Współczesna polityka społeczna

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Współczesna polityka społeczna"

Transkrypt

1 Wyższa Szkoła Pedagogiczna TWP w Warszawie 2 Wyższa Szkoła Pedagogiczna TWP w Warszawie została założona w 1993 roku. Jest jedną z najdłużej istniejących niepublicznych uczelni humanistycznych w Polsce. Placówki dydaktyczne są zlokalizowane w siedmiu miastach: Warszawie, Katowicach, Olsztynie, Lublinie, Człuchowie, Szczecinie i Wałbrzychu. Bogata oferta edukacyjna obejmuje pięć kierunków studiów: pedagogikę, socjologię, politologię, pracę socjalną oraz filologię angielską. Uczelnia posiada uprawnienia do kształcenia na poziomie studiów I stopnia licencjackich, II stopnia magisterskich oraz podyplomowych. WSP TWP wykorzystuje w swojej działalności dydaktycznej nowatorskie rozwiązania edukacyjne, takie jak: tutoring i mentoring akademicki, coaching oraz przedsiębiorczość, stosowane w wiodących ośrodkach akademickich świata. Uczelnia rozwija system kształcenia na odległość (e-learning), w ramach którego kształci studentów i słuchaczy z Polski oraz innych krajów. Jako nowoczesna uczelnia wykorzystuje fundusze europejskie, realizując kilkanaście projektów edukacyjnych i badawczych. Aby zapewnić jak najlepszą ofertę edukacyjną, uczelnia prowadzi współpracę międzynarodową i krajową z ośrodkami naukowo- -badawczymi, innymi uczelniami, instytucjami kształcenia ustawicznego, organizacjami pozarządowymi oraz środowiskami biznesowymi. Dzięki aktywności Akademickiego Biura Karier prowadzi działania doradcze i aktywizujące absolwentów i studentów w celu zwiększenia ich szans na rynku pracy i w gospodarce opartej na wiedzy. Seria książek Współczesna polityka społeczna dotycząca rozwoju usług społecznych w Polsce powstała w ramach projektu Społecznie Odpowiedzialna Uczelnia, realizowanego przez Wyższą Szkołę Pedagogiczną TWP w Warszawie ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. Publikacje poruszają zagadnienia związane z teorią i praktyką wielosektorowej polityki społecznej, pedagogiki społecznej, gospodarki społecznej, społecznie odpowiedzialnego biznesu. Seria prezentuje prace uznanych zagranicznych ekspertów, którzy wnoszą nowe spojrzenie na zagadnienia społeczne. Postępy w pracy socjalnej James G. Daley Współczesna polityka społeczna redakcja James G. Daley Postępy w pracy socjalnej Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

2 POSTĘPY W PRACY SOCJALNEJ

3 Postępy w pracy socjalnej (Advances in Social Work) to książka, która podkreśla powiązania między praktyką, badaniami naukowymi i kształceniem w zakresie pracy socjalnej. Publikacja porusza bieżącą problematykę, odnosi się do wyzwań oraz reakcji stojących zarówno przed praktyką pracy socjalnej, jak i przed nauczaniem w tym zakresie. Wydawnictwo jest nastawione na wymianę poglądów oraz rozwijanie innowacji w obrębie praktyki pracy socjalnej i ich implikacji dla badań i kształcenia w tej dziedzinie. Postępy w pracy socjalnej jest zbiorem artykułów empirycznych, koncepcyjnych oraz teoretycznych, które stanowią istotny wkład w pracę socjalną we wszystkich jej obszarach, w tym praktykę kliniczną, organizację na szczeblu społeczności lokalnej, administrację socjalną, politykę społeczną, planowanie oraz ewaluację programów. Publikacja stanowi forum wymiany naukowej zarówno w zakresie wniosków badawczych, jak i idei, które przyczyniają się do rozwoju oraz rozpowszechnienia wiedzy o praktyce pracy socjalnej. Wszelkie odpowiednie metody badawcze są dozwolone. Postępy w pracy socjalnej to publikacja recenzowana niezależnie, zawierająca prace oryginalne. Artykuły są akceptowane na podstawie adekwatności, jasności przekazu, poprawności metodologicznej oraz użyteczności dla praktyki, badań oraz edukacji w zakresie pracy socjalnej. Artykuły posiadają odniesienia w indeksach bądź streszczenia w Abstraktach Pracy Socjalnej (Social Work Abstracts) i Abstraktach Usług Społecznych (Social Service Abstracts). Redaktor: James G. Daley Zespół Redakcyjny: Margaret E. Adamek William H. Barton Valerie Chang Barry R. Cournoyer Gail Folaron Paul Newcomb Michael Patchner Cathv Pike Gerald T. Powers Irene Queiro-Tajalli Pat Sullivan Bob Vernon David Westhuis Konsultacja bibliograficzna Mary Stanley Asystent redakcyjny Kim Ferguson Konsultacje: Paula Allen-Meares, University of Michigan Frank R. Baskind, Virginia Commonwealth University Cyrus S. Behroozi, Indiana University Elaine P. Congress, Fordham University Charles Cowger, University of Missouri Marvin D. Feit, Norfolk State University Creasie Finney Hairston, University of Illinois as Chicago Karen S. Haynes, University of Houston-Victoria Kay S. Hoffman, University of Kentucky Sirinika Jayaratne, University of Michigan Grafton Hull, University of Utah Alfred Kadushin, University of Wisconsin Shanti K. Khinduka, Washington University Nancy P. Kropf, The University of Georgia Harry J. Macy, Ball State University Thomas M. Meenaghan, New York University John G. Orme, University of Tennessee Paul Sachdev, Memorial University Dennis Saleebey, University of Kansas Michael Sherraden, Washington University Sheldon Siegel, Indiana University Barbara W. While, University of Texas

4 POSTĘPY W PRACY SOCJALNEJ ŁĄCZĄC BADANIA, EDUKACJĘ I PRAKTYKĘ Wydanie specjalne: Perspektywy pracy socjalnej Wydział Pracy Socjalnej Uniwersytetu w Indianie

