"INWESTYCJE ASTRONOMICZNE "

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download ""INWESTYCJE ASTRONOMICZNE ""

Transkrypt

1

2 "INWESTYCJE ASTRONOMICZNE " Astronomiczny przewodnik dla inwestorów Niniejsza publikacja została przygotowana w ramach projektu Karpackie Niebo Rozwój produktów turystycznych związanych z astronomią na terenie polsko-słowackiego pogranicza. Neinvestičný fond Teleskop Snina

3 "INWESTYCJE ASTRONOMICZNE " Astronomiczny przewodnik dla inwestorów Sporządzający: Pavol Dubovský, MUDr. Ľuboš Hriň, RNDr. Igor Kudzej,CSc., Ing.Ivan Roháč Przekład i przegląd: Gregorz Sęk Korekta: Tatiana Rusinková Niniejszy przewodnik został przygotowany w formie elektronicznej w ramach projektu: Karpackie Niebo. Rozwój produktów turystycznych związanych z astronomią na terenie polsko-słowackiego pogranicza. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego) w ramach Programu Współpracy Transgranicznej Rzeczpospolita Polska-Republika Słowacka Obejmuje on obszar Prešovskiego kraju po stronie słowackiej i części województw Podkarpackiego i Małopolskiego po stronie polskiej. Neinvestičný fond TELESKOP Komenského K 11/ SNINA 2

4 Zawartość Rozdział I.. 4 W JAKIM CELU PROWADZIĆ OBSERWACJE Obserwacje nieba jako jedna z form spędzania wolnego czasu i intelektualnego rozwoju osobowości Rozdział II... 5 GDZIE OBSERWOWAĆ? Wybór miejsca obserwacji i rodzaju budowli (pawilonu). Rozdział III.16 CZYM OBSERWOWAĆ wybór teleskopu, montażu i odbiornika Rozdział IV 31 OBSERWACJE ZDALNE Zdalne kierowane teleskopy i obserwowanie przez Internet. ZAKOŃCZENIE..52 3

5 Rozdział I. W JAKIM CELU PROWADZIĆ OBSERWACJE Obserwacje nieba jako jedna z form spędzania wolnego czasu i intelektualnego rozwoju osobowości Astronomia należy do tych przedmiotów zainteresowań, którym można poświęcać tyle wolnego czasu, ile uznacie za właściwe- dużo lub mało. W każdym przypadku będziecie mieli wielu przyjaciół oraz wiele wspaniałych przeżyć. Jeżeli pragniecie zostać prawdziwym astronomem, to musicie posiadać teleskop, obserwatorium (kopuła lub miejsce obserwacji, teren do obserwacji) i chociaż podstawową wiedzę na temat metodyki obserwacji. Ten podręcznik pomoże zainteresowanym w zamówieniu właściwego wyposażenia podstawowego, udzieli wielu bezcennych porad oraz praktycznych instrukcji, ale głównie wskaże drogę i kolejność kroków w zabezpieczeniu odpowiedniego wyposażenia astronomicznego w związku z zamierzonymi celami. Rzadko możemy spotkać książki na temat organizacji amatorskich obserwacji i większość z nich - jeżeli nie wszystkie- w przeszłości były opracowane w formie artykułów o poszczególnych częściach, które napisali sami konstruktorzy urządzeń, czy budujący obserwatoria. Obecnie problem jest głównie związany z potężną elektronizacją społeczeństwa, która niesie ze sobą to niebezpieczeństwo, że niektóre porady wprowadzone w czasie pisania tego podręcznika, mogą nie przystawać do tempa technicznego rozwoju amatorskiej astronomii w czasie ich aplikacji, a pokazane przykłady mogą niekiedy wglądać dość staromodnie. Jednak niezależnie od tego niebezpieczeństwa zdecydowaliśmy się wydać podręcznik i za jego pośrednictwem przybliżyć tematykę tym, którym nie wystarcza spojrzenie na gwieździste niebo gołym okiem, a którzy zdecydowali się poszerzyć szeregi astronomów amatorów.

6 Rozdział II. GDZIE OBSERWOWAĆ? Wybór miejsca obserwacji i rodzaju budowli (pawilonu). Na początku wyjaśnienie, o czym będzie mowa w tym rozdziale. Terminem obserwatorium astronomiczne będziemy określali jakiekolwiek miejsce, z którego można wykonać obserwacje obiektów i zjawisk na niebie. Może to być otwarty teren, namiot, ogród czy jakakolwiek budowla przystosowana do swojej funkcji. Nawet najznakomitsze niegdysiejsze obserwatoria były zupełnie odmienne od tych dzisiejszych, z obrotowymi kopułami. Obserwatoria historyczne były najczęściej lokowane na wieżach, wysokich dachach czy na otwartych tarasach, ale nie zachowało się wiele informacji na temat ich wyglądu i sposobu prowadzenia tam obserwacji. Przykładem może być największe przedteleskopowe obserwatorium, należące do Tychona de Brahe. Wzniósł on na bałtyckiej wyspie Hven rodzaj pałacu, który nazwał Uraniborg, czyli gród Uranii (Urania była muzą opiekunką astronomii). Obserwacje wykonywano tam początkowo ze szczytów dwóch wież, a następnie z otwartych tarasów. Także Galileusz wykonywał swoje spostrzeżenia z ogrodu albo też z okien swojego domu. Jednym z pierwszych obserwatoriów, jakie dostarczyły wzorca dla późniejszych budowli, było Królewskie Obserwatorium w Greenwich. Tam rozwiązano po raz pierwszy problem umieszczenia przyrządów obserwacyjnych tak, aby je chronić przed wpływami zjawisk atmosferycznych a równocześnie umożliwić dostęp do żądanego fragmentu nieba. W efekcie powstała elegancka budowla z wysokimi oknami, posiadająca obszerne pomieszczenia umożliwiające ustawienie długoogniskowych lunet. Obserwatoria z obrotowymi kopułami pojawiły się dopiero w połowie XIX wieku. Wydaje się, że pierwsza kopuła w Anglii powstała dla pomieszczenia dziś już historycznego teleskopu Northumberland. Nowatorska konstrukcja zawierała elementy czaszy kulistej otwierane z dołu do góry. Optymalna konstrukcja obserwatorium astronomicznego to taka, która zapewnia największą ochronę sprzętu dając przy tym łatwy dostęp do każdej części nieba. Współcześnie przy wyborze konstrukcji astronom musi zdecydować o stopniu jej trwałości, z uwzględnieniem przyszłych potrzeb i możliwości. Amatorzy nie powinni się obawiać nietradycyjnych rozwiązań. W pierwszym rzędzie potrzebny jest namysł, czy trzeba wznosić oddzielną budowlę, czy też wystarczy niewielka przebudowa części domu. Obserwatorium to przecież celowa i użytkowa budowla, znajdująca się w przestrzeni publicznej, wśród zabudowy mieszkaniowej, z którą nie może kolidować. Ważna jest zatem jej estetyczny walor. 4

7 W przypadku początkujących obserwatorów najlepszy jest typ obserwatorium w postaci otwartej platformy czy tarasu, skąd można obserwować jak największą część nieba albo okiem nieuzbrojonym albo z użyciem aparatu fotograficznego z obiektywem typu rybie oko, co daje możliwość obserwowania meteorów, zorzy polarnej, zjawisk meteorologicznych itp. Taka platforma obserwacyjna powinna być zlokalizowana poza zasięgiem świateł miejskich czy też samochodowych, z leżakiem umożliwiającym przyjęcie wygodnej pozycji i ze składanym stolikiem w zasięgu ręki. W środku platformy wygodnie jest mieć trwały słupek, na którym można umieścić przenośny teleskop bądź lunetę. Koniecznym wyposażeniem jest dostępność zasilania i łącze kablowe bądź radiowe z Internetem. Polecamy pokrycie platformy trwałym wodoodpornym materiałem. Astronomiczny słupek musi być posadowiony w trakcie konstruowania platformy, jego konstrukcja ma umożliwiać dokładne ustawienie redukcji, do której będzie przymocowany montaż przenośnego instrumentu. Astronomiczna kolumna Fragment redukcji Astronomicznej kolumny 1 1 5

8 Fragment redukcji Astronomicznej kolumny 2 2 Fragment redukcji Astronomicznej kolumny 3 3 Platforma widokowa Przykład w Obserwatorium Astronomicznym na prelencze Kolonickim Wymiary platformy: 5m x 6m 6

9 W przypadku, kiedy inwestor zdecyduje o budowie obiektu zadaszonego, może on być zrealizowany w formie przesuwnego dachu, przesuwnego pawilonu czy też obrotowej kopuły o rozmiarach dopasowanych do wielkości teleskopu. W razie realizacji obserwatorium w postaci przesuwnej wybór zależy od wyobraźni, zręczności wykonawcy i możliwości finansowych. Pokazujemy kilka przykładów takich pawilonów obserwacyjnych. z przesuwanym dachem: z przesuwanym całym pawilonem: 7

10 Szczegółowo opiszemy pawilon obserwacyjny z rozsuwanym dachem, który był wykonany w Obserwatorium Astronomicznym na Kolonickim Sedle w roku Techniczny opis pawilonu obserwacyjnego z rozsuwanym dachem To stalowa konstrukcja osłoniętą częściowo arkuszami trapezowatej blachy powlekanej tworzywem a częściowo panelami poliuretanowymi. Na obiekt składają się dwie przestrzenie. Jedna to przestrzeń obserwacyjna, połączona z mniejszą przestrzenią techniczną. Cały obiekt służy do celów astronomicznych, a w części technicznej może być umieszczony przenośny sprzęt służący do opracowania pomiarów. W części obserwacyjnej będzie umieszczony teleskop przenośny. Wysokość tej części to 2,5 metra, zaś wysokość części technicznej to 2,0 metra. Zajmowana powierzchnia to 21,6 metra kwadratowego zaś objętość to 71,9 metra sześciennego. 2. Fundamenty Stalowa konstrukcja jest umieszczona na ośmiu betonowych stopach fundamentowych o rozmiarach 0,6 na 0,6 metra, głębokich na 0,9 metra. W środku części obserwacyjnej jest umieszczona betonowa stopa o rozmiarach 1,5 na 1,5 metra i głębokości 1,0 metra jako baza pod teleskop. Beton jest klasy C12/ Konstrukcje pionowe Ściany zewnętrzne tworzą słupy stalowe do których przynitowano arkusze blachy trapezowej, a w części technicznej panele poliuretanowe. 8

11 4. Wykończenie ścian i podłóg Ściany wykonane z blachy i paneli nie są niczym dodatkowym pokryte. Podłogę w obiekcie tworzą płyty chodnikowe, za wyjątkiem betonowych stóp fundamentowych, które nie są niczym pokryte. 5. Pokrycie dachowe Zadaszenie w części obserwacyjnej jest wykonane w postaci dwóch części o łukowatym kształcie, odsuwanych na dwie strony. Zadaszenie to tworzą płyty z poliwęglanu (LEXAN). W części technicznej dach jest stały, wykonany także z płyt poliwęglanowych (LEXAN). Przesuwne części dachu poruszają się na profilu L. Cała konstrukcja zadaszenia jest wykonana ze stali. 6. Zasilanie W części obserwacyjnej budowli jest skrzynka rozdzielcza. 7. Wyposażenie techniczne obiektu W obiekcie nie ma instalacji elektrycznej. Obiekt nie jest ogrzewany ponieważ obserwacje muszą być wykonywane w temperaturze otoczenia. 9

12 Kosztorys pawilonu z rozsuwanym dachem. lp Opis Jednostka miary Liczba Cena jednostkowa Koszt całkowity A Robocizna i materiały 1 940, Prace ziemne 340,99 Usunięcie darni i gleby do głębokości 150 mm m3 1,485 21,83 32,42 Wykopanie dołów pod stopy fundamentowe i zarys budowli m3 6,327 39,85 252,14 Poziome przemieszczenie ziemi po utwardzonej drodze, na odl. do 1000 metrów m3 7,812 4,45 34,80 Wyrównanie i ubicie ziemi m2 11,380 1,90 21,63 Prace przy fundamentach 774,64 5 Żwir do zagęszczania betonu m3 0,513 43,32 22,23 6 Beton na stopy fundamentowe C12/15 m3 4, ,96 697,04 7 Montaż szalunków do stóp fundamentowych, wykonanie tradycyjne m2 2,244 18,50 41,52 8 Demontaż szalunków m2 2,244 6,18 13,86 Komunikacja 384,47 9 Ułożenie płyt chodnikowych grubości 6 cm m2 10,004 20,53 205,38 10 Płyty KLASIKO popielate grubość 6 cm m2 11,000 16,28 179,09 Inne konstrukcje i prace rozbiórka 230,83 11 Montaż ramy 12 Akcesoria m 15,200 10,33 157,03 szt. 17,000 4,34 73,80 Przewóz materiałów 209,92 13 Przewóz materiałów t 16,494 12,73 209,92 B Robocizna i dostawy PSV 5 842,17 Konstrukcje ślusarskie 965,82 14 Montaż płyt trapezowanych m2 48,000 6,93 332,83 15 Arkusze blachy trapezowanej m2 48,000 11,38 546,29 16 Taśma wykończeniowa z tworzywa szt. 6,000 4,22 25,33 17 Taśma do wykańczania otworów szt. 2,000 12,81 25,63 18 Wkręty samogwintujące szt. 250,000 0,14 35,75 10

