ofertowych rozwi¹zania dla poligrafii Na 100% procent wiêcej klientów

revati.pl Drukarnia internetowa Szybki kontakt z klientem Obs³uga zapytañ ofertowych rozwi¹zania dla poligrafii Na 100% procent wiêcej klientów revati.pl rozwi¹zania dla poligrafii Systemy do sprzeda y us³ug poligraficznych w internecie Drukarnia Szybki kontakt z klientem Obs³uga zapytañ ofertowych Na 100% procent wiêcej klientów drukarnia drukarnia

Bardziej szczegółowo

Miesięczne opłaty abonamentowa w promocji DIALOG bez ograniczeń

Miesięczne opłaty abonamentowa w promocji DIALOG bez ograniczeń Megaszybki internet o prędkości do 12 Mb/s i rozmowy bez ograniczeń w ramach abonamentu telefonicznego to nowa oferta promocyjna Telefonii DIALOG SA. Od 27 lutego Klienci wybrać mogą jedną z trzech opcji

Bardziej szczegółowo

Prognoza na 2013 rok i aktualizacja Długoterminowych Celów Strategiczno-Finansowych 20 grudnia 2012 r.

Prognoza na 2013 rok i aktualizacja Długoterminowych Celów Strategiczno-Finansowych 20 grudnia 2012 r. Prognoza na 2013 rok i aktualizacja Długoterminowych Celów Strategiczno-Finansowych 20 grudnia 2012 r. Wymagające otoczenie rynkowe w segmencie klientów indywidualnych Jak odnotowano już podczas wyników

Bardziej szczegółowo

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Portal Klimatyczny Ko³obrzeg www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Ko³obrzegu widz¹c koniecznoœæ zmiany wizerunku oraz funkcjonalnoœci turystycznej

Bardziej szczegółowo

Rynek telekomunikacyjny w Polsce 2007

Rynek telekomunikacyjny w Polsce 2007 Rynek telekomunikacyjny w Polsce 2007 Prognozy rozwoju na lata 2007-2010 Data publikacji: wrzesieñ 2007 Wersje jêzykowe: polska, angielska Od autora Na polskim rynku telekomunikacyjnym widocznych jest

Bardziej szczegółowo

Nasz kochany drogi BIK Nasz kochany drogi BIK

Nasz kochany drogi BIK Nasz kochany drogi BIK https://www.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/bankowosc/biuro-informacji-kredytowej-bik-koszty-za r Biznes Pulpit Debata Biuro Informacji Kredytowej jest jedyną w swoim rodzaju instytucją na polskim rynku

Bardziej szczegółowo

EDYTOR SYSTEMÓW MEDIALNYCH

EDYTOR SYSTEMÓW MEDIALNYCH EDYTOR SYSTEMÓW MEDIALNYCH EDYTOR SYSTEMÓW MEDIALNYCH wykorzystaj moc multimediów! System Editems to inteligentne rozwiązanie stworzone z myślą o Klientach poszukujących innowacyjnych, eleganckich i elastycznych

Bardziej szczegółowo

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence.

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. Informacje dla kadry zarządzającej Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. 2010 Cisco i/lub firmy powiązane. Wszelkie prawa zastrzeżone. Ten dokument zawiera

Bardziej szczegółowo

Niezawodna transmisja danych. Transmisja danych tp. strona 1 rozwiàzania transmisji danych. Twój œwiat. Ca³y œwiat.

Niezawodna transmisja danych. Transmisja danych tp. strona 1 rozwiàzania transmisji danych. Twój œwiat. Ca³y œwiat. Niezawodna transmisja danych Transmisja danych tp strona 1 Twój œwiat. Ca³y œwiat. Transmisja danych Frame Relay/ATM Sieæ POLPAK Telekomunikacja Polska oferuje us³ugi w sieci szkieletowej POLPAK, która

Bardziej szczegółowo

CENNIK Lepszy Telefon Cały Czas*

CENNIK Lepszy Telefon Cały Czas* CENNIK Lepszy Telefon Cały Czas* obowiązuje od 1.12.2008 * Plan taryfowy Lepszy Telefon Cały Czas dostępny jest tylko i wyłącznie dla konsumentów w rozumieniu ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne

Bardziej szczegółowo

Usługa Powszechna. Janusz Górski Michał Piątkowski Polska Telefonia Cyfrowa

Usługa Powszechna. Janusz Górski Michał Piątkowski Polska Telefonia Cyfrowa Usługa Powszechna Janusz Górski Michał Piątkowski Polska Telefonia Cyfrowa Konferencja PIIT: Przyszłość Usługi Powszechnej i mobilnego Internetu w technologiach UMTS/LTE 9 czerwca 2010 roku, Hotel Mercure

Bardziej szczegółowo

Us uga jedna za wszystkie. www.tp.pl 9393

Us uga jedna za wszystkie. www.tp.pl 9393 Us uga jedna za wszystkie Dostêp do Internetu DSL tp Internet nie jest jedynym niezbêdnym narzêdziem w Twojej codziennej pracy. Wiemy o tym i rozumiemy Twoje potrzeby, dlatego przygotowaliœmy specjaln¹

Bardziej szczegółowo

www.exatel.pl Warszawa, 19.05.2011 r.