5 Rada Programowa: prof. dr hab. Julian Auleytner, prof. dr hab. Andrzej Rejzner, dr hab. Ryszard Szarfenberg, dr Mirosław Grewiński Podstawa przekładu: Advances in Social Work: Special Issue on The Futures of Social Work, Vol. 6, No. 1, Indiana University School of Social Work, Tłumacz: Justyna Karwacka Redakcja naukowa przekładu: dr Arkadiusz Karwacki Redakcja językowa: Barbara Gruszka Projekt okładki: Sopocka Grupa Marketingowa Sp. z o.o ADVANCES IN SOCIAL WORK. All rights reserved. Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie, Warszawa ISBN Realizacja wydawnicza: Dom Wydawniczy ELIPSA ul. Inflancka 15/198, Warszawa tel./fax , Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie ul. Pandy 13, Warszawa tel , fax: Książka jest przeznaczona do bezpłatnej dystrybucji, powstała w ramach projektu Społecznie Odpowiedzialna Uczelnia realizowanego przez Wyższą Szkołę Pedagogiczną TWP w Warszawie, współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego, Program Operacyjny Kapitał Ludzki, Priorytet IV. Szkolnictwo Wyższe i Nauka, Działanie 4.2. Rozwój kwalifikacji kadr systemu B+R i wzrost świadomości roli nauki w rozwoju gospodarczym. Publikacja wydrukowana na papierze ekologicznym

6 Spis treści Słowo wstępne do wydania polskiego Arkadiusz Karwacki Wstęp Przyszłość pracy socjalnej jako profesji Leon Ginsberg Edukacja pracy socjalnej: przyszłość pewna czy zagrożona Julia M. Watkins, Dean Pierce Wartości i etyka pracy socjalnej: refleksje o odysei profesji Frederic G. Reamer Przyszłość globalnej pracy socjalnej Miriam Potocky-Tripodi, Tony Tripodi Przyszłość wielokulturowej pracy socjalnej Rowena Fong Przyszłość makropracy socjalnej F. Ellen Netting Polityka welfare w erze informacji: nowe wizje czy więcej tego samego? John G. McNutt Przyszłość pracy socjalnej opartej na dowodach: optymistyczna perspektywa? Barry R. Cournoyer Przyszłość pracy socjalnej opartej na potencjałach Charles A. Rapp, Dennis Saleebey, W. Patrick Sullivan Konwergencja technologiczna a praca socjalna: kiedy zarządzanie przypadkiem spotyka informację geograficzną Robert Vernon

7 Przyszłość duchowości w pracy socjalnej: dalsze poziomy ludzkiej kultury Edward R. Canda Praktyka pracy socjalnej a osoby z niepełnosprawnością: nasze przyszłe własne ja Lisa S. Patchner Przyszłość pracy socjalnej a starzenie się: wszystko, co stare jest znowu aktualne Nancy P. Kropf, Margaret Adamek Przyszłość pracy socjalnej na wsi Susan A. Murty Przyszłość rodzin amerykańskich: implikacje dla badań, praktyki i edukacji pracy socjalnej Karen Kayser Przyszłość pracy socjalnej w pomocy społecznej na rzecz dziecka Jacquelyn McCroskey Przyszłość praktyki pracy socjalnej w szkołach: bieżące trendy i możliwości Cynthia Franklin Praca socjalna w służbie zdrowia w 2025 roku: krajobraz i ścieżki ku transformacji Kathleen Ell, Betsy Vourlekis Usługi zdrowia psychicznego w XXI wieku: wyzwania ekonomiczne i praktyczne w drodze do uzdrowienia W. Patrick Sullivan Przyszłość praktyki pracy socjalnej w lecznictwie uzależnień Diana M. DiNitto Przyszłość pracy socjalnej w sądownictwie karnym nieletnich i dorosłych Rosemary C. Sarri Patrząc przez pryzmat: synteza postępów pracy socjalnej James G. Daley

8 ARKADIUSZ KARWACKI 1 Słowo wstępne do wydania polskiego W maju 2003 roku przyjechałem do Częstochowy na doroczną ogólnopolską konferencję pracowników socjalnych. Podczas trzydniowych obrad mogłem przysłuchiwać się gorącym dyskusjom kilkuset zgromadzonych praktyków, w których wyrażano nadzieje i obawy o przyszłość profesji, opisywano problemy i bariery, które determinują skutki podejmowanych działań na rzecz klientów. Wskazywano także przykłady wymiernych i niewymiernych sukcesów. Spośród wielu wniosków, jakie można było wówczas wysnuć (co powoduje, że tą konferencję wciąż pamiętam), jeden utrwalił mi się szczególnie: pracownicy socjalni w Polsce, to heterogeniczna grupa ludzi (z racji natury rozwiązywanych przez nich problemów), którzy mają jednak wiele wspólnego. Łączy ich, bowiem wspólnota celów: skuteczna, ale i godna praca na rzecz klientów, dążenie do samorozwoju i nadzieja, że większej profesjonalizacji będzie towarzyszyć społeczne dowartościowanie samego zawodu. Wielokrotne spotkania z pracownikami socjalnymi w ramach prowadzonych kursów na studiach podyplomowych, wywiady w ramach realizowanych projektów badawczych tylko utwierdzają mnie w przekonaniu, że ta grupa zawodowa mierząca się z problemami społecznymi na pierwszej linii frontu nie boi się skutków dalszych zmian społecznych. Jeśli pracownicy socjalni wyrażają obawy, to dotyczą one sfery organizacyjnej systemu pomocy społecznej: zasobów podlegających dystrybucji (do klientów, ale i pracowników), otwartości systemu na realne wykorzystywanie pełnego spektrum metodyki pracy socjalnej, szans na innowacyjność w działaniach na rzecz klientów, realności zaufania do pracownika wzmocnionego czytelnym systemem motywacyjnym i wsparciem (np. w ramach podejmowanej edukacji) uzupełniającym ustanawiane wobec nich nakazy i oczekiwania. Wielokrotnie miałem okazję utwierdzać się w tym przekonaniu, np. wówczas, kiedy podczas jednej z konferencji odbywających się w Toruniu widziałem pozytywne przyjęcie przez pracowników socjalnych prezentacji nowej na polskim gruncie metody Konferencji 1 Arkadiusz Karwacki jest adiunktem w Zakładzie Polityki Społecznej w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