13 Dodatkowe elementy metalowe 4 876,34 19 Materiał na zadaszenie z poliwęglanu gr. 8 mm m2 25,200 30,15 759,68 20 Drzwi 800x1870 mm ocieplane wełną mineralną i obłożone blachą trapezowaną szt. 1, ,87 230,87 21 Stalowe elementy pawilonu 1 kg 232,898 3, ,28 22 Zawieszki rolkowe kpl. 1, ,66 132,66 23 Dostawa kpl. 1,000 24,86 24,86 Razem 7 783,02 11

14 Kiedy zdecydujemy się na wybudowanie obserwatorium z obrotową kopułą, najlepiej będzie zamówić je u profesjonalnego wytwórcy. Kopuła może wieńczyć samodzielny budynek, albo też zostać wbudowana jako element dachu innego budynku Najpowszechniej używane kopuły mają średnice 2,2 m, 3,0 m oraz 5 m. Szczegółowe informacje na ich temat znajdziecie Państwo na stronie Pomimo całej złożoności, związanej z budową pawilonu wyposażonego w obrotową kopułę, można także zrealizować go samodzielnie. Kolejność kroków, jakie w tym celu należy wykonać jest zilustrowana historyjką obrazkową. 12

15 Na zakończenie tego rozdziału zamieszczamy ilustrację alternatywnych sposobów umieszczania kopuły astronomicznej na przykładzie realizacji firmy Uniwersał. 13

16 V projekte "Karpackie niebo" bolo zaplanowane przygotowanie dokumentacji projektowej dla przebudowy nieużywanej wieże na dachu w Gimnazjum Snina na szkolne obserwatorium z 3 m kopule s technicznym i edukacyjnym zaplecem v poddasze. Aktualny status budynku Gymnazia Snina z wieżą 14

17 Projekt 3m kopuły na dachu Gymnázia Przegląd Gymnázia z kopułą 15

18 Rozdział III CZYM OBSERWOWAĆ wybór teleskopu, montażu i odbiornika Sercem każdego kompleksu obserwacyjnego jest przyrząd, dla którego cała ta infrastruktura powstała teleskop. Wybór poprawnego typu teleskopu, jego montażu, stosowanego powiększenia i innych parametrów zależy głównie od celu, w jakim buduje się kompleks obserwacyjny, a także od możliwości finansowych inwestora. Zatem należy najpierw zapoznać się z podstawowymi charakterystykami teleskopów, ich montaży, układów optycznych, dokonać porównania właściwości i skomponować swój własny, optymalny zestaw, który spełni nasze oczekiwania. Celem każdego teleskopu, bez względu na stosowany system optyczny, jest wykonanie dwóch zadań: skupienie jak największej ilości światła przychodzącego od badanego obiektu oraz powiększenie jego obrazu. W obydwu przypadkach decydujący wpływ na rezultat ma jakość optyki. W przypadku zastosowania układów optycznych o niskiej jakości obraz jest rozmyty, zdeformowany, na krawędziach występują barwne otoczki. Praca z takim teleskopem przynosi więcej szkody niż pożytku, zatem przy wyborze optyki warto być hojnym, a teleskop nam się odwdzięczy obrazami dobrej jakości. Teleskop Każdy teleskop można scharakteryzować kilkoma podstawowymi parametrami, którymi są średnica obiektywu D podana w milimetrach, odległość ogniskowa f ob oraz odległość ogniskowa okularu f ok, obie w milimetrach. Od wartości tych podstawowych parametrów zależą dalsze, które określają możliwości teleskopu, a tym samym zakres jego użycia. Między innymi ważnym parametrem charakteryzującym teleskop jest jego kątowa zdolność rozdzielcza. Jest to wartość wyrażona w sekundach kątowych, możemy ją w przybliżeniu wyliczyć, dzieląc liczbę 120 przez średnicę obiektywu w milimetrach. Oznacza ona teoretyczną zdolność rozdzielczą, wyrażoną w sekundach kątowych. Jest oczywiste, że realna 16

19 zdolność rozdzielcza zależy od szeregu czynników dodatkowych, takich jak drgania atmosfery czy termiczne charakterystyki tubusa teleskopu, zatem rzeczywista zdolność rozdzielcza będzie zawsze nieco gorsza. Następnym parametrem jest światłosiła teleskopu F, która wyliczamy dzieląc średnicę obiektywu przez odległość ogniskową. Światłosiła to podstawowa wielkość, decydująca o możliwościach wybranego teleskopu. We Wszechświecie spotykamy obiekty świecące bardzo jasno (planety, Księżyc, jasne gwiazdy, jasne gromady gwiazd i galaktyki) oraz obiekty o małej jasności (mgławice, galaktyki, słabe gwiazdy i ich gromady). Do ważnych i najczęściej sprawdzanych parametrów należy powiększenie Z. Jest to iloraz odległości ogniskowej obiektywu i okularu Z = f ob /f ok. Rozróżniamy najmniejsze i największe realistyczne powiększenie. Najmniejsze powiększenie wyliczymy jako iloraz średnicy obiektywu, wyrażonej w milimetrach, przez maksymalną średnicę otworu źrenicy (wynosi ona około 7 milimetrów). Wielkość największego stosowanego powiększenia zależy od średnicy obiektywu, jakości optyki oraz od warunków atmosferycznych. Dla optyki w wykonaniu standardowym obowiązuje równość Z max = 2D. W związku z powiększeniem teleskopu warto wspomnieć o granicznej wielkości gwiazdowej, która zależy od średnicy obiektywu, czyli im większa ta średnica, tym więcej światła zgromadzi teleskop. Do podstawowych parametrów należy też pole widzenia ZP. Wartość pola widzenia teleskopu obliczamy dzieląc pole widzenia okularu przez stosowane powiększenie. Zestaw podstawowych parametrów teleskopu zamyka kontrast. Parametr ten jest ważny przy obserwowaniu obiektów rozciągłych, na przykład powierzchni Księżyca i planet czy też mgławic. W tym wypadku ważne jest należyte rozróżnianie odcieni kolorów. Rozróżniamy twardy kontrast, kiedy to obraz jest bogaty w odcienie, oraz kontrast miękki, kiedy obraz jest bardziej jednorodny. UKŁAD OPTYCZNY Każdy teleskop składa się z dwóch podstawowych części: z obiektywu który zbiera światło i wytwarza obraz oraz z okularu, który powiększa ten obraz. Oprócz tego różne teleskopy wyposażone są w różne układy korekcyjne, dodatkowe lustra i inne optyczne elementy. Z konstrukcyjnego punktu widzenia teleskopy dzielimy na: 1) Refraktory teleskopy soczewkowe 17

20 2) Reflektory teleskopy zwierciadlane 3) Złożone układy optyczne - katadioptryki A. Refraktor inaczej luneta to najpopularniejszy typ teleskopu, w którym obraz tworzony jest przez soczewkę. Obserwowany obiekt Bardzo popularny w gronie teleskopów o niewielkich rozmiarach, lunety o średnicach ponad 150 milimetrów są już rzadkością, ponieważ takie soczewki są bardzo kosztowne a tubusy takich lunet muszą być bardzo długie. Do tego potrzebny jest montaż, który utrzyma ciężką lunetę. Obraz obiektu otrzymany w refraktorze obarczony jest wadą zwaną aberracją chromatyczną. Dla jej skorygowania wykonuje się obiektywu dwu i trójsoczewkowe. Teleskop typu refraktora można łatwo stabilnie zmontować, zatem nieczęsto musi być kolimowany. Ten system nie ma centralnej przesłony (na drodze światła nie pojawiają się żadne nieprzezroczyste elementy), zatem obraz jest kontrastowy. W trakcie nastawiania obiektów położonych wysoko na niebie część okularowa celuje ku ziemi, zatem korzystnie jest używać dodatkowych luster albo pryzmatów dla ułatwienia obserwacji. Rozróżniamy dwa typy refraktorów, różniących się budową okularu: 1) Luneta Galileusza soczewka w okularze jest rozpraszająca, czyli wklęsła, obraz jest prosty. Minusem jest małe pole widzenia. 2) Luneta Keplera soczewka w okularze jest skupiająca, zatem obraz jest odwrócony. Obrazy z obiektywów jednosoczewkowych wykazują dwa rodzaje wad: aberracja sferyczna 18

21 aberracja chromatyczna. Dla ich usunięcia stosuje się obiektywy wielosoczewkowe. Według konstrukcji obiektywu rozróżniamy trzy typy refraktorów: Obiektywy achromatyczne: stanowią najliczniejszą grupę teleskopów. Obiektyw achromatyczny składa się z dwóch odpowiednio sklejonych soczewek, wykonanych ze szkieł o różnych współczynnikach załamania. Pozwala to na znaczne zmniejszenie aberracji chromatycznej przy zachowaniu dobrego kontrastu, nawet dla słabych obiektów. Obiektywy ED: składają się z dwóch lub więcej soczewek. Jedna z nich wykonana jest ze szkła niskodyspersyjnego, co całkowicie eliminuje aberrację chromatyczną. Jakość takiego obiektywu jest znacznie wyższa od achromatu. Obiektywy apochromatyczne: złożone z trzech soczewek oddzielonych warstwą płynu lub powietrza. Zapewniają obraz bez wad optycznych nawet przy powiększeniach 2-3D. Jedynym minusem apochromatów są ich bardzo wysokie ceny. B. Reflektor Obserwowany obiekt W tym typie teleskopu światło od obiektu pada na zwierciadło wklęsłe. Główną zaletą teleskopu zwierciadlanego jest prosta konstrukcja, nawet dla zwierciadeł o dużych rozmiarach. Ponieważ światło tylko odbija się od lustra, nie wykazuje aberracji chromatycznej. Pojawiają się jednak inne wady, takie jak aberracja sferyczna, którą można wyeliminować przez dodanie specjalnego korektora. Dodatkowym minusem teleskopu zwierciadlanego jest konieczność umieszczenia w biegu światła zwierciadła wtórnego, co powoduje obniżenie kontrastu. Konieczna jest też precyzyjna kolimacja oraz 19

22 justowanie obydwu zwierciadeł pierwotnego i wtórnego dla każdego typu refraktora. Teleskopy zwierciadlane dzielimy na trzy typy: 1. teleskop Newtona: główne lustro ma kształt paraboloidy obrotowej, wtórne jest płaskie. Układ taki ma znaczną światłosiłę. Niestety dla jaśniejszych obiektów występuje wada zwana komą, która zniekształca obrazy obiektów tym mocniej, im są one dalej od osi optycznej. Zamiast punktów widzimy wtedy przecinki skierowane od środka obrazu na zewnątrz. Wada jest widoczna głównie w trakcie obserwacji fotograficznych i można ją usunąć stosując specjalny korektor. 2. teleskop Cassegraina: główne zwierciadło jest paraboliczne, w środku ma otwór, przez który światło odbite od wtórnego, hiperbolicznego lustra dostaje się do płaszczyzny ogniskowej teleskopu. Tubus takiego teleskopu jest krótki, łatwo nim manipulować, można przy tym osiągać znaczne odległości ogniskowe, ale oczywiście kosztem obniżenia światłosiły. Ten typ teleskopu wymaga starannej kolimacji. 3. teleskop Ritchey- Chretien: odmiana teleskopu Cassegraina z tym, ze główne zwierciadło ma kształt hiperboloidy obrotowej. Zaletą tego systemu jest wielkie pole widzenia, co pozwala na uzyskiwanie obrazów pozbawionych komy na całym obszarze 4. System Dall-Kirgham: wersja systemu Cassegraina, główne zwierciadło jest w tym wypadku elipsoidalne a wtórne sferyczne. Wykonanie takiego teleskopu jest prostsze, a daje on lepszej jakości obrazy od klasycznego Cassegraina. Ceną jest małe pole widzenia. C. Teleskop katadioptryczny złożony system optyczny: W tym typie teleskopu światło przed osiągnięciem głównego zwierciadła przechodzi przez układ korekcyjny, składający się z soczewki, co redukuje błędy obrazu i powoduje skrócenie tubusa. 20