www.exatel.pl Warszawa, 19.05.2011 r. www.exatel.pl Warszawa, 19.05.2011 r. ROZWÓJ SIECI NOWEJ GENERACJI (NGN) Piotr Błędziński Wiceprezes Zarządu ds. Marketingu i Sprzedaży EXATEL SA 2 DEFINICJA SIECI NGN (ANG. NEXT GENERATION NETWORK) Sieć

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PROMOCJI MIX LAN 2PAK. 1 Postanowienia ogólne

REGULAMIN PROMOCJI MIX LAN 2PAK. 1 Postanowienia ogólne REGULAMIN PROMOCJI MIX LAN 2PAK 1 Postanowienia ogólne 1. Organizatorem Promocji MIX LAN 2PAK, zwanej w dalszej części Regulaminu Promocją jest AP-MEDIA Andrzej Kuchta, Marcin Szmyd, Łukasz Sanocki Spółka

Bardziej szczegółowo

Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą

Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą 1. 1. Opis Oferty 1.1. Oferta Usługi z ulgą (dalej Oferta ), dostępna będzie w okresie od 16.12.2015 r. do odwołania, jednak nie dłużej niż do dnia 31.03.2016 r.

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie testu konsumenckiego Oferta uniwersalna PolsatNet Zasi g sieci LTE Dzia ania komunikacyjne

Podsumowanie testu konsumenckiego Oferta uniwersalna PolsatNet Zasi g sieci LTE Dzia ania komunikacyjne Podsumowanie testu konsumenckiego Oferta uniwersalna PolsatNet Zasi g sieci LTE Dzia ania komunikacyjne Test konsumencki LTE podsumowanie 25,0% 20,0% 15,0% 10,0% 5,0% 0,0% 16 marca 31 sierpnia Darmowy

Bardziej szczegółowo

System nagłośnieniowy i dźwiękowy system ostrzegawczy Bosch Praesideo

System nagłośnieniowy i dźwiękowy system ostrzegawczy Bosch Praesideo System nagłośnieniowy i dźwiękowy system ostrzegawczy Bosch Praesideo 2 Systemy nagłośnieniowe i dźwiękowe systemy ostrzegawcze Bosch Praesideo Bosch Praesideo przekaże Twoją wiadomość zawsze i wszędzie

Bardziej szczegółowo

Regulamin promocji Nowy Business Everywhere z modemem

Regulamin promocji Nowy Business Everywhere z modemem Regulamin promocji z modemem obowiązuje od dnia 01 stycznia 2014 roku do odwołania 1 DEFINICJE 1. Na potrzeby niniejszego Regulaminu zostają przyjęte następujące definicje pisane wielką literą: a) Abonent

Bardziej szczegółowo

Oferta kompleksowego serwisu sprzętu komputerowego dla przedsiębiorstw, instytucji oraz organizacji.

Oferta kompleksowego serwisu sprzętu komputerowego dla przedsiębiorstw, instytucji oraz organizacji. Oferta dla FIRM Outsourcing IT Oferta kompleksowego serwisu sprzętu komputerowego dla przedsiębiorstw, instytucji oraz organizacji. OUTSOURCING INFORMATYCZNY W PRAKTYCE Outsourcing informatyczny to w praktyce

Bardziej szczegółowo

Ewidencja abonentów. Kalkulacja opłat

Ewidencja abonentów. Kalkulacja opłat Wachlarz możliwości programu w całości wykorzystywać będą operatorzy o szerokiej strukturze oraz rozbudowanej ofercie. Jednak program został zaprojektowany tak, by umożliwić obsługę zarówno niewielkiej

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Normy szansą dla małych przedsiębiorstw. Skutki biznesowe wdrożenia norm z zakresu bezpieczeństwa w małych firmach studium przypadków

Normy szansą dla małych przedsiębiorstw. Skutki biznesowe wdrożenia norm z zakresu bezpieczeństwa w małych firmach studium przypadków IV Ogólnopolska Konferencja Normalizacja w Szkole Temat wiodący Normy wyrównują szanse Łódzkie Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Kształcenia Praktycznego Łódź, ul. Kopcińskiego 29 Normy szansą dla małych

Bardziej szczegółowo

Rynek usług szerokopasmowych - stan i perspektywy rozwoju. Warszawa, listopad 2012 r.

Rynek usług szerokopasmowych - stan i perspektywy rozwoju. Warszawa, listopad 2012 r. Rynek usług szerokopasmowych - stan i perspektywy rozwoju Warszawa, listopad 2012 r. Agenda cyfrowa cele z zakresu Internetu szerokopasmowego Do 2013 r. - szerokopasmowy dostęp do Internetu dla 100% mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Zbuduj prywatnπ chmurê backupu w? rmie. Xopero Backup. Centralnie zarzπdzane rozwiπzanie do backupu serwerów i stacji roboczych

Zbuduj prywatnπ chmurê backupu w? rmie. Xopero Backup. Centralnie zarzπdzane rozwiπzanie do backupu serwerów i stacji roboczych Zbuduj prywatnπ chmurê backupu w? rmie Centralne i zdalne zarzπdzanie kopiami zapasowymi Dedykowane rozwiπzanie dla dowolnej infrastruktury w? rmie Backup stacji roboczych i serwerów Bezpieczne przechowywanie

Bardziej szczegółowo

Wpływ jakości świadczonych usług na doświadczenia abonenta w cyfrowym domu. Janusz Kilon