9 8 Arkadiusz Karwacki Grupy Rodzinnej (o której mowa jest także w jednym w zamieszczonych w niniejszej książce esejów) i gorącą dyskusję o możliwościach jej stosowania. Pisząc te słowa patrzę na stojącą na półce książkę Catherine Mcdonald pt. Challenging social work. The context of practice, w której autorka słusznie wskazuje, że rozwój użyteczności praktycznej teorii pracy socjalnej powinien prowadzić do nabycia przez pracowników socjalnych specyficznej formy świadomości, ale która może wyrażać się o tyle, o ile pozwala na to system instytucjonalny i realnie dostępna aparatura możliwych do zastosowania środków (2006: 15). A zatem to właśnie o warunki nabycia i zastosowania wiedzy walczą współcześnie pracownicy socjalni w Polsce, jednocześnie sygnalizując, jak wiele jest w tym względzie do zrobienia. Najlepszym tego dowodem są badania prowadzone przez Dobroniegę Trawkowską i płynące z nich konkluzje obrazujące obszary pozorności w pracy socjalnej, wykazywane przez samych pracowników systemu pomocy społecznej (Trawkowska, 2006). Pracownicy socjalni potrzebują wiedzy potrzebują bodźców do i szans na profesjonalną pracę. Publikacja Advances in Social Work, którą po przetłumaczeniu na język polski mamy przyjemność oddać w Państwa ręce, może okazać się użyteczna przede wszystkim dla tych, którzy odpowiadają za sferę instytucjonalno-organizacyjną, w ramach której prowadzą swą aktywność pracownicy socjalni, ale także dla nich samych. A zatem może ona spełniać dwa wskazane powyżej kryteria: być bodźcem dla pracowników socjalnych dla odkrywania wartości i możliwości wpisanych w ich profesję, ale także materiałem, którego przetworzenie daje szansę na zmiany instytucjonalne (także w zakresie edukacji) ku dalszej profesjonalizacji profesji. Jak wskazuje Krzysztof Frysztacki, niewątpliwy autorytet w dziadzienie międzynarodowej (zwłaszcza amerykańskiej) pracy socjalnej, [a]amerykańskie zagadnienia pomocy społecznej i pracy socjalnej odznaczają się zarówno w teorii jak i w praktyce wręcz wyjątkowym bogactwem i służą jako punkt odniesienia (także w sensie mocno krytycznym) w globalnej skali (Frysztacki, 2005: 319). Ta wyjątkowość amerykańskiego kontekstu społecznego, a w nim socjalnego sprawia, że lektura niniejszego zbioru esejów dotyczących różnych aktualnych zagadnień dotyczących pracy socjalnej, powinna uwzględniać krytycyzm i wyzbywać oczekiwań, że znajdziemy tu gotowe wytrychy skutecznego organizowania pracy i samego działania. W jakim zatem zakresie książka może okazać się użyteczna w polskim kontekście? W książce pt. Postępy w pracy socjalnej kluczowe nie są odpowiedzi, a pytania. Odnajdziemy zatem uniwersalne pytania o teraźniejszość, ale i przyszłość profesji, pytania o adekwatność i skuteczność kształcenia pracowników socjalnych, czy perspektywy konkretnych metod pracy. Ważne są także stawiane pytania o sposoby definiowania i możliwości przestrzegania standardów

10 Słowo wstępne do wydania polskiego 9 etycznych w pracy socjalnej, perspektywy makropracy socjalnej, o zdolność systemów pomocy społecznej dostosowania do konsekwencji zmian społecznych i demograficznych. Nie mniej ważne jest także dociekanie na temat perspektyw wdrażania paradygmatów pracy socjalnej opartej na dowodach naukowych, czy też potencjałach, roli zmian technologicznych i wpływ przewrotów technologicznych na profesję pracy socjalnej, czy przyszłości pracy socjalnej prowadzonej na rzecz wybranych grup (rodzin, osób z niepełnosprawnością, chorych, mieszkańców wsi, uczniów, uzależnionych, więźniów). Na postawione wyżej pytania nie ma prostej i możliwej do wskazania w tym momencie odpowiedzi. Prognozy wysnute w niniejszym opracowaniu należy często traktować jako hipotezy. Co ważne jednak, są to hipotezy stawiane przez grupę wybitnych badaczy problematyki pracy socjalnej od wielu lat oddanych rozwojowi tej dyscypliny. Ich przewidywania, próby diagnozy teraźniejszości z uwzględnieniem wizji prężnej i skutecznej profesji w przyszłości, stanowić mogą wyzwanie dla tych, którzy dostrzegają w sobie odpowiedzialność za pracę socjalną w naszym kraju niezależnie, w jakiej występują roli: urzędnika konkretnego ministerstwa, kierownika ośrodka, czy domu pomocy społecznej, pracownika socjalnego zatrudnionego w tym ośrodku, wolontariusza, animatora lokalnego, psychologa, pedagoga, terapeuty, działacza organizacji pozarządowej etc. Pytania postawione w kolejnych tekstach zawartych w książce warto stawiać i stale na nie odpowiadać. Dlatego też szczególnie polecam czytelnikom uważną lekturę z kluczem, czyli ukierunkowaną właśnie na pytania, a nie (co być może prowadziłoby czytelników do rozczarowań) na odpowiedzi. Ponadto sugerują szczególnie zwrócić uwagę na kilka wybranych wątków zamieszczonych w niniejszej publikacji. Niewątpliwie wzmożonej debaty wymagają podjęte w publikacji standardy etyczne pracy socjalnej i zarządzanie ryzykiem w tym względzie. Przykładowo, polityka aktywizacji, którą staramy się w Polsce realizować, uwzględnia ryzyko ustanawiania oczekiwań wobec ludzi, którzy nie są w stanie wykazać aktywności. Lektura książki Advances in Social Work skłania do wzniecania debaty i mierzenia się także z takimi fundamentalnymi dylematami: od kogo, czego wymagać?. Niewątpliwie jest to problem, z którym na co dzień mierzy się wielu pracowników socjalnych. Podobnie warto, zgodnie z intencjami Autorów wybranych esejów, dążyć do stałego ujawniania wszelkiego rodzaju nadużyć zawodowych, odstępstw od reguł poufności, prywatności klientów, konfliktów interesów, oszustw, braku ewaluacji podejmowanych działań etc. To w interesie samych pracowników socjalnych powinna być stała wymiana informacji i ujawnianie nie tylko sukcesów zawodowych, ale również mierzenie się z porażkami, problemami, zagrożeniami dla jakości ich pracy. Kiedy jednak podczas konferencji naukowo-praktycznych mamy okazję usłyszeć pracowników socjalnych w opowieściach o własnej aktyw-