23 1) Maksutow Cassegrain: przed zwierciadłem głównym znajduje się sferyczny układ korekcyjny, zwany meniskiem dwuwklęsła soczewka o znacznym załamaniu światła. Zwierciadło wtórne jest umieszczone po wewnętrznej stronie menisku. Tubus jest zamknięty i mechanicznie stabilny. Teleskop taki ma dobre własności optyczne, obrazy wykazują dość wysoki kontrast, zacienienie jest niewielkie. Ten typ teleskopu dzięki zwartej budowie jest bardzo rozpowszechniony. 2) Maksutow Newton: przed zwierciadłem wtórnym znajduje się dysk korekcyjny, który jednocześnie stanowi jego mocowanie. Zacienienie jest minimalne, kontrast obrazu dobry, przy znacznej światłosile inne wady są zaniedbywanie małe. Wśród innych teleskopów ten typ pozwala na otrzymywanie obrazów o najlepszej jakości. 3) Schmidt Cassegrain: oba zwierciadła główne i wtórne są sferyczne, ale wtórne, umieszczone na tzw. dysku Schmidta, ma zmodyfikowany kształt. Znakomicie koryguje to aberrację chromatyczną, ale pojawia się spore zacienienie, co obniża kontrast. Konstrukcyjna niewygodą jest metoda regulacji ostrości osiąga się ją przesuwając zwierciadło pierwotne w przód i w tył, co powoduje jego kołysanie. Wielką zaletą są niewielkie rozmiary teleskopu. 4) Schmidt Newton: system podobny do Newtona Maksutowa, uzupełniony płytą korekcyjną Schmidta. Dzięki temu teleskop zyskuje wielką światłosiłę, opłaconą niedużą deformacją obrazu. Używany jest niemal wyłącznie do astrofotografii. Na jakość obserwacji zasadniczy wpływ mają także: 1) wyposażenie optyczne w akcesoria okulary, filtry, soczewki Barlowa, celownik, lunetka biegunowa 2) montaż teleskopu 3) statyw OKULÁR Następną ważną czynnością, od której zależy jakość obserwacji, jest wybór właściwego okularu, którego rola polega na powiększeniu obrazu, wytwarzanego przez obiektyw. Tak jak soczewka w oku, tak też i okular stanowi układ optyczny złożony z kilku elementów. Ważnym parametrem, charakteryzującym dany okular, jest średnica jego tubusa, wyrażona standartowo w jednostkach imperialnych, czyli w calach angielskich. Typowe rozmiary to: 1.25 cala, czyli około 31,7 milimetra 21

24 2 cale, czyli około 50,7 milimetra ale czasami stosuje się także rozmiar 0,96 cala. Następnymi parametrami są odległość ogniskowa okularu, która zmienia się w zakresie od 2,5 milimetra do 55 milimetrów, oraz pole widzenia, które może wynosić od 40 o do 100 o. Mimo stosowania wysokiej jakości szkła optycznego, z którego wykonane są soczewki okularu, na jego powierzchni pojawiają się odbicia, obniżające kontrast obrazu. Można je zlikwidować pokrywając powierzchnie soczewek warstwami antyodbiciowymi i dbając o wyczernienie obudowy okularu. Wielkie znaczenie ma wygoda używania. Zależy ona od wielkości soczewki, do której kierujemy wzrok oraz od odległości źrenicy wejściowej. Typy okularów. Okulary proste: składają się z dwóch elementów rozdzielonych warstwą powietrza, mają małe pole widzenia, obrazy na skraju pola są mocno zniekształcone oraz wykazują aberrację chromatyczną. Okulary ortoskopowe: składają się z trzech sklejonych elementów oraz z dodatkowej nieco oddalonej soczewki. Nie wykazują deformacji, dają twardy kontrast ale mają niewielkie pole widzenia tylko 40 o. Dla krótkich ogniskowych mają niewielką średnicę i małą odległość źrenicy wejściowej. Niewygodę użytkowania kompensuje obraz wysokiej jakości. Ten typ okularu charakteryzuje się niską ceną, ma prostą konstrukcję i stosuje się głównie do obserwowania powierzchni planet. Okular typu Kellnera: składa się z jednoelementowej soczewki pola i klejonej soczewki ocznej. Dobrze koryguje aberrację chromatyczną i ma pole widzenia pomiędzy 40 o a 50 o. Z powodu silnych odbić wewnętrznych nie nadaje się do teleskopów o dużej światłosile, ale dzięki niskiej cenie często stosowany jest przy małych i średnich powiększeniach. Okular RKE odwrócony Kellner: posiada jednoelementową soczewkę oczną i klejoną soczewkę pola. Daje to powiększenie pola widzenia do 55 o przy zachowaniu niskiej ceny. Okular typu Plossl: najszerzej stosowany typ, ma pole widzenia 50 o wolne od aberracji chromatycznej, soczewka oczna i soczewka pola są dobrze skorygowane. Jest wygodny do obserwacji i zachowuje niską cenę. Do tej kategorii należą też zmodyfikowane okulary planetarne. 22

25 Okular typu Erfle: ma konstrukcję bardziej skomplikowaną, dzięki czemu osiąga pole widzenia od 50 o do 75 o. Obserwuje się przezeń wygodnie, ponieważ ma dużą odległość źrenicy wejściowej. Produkowany jest w kilku odmianach, różniących się głównie wielkością pola widzenia ZP: Panoptic 68 o f od 19 do 41 mm, LE 50 o f od 5 do 25 mm, LV 50 o f od 2,5 do 50 mm, SWAN 72 o f od 9 do 40 mm, WideScan 84 o f od 13 do 30 mm, SuperView 65 o f od 15 do 50 mm. Nasadki zwiększające odległość ogniskową: w przypadku potrzeby powiększenia odległości ogniskowej stosuje się tzw. soczewki Barlowa. Są one dostępne w wersjach dwukrotnej i trzykrotnej, w różnych, często dwucalowych obudowach i mają duże pole widzenia. Okulary w wielkim polem widzenia: nowoczesne konstrukcje okularów, niektóre składające się aż z ośmiu komponentów, pozwalają osiągnąć pole widzenia nawet 100 o. Dają one obrazy bez zniekształceń z wysokim kontrastem. Ich ceny są wysokie ale odpowiadają osiąganej jakości. Są to głównie okulary Hyperion (68 o ), UWAN (82 o ), UWA (80 o ), WA-70 (70 o ), GRM (80 o ) i okulary Nagler. MONTÁŽ Montaż to część mechaniczna, która utrzymuje tubus na statywie i umożliwia jego ruch. Kiedy skierujemy teleskop na jakiś obiekt na niebie, wskutek rotacji Ziemi opuści on za chwilę pole widzenia teleskopu. Przy małych powiększeniach rzędu 30x do 50x dzieje się to po minutach, ale przy powiększeniu 200x trwa to już tylko sekundy. Najczęściej używa się następujące montaże: Azimutalny: Umożliwia ruch tubusa w poziomie i w pionie (w lewo i w prawo, w górę i w dół). Ponieważ obiekty na niebie poruszają się w ruchu widomym wokół Gwiazdy Polarnej po okręgach, podążanie za nimi dla dużych powiększeń wymaga korekty w obu osiach. Montaż azymutalny jest prosty i wygodny wtedy, kiedy chcemy używać teleskop do obserwacji obiektów naziemnych. Montaże 23

26 azymutalne mają wysoką jakość i są względnie tanie, a w niektórych wykonaniach dają się złożyć do niewielkich rozmiarów, zatem mogą być wygodne w trakcie podróży. Masywniejsze warianty mogą unieść tubusy o wadze aż 10 kg. Montaż paralaktyczny (ekwatorialny, równikowy): Umożliwia ruch teleskopu względem trzech wzajemnie prostopadłych osi wysokości, godzinowej i deklinacyjnej. Kiedy oś godzinna montażu jest skierowana na biegun niebieski (Gwiazdę Polarną), czyli kiedy jest równoległa do osi obrotu Ziemi, śledzenie obiektu na niebie wymaga ruchu tylko wokół tej osi. Często zadanie to wykonuje niewielki silnik elektryczny. Prostopadle do osi godzinowej znajduje się oś deklinacyjna. Obracając tubus wokół niej możemy nastawiać obiekty o różnych kątowych odległościach od bieguna. Kierunek osi deklinacyjnej wskazuje nam pręt z zawieszoną na nim przeciwwagą. Oś wysokości na początku obserwacji ustawiamy tak, aby nachylenie osi godzinnej do horyzontu było równe szerokości geograficznej miejsca obserwacji. Montaż Dobsona: umożliwia ruch wokół dwóch osi podobnie, jak montaż azymutalny. Jest tani i wygodny dla większych i cięższych teleskopów. KOŃCOWE UWAGI DOTYCZĄCE WYBORU TELESKOPU Jaki zatem kupić teleskop, aby spełniał nasze oczekiwania? Z jak największym powiększeniem? Albo jak najbardziej światłosilny? Lekki i przenośny? Lub też cięższy? W pierwszym rzędzie unikajmy zachęt do zakupu jak najtańszego teleskopu. Jakość większości z nich jest niska albo od strony optycznej, albo od strony mechanicznej, albo też z obydwu. Lepiej kupić sprzęt wyższej jakości, którego zalet być może od razu nie wykorzystamy, ale które docenimy w trakcie dłuższego używania. Przed zakupem należy się zastanowić, dlaczego w ogóle chcemy mieć teleskop. Ten, który nabędziemy, będzie dla nas najlepszy, 24

27 ponieważ jego będziemy najczęściej używać. Na koniec damy przykład teleskopu, który ma rozsądną cenę, łatwo nim manipulować a swoimi parametrami zadowoli nawet wymagającego użytkownika. Celestron - Schmidt-Cass SC 6" - Teleskop Celestron ø 150 mm cena: 870,00 Teleskop astronomiczny na montażu azymutalnym z mechanicznym napędem w obu osiach (góra-dół, lewo-prawo). Jest wyposażony w system GoTo. Oznacza to obecność silników krokowych w obu osiach, co wraz z odpowiednią elektroniką umożliwia sterowanie jego ruchem z pilota, przy czym w pamięci posiada on współrzędne dziesiątek tysięcy różnych obiektów astronomicznych. Można je wybierać z podręcznego menu, można też nastawiać współrzędne ręcznie. Po nastawieniu na żądany kierunek teleskop automatycznie porusza się za ruchem nieba. Aby mechanika sprawnie funkcjonowała, należy najpierw wpisać współrzędne miejsca obserwacji do pamięci teleskopu, a następnie wyjustować urządzenie używając od jednej do trzech gwiazd odniesienia. Te gwiazdy zostaną nam automatycznie podane w trakcie justowania. Największą zaletą mechaniki GoTo jest wygoda nastawiania obiektów. Ale nie należy sądzić, że posiadając taki teleskop nie trzeba orientować się na niebie ani też używać map nieba gwiaździstego. Teleskop jest umocowany na statywie z nogami stalowymi, odpowiednio je przechylając można utworzyć profesjonalny montaż paralaktyczny, umożliwiający fotografowanie obiektów astronomicznych. System Schmidta-Cassegraina w podstawowej wersji ma światłosiłę 1/10. Przy pomocy reduktora odległości ogniskowej można ją zmienić na 1/6,3, czyli zmniejszając odległość ogniskową powiększyć pole widzenia. Taki zestaw jest bardzo wygodny przy astrofotografii. 25

28 Podstawowe parametry: System optyczny Schmidt-Cassegrain Średnica obiektywu w mm 150 Odległość ogniskowa w mm 1500 Światłosiła 10 Szukacz Montaż Napęd Oprogramowanie Okular Powiększenie Pryzmat zenitalny kropka laserowa azymutalny/paralaktyczny z mechanicznymi ruchami drobnymi w obu osiach w obu osiach NexStar, obiektów w bazie 25 mm 60x tak CD-ROM The Sky Level 1 Statyw metalowy regulowany Zasilanie Baterie 8x1,5 V, Zasięg - Długość tubusa Waga ok. 350 mm komplet 13,5 kg DETEKTORY OBRAZU Astrofotografia Kiedy macie już nowy teleskop, w bardzo krótkim czasie zaczniecie się zastanawiać jak utrwalić na fotografiach piękno obserwowanych planet czy obiektów w dalekim kosmosie fotografiach podobnych do tych które widzicie w czasopismach astronomicznych czy w internecie. 26

29 Jeśli macie ochotę, czas i odpowiednie wyposażenie to rozwiązanie jest proste. Ważne jest jednak, aby przed rozpoczęciem fotografowania nocnego nieba dokładnie zaznajomić się z obsługą teleskopu i prowadzeniem obserwacji wizualnych. Fotografowanie nocnego nieba jest dla amatora niewiarygodną, ale wymaga również wiedzy i umiejętności. Można się tego nauczyć stosunkowo szybko, ale wymaga to drogiego wyposażenia i dość długiego czasu na nauczenie się jego obsługi. I chociaż fotografie Księżyca możemy zrobić prawie każdym teleskopem, to wszystkie inne obiekty na niebie wymagają już dobrze zaprojektowanego, solidnego montażu, stabilnego i z dokładnym napędem. Zachowanie na kliszy filmowej albo w postaci cyfrowej obrazów które widzimy przez teleskop może być bardzo pozytecznym doświadczeniem. Umożliwia to nam dobrej jakości równikowy montaż automatyczny, teleskop naprowadzający i aparat fotograficzny. Fotografowanie to jednak tylko połowa zabawy. Po nim następuje obróbka obrazu za pomocą odpowiedniego oprogramowania, które umozliwia pokazanie tego czego nieuzbrojonym okiem nie zobaczymy - Courtesy Alan Dyer Aparat Fotograficzny Fotografować można za pomocą wszystkich teleskopów astronomicznych. Najczęściej mocujemy aparat do teleskopu za pomocą tzw. fotoadaptera. Wkładamy go do tubusa teleskopu zamiast okularu. Jest zbudowany w zasadzie jak rurka- na jednym końcu ma średnicę równa średnicy okularu na drugim końcu uchwyt ze średnicą umożliwiająca przykręcenie potrzebnego aparatu fotograficznego. Używamy do tego aparatów fotograficznych- lustrzanek, bez obiektywu. Polecamy: Canon EOS 50D z obiektywem EF-S m Cena: ok Do fotoadaptera trzeba dokupić pierścień pośredniczący. Adapter jest uniwersalny i będzie pasował do każdej lustrzanki, a pierścień pośredniczący kupujemy do konkretnej marki lub modelu aparatu. 27