Wpływ jakości świadczonych usług na doświadczenia abonenta w cyfrowym domu. Janusz Kilon Wpływ jakości świadczonych usług na doświadczenia abonenta w cyfrowym domu Janusz Kilon Agenda Istotność zapewnienia wysokiej jakości świadczonych usług Czym jest wysoka jakość świadczonych usług Narzędzia

Bardziej szczegółowo

Sieci komputerowe cel

Sieci komputerowe cel Sieci komputerowe cel współuŝytkowanie programów i plików; współuŝytkowanie innych zasobów: drukarek, ploterów, pamięci masowych, itd. współuŝytkowanie baz danych; ograniczenie wydatków na zakup stacji

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny z działalności emitenta

Raport kwartalny z działalności emitenta CSY S.A. Ul. Grunwaldzka 13 14-200 Iława Tel.: 89 648 21 31 Fax: 89 648 23 32 Email: csy@csy.ilawa.pl I kwartał 2013 Raport kwartalny z działalności emitenta Iława, 14 maja 2013 SPIS TREŚCI: I. Wybrane

Bardziej szczegółowo

Internet Cyfrowego Polsatu przyspiesza do 28,8 Mb/sek. Warszawa, 15 pa dziernika 2010

Internet Cyfrowego Polsatu przyspiesza do 28,8 Mb/sek. Warszawa, 15 pa dziernika 2010 Internet Cyfrowego Polsatu przyspiesza do 28,8 Mb/sek Warszawa, 15 pa dziernika 2010 Technologia MIMO Zasi g us ugi Internetu Cyfrowego Polsatu Oferta komercyjna Pokaz transmisji w technologii MIMO MIMO

Bardziej szczegółowo

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy Agnieszka Miler Departament Rynku Pracy Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Spo³ecznej Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy W 2000 roku, zosta³o wprowadzone rozporz¹dzeniem Prezesa

Bardziej szczegółowo

OmniTouch 8400 Instant Communications Suite 4980 Softphone

OmniTouch 8400 Instant Communications Suite 4980 Softphone OmniTouch 8400 Instant Communications Suite 4980 Softphone Przewodnik informacyjny R6.0 Czym jest aplikacja 4980 Softphone? Działająca w systemie Windows aplikacja kliencka Alcatel-Lucent 4980 Softphone

Bardziej szczegółowo

B A D A N I A S U C H A L N O Œ C I RADIO TRACK W R Z E S I E Ñ 2 0 1 1. prowadzone w systemie ci¹g³ym przez KATOLICKIE RADIO PODLASIE

B A D A N I A S U C H A L N O Œ C I RADIO TRACK W R Z E S I E Ñ 2 0 1 1. prowadzone w systemie ci¹g³ym przez KATOLICKIE RADIO PODLASIE B A D A N I A S U C H A L N O Œ C I RADIO TRACK W R Z E S I E Ñ 2 0 1 1 prowadzone w systemie ci¹g³ym przez KATOLICKIE RADIO PODLASIE R A D I O, K T Ó R E S I Ê Z N A W SKRÓCIE: PRZYZWYCZAILIŒMY WAS JU

Bardziej szczegółowo

PROMOCJE Internet po świetle

PROMOCJE Internet po świetle Cennik usług INTROLAN na dzień 01-07-2016 PROMOCJE Internet po świetle Pakiet (umowa 24 m-ce, podłączenie kablem światłowodowym ) FIBER-40 40Mbps FIBER-80 80Mbps FIBER-120 120Mbps FIBER-160 160Mbps Miesięczny

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe za 2008 rok obrotowy

Wyniki finansowe za 2008 rok obrotowy Wyniki finansowe za 28 rok obrotowy Telekonferencja dla inwestorów i konferencja prasowa 24 lutego 29 r. www.inwestor.netia.pl Netia zrealizowała podwyŝszoną prognozę na 28 r. Wykonanie Zaktualizowana

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe Warunki Promocji Świetlny Internet, Genialna Telewizja, Telefon Extra - Solo 1. Ogólne Warunki Promocji

Szczegółowe Warunki Promocji Świetlny Internet, Genialna Telewizja, Telefon Extra - Solo 1. Ogólne Warunki Promocji Szczegółowe Warunki Promocji,, Telefon Extra - Solo 1. Ogólne Warunki Promocji 1. Organizatorem Promocji jest Euronet Norbert Saniewski Spółka Jawna, zwana w dalszej części Operatorem. 2. Promocja trwa

Bardziej szczegółowo

DLA ZAMAWIAJĄCEGO: OFERTA. Ja/-my, niżej podpisany/-ni... działając w imieniu i na rzecz... Adres Wykonawcy:...

DLA ZAMAWIAJĄCEGO: OFERTA. Ja/-my, niżej podpisany/-ni... działając w imieniu i na rzecz... Adres Wykonawcy:... załącznik nr 1 do SIWZ. (pieczęć Wykonawcy) DLA ZAMAWIAJĄCEGO: Centrum Pomocy Społecznej Dzielnicy Śródmieście im. prof. Andrzeja Tymowskiego 00-217 Warszawa, ul. Konwiktorska 3/5 OFERTA Ja/-my, niżej

Bardziej szczegółowo

Instrukcja postępowania w celu podłączenia do PLI CBD z uwzględnieniem modernizacji systemu w ramach projektu PLI CBD2

Instrukcja postępowania w celu podłączenia do PLI CBD z uwzględnieniem modernizacji systemu w ramach projektu PLI CBD2 Urząd Komunikacji Projekt PLI Elektronicznej CBD2 Faza projektu: E-3 Rodzaj dokumentu: Instrukcje Odpowiedzialny: Paweł Sendek Wersja nr: 1 z dnia 31.03.2015 Obszar projektu: Organizacyjny Status dokumentu:

Bardziej szczegółowo

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego 5. Wytyczne Województwa Wielkopolskiego Projekt wspó³finansowany przez Uniê Europejsk¹ z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Bud etu Pañstwa w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r.