11 10 Arkadiusz Karwacki ności, wskazywane sukcesy i potrzeby zdecydowanie dominują nad innymi wymiarami ich działalności. Bez dyskusji o ryzyku etycznym, o świadomych i nieświadomych odstępstwach od reguł uprawiania zawodu trudno jest rozwijać standardy skutecznej profesji. Praca socjalna potrzebuje stałej ewaluacji tylko ona umożliwia rozwój. Warto zatem stawiać sobie pytanie: jaki jest mój wkład w rozwój profesji pracy socjalnej? Mając na względzie powyższe kwestie, myślę, że warto także już na wstępie zasygnalizować jeszcze jedną potrzebę pracy socjalnej zasygnalizowaną w oferowanym czytelnikom opracowaniu potrzebę wzmożonego, stałego dzielenia się wiedzą, informacjami na temat bieżącej działalności. To, co Robert Vernon nazywa w jednym z esejów potęgą połączonych sił, jest dążeniem do otwierania kanałów komunikacji umożliwiających stały dostęp do spostrzeżeń innych pracowników np. na temat efektywności i skuteczności polityk i praktyk. Możliwości artykułowania spostrzeżeń z bieżąco podejmowanych działań, zainteresowanie innych pracowników takimi opiniami i potencjalnie oferowane wsparcie i rady powoduje, że pracownik w ramach konkretnej aktywności nie czuje się osamotniony, ale stale ma szanse oferować swój dorobek innym i jednocześnie korzystać z ich doświadczeń. Taka interakcyjna wizja praktyki pracy socjalnej przy jednoczesnej kumulacji dorobku stwarza szansę na stałe doskonalenie strategii pomocowych. A zatem kolejne ważne pytanie: w jakiej formie ja dzielę się swoją wiedzą i doświadczeniami? Nie sposób sobie wyobrazić skutecznej pracy socjalnej bez rozwiniętego systemu edukacji do zawodu oraz bez specjalizacji. To kolejny kluczowy wątek poruszony w niniejszej książce. System edukacji pracowników socjalnych powinien gwarantować wiedzę dostosowaną do natury problemu, z jakim przychodzi im się mierzyć. W Stanach Zjednoczonych, czego możemy dowiedzieć się z lektury tego opracowania, brakuje np. specjalizacji w pracy socjalnej w sferze penitencjarnej, co ma swoje negatywne konsekwencje w zakresie rezultatów podejmowanych działań. I choć może w polskim kontekście społecznym za edukacyjny ekscentryzm uznamy zgłaszaną w książce potrzebę wyspecjalizowanego przygotowania pracowników socjalnych do pracy z osobami homoseksualnymi na wsi, to warto jednak dokonać przeglądu oferty edukacyjnej i programowej w zakresie wiedzy, jaka jest oferowana pracownikom socjalnym przy jednoczesnym uwzględnieniu ról, jakie muszą odgrywać oraz problemów, jakie przychodzi im rozwiązywać. Dlatego też niezbędne jest aktywne sygnalizowanie przez pracowników socjalnych konkretnych potrzeb edukacyjnych, czemu powinno zaś towarzyszyć budowanie adekwatnej do nich oferty. W kształceniu warto także kłaść większy nacisk na dobre praktyki. Jak pisze w jednym z esejów W. Patrick Sullivan ( ) specjaliści muszą zaprzestać lamentowania nad zmianami i poświęcić swoją energię nad zdefiniowaniem dobrych praktyk ( ) (s. 272). Jest to kon-