30 Pokazane powyżej rozwiązanie jest najprostsze i najbardziej praktyczne. Można również fotografować w tzw. systemie projekcji, gdy pomiędzy teleskopem a aparatem fotograficznym jest tzw. okular projekcyjny, a dodatkowo może być jeszcze obiektyw aparatu. Można przez to otrzymać znacznie większe powiększenia obrazu, jednak rozdzielczość całego zestawu znacznie spadnie. Do astrofotografii można wykorzystać również aparat kompaktowy, który nie ma możliwości odkręcenia obiektywu. Problem mocowania takiego aparatu do teleskopu można rozwiązać za pomocą specjalnych uchwytów, zapewniających możliwość ustawienia osi optycznych i ostrości. Kamera CCD Firma Meade oferuje kamery CCD specjalnie przeznaczone do fotografii obiektów głębokiego nieba za relatywnie mała cenę w wersji DSI oraz DSI Pro. Na pierwszy rzut oka wyglądają one jak proste kamery internetowe, ale zostały specjalnie zaprojektowane do astrofotografii. Urządzenia pomiarowe mają dość dobre parametry, a wraz z dołączonym oprogramowaniem znacznie się różnią od kamer internetowych. Kamera typu DSI jest dostępna w dwóch wersjach. Pierwsza posiada sensor umożliwiający fotografowanie kolorowe bez konieczności posiadania dodatkowych filtrów. Druga wersja- DSI Pro jest 28

31 kamerą monochromatyczną, ale jest czulsza i ma większy zakres dynamiki. Aby robić kolorowe fotografie należy użyć dodatkowych, kolorowych filtrów, które dają obrazy w poszczególnych kolorach RGB. Ze złożenia kilku obrazów w różnych, pojedynczych kolorach otrzymamy obraz pełno kolorowy. Obie kamery mają monochromatyczny 16-bitowy przetwornik CCD ( mogą dać aż odcieni czarnego na jednej fotografii). Jest to bardzo dobra cecha przy fotografowaniu obiektów głębokiego nieba. Kamera DSI ma dość małe rozmiary (84x84x26mm) a jej ciężar wynosi ok. 280g,więc łatwo jest ją umocować do każdego teleskopu, bez dużego obciążania wyciągu okularowego czy montażu. Obie kamery mają adapter do klasycznego wyciągu 1,25". Otrzymane za pomocą tych kamer obrazy można obrabiać przy pomocy programu MaxIm DL. Kamera DSI jest trudna do pobicia w swojej klasie cenowej, jeśli chodzi o uzyskiwanie kolorowych obrazów obiektów głębokiego nieba. Ceną za niską cenę kamery jest (w porównaniu do wersji DSI Pro) mniejsza czułość i mniejsza rozdzielczość. Oba modele mogą być wykorzystane do fotografowania wielu różnorodnych obiektów na niebie. I choć zostały zaprojektowane raczej dla początkujących fotografów nieba, ich potencjał pozwoli na efektywną pracę również osób bardziej zaawansowanych w fotografowaniu nocnego nieba. Cena DSI 2 Pro: ok. 529,00 Cena DSI 3 Pro: ok ,00 Polecamy kamery DSi i DSI Pro wszystkim osobom początkującym w fotometrii CCD. Literatúra: 1. Al Nagler Okulárová učebnica, Preklad: Roman Luhový 2. Johnny Horne " Deep- Sky Imaging for Everyone", a "And Science Too" od Ande Hendena, Sky & Telescope, October Copyright (c) 2005 by Sky Publishing Corp. Preložené a citované so súhlasom Sky & Telescope - Miloš Motejl, 29

32 3. Alan Dyera - "Brains and Brawn : Meade s LX200GPS", Sky & Telescope, March Copyright (c) 2003 by Sky Publishing Corp. Preložené a citované s povolením Sky & Telescope - Miloš Motejl, 4. Al Nagler, Vyberáme zväčšenie pre váš teleskop Preklad: Roman Luhový 5. Adrian R. Ashford Ako si správne vybrať teleskop Preklad: Roman Luhový 6. J. Kelly Beatty, Ako si správne vybrať svoj prvý teleskop Preklad: Roman Luhový 7. David Arditti, Setting-up a Small Observatory: From Concept to Construction, 2008 Springer Science+Business Media, LLC 8. Peter Vizi Hviezdny atlas k malým ďalekohľadom, Geobook Teleskopy - astronomické ďalekohľady I.,Príručka k astronomickým teleskopom - časť Ako kupovať a používať astronomický teleskop, Príručka k astronomickým teleskopom - časť 2 30

33 Rozdział IV OBSERWACJE ZDALNE. Zdalne kierowane teleskopy i obserwowanie przez Internet. W przeciwieństwie do tego, o czym była dotychczas mowa, w tym rozdziale nie będziemy czytelnika namawiać, aby trawił noce przy teleskopie albo przed monitorem komputera. Nowoczesne technologie oraz Internet umożliwiają funkcjonowanie instrumentów astronomicznych bez obecności człowieka. Są różne sposoby organizowania takich obserwacji, używane są też rozmaite nazwy. Obserwacje zdalne, teleskopy roboty, teleskopy automatyczne, obserwacje przez Internet, obserwatorium wirtualne, teleskopy online. Nie to jest istotne. Na początek ustalimy zasadnicze kategorie. 1. Kontrola zdalna odległego teleskopu. Użytkownik przy pomocy Internetu ma możliwość bezpośredniego dostępu do komputera, który kontroluje teleskop, kamerę oraz parametry dodatkowe (ruch kopuły, wyostrzanie, wybór filtrów). Obserwacje prowadzone są na bieżąco tak, jakby obserwator był obecny w miejscu posadowienia teleskopu. Wyznacza obiekty, ich współrzędne, czasy ekspozycji, filtry itp. Tak normalnie funkcjonują obecnie zawodowe obserwatoria, których siedziby mogą być np. w Europie a teleskopy w Chile. Tak samo przebiegają niektóre obserwacje amatorskie, kiedy właściciele przebywają z dala od teleskopów. Oczywiste jest, że nikt nie udostępni przypadkowemu użytkownikowi dostępu do własnego teleskopu. Musi być zabezpieczenie przed uszkodzeniem urządzenia przez niepoprawne manipulacje. 2. Teleskop automatyczny. Jest możliwe takie przygotowanie sprzętu i oprogramowania, aby a góry zadać serie obserwacji, które następnie teleskop samodzielnie wykona w trakcie nocy obserwacyjnej. Te 31

34 wymagania spełniają obecnie seryjnie produkowane montaże tzw. GoTo, połączone z komercyjnymi programami, jak np. Maxim DL oraz z kamerką CCD z mechaniczną migawką (istnieją także bezpłatne rozwiązania pracujące pod systemem Linux). Dla prawidłowego funkcjonowania takich obserwacji bez obecności człowieka niezbędne jest automatyczne odsłanianie teleskopu przed obserwacjami i zamykanie po obserwacjach, a także w wypadku pogorszenia pogody. Sytuacja pogodowa musi być monitorowana przez stację meteorologiczną. Kluczową rolę odgrywa detektor deszczu, który daje sygnał do natychmiastowego zamknięcia teleskopu. Kiedy teleskop jest umieszczony w kopule, należy zsynchronizować jej obrót z ruchem godzinnym urządzenia, aby w szczelinie zawsze był widoczny obserwowany obiekt. Jest to wygodne rozwiązanie dla tych, którzy mogą często odwiedzać obserwatorium, ale nie mają czasu na całonocne obserwacje. Wtedy plan sporządza się przed wieczorem, a rano odbiera się tylko wyniki. 3. Teleskopy roboty. Potrafią pracować całodobowo bez udziału człowieka. Wykonanie takiego urządzenia stanowi poważne wyzwanie. Potrzebny jest solidny teleskop na montażu zapewniającym precyzyjne nastawianie oraz dokładne prowadzenie, porządna kamera z godną zaufania migawką i kołem filtrowym, kopuła lub przesuwny dach zintegrowane z systemem sterowania teleskopu, niezawodne oprogramowanie oraz pewne przyłącze energetyczne i Internetowe. Wszystko to musi działać poprawnie w długim czasie, wystawione na ciężką próbę zmiennych warunków zewnętrznych. Teleskopy roboty są lokowane w miejscach o znakomitych warunkach obserwacyjnych, czyli w dobrym astroklimacie. Dla człowieka oznacza to jednak niekorzystne warunki duża wysokość nad poziomem morza, silne wiatry, śnieżyce, obecność dzikich zwierząt. W większości przypadków rozwiązanie polega na ulokowaniu teleskopu na terenie albo w bliskości już istniejących obserwatoriów z ludzką załogą. Tylko ludzie mogą odpowiednio zareagować w wypadku awarii. Tak na przykład funkcjonują profesjonalne przeglądy jak ASAS-3, Catalina Sky Survey albo ROTSE-III. Teleskopy roboty samodzielnie ustalają program obserwacji dla konkretnej nocy. Wybór obiektów jest dokonywany według kryterium aktualnej widoczności na niebie gwiaździstym z modyfikacją według z góry określonych priorytetów. Na przykład system może na bieżąco reagować na doniesienie o wykryciu błysku gamma (GRB), aby momentalnie nakierować 32

35 teleskop i przeprowadzić pomiary. Takim oprogramowaniem jest na przykład system RTS-2, opracowany przez czeskich astronomów. 4. Obserwatorium internetowe. Zarządzający (właściciel) takiego obserwatorium zapewnia operowanie jednego albo większej liczby automatycznych teleskopów i udostępnia je za pośrednictwem Internetu. Użytkownik ustala parametry zamierzonej obserwacji wprost ze strony internetowej. Wybiera teleskop, obiekt, wielkość i liczbę ekspozycji, filtry oraz inne parametry typowe dla używanego systemu. Same czynności są nadzorowane przez specjalne oprogramowanie i jeżeli wszystko jest sprawne, obserwacja zostaje wykonana. Użytkownik ma możliwość ściągnięcia wyników z serwera ftp systemu. Obecnie dostępnych jest wiele takich systemów. U różnych dostawców teleskopów internetowych można dostrzec gradację dostępności i możliwości obserwacyjnych. Ogólnie można powiedzieć, że im droższy dostęp do teleskopu, tym większe możliwości i tym bardziej godne zaufania wyniki. Są jednak w Internecie teleskopy dostępne całkowicie darmowo i nie należy ich z góry skreślać. Należy dokładnie poznać ich możliwości i warunki używania. Kiedy naszym celem jest wykonywanie nocnych obserwacji, ale bez spędzania bezsennych nocy przy teleskopie, mamy do dyspozycji środki omówione w punktach 2 i 4. Teleskopy roboty to programy stanowiące wielkie wyzwanie, a dostępu do zdalnego teleskopu tak łatwo nie osiągniemy (dodatkowo musi on być ulokowany w takiej odległości czasowej, abyśmy mogli obserwować podczas naszej pory dziennej. Rozważymy teraz szczegółowo możliwości ustawienia własnego teleskopu automatycznego oraz prowadzenia obserwacji przez Internet. Własne obserwatorium automatyczne. Nemusíme Nie musimy od razu budować obserwatorium na Pustyni Atakama. Mamy na myśli rozwiązanie dla tych, którzy przebywają na stałe w miejscu o dużym świetlnym zanieczyszczeniu, ale dysponują domkiem na wsi z dostępem do energii i Internetem. Lub też mają możliwość postawienia teleskopu w miejscu o relatywnie dobrych warunkach obserwacyjnych. Jest to też rozwiązanie dla mieszkańców prowincji, którzy mogą postawić obserwatorium wśród własnych zabudowań, jednak muszą w nocy spać. Jest oczywiste, że 33