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Spis treści: 1. Wstęp... 3 2. Fundusze własne... 4 2.1 Informacje podstawowe... 4 2.2 Struktura funduszy własnych....5

Bardziej szczegółowo

mprofi.pl nowa generacja usług mobilnych TWOJA APLIKACJA MOBILNA: Komunikator na smartfony

mprofi.pl nowa generacja usług mobilnych TWOJA APLIKACJA MOBILNA: Komunikator na smartfony TWOJA APLIKACJA MOBILNA: Komunikator na smartfony APLIKACJE MOBILNE Liczba aplikacji mobilnych stale rośnie i mierzona jest w milionach! Współczesne smartfony obsługują ich dziesiątki, każda może służyć

Bardziej szczegółowo

Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT. Departament Ceł, Ministerstwo Finansów

Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT. Departament Ceł, Ministerstwo Finansów Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT Departament Ceł, Ministerstwo Finansów Usługa e-tranzyt System NCTS 2 Aktualny stan wdrożenia Ogólnopolskie

Bardziej szczegółowo

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 w celu wszczęcia postępowania i zawarcia umowy opłacanej ze środków publicznych 1. Przedmiot zamówienia:

Bardziej szczegółowo

RAPORT KWARTALNY AITON CALDWELL S.A. ZA IV KWARTAŁ 2011 ROKU

RAPORT KWARTALNY AITON CALDWELL S.A. ZA IV KWARTAŁ 2011 ROKU RAPORT KWARTALNY AITON CALDWELL S.A. ZA IV KWARTAŁ 2011 ROKU (za okres 01.10.2011 do 31.12.2011) Gdańsk, 14 lutego 2012 roku 1. Podstawowe informacje o spółce nazwa (firma) : forma prawna : kraj siedziby

Bardziej szczegółowo

Pytania do treści Specyfikacji wraz z odpowiedziami oraz zmiana treści SIWZ.

Pytania do treści Specyfikacji wraz z odpowiedziami oraz zmiana treści SIWZ. URZĄD PATENTOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DYREKTOR GENERALNY Warszawa, dnia 08.04.2013 r. Do Wykonawców Pytania do treści Specyfikacji wraz z odpowiedziami oraz zmiana treści SIWZ. Dotyczy: Postępowania

Bardziej szczegółowo

Wykład 2. Problemy występujące na rynku Stacjonarnym Mobilnym (MNO, MVNO) Dostępu ( stacjonarnego i szerokopasmowego) Pojęcia ARPU, Chern

Wykład 2. Problemy występujące na rynku Stacjonarnym Mobilnym (MNO, MVNO) Dostępu ( stacjonarnego i szerokopasmowego) Pojęcia ARPU, Chern Wykład 2 Problemy występujące na rynku Stacjonarnym Mobilnym (MNO, MVNO) Dostępu ( stacjonarnego i szerokopasmowego) Pojęcia ARPU, Chern Gaj: z mapy znikają białe plamy i poprawia się infrastruktura światłowodowa

Bardziej szczegółowo

1 Usługa POTS 20,05. 2 Usługa ISDN-BRA 29,16. 3 Usługa ISDN-PRA za 15 kanałów 463,84

1 Usługa POTS 20,05. 2 Usługa ISDN-BRA 29,16. 3 Usługa ISDN-PRA za 15 kanałów 463,84 Załącznik nr 2 do Decyzji Prezesa UKE z dnia nr DHRT-WORK-6082-1/12( ) W Ofercie SOR wprowadza się następujące zmiany: Tabela nr 38 otrzymuje następujące brzmienie: Tabela nr 38. Opłaty miesięczne za usługi

Bardziej szczegółowo

Dlaczego FM GROUP Mobile?

Dlaczego FM GROUP Mobile? Best Move zdominujmy Polskę Dlaczego FM GROUP Mobile? Rewelacyjny zasięg w Polsce, 8 na 10 Polaków w zasięgu LTE. Super szybki Internet mobilny LTE z prędkością do 150 Mb/s. Przejrzyste taryfy. Konkurencyjna

Bardziej szczegółowo

Cennik usług. Internet i telefonia TOYAmobilna Pakiety usługi TOYAmobilna z limitem transmisji danych 1) opłaty abonamentowe.