12 Słowo wstępne do wydania polskiego 11 kretnie sformułowane wyzwanie dla wszystkich osób zaangażowanych w kształcenie pracowników socjalnych, które powinno stanowić jedną z kanonicznych zasad w konstruowaniu treści wykładów, warsztatów, seminariów, czy też konferencyjnych prelekcji. A zatem: więcej mówmy o dobrych praktykach, możliwościach ich powtórzenia, sposobach zaadaptowania pomysłów w innych warunkach tak brzmi jedno z przesłań niniejszej książki. Osoby odpowiedzialne za ofertę edukacyjną dla pracowników socjalnych po lekturze niniejszego opracowania powinny utwierdzić się w przekonaniu, że kształcić pracownika socjalnego, to w praktyce stwarzać szanse na zaistnienie balansu między dbałością o klientów i ich dobro oraz o dobro pracownika. To sprzężone dowartościowanie klientów i rozniecanie wartości pracowników powinno być jedną z zasad organizujących politykę edukacyjną w ramach profesji pracy socjalnej. Warto zastanawiać się, czy i ja przyczyniam się do rozwijania tej zasady? Na koniec chciałbym zwrócić uwagę czytelników na zawarte w książce sugestie dotyczące konieczności prowadzenia stałego prognozowania w sferze socjalnej. Autorzy kolejnych tekstów przekonują nas, że praca socjalna to patrzenie w przyszłość. Jak możemy się przekonać, czytając zebrane w książce eseje, to patrzenie w przyszłość oznacza czasami przygotowanie do działania w warunkach zmienionych przez 15, czy 20 lat. I choć w Polsce mamy do czynienia z ugruntowaniem wizji praktyki polityki społecznej w oparciu o przygotowane długoterminowe strategie, to niewątpliwie wciąż brakuje pogłębionych prognoz dla sfery socjalnej i profesji pracy socjalnej. Prognozy dotyczące skali i natury problemów społecznych, niezbędnych przeobrażeń sfery organizacyjno-instytucjonalnej (np. niezbędna przewidywana skala zatrudnienia w systemie pomocy społecznej jako wyzwanie edukacyjne), przewidywania w zakresie zasobów, które będą dystrybuowane, wizje praktyki edukacyjnej w zakresie profesji pracy socjalnej niezbędnej w przyszłości oraz niezbędnych kompetencji pracowników socjalnych oto szkielet pogłębionej prognozy, której niewątpliwie nam brakuje. Warto zatem zadać sobie pytanie: czy w mojej aktywności zawodowej uwzględniam także przyszłość pracy socjalnej, czy też koncentruję się na tu i teraz? Powyższe kwestie to tylko wybrane wątki i pytania zarazem, na które warto zwrócić uwagę, zagłębiając się w treści kolejnych esejów. Osoby związane z pracą socjalną w różnej formie, mogą w niej odnaleźć znacznie więcej inspirujących treści, czy podstaw do zadawania pytań. Wiele z nich to tematy, które podejmowane są współcześnie zarówno na gruncie europejskim, jak i także na naszym rodzimym. Długo by wymieniać nazwiska polskich badaczy, którzy na przestrzeni lat stale podejmują wiele spośród tematów podjętych w oferowanym Państwu opracowaniu. Należy jednak pamiętać, że naukowe i praktyczne inspiracje często płyną właśnie z amerykańskiego dorobku pracy socjalnej. Ta świadomość czyni lekturę opracowania jeszcze bardziej fascynującą. Zarówno

13 12 Arkadiusz Karwacki te osoby, które odpowiadają za ramy instytucjonalno-organizacyjne, te, które wpływają na ofertę edukacyjną oraz sami pracownicy socjalni znajdą w niniejszej publikacji materiał, stanowiący podstawę do weryfikacji profesjonalizmu i użyteczności własnej pracy. Amerykańskich doświadczeń nie zaadoptujemy bezpośrednio do naszych realiów, ale na ich podstawie możemy zadać pytanie: czy w naszych warunkach moja praca jest profesjonalna i użyteczna a jeśli tak, to czy taką pozostanie za kilka, czy kilkanaście lat? Książka, którą oddajemy w ręce Państwa, to motywacja do traktowania profesji pracy socjalnej jako czegoś ważniejszego niż jedynie zawodu. Podkreślenie misyjności i jednoczesne pogłębione zdefiniowanie społecznych ról pracowników socjalnych, to ważne treści i dokonania zarazem niniejszej publikacji. Podobnie jak wskazanie kluczowej dla pracy socjalnej zasady: umiej dowartościować klienta i pomóc mu, ale odnajdź także własną wartość! Jest to impuls do stawiania pytań o istotę pracy socjalnej i próbę mierzenia się z jej najtrudniejszym i wymagającym największej wrażliwości dylematem, którym według Kazimierza W. Frieske jest stałe rozważne i spolegliwe podejmowanie decyzji za tych, którzy systematycznie demonstrują deficyty swojej podmiotowości (por. Frieske, 2002: 60). W oferowanej Państwu książce nie odnajdziemy rozwiązania tego dylematu, ale odnajdziemy wiele powodów, dlaczego warto tego rozwiązania stale szukać. Arkadiusz Karwacki Redaktor merytoryczny polskiego wydania Bibliografia Frieske, K. (2002) Kluczowe dylematy pracy socjalnej. W: K. Frysztacki (red.). Wartości i normy społeczne wokół uwarunkowań i czynników pracy socjalnej (s ). Kraków: Instytut Socjologii Uniwersytet Jagielloński. Frysztacki, K. (2005) Socjalna Ameryka. O obszarze pomocy społecznej i pracy socjalnej w Stanach Zjednoczonych. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos. Mcdonald, C. (2006) Challenging Social Work. The context of practice. Hempshire, New York, Palgrave Macmillan. Trawkowska, D. (2006) Portret współczesnego pracownika socjalnego. Studium socjologiczne. Katowice, Wydawnictwo Śląsk. Nota Redaktora: Adres do korespondencji: Arkadiusz Karwacki, doktor, Zakład Polityki Społecznej, Instytut Socjologii UMK, ul. Fosa Staromiejska 1a, Toruń,

14 Wstęp Bieżące wydanie stanowi, jak to tej pory, najbardziej ambitny projekt Postępów w pracy socjalnej. Początkowym zamysłem było zebranie wiodących naukowców z różnych dziedzin pracy socjalnej, zainspirowanie ich do zakreślenia najlepszej, według nich, wizji rozwoju tej dyscypliny oraz stworzenie bardzo użytecznego, przekrojowego spojrzenia na przyszłość pracy socjalnej. Intencją tego specjalnego wydania było zachęcenie Czytelników do rozważenia innej perspektywy, z jakiej można spojrzeć na sedno pracy socjalnej. Jeden punkt widzenia nie jest wystarczający, aby oszacować perspektywy pracy socjalnej, ale praca socjalna postrzegana jako skarb wielopłaszczyznowy, może prawdziwie błyszczeć w swojej świetności. Wierzymy, że to specjalne wydanie zdoła uchwycić tę wizję. Każdy z artykułów jest wyjątkowy i wzbogaca nasze rozumienie tej perspektywy. Zapraszam zatem Czytelnika do lektury każdego z artykułów, a następnie do przemyśleń o łączących je tematach czy też tego, co okaże się najbardziej zaskakujące. Przed Państwem prawdziwa gratka! Struktura publikacji przebiega od kontekstów ogólniejszych po te ściślej zdefiniowane. Pierwsze trzy artykuły dotyczą dziedzin szerokich: profesji pracownika socjalnego, kształcenia oraz etyki. Następne cztery również odnoszą się do spojrzenia ogólnego: podejmują problematykę pracy socjalnej jako kwestii globalnej, wielokulturowej, w ujęciu makrospołecznym oraz politycznej. Siedem kolejnych artykułów to wstęp do ukazania struktury pracy socjalnej: praktyka oparta na dowodach naukowych, praktyka oparta na potencjałach, inicjatywy techniczne, duchowość, praktyka a niepełnosprawność, starzenie się oraz sytuacja na wsi. Siedem następnych tekstów podkreśla tło praktyki socjalnej: rodziny, pomoc społeczną na rzecz dziecka, instytucje szkolne, opiekę zdrowotną, zdrowie psychiczne, uzależnienia oraz sądownictwo karne. Ostatni artykuł dąży do syntezy poprzednich dwudziestu jeden prac w postaci dyskusji tematycznej oraz sugeruje kierunki dalszych rozważań nad wybranymi kwestiami.