36 dla wybudowania obserwatorium potrzebujemy teleskop, montaż, kamerę, komputer, kopułę albo dach przesuwany itp. Tym już nie będziemy się zajmować. Jednak warto przypomnieć, że cały sprzęt musi być niezawodny i przy pogorszeniu pogody musi samodzielnie się wyłączyć zamykając kopułę lub zasuwając dach. Czyli dodatkowo potrzebujemy stację meteorologiczną lub choćby czujnik deszczu oraz zmechanizowany system otwierania, zamykania i obracania kopuły lub też odsuwania i zasuwania daszku. Niełatwo rozstrzygnąć, jakie rozwiązanie kopuła czy odsuwany daszek jest wygodniejsze. Przesuwany daszek jest bez wątpliwości tańszy. Jednak trudniej go uchronić przed złodziejami i trudniej zintegrować z systemem elektronicznego zarządzania obserwatorium. Dla typowych kopuł istnieją gotowe rozwiązania, które wystarczy tylko zamontować. Zaś mechanikę i oprogramowanie dla wariantu z przesuwanym daszkiem musimy wytworzyć sami. Tę drogę musi przebyć każdy początkujący programista. W zasadzie można zbudować automatyczne obserwatorium korzystając z całkiem niestandardowych rozwiązań, lecz wymaga to o wiele więcej wysiłku. Takie postępowanie jest możliwe dla obydwu opisanych rozwiązań. Oprogramowanie automatycznego obserwatorium. Istnieje mnóstwo profesjonalnych systemów, rozwijanych przez poszczególne obserwatoria. Zaprezentujemy dwa produkty wygodne dla celów amatorskiej astronomii. Jeden pracuje na bazie systemu operacyjnego Windows, a drugi działa pod Linuksem. Rozwiązanie dla Windowsa nosi nazwę ACP Observatory Control Softwarte. Jest to program komercyjny, trzeba go zatem zakupić. Oprócz tego cały system wymaga kolejnych wyrobów komercyjnych. Maxim DL jest potrzebny do sterowania kamerką, kołem filtrowym i do autoguidingu. Oprócz tego potrzebna będzie jeszcze platforma ASCOM. Zapewnia ona kompatybilność najróżniejszych programów astronomicznych i ich sprzężeń z elementami wykonawczymi. Na szczęście ASCOM jest darmowy, podobnie jak Focus Max, który służy do automatycznego nastawiania ostrości. Architektura całego systemu jest przedstawiona na rysunku 1. Wygląda to skomplikowanie, ale kiedy wszystkie składniki działają, zestawienie ich w funkcjonującą całość jest proste. Tak wygląda struktura typowych backyards obserwatoriów należących do amatorów z zachodniej Europy czy ze Stanów Zjednoczonych. Planowanie obserwacji jest bardzo wygodne i klarowne. Użytkownik ma także możliwość 34

37 bieżącego kontrolowania czynności aparatury, a także może w dowolnej chwili modyfikować przebieg obserwacji. Użycie komputerowego planetarium jest opcjonalne i służy do lepszej orientacji na niebie. Rys. 1 Schemat automatycznego obserwatorium na bazie systemu operacyjnego Windowsň 35

38 Rys. 2 Monitor ACP. Użytkownik ma dostęp do swojego obserwatorium przez przeglądarkę internetową. W Linuksie wszystko jest darmowe. System rozwijany przez astronomów czeskich nazywa się RTS-2. Obsługuje on coraz więcej urządzeń, a oprócz tego wszystkie montaże, które mają sterownik INDI. INDI Astronomical Control Protocol to linuksowy odpowiednik platformy ASCOM i także jest darmowy. Za pomocą najnowszego instalacyjnego skryptu cała instalacja RTS-2 wymaga tylko dwóch komend z klawiatury. RTS-2 jest przeznaczony dla zrobotyzowanych obserwatoriów i zapewnia ich pełną automatykę. Jeśli chcemy ręcznie wykonać jedną konkretną obserwację, można to zrobić, ale dość niezgrabnym sposobem. Za pomocą serwera INDI możliwe jest przekierowanie na wirtualne planetarium KStars i oczywiście na innych tzw. INDI klientów, na przykład na XEPHEM albo na Cartes du Ciel. Ogólnie można powiedzieć, że RTS-2 jest profesjonalnym rozwiązaniem tak jak ACP, ale na razie nie jest popularne wśród amatorów. Wyjątkiem jest szwajcarskie Vermes Observatory. 36

39 Oczekujemy, że tych obserwatoriów będzie przybywać, choćby dlatego, ze autor RTS-2, dr Kubanek jest gotów bezinteresownie pomagać we wszystkim, oczywiście on-line. Ponieważ wyposażenie wielu słowackich obserwatoriów jest niestandardowe, trzeba jeszcze napisać nowe sterowniki do systemu RTS-2. Są już takie dla teleskopów w Hlohowcach, Trenczynie i w Kolonicy. Rys. 3 Monitor RTS-2. Ns lewym panelu widoczne są aktywne urządzenia. C0 to kamera, T0 teleskop (montaż), W0 koło filtrów, Fo to fokuser (urządzenie do nastawiania ostrości), CUP to kopuła, zaś SD to czujnik meteorologiczny. Ostatnie pozycje to narzędzia programu. Na przykład SEL oznacza automatyczny wybór obiektów. Jeżeli chcemy nastawić teleskop ręcznie, to narzędzie musi być nieaktywne. Bespłatne teleskopy: Obserwowanie zdalnymi teleskopami przez Internet. Z tego, co napisaliśmy wynika, ze zbudowanie automatycznego obserwatorium jest rzeczą trudną, ale całkiem możliwą nawet w warunkach amatorskich. Trzeba jednak zaznaczyć, ze nie jest to tania przyjemność. Nawet kiedy wybierzemy wersję z darmowym oprogramowaniem, nie zwolni nas to od konieczności zakupu wielu elementów sprzętowych. Zaś z powodu wymaganej niezawodności sprzęt taki nie może pochodzić z najtańszej grupy. 37

Sprzęt do obserwacji astronomicznych

Sprzęt do obserwacji astronomicznych Sprzęt do obserwacji astronomicznych Spis treści: 1. Teleskopy 2. Montaże 3. Inne przyrządy 1. Teleskop - jest to przyrząd optyczny zbudowany z obiektywu i okularu bądź też ze zwierciadła i okularu. W

Bardziej szczegółowo

teleskop Cassegraina - posiada paraboliczne zwierciadło główne oraz mniejsze wtórne, eliptyczne

teleskop Cassegraina - posiada paraboliczne zwierciadło główne oraz mniejsze wtórne, eliptyczne TELESKOP ZWIERCIADLANY (reflektor) - jego podstawowymi częściami są: zwierciadło, okular i tubus. Mają niższą sprawność optyczną od refraktorów i zwykle dają niższy kontrast na skutek centralnego przesłonięcia

Bardziej szczegółowo

Astrofotografia z lustrzanką cyfrową

Astrofotografia z lustrzanką cyfrową Astrofotografia z lustrzanką cyfrową czyli jak połączyć lustrzankę z teleskopem Kupując teleskop, zapewne będziesz zainteresowany wykonywaniem zdjęć przez nowo kupiony sprzęt. Jeżeli posiadasz lustrzankę

Bardziej szczegółowo

Wstęp do astrofizyki I

Wstęp do astrofizyki I Wstęp do astrofizyki I Wykład 7 Tomasz Kwiatkowski 17 listopad 2010 r. Tomasz Kwiatkowski, Wstęp do astrofizyki I, Wykład 7 1/33 Plan wykładu Budowa teleskopów Refraktory Reflektory Parametry teleskopów

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr 7 Temat: Pomiar kąta załamania i kąta odbicia światła. Sposoby korekcji wad wzroku. 1. Wprowadzenie Zestaw ćwiczeniowy został

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZNE OBSERWACJE SŁOŃCA

BEZPIECZNE OBSERWACJE SŁOŃCA BEZPIECZNE OBSERWACJE SŁOŃCA Słońce to jeden z najciekawszych obiektów do amatorskich badań astronomicznych. W porównaniu do innych jest to obiekt wyjątkowo łatwy do znalezienia każdy potrafi wskazać położenie

Bardziej szczegółowo

Wstęp do astrofizyki I

Wstęp do astrofizyki I Wstęp do astrofizyki I Wykład 7 Tomasz Kwiatkowski Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Wydział Fizyki Instytut Obserwatorium Astronomiczne Tomasz Kwiatkowski, OA UAM Wstęp do astrofizyki I, Wykład

Bardziej szczegółowo

Wstęp do fotografii. piątek, 15 października 2010. ggoralski.com

Wstęp do fotografii. piątek, 15 października 2010. ggoralski.com Wstęp do fotografii ggoralski.com element światłoczuły soczewki migawka przesłona oś optyczna f (ogniskowa) oś optyczna 1/2 f Ogniskowa - odległość od środka układu optycznego do ogniska (miejsca w którym

Bardziej szczegółowo

Prosta astrofotografia planetarna i księżycowa. Piotr Biniarz

Prosta astrofotografia planetarna i księżycowa. Piotr Biniarz Prosta astrofotografia planetarna i księżycowa. Piotr Biniarz Wielu astronomów-amatorów swoją przygodę z astrofotografią zaczyna od kamer internetowych. Po zakupie teleskopu także zdecydowałem się na podobny

Bardziej szczegółowo

Piotr Fita Wydział Fizyki UW, Zakład Optyki

Piotr Fita Wydział Fizyki UW, Zakład Optyki Cyfrowa astrofotografia amatorska Piotr Fita Wydział Fizyki UW, Zakład Optyki Klub Astronomiczny ALMUKANTARAT Po co fotografować niebo? by widzieć więcej by widzieć kolorowo by utrwalić rzadkie zjawiska

Bardziej szczegółowo

Pozycja 1B. Montaż paralaktyczny typu niemieckiego:

Pozycja 1B. Montaż paralaktyczny typu niemieckiego: Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia - Przenośny sprzęt astronomiczny stanowiący część ekspozycji wokół Planetarium i Narodowego Centrum Kultury Filmowej Spis treści Pozycja 1A. Dedykowany teleskop słoneczny:...

Bardziej szczegółowo

Teleskopy Newtona. 399 zł LT2 szukacz 5x24 D114/F1000mm EQ1 aluminiowy okulary 1.25" - Super 25, Super 10

Teleskopy Newtona. 399 zł LT2 szukacz 5x24 D114/F1000mm EQ1 aluminiowy okulary 1.25 - Super 25, Super 10 Teleskopy Newtona MODEL TUBUS MONTAŻ STATYW AKCESORIA CENA D76/F700mm AZ1 aluminiowy okulary 1.25" - Super 25, Super 10 SK767AZ1 LT2, 299 zł soczewka Barlowa 2x (single lens) 1.25" D114/F900mm EQ1 aluminiowy

Bardziej szczegółowo

Wstęp do astrofizyki I

Wstęp do astrofizyki I Wstęp do astrofizyki I Wykład 5 Tomasz Kwiatkowski Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Wydział Fizyki Instytut Obserwatorium Astronomiczne Tomasz Kwiatkowski, shortinst Wstęp do astrofizyki I,

Bardziej szczegółowo

Astrofotografia dla początkujących. Tomasz Mrozek Instytut Astronomiczny Uniwersytet Wrocławski

Astrofotografia dla początkujących. Tomasz Mrozek Instytut Astronomiczny Uniwersytet Wrocławski Astrofotografia dla początkujących Tomasz Mrozek Instytut Astronomiczny Uniwersytet Wrocławski Podstawowe pytania Chcę fotografowad niebo: Mam budżet: Miejsce obserwacji: Poświęcony czas (na jedną noc):

Bardziej szczegółowo

POMIAR ODLEGŁOŚCI OGNISKOWYCH SOCZEWEK. Instrukcja wykonawcza

POMIAR ODLEGŁOŚCI OGNISKOWYCH SOCZEWEK. Instrukcja wykonawcza ĆWICZENIE 77 POMIAR ODLEGŁOŚCI OGNISKOWYCH SOCZEWEK Instrukcja wykonawcza 1. Wykaz przyrządów Ława optyczna z podziałką, oświetlacz z zasilaczem i płytka z wyciętym wzorkiem, ekran Komplet soczewek z oprawkami

Bardziej szczegółowo

OPTYKA W INSTRUMENTACH GEODEZYJNYCH

OPTYKA W INSTRUMENTACH GEODEZYJNYCH OPTYKA W INSTRUMENTACH GEODEZYJNYCH Prawa Euklidesa: 1. Promień padający i odbity znajdują się w jednej płaszczyźnie przechodzącej przez prostopadłą wystawioną do powierzchni zwierciadła w punkcie odbicia.