Cennik usług. Internet i telefonia TOYAmobilna Pakiety usługi TOYAmobilna z limitem transmisji danych 1) opłaty abonamentowe. 56 Internet i telefonia TOYAmobilna Pakiety usługi TOYAmobilna z limitem transmisji danych 1) opłaty abonamentowe Pakiety Ceny połączeń nie dotyczą usług Premium Rate ( głosowych, SMS, MMS i WAP) oraz

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW

DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW Opole, 29.01.2016 r. Danuta Michoń Opolski Ośrodek Badań Regionalnych Badania z zakresu innowacji ujęte w PBSSP Podstawowe pojęcia Działalność innowacyjna przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Regu g l u a l min i n w s w pó p ł ó p ł r p acy O ow o iązuje od dnia 08.07.2011

Regu g l u a l min i n w s w pó p ł ó p ł r p acy O ow o iązuje od dnia 08.07.2011 Regulamin współpracy Obowiązuje od dnia 08.07.2011 1 1. Wstęp Regulamin określa warunki współpracy z firmą Hubert Joachimiak HubiSoft. W przypadku niejasności, prosimy o kontakt. Dane kontaktowe znajdują

Bardziej szczegółowo

Przewodnik AirPrint. Ten dokument obowiązuje dla modeli atramentowych. Wersja A POL

Przewodnik AirPrint. Ten dokument obowiązuje dla modeli atramentowych. Wersja A POL Przewodnik AirPrint Ten dokument obowiązuje dla modeli atramentowych. Wersja A POL Modele urządzenia Niniejszy podręcznik użytkownika obowiązuje dla następujących modeli. DCP-J40DW, MFC-J440DW/J450DW/J460DW

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 września 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w I półroczu 2014 r. 1 W końcu czerwca 2014 r. działalność

Bardziej szczegółowo

Organizacja rynku Białorusi 2015-06-09 15:07:53

Organizacja rynku Białorusi 2015-06-09 15:07:53 Organizacja rynku Białorusi 2015-06-09 15:07:53 2 Zagraniczni eksporterzy mają na Białorusi do dyspozycji różne formy dystrybucji i sprzedaży towarów. Największym centrum handlowym jest stolica kraju Mińsk.

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA. wymagane minimalne parametry techniczne:

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA. wymagane minimalne parametry techniczne: OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA ZAŁĄCZNIK NR 1 DO SIWZ wymagane minimalne parametry techniczne: dotyczy: postępowania o udzielenie zamówienia publicznego prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na:

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 82/15 WÓJTA GMINY WOLA KRZYSZTOPORSKA. z dnia 21 lipca 2015 r.

ZARZĄDZENIE NR 82/15 WÓJTA GMINY WOLA KRZYSZTOPORSKA. z dnia 21 lipca 2015 r. ZARZĄDZENIE NR 82/15 WÓJTA GMINY WOLA KRZYSZTOPORSKA w sprawie wprowadzenia regulaminu korzystania z systemu e-podatki w Urzędzie Gminy Wola Krzysztoporska Na podstawie art. 31 oraz art. 33 ust. 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

Cennik reklam na Nyskim Portalu Internetowym

Cennik reklam na Nyskim Portalu Internetowym Cennik reklam na Nyskim Portalu Internetowym www.ilovenysa.pl Krótko o ilovenysa.pl Idea I Love Nysa narodziła się w 2010 roku. Nasz Portal internetowy kierujemy przede wszystkim do ludzi młodych mających

Bardziej szczegółowo

3 5 7 9 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 25 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 41 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 pojawi³a siê nazwa firmy, produktów, bran y, konkurentów, nazwisko

Bardziej szczegółowo

Regulamin i cennik Promocji TV+INTERNET NA PRÓBĘ

Regulamin i cennik Promocji TV+INTERNET NA PRÓBĘ Regulamin i cennik Promocji TV+INTERNET NA PRÓBĘ 1. Organizatorem promocji są: A) EVIO Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu, 61-714, al. Niepodległości 27, wpisana w rejestrze przedsiębiorców KRS pod numerem

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo Energetyczne Metropolii Polskich

Bezpieczeństwo Energetyczne Metropolii Polskich dla Sektora Energetycznego Bezpieczeństwo Energetyczne Metropolii Polskich Jerzy Obrębski Dyrektor Departamentu Klientów Kluczowych POLKOMTEL S.A. Warszawa, 25.02.2009 r. 2 Agenda 1. Potrzeby i wymagania

Bardziej szczegółowo

Oprogramowanie FonTel służy do prezentacji nagranych rozmów oraz zarządzania rejestratorami ( zapoznaj się z rodziną rejestratorów FonTel ).

Oprogramowanie FonTel służy do prezentacji nagranych rozmów oraz zarządzania rejestratorami ( zapoznaj się z rodziną rejestratorów FonTel ). {tab=opis} Oprogramowanie FonTel służy do prezentacji nagranych rozmów oraz zarządzania rejestratorami ( zapoznaj się z rodziną rejestratorów FonTel ). Aplikacja umożliwia wygodne przeglądanie, wyszukiwanie

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI: STRESZCZENIE CHARAKTERYSTYKA FIRMY OPIS PRODUKTU ANALIZA RYNKU KONKURENCJA MARKETING ZARZĄDZANIE PERSONELEM PROCES TECHNOLOGICZNY

SPIS TREŚCI: STRESZCZENIE CHARAKTERYSTYKA FIRMY OPIS PRODUKTU ANALIZA RYNKU KONKURENCJA MARKETING ZARZĄDZANIE PERSONELEM PROCES TECHNOLOGICZNY B I Z N E S P L A N SPIS TREŚCI: STRESZCZENIE CHARAKTERYSTYKA FIRMY OPIS PRODUKTU ANALIZA RYNKU KONKURENCJA MARKETING ZARZĄDZANIE PERSONELEM PROCES TECHNOLOGICZNY ANALIZA FINANSOWA TECHNICZNY PLAN WPROWADZENIA

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA POPIK PORTFOLIO. magdalena.popik@gmail.com +48 790 00 40 32