15 14 Wstęp Wydawnictwo stanowi niezwykłą kolekcję godną biblioteki każdego studenta, praktyka czy profesora. Artykuły mobilizują nas do rozważań na temat przyszłości pracy socjalnej oraz stanowisk, jakie możemy zająć, aby nawigować pokonywanie tych nowych szlaków, w postaci zarówno sukcesów, jak i przeciętności, a co za tym idzie, w najlepszy sposób pomagać naszym klientom oraz profesji. Czekam z niecierpliwością na moment, kiedy po upływie dziesięciu lat sięgnę po zużyty egzemplarz tego wydawnictwa i porównam to, co rzeczywiście się zdarzyło, z tym, co wcześniej zostało przewidziane. Jednak, jak na razie, wierzę, że dołożyliśmy wszelkich starań, aby to wydanie służyło za przewodnik w przygotowaniach do przyszłości tej dziedziny.

16 LEON GINSBERG 1 Przyszłość pracy socjalnej jako profesji Abstrakt: Ten wprowadzający artykuł poglądowy podsumowuje główne problemy, jakie stoją przed profesją pracy socjalnej w XXI wieku. Przewidziane zostają trendy ogólnego zatrudnienia. Okazuje się, że znacznie częstsza niż zatrudnienie w organizacji i zarządzaniu usługami będzie praca w usługach bezpośrednich, w tym klinicznych. Dane dotyczące pracy zawodowej pokazują, że zatrudnienie poza obszarem metropolii będzie przeważać nad wielkomiejskim. Głównym obszarem wzrostu będzie zarówno praca socjalna w szkolnictwie, jak i w programach działań interwencyjnych oraz alternatywach kary więzienia dla osób mających kontakt z narkotykami. Omówiony został również wpływ obecnej sytuacji politycznej oraz wyborów z 2004 roku na pracę socjalną. Pojęcia kluczowe: Biuro Statystyki Pracy (Bureau of Labor Statistics; BLS), Rada Edukacji Pracy Socjalnej (Council on Social Work Education; CSWE), trendy w zatrudnieniu, zatrudnienie pozawielkomiejskie, praca socjalna w szkołach, narkotyki, polityka. WPROWADZENIE Dokąd zmierza praca socjalna? Jakie problemy społeczne będą wymagały naszej uwagi? Nad takimi pytaniami zastanawiają się futuryści. Powinny one być także stawiane w każdej profesji, przy jednoczesnych staraniach, by wpływać na odpowiedzi. Los naszego zawodu znajduje się zatem częściowo w naszym zasięgu. Podlegamy jednak również siłom znacznie od nas potężniejszym. To, że nie zawsze mamy dokładne czy wystarczająco szerokie pojęcie o tym, dokąd zmierzamy, jest jedną z tych nieszczęsnych prawd o pracy socjalnej. Jest to, po części, odbicie naszego braku informacji o tym, gdzie już byliśmy. Choć historia pomocy społecznej jest dość dobrze rozwinięta 1 Leon Ginsberg jest dziekanem i profesorem Wydziału Pracy Socjalnej University of South Carolina, w stanie Kolumbia.

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW NAUK O RODZINIE STUDIA DRUGIEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW NAUK O RODZINIE STUDIA DRUGIEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW NAUK O RODZINIE STUDIA DRUGIEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów nauki o rodzinie należy do obszarów

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku POLITYKA SPOŁECZNA

Efekty kształcenia dla kierunku POLITYKA SPOŁECZNA Efekty kształcenia dla kierunku POLITYKA SPOŁECZNA studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Forma studiów: stacjonarne i niestacjonarne Wydział Ekonomii Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu Umiejscowienie

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA PROGRAM KSZTAŁCENIA Kierunek Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony jest kierunek studiów PEDAGOGIKA / Pedagogika opiekuńczo - wychowawcza NAUKI SPOŁECZNE Forma kształcenia STUDIA PODYPLOMOWE

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

Gotowi na przyszłość Program rozwoju placówki oświatowej opracowany i prowadzony przez Akademię Szkoleń Adeptus, na licencji CoachWise

Gotowi na przyszłość Program rozwoju placówki oświatowej opracowany i prowadzony przez Akademię Szkoleń Adeptus, na licencji CoachWise Gotowi na przyszłość Program rozwoju placówki oświatowej opracowany i prowadzony przez Akademię Szkoleń Adeptus, na licencji CoachWise www.adeptus.com.pl Pilotażowy Projekt,,Gotowi na przyszłość Projekt

Bardziej szczegółowo

Krytyka współczesnych koncepcji polityki społecznej

Krytyka współczesnych koncepcji polityki społecznej Krytyka współczesnych koncepcji polityki społecznej Dr hab. Ryszard Szarfenberg Uniwersytet Warszawski Instytut Polityki Społecznej Pracownia Pomocy i Integracji Społecznej XXXIII Konferencja Polityków

Bardziej szczegółowo

Strategia Wydziału Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Lata 2012-2020

Strategia Wydziału Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Lata 2012-2020 Strategia Wydziału Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Lata 2012-2020 1 Spis treści 1. Misja WNP. 3 2. Cele strategiczne.. 4 3. Operacjonalizacja celów strategicznych..5 4. Cel

Bardziej szczegółowo

STUDIA Z GWARANCJĄ SUKCESU

STUDIA Z GWARANCJĄ SUKCESU Wyższa Szkoła Administracji Publicznej im. Stanisława Staszica w Białymstoku Wyższa Szkoła Administracji Publicznej im. Stanisława Staszica w Białymstoku ul. Ks.Stanisława Suchowolca 6, 15-567 Białystok

Bardziej szczegółowo

Zacznijmy od diagnozy zadania pracowników bibliotek odpowiedzialnych za wspomaganie pracy szkół.