Bardziej szczegółowo

ul. Marii Skłodowskiej-Curie 7 39-400 Tarnobrzeg tel/fax (15) 823 82 75 e-mail: market@astrozakupy.pl

ul. Marii Skłodowskiej-Curie 7 39-400 Tarnobrzeg tel/fax (15) 823 82 75 e-mail: market@astrozakupy.pl ul. Marii Skłodowskiej-Curie 7 39-400 Tarnobrzeg tel/fax (15) 823 82 75 e-mail: market@astrozakupy.pl ul. Grunwaldzka 31C 60-783 Poznań tel/fax (61) 853 24 76 e-mail:poznan@astrozakupy.pl ABC TELESKOPU

Bardziej szczegółowo

Wycieczka po Załęczańskim Niebie

Wycieczka po Załęczańskim Niebie Wycieczka po Załęczańskim Niebie Strona 1 z 25 Prezentowana kolekcja zdjęć została wykonana przez uczestników tegorocznych letnich obozów astronomicznych (w dniach 28.07 25.08.2002) zorganizowanych przez

Bardziej szczegółowo

ogniskowa teleskopu (mm) ogniskowa okularu (mm)

ogniskowa teleskopu (mm) ogniskowa okularu (mm) OKULARY ASTRONOMICZNE - przewodnik Co warto wiedzied? Okulary obserwacyjne są po obiektywie teleskopu lub lustrze głównym drugim najważniejszym elementem, mającym bezpośredni wpływ na jakośd obserwacji

Bardziej szczegółowo

Temat: Podział aparatów fotograficznych

Temat: Podział aparatów fotograficznych Temat: Podział aparatów fotograficznych 1. Podział ze względu na technologię Klasyczny aparat fotograficzny jest urządzeniem przystosowanym do naświetlania materiału światłoczułego. Materiał ten umieszcza

Bardziej szczegółowo

MAKROFOTOGRAFIA Skala odwzorowania najważniejsze pojęcie makrofotografii

MAKROFOTOGRAFIA Skala odwzorowania najważniejsze pojęcie makrofotografii MAKROFOTOGRAFIA Skala odwzorowania najważniejsze pojęcie makrofotografii W fotografii można wyróżnić kilka ważnych terminów m.in. ekspozycja, kompozycja oraz nieco bardziej techniczne pojęcia, takie jak

Bardziej szczegółowo

Dalmierz laserowy LRF1 Nr produktu 000418954

Dalmierz laserowy LRF1 Nr produktu 000418954 INSTRUKCJA OBSŁUGI Dalmierz laserowy LRF1 Nr produktu 000418954 Strona 1 z 6 Instrukcja obsługi Dalmierz laserowy LRF1 1. Wstęp Dalmierz laserowy jest przenośnym urządzeniem, łączącym w sobie lornetkę

Bardziej szczegółowo

Mikroskopy uniwersalne

Mikroskopy uniwersalne Mikroskopy uniwersalne Źródło światła Kolektor Kondensor Stolik mikroskopowy Obiektyw Okular Inne Przesłony Pryzmaty Płytki półprzepuszczalne Zwierciadła Nasadki okularowe Zasada działania mikroskopu z

Bardziej szczegółowo

17. Który z rysunków błędnie przedstawia bieg jednobarwnego promienia światła przez pryzmat? A. rysunek A, B. rysunek B, C. rysunek C, D. rysunek D.

17. Który z rysunków błędnie przedstawia bieg jednobarwnego promienia światła przez pryzmat? A. rysunek A, B. rysunek B, C. rysunek C, D. rysunek D. OPTYKA - ĆWICZENIA 1. Promień światła padł na zwierciadło tak, że odbił się od niego tworząc z powierzchnią zwierciadła kąt 30 o. Jaki był kąt padania promienia na zwierciadło? A. 15 o B. 30 o C. 60 o

Bardziej szczegółowo

MIKROSKOPIA OPTYCZNA 19.05.2014 AUTOFOCUS TOMASZ POŹNIAK MATEUSZ GRZONDKO

MIKROSKOPIA OPTYCZNA 19.05.2014 AUTOFOCUS TOMASZ POŹNIAK MATEUSZ GRZONDKO MIKROSKOPIA OPTYCZNA 19.05.2014 AUTOFOCUS TOMASZ POŹNIAK MATEUSZ GRZONDKO AUTOFOCUS (AF) system automatycznego ustawiania ostrości w aparatach fotograficznych Aktywny - wysyła w kierunku obiektu światło

Bardziej szczegółowo

Optyka w fotografii Ciemnia optyczna camera obscura wykorzystuje zjawisko prostoliniowego rozchodzenia się światła skrzynka (pudełko) z małym okrągłym otworkiem na jednej ściance i przeciwległą ścianką

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie filtrów w astronomii amatorskiej

Zastosowanie filtrów w astronomii amatorskiej Zastosowanie filtrów w astronomii amatorskiej Wyrózniamy różne rodzaje filtrów Filtry szerokopasmowe i wąskopasmowe Filtry słoneczne, księżycowe, polaryzacyjne Filtry LP Filtry mgławicowe wizualne i astrofotograficzne

Bardziej szczegółowo

f = -50 cm ma zdolność skupiającą

f = -50 cm ma zdolność skupiającą 19. KIAKOPIA 1. Wstęp W oku miarowym wymiary struktur oka, ich wzajemne odległości, promienie krzywizn powierzchni załamujących światło oraz wartości współczynników załamania ośrodków, przez które światło

Bardziej szczegółowo

+OPTYKA 3.stacjapogody.waw.pl K.M.

+OPTYKA 3.stacjapogody.waw.pl K.M. Zwierciadło płaskie, prawo odbicia. +OPTYKA.stacjapogody.waw.pl K.M. Promień padający, odbity i normalna leżą w jednej płaszczyźnie, prostopadłej do płaszczyzny zwierciadła Obszar widzialności punktu w

Bardziej szczegółowo

PODZIAŁ PODSTAWOWY OBIEKTYWÓW FOTOGRAFICZNYCH

PODZIAŁ PODSTAWOWY OBIEKTYWÓW FOTOGRAFICZNYCH OPTYKA PODZIAŁ PODSTAWOWY OBIEKTYWÓW FOTOGRAFICZNYCH OBIEKTYWY STAŁO OGNISKOWE 1. OBIEKTYWY ZMIENNO OGNISKOWE (ZOOM): a) O ZMIENNEJ PRZYSŁONIE b) O STAŁEJ PRZYSŁONIE PODSTAWOWY OPTYKI FOTOGRAFICZNEJ PRZYSŁONA

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY OPERACYJNE I SIECI KOMPUTEROWE

SYSTEMY OPERACYJNE I SIECI KOMPUTEROWE SYSTEMY OPERACYJNE I SIECI KOMPUTEROWE WINDOWS 1 SO i SK/WIN 006 Wydajność systemu 2 SO i SK/WIN Najprostszym sposobem na poprawienie wydajności systemu, jeżeli dysponujemy zbyt małą ilością pamięci RAM

Bardziej szczegółowo

Wiertnice diamentowe Wurth do wiercenia w betonie zbrojonym i niezbrojonym, kamieniu oraz murze. WIERTNICE DIAMENTOWE - ZESTAWY ZE STATYWAMI

Wiertnice diamentowe Wurth do wiercenia w betonie zbrojonym i niezbrojonym, kamieniu oraz murze. WIERTNICE DIAMENTOWE - ZESTAWY ZE STATYWAMI WIERTNICE DIAMENTOWE - ZESTAWY ZE STATYWAMI Wiertnice diamentowe Wurth do wiercenia w betonie zbrojonym i niezbrojonym, kamieniu oraz murze. DS 164 COMPACT Wiertnica do Ø 164 mm statyw L - 60 cm DS 164

Bardziej szczegółowo

Temat ćwiczenia: Zasady stereoskopowego widzenia.

Temat ćwiczenia: Zasady stereoskopowego widzenia. Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Środowiska i Geodezji Katedra Fotogrametrii i Teledetekcji Temat ćwiczenia: Zasady stereoskopowego widzenia. Zagadnienia 1. Widzenie monokularne, binokularne

Bardziej szczegółowo

autor: Włodzimierz Wolczyński rozwiązywał (a)... ARKUSIK 34 OPTYKA GEOMETRYCZNA. CZĘŚĆ 2. ZAŁAMANIE ŚWIATŁA. SOCZEWKI

autor: Włodzimierz Wolczyński rozwiązywał (a)... ARKUSIK 34 OPTYKA GEOMETRYCZNA. CZĘŚĆ 2. ZAŁAMANIE ŚWIATŁA. SOCZEWKI autor: Włodzimierz Wolczyński rozwiązywał (a)... ARKUSIK 34 OPTYKA GEOMETRYCZNA. CZĘŚĆ 2. ZAŁAMANIE ŚWIATŁA. SOCZEWKI Rozwiązanie zadań należy zapisać w wyznaczonych miejscach pod treścią zadania Zadanie

Bardziej szczegółowo

H-Block Izolacyjna Płyta Konstrukcyjna Spis treści

H-Block Izolacyjna Płyta Konstrukcyjna Spis treści H-Block H-Block Izolacyjna Płyta Konstrukcyjna Spis treści Idea produktu... 3 Warianty płyty H-Block... 4 Zastosowanie Izolacyjnych Płyt Konstrukcyjnych H-Block... 5 H-Block plus... 6 Zastosowanie Izolacyjnych

Bardziej szczegółowo

Najprostszą soczewkę stanowi powierzchnia sferyczna stanowiąca granicę dwóch ośr.: powietrza, o wsp. załamania n 1. sin θ 1. sin θ 2.

Najprostszą soczewkę stanowi powierzchnia sferyczna stanowiąca granicę dwóch ośr.: powietrza, o wsp. załamania n 1. sin θ 1. sin θ 2. Ia. OPTYKA GEOMETRYCZNA wprowadzenie Niemal każdy system optoelektroniczny zawiera oprócz źródła światła i detektora - co najmniej jeden element optyczny, najczęściej soczewkę gdy system służy do analizy

Bardziej szczegółowo

Wymagane parametry dla platformy do mikroskopii korelacyjnej

Wymagane parametry dla platformy do mikroskopii korelacyjnej Strona1 ROZDZIAŁ IV OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Wymagane parametry dla platformy do mikroskopii korelacyjnej Mikroskopia korelacyjna łączy dane z mikroskopii świetlnej i elektronowej w celu określenia powiązań

Bardziej szczegółowo

Opis matematyczny odbicia światła od zwierciadła kulistego i przejścia światła przez soczewki.

Opis matematyczny odbicia światła od zwierciadła kulistego i przejścia światła przez soczewki. Opis matematyczny odbicia światła od zwierciadła kulistego i przejścia światła przez soczewki. 1. Równanie soczewki i zwierciadła kulistego. Z podobieństwa trójkątów ABF i LFD (patrz rysunek powyżej) wynika,

Bardziej szczegółowo

Różne sposoby widzenia świata materiał dla ucznia, wersja z instrukcją

Różne sposoby widzenia świata materiał dla ucznia, wersja z instrukcją CZĘŚĆ A CZŁOWIEK Pytania badawcze: Różne sposoby widzenia świata materiał dla ucznia, wersja z instrukcją Czy obraz świata jaki rejestrujemy naszym okiem jest zgodny z rzeczywistością? Jaki obraz otoczenia

Bardziej szczegółowo

Materiały pomocnicze 14 do zajęć wyrównawczych z Fizyki dla Inżynierii i Gospodarki Wodnej

Materiały pomocnicze 14 do zajęć wyrównawczych z Fizyki dla Inżynierii i Gospodarki Wodnej Materiały pomocnicze 4 do zajęć wyrównawczych z Fizyki dla Inżynierii i Gospodarki Wodnej. Zwierciadło płaskie. Zwierciadło płaskie jest najprostszym przyrządem optycznym. Jest to wypolerowana płaska powierzchnia

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 53. Soczewki

Ćwiczenie 53. Soczewki Ćwiczenie 53. Soczewki Małgorzata Nowina-Konopka, Andrzej Zięba Cel ćwiczenia Pomiar ogniskowych soczewki skupiającej i układu soczewek (skupiająca i rozpraszająca), obliczenie ogniskowej soczewki rozpraszającej.

Bardziej szczegółowo

Mówiąc prosto, każdy aparat jest światłoszczelnym pudełkiem z umieszczonym w przedniej ściance obiektywem, przez który jest wpuszczane światło oraz

Mówiąc prosto, każdy aparat jest światłoszczelnym pudełkiem z umieszczonym w przedniej ściance obiektywem, przez który jest wpuszczane światło oraz Początek fotografii Mówiąc prosto, każdy aparat jest światłoszczelnym pudełkiem z umieszczonym w przedniej ściance obiektywem, przez który jest wpuszczane światło oraz materiałem lub matrycą światłoczułą.