MAGDALENA POPIK PORTFOLIO. magdalena.popik@gmail.com +48 790 00 40 32 MAGDALENA POPIK PORTFOLIO magdalena.popik@gmail.com +48 790 00 40 32 FACEBOOK.COM/RAIFFEISENPOLBANK TWITTER.COM/RAIFFEISENP budowa i nadzór nad prowadzeniem oficjalnych profili banku Stworzenie procesu

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe Warunki Promocji Abonamenty Nowa Telefonia (obowiązuje od 1.04.2016 roku)

Szczegółowe Warunki Promocji Abonamenty Nowa Telefonia (obowiązuje od 1.04.2016 roku) Szczegółowe Warunki Promocji y Nowa Telefonia (obowiązuje od 1.04.2016 roku) 1. Ogólne warunki Promocji 1.Niniejszy Regulamin Szczegółowe Warunki Promocji y Nowa Telefonia zwany dalej Regulaminem promocji

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

Wyniki za 12 miesięcy 2010 r. 17 marca 2011 roku

Wyniki za 12 miesięcy 2010 r. 17 marca 2011 roku Wyniki za 12 miesięcy 2010 r. 17 marca 2011 roku Oświadczenie Informacje zawarte w niniejszej prezentacji mogą zawierać stwierdzenia odnoszące się do przyszłych oczekiwań w odniesieniu do działalności,

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe Warunki Promocji Abonamenty Voice Net

Szczegółowe Warunki Promocji Abonamenty Voice Net Szczegółowe Warunki Promocji y Voice Net (obowiązuje od 15.03.2016 roku) 1. Ogólne warunki Promocji 1.Niniejszy Regulamin Szczegółowe Warunki Promocji y Voice Net zwany dalej Regulaminem promocji określa

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 18 czerwca 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1 W końcu marca 2014 r. działalność

Bardziej szczegółowo

System Komunikacji Niewerbalnej tłumacz języka migowego online. Robert Gdela Prezes Seventica Sp. z o.o.

System Komunikacji Niewerbalnej tłumacz języka migowego online. Robert Gdela Prezes Seventica Sp. z o.o. System Komunikacji Niewerbalnej tłumacz języka migowego online Robert Gdela Prezes Seventica Sp. z o.o. 1 Agenda Część 1 O firmie Część 2 System Komunikacji Niewerbalnej Seventica Część 3 Wdrożenia SKNS

Bardziej szczegółowo

Cennik Planów Taryfowych en' zwanych dalej en świadczonych przez Virtual Line Sp. z o.o..

Cennik Planów Taryfowych en' zwanych dalej en świadczonych przez Virtual Line Sp. z o.o.. Cennik Planów Taryfowych en' zwanych dalej en świadczonych przez Virtual Line Sp. z o.o.. Cennik obowiązuje od dnia..00r. Wszystkie ceny podane w cenniku są cenami brutto (zawierają podatek VAT). Plany

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.arr.gov.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.arr.gov.pl Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.arr.gov.pl Warszawa: Dostawa materiałów promocyjnych - bidonów Numer ogłoszenia: 108724-2016;

Bardziej szczegółowo

Jak zostać przedsiębiorcą, czyli własna firma za unijne pieniądze Anna Szymańska Wiceprezes Zarządu DGA S.A. Poznań, 20 kwietnia 2016 r.

Jak zostać przedsiębiorcą, czyli własna firma za unijne pieniądze Anna Szymańska Wiceprezes Zarządu DGA S.A. Poznań, 20 kwietnia 2016 r. Jak zostać przedsiębiorcą, czyli własna firma za unijne pieniądze Anna Szymańska Wiceprezes Zarządu DGA S.A. Poznań, 20 kwietnia 2016 r. UWAGA w obecnej perspektywie UE maksymalna kwota dotacji nie przekracza

Bardziej szczegółowo

CENNIK US UG TELEKOMUNIKACYJNYCH

CENNIK US UG TELEKOMUNIKACYJNYCH CENNIK US UG TELEKOMUNIKACYJNYCH US UGI PODSTAWOWE Taryfa Darmowe Rozmowy Pakiet 60. obowi zuje od 05.03.2007 r. www.netia.pl SPIS TRE CI OP ATY AKTYWACYJNE (JEDNORAZOWE)... 3 2. OP ATY ABONAMENTOWE (MIESI

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK o sfinansowanie kosztów studiów podyplomowych

WNIOSEK o sfinansowanie kosztów studiów podyplomowych Powiatowy Urząd Pracy w Wodzisławiu Śl. Wodzisław Śl., dnia... Znak sprawy.... WNIOSEK o sfinansowanie kosztów studiów podyplomowych Na podstawie art. 42a ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN PRZEDSIĘWZIĘCIA (obowiązuje od dnia 28.11.2011 r.)

BIZNES PLAN PRZEDSIĘWZIĘCIA (obowiązuje od dnia 28.11.2011 r.) BIZNES PLAN PRZEDSIĘWZIĘCIA (obowiązuje od dnia 28.11.2011 r.) I. INFORMACJE OGÓLNE Pełna nazwa Wnioskodawcy/Imię i nazwisko II. OPIS DZIAŁALNOŚCI I PRZEDSIĘWZIĘCIA 1. KRÓTKI OPIS PROWADZONEJ DZIAŁALNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Administrator Konta - osoba wskazana Usługodawcy przez Usługobiorcę, uprawniona w imieniu Usługobiorcy do korzystania z Panelu Monitorującego.