Zacznijmy od diagnozy zadania pracowników bibliotek odpowiedzialnych za wspomaganie pracy szkół. Zacznijmy od diagnozy zadania pracowników bibliotek odpowiedzialnych za wspomaganie pracy szkół. Projekt współfinansowany z Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Pedagogika medialna - opis przedmiotu

Pedagogika medialna - opis przedmiotu Pedagogika medialna - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Pedagogika medialna Kod przedmiotu 03.4-WP-PEDP-PMed-W-S14_pNadGenI2SUL Wydział Kierunek Wydział Pedagogiki, Psychologii i Socjologii

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne Rzeszów, 1 październik 2014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Kod przedmiotu Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Marketing polityczny Wydział Socjologiczno-Historyczny

Bardziej szczegółowo

1. Nazwa przedmiotu METODY EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ I STUDIOWANIA MEDYCYNY

1. Nazwa przedmiotu METODY EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ I STUDIOWANIA MEDYCYNY Projekt OPERACJA SUKCES unikatowy model kształcenia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Medycznego w Łodzi odpowiedzią na potrzeby gospodarki opartej na wiedzy współfinansowany ze środków Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Opracowanie profilu zawodowego, przygotowanie i przystosowanie

Opracowanie profilu zawodowego, przygotowanie i przystosowanie Strona 1 z 7 Opracowanie profilu zawodowego, przygotowanie i przystosowanie A. Opracowanie profilu zawodowego Wstęp Aby zapewnić osobom niepełnosprawnym lub pochodzącym z grup w niekorzystnej sytuacji

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: Sposób dokumentacji efektów kształcenia

Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: Sposób dokumentacji efektów kształcenia Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: Lp. K_W01 K_W02 K_W06 K_W08 K_W09 Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych zna terminologię używaną w pedagogice a w szczególności w oraz jej zastosowanie

Bardziej szczegółowo

ZARYS WYTYCZNYCH/REKOMENDACJI

ZARYS WYTYCZNYCH/REKOMENDACJI ZARYS WYTYCZNYCH/REKOMENDACJI dotyczących realizacji działania: Budowanie kompetencji w zakresie matematyki, informatyki i nauk przyrodniczych jako podstawy do uczenia się przez cale życie (w tym wspieranie

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA PEDAGOGIKI SPECJALNEJ IM. MARII GRZEGORZEWSKIEJ W WARSZAWIE. Informacje o projekcie "Liderzy Akademii Nauk Społecznych"

AKADEMIA PEDAGOGIKI SPECJALNEJ IM. MARII GRZEGORZEWSKIEJ W WARSZAWIE. Informacje o projekcie Liderzy Akademii Nauk Społecznych Informacje o projekcie "Liderzy Akademii Nauk Społecznych" SŁOWO WSTĘPU Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie to najstarsza, publiczna uczelnia pedagogiczna w Polsce. APS

Bardziej szczegółowo

I. Plan studiów doktoranckich. 1. Plan roku I studiów doktoranckich obejmuje następujące przedmioty:

I. Plan studiów doktoranckich. 1. Plan roku I studiów doktoranckich obejmuje następujące przedmioty: Uchwała o zmianach w programie studiów doktoranckich na Wydziale Stosowanych Nauk Społecznych i Resocjalizacji z siedzibą w Instytucie Stosowanych Nauk Społecznych oraz Międzywydziałowych Środowiskowych

Bardziej szczegółowo

Program wyborczy Andrzej Kaleta

Program wyborczy Andrzej Kaleta Program wyborczy Andrzej Kaleta Podjąłem decyzję kandydowania w wyborach na stanowisko Rektora Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu. Dlaczego kandyduję? 1) Nasza Uczelnia staje wobec poważnych wyzwań

Bardziej szczegółowo

Fundacja Inicjatyw Badawczo- Szkoleniowych. WSP TWP w Warszawie. Wyższa Szkoła Pedagogiczna TWP w Warszawie

Fundacja Inicjatyw Badawczo- Szkoleniowych. WSP TWP w Warszawie. Wyższa Szkoła Pedagogiczna TWP w Warszawie Fundacja Inicjatyw Badawczo- Szkoleniowych WSP TWP w Warszawie CELE FUNDACJI WSP TWP w Warszawie Podstawowym celem Fundacji jest wsparcie Wyższej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie w działalności statutowej

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia Dla kierunku studiów PSYCHOLOGIA jednolite studia magisterskie profil ogólnoakademicki

Efekty kształcenia Dla kierunku studiów PSYCHOLOGIA jednolite studia magisterskie profil ogólnoakademicki Załącznik nr 7 Efekty kształcenia Dla kierunku studiów PSYCHOLOGIA jednolite studia magisterskie profil ogólnoakademicki Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Psychologię jako kierunek studiów

Bardziej szczegółowo

W JAKI SPOSÓB COACHING MOŻE EFEKTYWNIE WSPIERAĆ ZARZĄD FIRMY?