Bardziej szczegółowo

Ciężkie wspaniałego początki

Ciężkie wspaniałego początki Ciężkie wspaniałego początki opowieść prawdziwa Filip Kucharski Pod kierunkiem Dominka Gronkiewicza http://pomagacze.blogspot.com Spis treści 1. Trudności w astrofotografii. 2. Uzyskane zdjęcie. 3. Widoczne

Bardziej szczegółowo

Obiektywy fotograficzne

Obiektywy fotograficzne Obiektywy fotograficzne Wstęp zadaniem obiektywu jest wytworzenie na powierzchni elementu światłoczułego (film lub matryca) obrazu przedmiotu fotografowanego obraz powinien być jak najwierniejszy najważniejsza

Bardziej szczegółowo

OBIEKTYWY. Podstawy fotografii

OBIEKTYWY. Podstawy fotografii OBIEKTYWY Pamiętaj, gdy będziesz miał kupić drogi super aparat ze słabym obiektywem, lub słabszy aparat z super obiektywem zawsze wybierz drugą opcję. To właśnie obiektyw będzie okiem przez które patrzy

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA na egzamin klasyfikacyjny z fizyki klasa III (IIIA) rok szkolny 2013/2014 semestr II

ZAGADNIENIA na egzamin klasyfikacyjny z fizyki klasa III (IIIA) rok szkolny 2013/2014 semestr II ZAGADNIENIA na egzamin klasyfikacyjny z fizyki klasa III (IIIA) rok szkolny 2013/2014 semestr II Piotr Ludwikowski XI. POLE MAGNETYCZNE Lp. Temat lekcji Wymagania konieczne i podstawowe. Uczeń: 43 Oddziaływanie

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi programu PowRek

Instrukcja obsługi programu PowRek Instrukcja obsługi programu PowRek środa, 21 grudnia 2011 Spis treści Przeznaczenie programu... 4 Prezentacja programu... 5 Okno główne programu... 5 Opis poszczególnych elementów ekranu... 5 Nowy projekt...

Bardziej szczegółowo

Wstęp do astrofizyki I

Wstęp do astrofizyki I Wstęp do astrofizyki I Wykład 7 Tomasz Kwiatkowski 17 listopad 2010 r. Tomasz Kwiatkowski, Wstęp do astrofizyki I, Wykład 7 1/1 Plan wykładu Tomasz Kwiatkowski, Wstęp do astrofizyki I, Wykład 7 2/1 Refraktory

Bardziej szczegółowo

Optyka 2012/13 powtórzenie

Optyka 2012/13 powtórzenie strona 1 Imię i nazwisko ucznia Data...... Klasa... Zadanie 1. Słońce w ciągu dnia przemieszcza się na niebie ze wschodu na zachód. W którym kierunku obraca się Ziemia? Zadanie 2. Na rysunku przedstawiono

Bardziej szczegółowo

35 OPTYKA GEOMETRYCZNA. CZĘŚĆ 2

35 OPTYKA GEOMETRYCZNA. CZĘŚĆ 2 Włodzimierz Wolczyński Załamanie światła 35 OPTYKA GEOMETRYCZNA. CZĘŚĆ 2 ZAŁAMANIE ŚWIATŁA. SOCZEWKI sin sin Gdy v 1 > v 2, więc gdy n 2 >n 1, czyli gdy światło wchodzi do ośrodka gęstszego optycznie,

Bardziej szczegółowo

Lampy wewnętrzne z czujnikiem wysokiej częstotliwości

Lampy wewnętrzne z czujnikiem wysokiej częstotliwości Lampy wewnętrzne z czujnikiem wysokiej częstotliwości 128 PROFESSIONAL Różnorodny system Seria podłużnych świetlówek zawiera szeroki zakres zróżnicowanych wariantów bazujących na jednej jednolitej koncepcji.

Bardziej szczegółowo

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - http://fizyka.dk - zadania z fizyki, wzory fizyczne, fizyka matura

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - http://fizyka.dk - zadania z fizyki, wzory fizyczne, fizyka matura 12. Fale elektromagnetyczne zadania z arkusza I 12.5 12.1 12.6 12.2 12.7 12.8 12.9 12.3 12.10 12.4 12.11 12. Fale elektromagnetyczne - 1 - 12.12 12.20 12.13 12.14 12.21 12.22 12.15 12.23 12.16 12.24 12.17

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI Temat lekcji: Soczewki i obrazy otrzymywane w soczewkach

SCENARIUSZ LEKCJI Temat lekcji: Soczewki i obrazy otrzymywane w soczewkach Scenariusz lekcji : Soczewki i obrazy otrzymywane w soczewkach Autorski konspekt lekcyjny Słowa kluczowe: soczewki, obrazy Joachim Hurek, Publiczne Liceum Ogólnokształcące z Oddziałami Dwujęzycznymi w

Bardziej szczegółowo

Różne sposoby widzenia świata materiał dla ucznia, wersja guided inquiry

Różne sposoby widzenia świata materiał dla ucznia, wersja guided inquiry CZĘŚĆ A CZŁOWIEK Pytania badawcze: Różne sposoby widzenia świata materiał dla ucznia, wersja guided inquiry Czy obraz świata jaki rejestrujemy naszym okiem jest zgodny z rzeczywistością? Jaki obraz otoczenia

Bardziej szczegółowo

PIONY, PIONOWNIKI, CENTROWNIKI PRZYRZĄDY SŁUŻĄCE DO CENTROWANIA INSTRUMENTÓW I SYGNAŁÓW

PIONY, PIONOWNIKI, CENTROWNIKI PRZYRZĄDY SŁUŻĄCE DO CENTROWANIA INSTRUMENTÓW I SYGNAŁÓW PIONY, PIONOWNIKI, CENTROWNIKI PRZYRZĄDY SŁUŻĄCE DO CENTROWANIA INSTRUMENTÓW I SYGNAŁÓW ZADANIE PIONÓW: ustawienie instrumentu i sygnału centrycznie nad punktem. ZADANIE PIONOWNIKOW: badanie pionowości,

Bardziej szczegółowo

Technika świetlna. Przegląd rozwiązań i wymagań dla tablic rejestracyjnych. Dokumentacja zdjęciowa

Technika świetlna. Przegląd rozwiązań i wymagań dla tablic rejestracyjnych. Dokumentacja zdjęciowa Technika świetlna Przegląd rozwiązań i wymagań dla tablic rejestracyjnych. Dokumentacja zdjęciowa Wykonał: Borek Łukasz Tablica rejestracyjna tablica zawierająca unikatowy numer (kombinację liter i cyfr),

Bardziej szczegółowo

Namioty na każdą okazję

Namioty na każdą okazję Namioty nożycowe katalog 2015 Hexagon Jest nieprzemakalny Jest w całości z aluminium Jest dobrze umocowany Poszycie namiotu wykonane jest ze 100% tkaniny poliestrowej z jednostronną powłoką PCV i stabilizacją

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM OPTYKI GEOMETRYCZNEJ

LABORATORIUM OPTYKI GEOMETRYCZNEJ LABORATORIUM OPTYKI GEOMETRYCZNEJ POMIAR OGNISKOWYCH SOCZEWEK CIENKICH 1. Cel dwiczenia Zapoznanie z niektórymi metodami badania ogniskowych soczewek cienkich. 2. Zakres wymaganych zagadnieo: Prawa odbicia

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej.

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej. LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej.. Wprowadzenie Soczewką nazywamy ciało przezroczyste ograniczone

Bardziej szczegółowo

EKRAN PROJEKCYJNY INSTRUKCJA MONTAŻU MIDI. w w w. k a u b e r. e u -1-

EKRAN PROJEKCYJNY INSTRUKCJA MONTAŻU MIDI. w w w. k a u b e r. e u -1- EKRAN PROJEKCYJNY INSTRUKCJA MONTAŻU MIDI -1- -2- MIDI to seria wielkoformatowa elektrycznych ekranów projekcyjnych w aluminiowych obudowach. Ponadczasowe wzornictwo oraz szeroki wybór powierzchni projekcyjnych

Bardziej szczegółowo

Warsztaty fotograficzne dla seniorów i seniorek MILANÓWEK 2013 Sylwia Nikko Biernacka SKRÓT TECHNIKI

Warsztaty fotograficzne dla seniorów i seniorek MILANÓWEK 2013 Sylwia Nikko Biernacka SKRÓT TECHNIKI Warsztaty fotograficzne dla seniorów i seniorek MILANÓWEK 2013 Sylwia Nikko Biernacka SKRÓT TECHNIKI TROCHĘ TECHNIKI Przysłona (źrenica) regulowany otwór w obiektywie pozwalający na kontrolę ilości padającego

Bardziej szczegółowo

Kurs Adobe Photoshop Elements 11

Kurs Adobe Photoshop Elements 11 Kurs Adobe Photoshop Elements 11 Gladiatorx1 Część III kursu zawiera opis interfejsu edytora zdjęć w TRYBIE SZYBKIEJ EDYCJI 2014-12- 12 Spis treści Część III- Edytor zdjęć... 2 Tryb Szybka edycja... 2

Bardziej szczegółowo

Optymalizacja projektu wizji przemysłowej

Optymalizacja projektu wizji przemysłowej Optymalizacja projektu wizji przemysłowej TELECENTRYCZNE MACRO CCTV S-MOUNT ZOOM OBIEKTYWY DLA SKANERÓW LINIOWYCH OŚWIETLACZE BEZPOŚREDNIE DYFUZYJNE WSTECZNE DOME TYPU COAX NET WYJĄTKOWA OSTROŚĆ WIDZENIA

Bardziej szczegółowo

Zajęcia fotograficzne plan wynikowy

Zajęcia fotograficzne plan wynikowy Zajęcia fotograficzne plan wynikowy GIMNAZJUM Dział zeszytu tematycznego Temat lekcji Liczba godzin Wymagania podstawowe Uczeń: Wymagania ponadpodstawowe Uczeń: Podstawy 1. Lekcja organizacyjna kryteria

Bardziej szczegółowo

Projektowanie naziemnego pomiaru fotogrametrycznego. Dokładność - specyfikacja techniczna projektu

Projektowanie naziemnego pomiaru fotogrametrycznego. Dokładność - specyfikacja techniczna projektu Projektowanie naziemnego pomiaru fotogrametrycznego Dokładność - specyfikacja techniczna projektu Aparat cyfrowy w fotogrametrii aparat musi być wyposażony w obiektyw stałoogniskowy z jednym aparatem można

Bardziej szczegółowo

TECHNIKI OBSERWACYJNE ORAZ METODY REDUKCJI DANYCH

TECHNIKI OBSERWACYJNE ORAZ METODY REDUKCJI DANYCH TECHNIKI OBSERWACYJNE ORAZ METODY REDUKCJI DANYCH Arkadiusz Olech, Wojciech Pych wykład dla doktorantów Centrum Astronomicznego PAN luty maj 2006 r. Plan wykładu Optyka w astronomii Detektory promieniowania

Bardziej szczegółowo

Od palmtopa do laptopa

Od palmtopa do laptopa Od palmtopa do laptopa Nie tak dawno temu wybór między urządzeniami komputerowymi był niewielki albo wielki, ciężki komputer stacjonarny, albo mniej lub bardziej prądożerny laptop. Stała miniaturyzacja

Bardziej szczegółowo

6. Badania mikroskopowe proszków i spieków

6. Badania mikroskopowe proszków i spieków 6. Badania mikroskopowe proszków i spieków Najprostszy układ optyczny stanowią dwie współosiowe soczewki umieszczone na końcach tubusu (rysunek 42). Odwzorowanie mikroskopowe jest dwustopniowe: obiektyw

Bardziej szczegółowo

Nazwisko i imię: Zespół: Data: Ćwiczenie nr 53: Soczewki

Nazwisko i imię: Zespół: Data: Ćwiczenie nr 53: Soczewki Nazwisko i imię: Zespół: Data: Ćwiczenie nr : Soczewki Cel ćwiczenia: Wyznaczenie ogniskowych soczewki skupiającej i układu soczewek (skupiającej i rozpraszającej) oraz ogniskowej soczewki rozpraszającej

Bardziej szczegółowo

Mikroskopy [ BAP_1103035.doc ]

Mikroskopy [ BAP_1103035.doc ] Mikroskopy [ ] Strona 1 z 5 Opis Schemat 1. Okular 2. Tuba okularu 3. Śruba makrometryczna 4. Śruba mikrometryczna 5. Śruba nastawcza ogranicznika 6. Zacisk mocujący 7. Statyw pochylny z żeliwa 8. Podstawa

Bardziej szczegółowo

Projekt małego teleskopu SST DC i prowadzone prace konstrukcyjne

Projekt małego teleskopu SST DC i prowadzone prace konstrukcyjne Projekt małego teleskopu SST DC i prowadzone prace konstrukcyjne J. Michałowski, M. Dyrda, W.Kochański, J. Niemiec, K.Skowron, M. Stodulski, P. Ziółkowski, P. Żychowski Instytut Fizyki Jądrowej PAN im.

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA TECHNICZNA Zawieszenia nośne naczyń wyciągowych

INFORMACJA TECHNICZNA Zawieszenia nośne naczyń wyciągowych INFORMACJA TECHNICZNA Zawieszenia nośne naczyń wyciągowych WWW.SIEMAG-TECBERG.COM INFORMACJA TECHNICZNA Zawieszenia nośne naczyń wyciągowych Zawieszenia nośne dla urządzeń wyciągowych jedno- i wielolinowych

Bardziej szczegółowo

BEZPRZEWODOWY VIDEODOMOFON XT-07 2.4GHz Cyfrowa transmisja

BEZPRZEWODOWY VIDEODOMOFON XT-07 2.4GHz Cyfrowa transmisja BEZPRZEWODOWY VIDEODOMOFON XT-07 2.4GHz Cyfrowa transmisja Dziękujemy za zakup videodomofonu firmy REER ELECTRONICS Prosimy o zapoznanie się z instrukcją przed podłączeniem videodomofonu Spis treści 1.