Administrator Konta - osoba wskazana Usługodawcy przez Usługobiorcę, uprawniona w imieniu Usługobiorcy do korzystania z Panelu Monitorującego. REGULAMIN USŁUGI NAVIEXPERT MONITORING I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Regulamin sporządzony został przez spółkę prawa polskiego (PL) NaviExpert Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Poznaniu

Bardziej szczegółowo

e-izba IZBA GOSPODARKI ELEKTRONICZNEJ www.ecommercepolska.pl

e-izba IZBA GOSPODARKI ELEKTRONICZNEJ www.ecommercepolska.pl e-izba IZBA GOSPODARKI ELEKTRONICZNEJ www.ecommercepolska.pl e-izba - IZBA GOSPODARKI ELEKTRONICZNEJ Niniejszy dokument jest przeznaczony wyłącznie dla jego odbiorcy nie do dalszej dystrybucji 1 2012 Fundacja

Bardziej szczegółowo

Chmura obliczeniowa. do przechowywania plików online. Anna Walkowiak CEN Koszalin 2015-10-16

Chmura obliczeniowa. do przechowywania plików online. Anna Walkowiak CEN Koszalin 2015-10-16 Chmura obliczeniowa do przechowywania plików online Anna Walkowiak CEN Koszalin 2015-10-16 1 Chmura, czyli co? Chmura obliczeniowa (cloud computing) to usługa przechowywania i wykorzystywania danych, do

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów

Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów Wynagrodzenia i podwyżki w poszczególnych województwach Średnie podwyżki dla specjalistów zrealizowane w 2010 roku ukształtowały się na poziomie 4,63%.

Bardziej szczegółowo

Gospodarowanie mieniem Województwa

Gospodarowanie mieniem Województwa Projekt pn. Budowa zintegrowanego systemu informatycznego do zarządzania nieruchomościami Województwa Małopolskiego i wojewódzkich jednostek organizacyjnych 1/13 Gospodarowanie mieniem Województwa Zgodnie

Bardziej szczegółowo

Dlaczego transfer technologii jest potrzebny MŚP?

Dlaczego transfer technologii jest potrzebny MŚP? Dlaczego transfer technologii jest potrzebny MŚP? Kamil Bromski Kierownik, Dolnośląski Ośrodek Transferu Wiedzy i Technologii Specjalista ds. transferu technologii, Agencja Rozwoju Innowacji S.A. Dolnośląski

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr.. /.../.. Rady Miasta Nowego Sącza z dnia.. listopada 2011 roku

Uchwała Nr.. /.../.. Rady Miasta Nowego Sącza z dnia.. listopada 2011 roku Projekt Uchwała Nr / / Rady Miasta Nowego Sącza z dnia listopada 2011 roku w sprawie określenia wysokości stawek podatku od środków transportowych Na podstawie art 18 ust 2 pkt 8 i art 40 ust 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

FAQ - zakres tematyczny i przewidywana ilość pytań dla każdej dziedziny (200 pytań)

FAQ - zakres tematyczny i przewidywana ilość pytań dla każdej dziedziny (200 pytań) Załącznik do punktu VI specyfikacji pt.: Opracowanie problemów z zakresu ochrony konsumentów na stronę internetową Urzędu FAQ - zakres tematyczny i przewidywana ilość pytań dla każdej dziedziny (200 pytań)

Bardziej szczegółowo

Nieruchomości Komercyjne

Nieruchomości Komercyjne Nieruchomości Komercyjne To takie proste z Ober-Haus! Wiemy, że każdy klient jest inny, niezależnie od tego, czy jest to firma lokalna czy międzynarodowy koncern. Specjaliści Ober-Haus, w ponad 30 biurach

Bardziej szczegółowo

Witamy w Poker Channel

Witamy w Poker Channel Witamy w Poker Channel Poker Channel TM jest niekwestionowanym europejskim liderem w telewizji dotyczącej gier, transmitującym bezpośrednio do 30 milionów abonentów telewizyjnych w 30 krajach, za pośrednictwem

Bardziej szczegółowo

RAPORT KWARTALNY za pierwszy kwartał 2012 r. Wrocław, 11 maj 2012 roku

RAPORT KWARTALNY za pierwszy kwartał 2012 r. Wrocław, 11 maj 2012 roku RAPORT KWARTALNY za pierwszy kwartał 2012 r. Wrocław, 11 maj 2012 roku SPIS TREŚCI: 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O SPÓŁCE... 3 2. WYBRANE DANE FINANSOWE Z BILANSU ORAZ RACHUNKU ZYSKÓW I STRAT... 4 WYKRES 1.

Bardziej szczegółowo

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ANEKSU NR 8 DO PROSPEKTU EMISYJNEGO

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ANEKSU NR 8 DO PROSPEKTU EMISYJNEGO Aneks nr 8 do Prospektu Emisyjnego Cyfrowy Polsat S.A. KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO PLAC POWSTAÑCÓW WARSZAWY 1, 00-950 WARSZAWA WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ANEKSU NR 8 DO PROSPEKTU EMISYJNEGO zatwierdzonego

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA Powiat Wrocławski z siedzibą władz przy ul. Kościuszki 131, 50-440 Wrocław, tel/fax. 48 71 72 21 740 SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA

Bardziej szczegółowo

Regulamin korzystania z serwisu http://www.monitorceidg.pl

Regulamin korzystania z serwisu http://www.monitorceidg.pl Regulamin korzystania z serwisu http://www.monitorceidg.pl 1 [POSTANOWIENIA OGÓLNE] 1. Niniejszy regulamin (dalej: Regulamin ) określa zasady korzystania z serwisu internetowego http://www.monitorceidg.pl