Bardziej szczegółowo

Czerpiemy z naszego optycznego dziedzictwa

Czerpiemy z naszego optycznego dziedzictwa OBIEKTYWY KOWA Czerpiemy z naszego optycznego dziedzictwa Firma Kowa zaczęła działalność od KALLOFLEX Auto-Mat w 1954 r. a następnie przez około 25 lat produkowała oryginalny i wyjątkowy aparat fotograficzny

Bardziej szczegółowo

biuro.redam@interia.pl www.redam-hale.com.pl Redam HALE KONSTRUKCJE STALOWE - PROJEKTOWANIE PRODUKCJA MONTAŻ

biuro.redam@interia.pl www.redam-hale.com.pl Redam HALE KONSTRUKCJE STALOWE - PROJEKTOWANIE PRODUKCJA MONTAŻ biuro.redam@interia.pl Redam HALE KONSTRUKCJE STALOWE - PROJEKTOWANIE PRODUKCJA MONTAŻ ZALETY HAL STALOWYCH: elastyczność w doborze wymiarów obiektu w zależności od przeznaczenia; różnorodność systemów

Bardziej szczegółowo

PDF stworzony przez wersję demonstracyjną pdffactory www.pdffactory.pl/

PDF stworzony przez wersję demonstracyjną pdffactory www.pdffactory.pl/ Aparat fotograficzny, potocznie aparat urządzenie służące do wykonywania zdjęć fotograficznych. Pierwowzorem aparatu fotograficznego było urządzenie nazywane camera obscura. Episkop urządzenie umożliwiające

Bardziej szczegółowo

AMERICAN ASSOCIATION OF VARIABLE STAR OBSERVERS

AMERICAN ASSOCIATION OF VARIABLE STAR OBSERVERS ANDRZEJ ARMIŃSKI WPROWADZENIE DO AAVSO AMERICAN ASSOCIATION OF VARIABLE STAR OBSERVERS Badanie gwiazd zmiennych jest jedyną dziedziną nauki, do której amatorzy mogą wnieść wkład na najwyższym poziomie,

Bardziej szczegółowo

TSC. Tool STOCK Center. Inteligentne systemy przechowywania narzędzi

TSC. Tool STOCK Center. Inteligentne systemy przechowywania narzędzi TSC Tool STOCK Center Inteligentne systemy przechowywania narzędzi TSC System magazynowania narzędzi Inteligentny system zarządzania narzędziami 24 h na dobę Abyście mogli Państwo spokojnie skoncentrować

Bardziej szczegółowo

Technologia elementów optycznych

Technologia elementów optycznych Technologia elementów optycznych dr inż. Michał Józwik pokój 507a jozwik@mchtr.pw.edu.pl Część 1 Treść wykładu Specyfika wymagań i technologii elementów optycznych. Ogólna struktura procesów technologicznych.

Bardziej szczegółowo

Detektor Laserowy Dla Maszyn Budowlanych BME200 Zestaw Na Ciężki Sprzęt Budowlany

Detektor Laserowy Dla Maszyn Budowlanych BME200 Zestaw Na Ciężki Sprzęt Budowlany 1 V.I.P WOJCIECHOWICZ - Detektor Laserowy Dla Maszyn Budowlanych BME200 Detektor Laserowy Dla Maszyn Budowlanych BME200 Zestaw Na Ciężki Sprzęt Budowlany Instrukcja Obsługi 2 V.I.P WOJCIECHOWICZ - Detektor

Bardziej szczegółowo

Czym jest H-Block H-Block H-Block plus Właściwości izolacyjnej płyty konstrukcyjnej H-Block Kontakt

Czym jest H-Block H-Block H-Block plus Właściwości izolacyjnej płyty konstrukcyjnej H-Block Kontakt Czym jest H-Block H-Block H-Block plus Właściwości izolacyjnej płyty konstrukcyjnej H-Block Kontakt Czym jest H-Block to: chroniona prawem patentowym izolacyjna płyta konstrukcyjna zbudowana z pianki poliuretanowej,

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 42 WYZNACZANIE OGNISKOWEJ SOCZEWKI CIENKIEJ. Wprowadzenie teoretyczne.

Ćwiczenie 42 WYZNACZANIE OGNISKOWEJ SOCZEWKI CIENKIEJ. Wprowadzenie teoretyczne. Ćwiczenie 4 WYZNACZANIE OGNISKOWEJ SOCZEWKI CIENKIEJ Wprowadzenie teoretyczne. Soczewka jest obiektem izycznym wykonanym z materiału przezroczystego o zadanym kształcie i symetrii obrotowej. Interesować

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ ZAMÓWIEŃ Bramy przemysłowe zwijane Aluprof BPR - na konsolach stałych typu KNS - na konsolach jezdnych typu KNJ

ARKUSZ ZAMÓWIEŃ Bramy przemysłowe zwijane Aluprof BPR - na konsolach stałych typu KNS - na konsolach jezdnych typu KNJ ARKUSZ ZAMÓWIEŃ Bramy przemysłowe zwijane Aluprof BPR - - - 1 - Treść zawarta w dokumentacji podlega ochronie zgodnie z ustawą z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z

Bardziej szczegółowo

Zaznacz prawdziwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne do rozchodzenia się... ośrodka materialnego A. B.

Zaznacz prawdziwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne do rozchodzenia się... ośrodka materialnego A. B. Imię i nazwisko Pytanie 1/ Zaznacz właściwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne są falami poprzecznymi podłużnymi Pytanie 2/ Zaznacz prawdziwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne do rozchodzenia się... ośrodka

Bardziej szczegółowo

- WALKER Czteronożny robot kroczący

- WALKER Czteronożny robot kroczący - WALKER Czteronożny robot kroczący Wiktor Wysocki 2011 1. Wstęp X-walker jest czteronożnym robotem kroczącym o symetrycznej konstrukcji. Został zaprojektowany jako robot którego zadaniem będzie przejście

Bardziej szczegółowo

Zigma inżynieria przemysłowa ul. Lewkoniowa 2 60-175 Poznań

Zigma inżynieria przemysłowa ul. Lewkoniowa 2 60-175 Poznań Oferujemy usługi wydruku modeli 3D przy użyciu niezawodnych drukarek amerykańskiej firmy 3D Systems!!! Drukowane modele są w pełni zgodne z przesłanym projektem 3D. Drukujemy modele o skomplikowanych kształtach

Bardziej szczegółowo

Stanowisko do pomiaru fotoprzewodnictwa

Stanowisko do pomiaru fotoprzewodnictwa Stanowisko do pomiaru fotoprzewodnictwa Kraków 2008 Układ pomiarowy. Pomiar czułości widmowej fotodetektorów polega na pomiarze fotoprądu w funkcji długości padającego na detektor promieniowania. Stanowisko

Bardziej szczegółowo

NetMarker STOŁOWY SYSTEM

NetMarker STOŁOWY SYSTEM S TO Ł O W Y S Y S T E M D O Z N A K O WA N I A N e t M a r k e r NetMarker KOMPAKTOWY STOŁOWY SYSTEM DO ZNAKOWANIA Innowacyjny stołowy system do znakowania CNC NetMarker odznacza się jakością znakowania,

Bardziej szczegółowo

SYNTESIS LINE drzwi rozwierane

SYNTESIS LINE drzwi rozwierane drzwi rozwierane SYNTESIS LINE drzwi rozwierane Syntesis Line drzwi rozwierane to rozwiązanie, które umożliwia zainstalowanie drzwi z ukrytymi zawiasami w aluminiowej ościeżnicy. W zależności od upodobań,

Bardziej szczegółowo

Przewodnik po soczewkach

Przewodnik po soczewkach Przewodnik po soczewkach 1. Wchodzimy w program Corel Draw 11 następnie klikamy Plik /Nowy => Nowy Rysunek. Następnie wchodzi w Okno/Okno dokowane /Teczka podręczna/ Przeglądaj/i wybieramy plik w którym

Bardziej szczegółowo

ALKBUD USŁUGI INWESTYCYJNE 05-140 Jadwisin ul. Królewska 10 tel./fax 022 765 40 05

ALKBUD USŁUGI INWESTYCYJNE 05-140 Jadwisin ul. Królewska 10 tel./fax 022 765 40 05 ALKBUD USŁUGI INWESTYCYJNE 05-140 Jadwisin ul. Królewska 10 tel./fax 022 765 40 05 www.alkbud.pl e-mail: alkbud@data.pl Opracowanie: Projekt budowlany NIP: 536-001-62-47 REGON: 010082711 KONTO: 38 1050

Bardziej szczegółowo

Rozwiązania dla budownictwa halowego. Szybciej, bezpieczniej, wydajniej

Rozwiązania dla budownictwa halowego. Szybciej, bezpieczniej, wydajniej Rozwiązania dla budownictwa halowego. Szybciej, bezpieczniej, wydajniej Ruukki jest ekspertem w dziedzinie metali, który dostarcza swoim klientom najwyższej jakości materiały, komponenty, systemy i zintegrowane

Bardziej szczegółowo

zgodnie z ISO 16331-1 Leica DISTO D410/D510 Oryginalny dalmierz laserowy

zgodnie z ISO 16331-1 Leica DISTO D410/D510 Oryginalny dalmierz laserowy Dotrzymujemy obietnic zgodnie z ISO 16331-1 Dokładność i zasięg Leica DISTO D410/D510 Oryginalny dalmierz laserowy Kolorowy ekran i cyfrowy celownik z czterokrotnym powiększeniem Precyzyjne celowanie i

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie ogniskowych soczewek cienkich oraz płaszczyzn głównych obiektywów lub układów soczewek. Aberracje.

Wyznaczanie ogniskowych soczewek cienkich oraz płaszczyzn głównych obiektywów lub układów soczewek. Aberracje. Ćwiczenie 2 Wyznaczanie ogniskowych soczewek cienkich oraz płaszczyzn głównych obiektywów lub układów soczewek. Aberracje. Wprowadzenie teoretyczne Działanie obrazujące soczewek lub układu soczewek wygodnie

Bardziej szczegółowo

OGRODZENIA SYSTEMOWE

OGRODZENIA SYSTEMOWE RAPMET OGRODZENIA SYSTEMOWE Zakład Wyrobów Metalowych RAPMET powstał w 1977 roku i specjalizuje się w produkcji wyrobów metalowych. Obecnie dostarczamy swoje wyroby do wielu firm w Polsce i za granicą.

Bardziej szczegółowo

ScrappiX. Urządzenie do wizyjnej kontroli wymiarów oraz kontroli defektów powierzchni

ScrappiX. Urządzenie do wizyjnej kontroli wymiarów oraz kontroli defektów powierzchni ScrappiX Urządzenie do wizyjnej kontroli wymiarów oraz kontroli defektów powierzchni Scrappix jest innowacyjnym urządzeniem do kontroli wizyjnej, kontroli wymiarów oraz powierzchni przedmiotów okrągłych

Bardziej szczegółowo

Easi-View Udostępniaj rezultaty swojej pracy całej grupie, przeglądaj obiekty trójwymiarowe, fotografuj i nagrywaj wideo

Easi-View Udostępniaj rezultaty swojej pracy całej grupie, przeglądaj obiekty trójwymiarowe, fotografuj i nagrywaj wideo Easi-View Udostępniaj rezultaty swojej pracy całej grupie, przeglądaj obiekty trójwymiarowe, fotografuj i nagrywaj wideo INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA www.tts-shopping.com Ważna informacja n Instrukcję tę należy

Bardziej szczegółowo

FOTOMETRIA OBIEKTÓW PUNKTOWYCH Z UŻYCIEM PROGRAMU SalsaJ

FOTOMETRIA OBIEKTÓW PUNKTOWYCH Z UŻYCIEM PROGRAMU SalsaJ FOTOMETRIA OBIEKTÓW PUNKTOWYCH Z UŻYCIEM PROGRAMU SalsaJ Opracowanie: Paulina Sowicka, Grzegorz Sęk Młodzieżowe Obserwatorium Astronomiczne w Niepołomicach Program SalsaJ został napisany przez zespół EU-HOU

Bardziej szczegółowo

C29. Na rysunku zaznaczono cztery łódki. Jeśli któraś z nich znajduje się pod mostem, to jest to łódka numer:

C29. Na rysunku zaznaczono cztery łódki. Jeśli któraś z nich znajduje się pod mostem, to jest to łódka numer: Przyjazne testy Fizyka dla gimnazjum Wojciech Dindorf, Elżbieta Krawczyk Informacje, dźwięki, światło, oko, ucho C27. Fale poprzeczne tym się różnią od fal podłużnych, że: (A) rozchodzą się w poprzek zamiast

Bardziej szczegółowo