Bardziej szczegółowo

PAGI S.A. PAGI S.A. PAGI S.A. PAGI S.A. PAGI S.A. PAGI S.A. PAGI S.A. PAGI S.A. PAGI S.A. CENNIK

PAGI S.A. PAGI S.A. PAGI S.A. PAGI S.A. PAGI S.A. PAGI S.A. PAGI S.A. PAGI S.A. PAGI S.A. CENNIK CENNIK KLIENCI INDYWIDUALNI Spis treści 1. CENNIK USŁUG INTERNETOWYCH KLIENCI INDYWIDUALNI OSIEDLA... 2 1.1. SZCZEGÓŁOWY OPIS USŁUGI... 2 1.2. PARAMETRY USŁUGI... 2 2. CENNIK USŁUG INTERNETOWYCH KLIENCI

Bardziej szczegółowo

Umowa kredytu. zawarta w dniu. zwanym dalej Kredytobiorcą, przy kontrasygnacie Skarbnika Powiatu.

Umowa kredytu. zawarta w dniu. zwanym dalej Kredytobiorcą, przy kontrasygnacie Skarbnika Powiatu. Umowa kredytu Załącznik nr 5 do siwz PROJEKT zawarta w dniu. między: reprezentowanym przez: 1. 2. a Powiatem Skarżyskim reprezentowanym przez: zwanym dalej Kredytobiorcą, przy kontrasygnacie Skarbnika

Bardziej szczegółowo

T-MOBILE USŁUGI BANKOWE ZAWSZE KONKURENCYJNI. Warszawa, 6 maja 2014 r.

T-MOBILE USŁUGI BANKOWE ZAWSZE KONKURENCYJNI. Warszawa, 6 maja 2014 r. T-MOBILE USŁUGI BANKOWE ZAWSZE KONKURENCYJNI Warszawa, 6 maja 2014 r. MIROSLAV RAKOWSKI Prezes T-Mobile Polska SA KLUCZOWE PRZEWAGI W wyniku współpracy Alior Sync i T-Mobile powstaje bankowość nowej generacji

Bardziej szczegółowo

Program Internet Start Up. WejdŸ do gry. Autor Programu. Partner Programu

Program Internet Start Up. WejdŸ do gry. Autor Programu. Partner Programu Program Internet Start Up WejdŸ do gry Autor Programu Partner Programu Program doradztwa prawnego Kancelarii Wierzbowski Eversheds dla projektów zwi¹zanych z internetem i nowymi technologiami www.internetstartup.pl

Bardziej szczegółowo

Oferta Promocyjna Stan Darmowy bez telefonu 19.05 w Sklepie Internetowym oraz Telesales obowiązuje od 9 sierpnia 2011 r. do odwołania.

Oferta Promocyjna Stan Darmowy bez telefonu 19.05 w Sklepie Internetowym oraz Telesales obowiązuje od 9 sierpnia 2011 r. do odwołania. Oferta Promocyjna Stan Darmowy bez telefonu 19.05 w Sklepie Internetowym oraz Telesales obowiązuje od 9 sierpnia 2011 r. do odwołania. Ogólne warunki skorzystania z Oferty Promocyjnej 1. Aby skorzystać

Bardziej szczegółowo

Lublin, 19.07.2013. Zapytanie ofertowe

Lublin, 19.07.2013. Zapytanie ofertowe Lublin, 19.07.2013 Zapytanie ofertowe na wyłonienie wykonawcy/dostawcy 1. Wartości niematerialne i prawne a) System zarządzania magazynem WMS Asseco SAFO, 2. usług informatycznych i technicznych związanych

Bardziej szczegółowo

Terminale ISDN. Katalog produktów 2001/2002

Terminale ISDN. Katalog produktów 2001/2002 Katalog produktów 2001/2002 Terminale ISDN Ascom Poland Sp. z o.o., 03-924 Warszawa, ul. Niek³añska 23 tel. +48 22 617 80 06, ISDN +48 22 616 42 36, fax +48 22 617 80 05 Internet:www.ascom.com.pl a a Co

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA TESTOWANIA USŁUG NA PLATFORMIE ELA-ENT

INSTRUKCJA TESTOWANIA USŁUG NA PLATFORMIE ELA-ENT Załącznik nr 1 Siedlce-Warszawa, dn. 16.06.2009 r. Opracowanie: Marek Faderewski (marekf@ipipan.waw.pl) Dariusz Mikułowski (darek@ii3.ap.siedlce.pl) INSTRUKCJA TESTOWANIA USŁUG NA PLATFORMIE ELA-ENT Przed

Bardziej szczegółowo

Gosp. domowe z komputerem 7,2 mln (54%) 0,4mln * Gosp. domowe z internetem 3,9 mln (30%) 1,3 mln *

Gosp. domowe z komputerem 7,2 mln (54%) 0,4mln * Gosp. domowe z internetem 3,9 mln (30%) 1,3 mln * Polski Rynek Telekomunikacyjny połowy 2008 roku Jerzy Straszewski prezes Polskiej Izby Komunikacji Elektronicznej wrzesień 2008 r. Polska dane makroekonomiczne Liczba gosp. domowych 13,2 mln Gosp. domowe

Bardziej szczegółowo