W JAKI SPOSÓB COACHING MOŻE EFEKTYWNIE WSPIERAĆ ZARZĄD FIRMY? W JAKI SPOSÓB COACHING MOŻE EFEKTYWNIE WSPIERAĆ ZARZĄD FIRMY? Dariusz Jęda Toruń, 19 maj 2015 Całość niniejszych materiałów objęta jest ochroną praw autorskich. Niedozwolone jest kopiowanie całości jak

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU WYDZIAŁU ZARZĄDZANIA GÓRNOŚLĄSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY HANDLOWEJ im. WOJCIECHA KORFANTEGO w KATOWICACH założenia na lata

STRATEGIA ROZWOJU WYDZIAŁU ZARZĄDZANIA GÓRNOŚLĄSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY HANDLOWEJ im. WOJCIECHA KORFANTEGO w KATOWICACH założenia na lata STRATEGIA ROZWOJU WYDZIAŁU ZARZĄDZANIA GÓRNOŚLĄSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY HANDLOWEJ im. WOJCIECHA KORFANTEGO w KATOWICACH założenia na lata 2013 2020 Strategia rozwoju Wydziału Zarządzania GWSH wpisuje się ściśle

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2014/2015. Pedagogika, studia II stopnia

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2014/2015. Pedagogika, studia II stopnia ZAGADNIENIA KIERUNKOWE 1. Pedagogika jako nauka źródła pedagogiki jako nauki teoretycznej i praktycznej, miejsce pedagogiki w systemie nauk oraz jej powiązania z innymi dyscyplinami; interdyscyplinarność

Bardziej szczegółowo

PRAKTYKI STUDENCKIE JAK ZNALEŹĆ DOBRYCH KANDYDATÓW?

PRAKTYKI STUDENCKIE JAK ZNALEŹĆ DOBRYCH KANDYDATÓW? PRAKTYKI STUDENCKIE JAK ZNALEŹĆ DOBRYCH KANDYDATÓW? www.nauka.gov.pl/praktyki SPIS TREŚCI 1. CZYM SĄ STUDENCKIE PRAKTYKI ZAWODOWE 2. CO ZYSKUJE PRACODAWCA 3. GDZIE SZUKAĆ STUDENTÓW NA PRAKTYKI 3.1 Portal

Bardziej szczegółowo

Karta przedmiotu. Obowiązkowy. Kod przedmiotu: Rok studiów: Semestr: Język:

Karta przedmiotu. Obowiązkowy. Kod przedmiotu: Rok studiów: Semestr: Język: Karta przedmiotu Nazwa przedmiotu: Stopień studiów: Doktoranckie Seminarium doktorskie Marketing i jego rola we współczesnym biznesie Tryb studiów: niestacjonarne Obowiązkowy Kod przedmiotu: Rok studiów:

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. ma rozszerzoną wiedzę interdyscyplinarną z zakresu nauk społecznych, szczególnie nauk o bezpieczeństwie i ich miejscu w systemie nauk

WIEDZA. ma rozszerzoną wiedzę interdyscyplinarną z zakresu nauk społecznych, szczególnie nauk o bezpieczeństwie i ich miejscu w systemie nauk Efekty kształcenia dla kierunku Bezpieczeństwo wewnętrzne Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: kierunek należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych Profil kształcenia: ogólno-akademicki

Bardziej szczegółowo

Część I. Kryteria oceny programowej

Część I. Kryteria oceny programowej Część I Kryteria oceny programowej 1. Jednostka formułuje koncepcję rozwoju ocenianego kierunku. 1) Koncepcja kształcenia nawiązuje do misji Uczelni oraz odpowiada celom określonym w strategii jednostki,

Bardziej szczegółowo

1. Nazwa jednostki. Kod przedmiotu. 3. Imię i nazwisko osoby /osób prowadzącej moduł 4. Nazwa modułu: pierwszy stopień. 5. Poziom kształcenia

1. Nazwa jednostki. Kod przedmiotu. 3. Imię i nazwisko osoby /osób prowadzącej moduł 4. Nazwa modułu: pierwszy stopień. 5. Poziom kształcenia 1. Nazwa jednostki Wydział Zdrowia i Nauk Medycznych 2. Kierunek Pielęgniarstwo POMOSTOWE Kod przedmiotu 3. Imię i nazwisko osoby /osób prowadzącej moduł 4. Nazwa modułu: 5. Poziom kształcenia 6. Forma

Bardziej szczegółowo

Zrównoważony rozwój wybrane problemy w edukacji

Zrównoważony rozwój wybrane problemy w edukacji Zrównoważony rozwój wybrane problemy w edukacji Prof. UEK dr hab. Edward Molendowski, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych

Bardziej szczegółowo

Metodologia badań psychologicznych ze statystyką II - opis przedmiotu

Metodologia badań psychologicznych ze statystyką II - opis przedmiotu Metodologia badań psychologicznych ze statystyką II - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Metodologia badań psychologicznych ze statystyką II Kod przedmiotu 14.0-WP-PSChM-MBPzS2-W-S14_pNadGen3NDYY

Bardziej szczegółowo

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent:

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent: Efekty kształcenia dla kierunku studiów ekonomia Studia pierwszego stopnia profil praktyczny 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze. Kierunek studiów ekonomia należy do dziedziny nauk ekonomicznych w ramach

Bardziej szczegółowo

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: kierunek administracja jest przypisany

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Zapraszam na szkolenie on line prezentujące dwie nowoczesne metody pracy: coaching i mentoring. Idea i definicja coachingu Coaching,

Bardziej szczegółowo

Planowane zmiany w ustawie o pomocy społecznej a rozwój pracy socjalnej w Polsce

Planowane zmiany w ustawie o pomocy społecznej a rozwój pracy socjalnej w Polsce Planowane zmiany w ustawie o pomocy społecznej a rozwój pracy socjalnej w Polsce Dr hab. Ryszard Szarfenberg Instytut Polityki Społecznej Uniwersytet Warszawski Klub Pracy Socjalnej, APS, 24.03.2015 Pierwsza

Bardziej szczegółowo

POLITYKA SPÓJNOŚCI na lata

POLITYKA SPÓJNOŚCI na lata ZINTEGROWANE DZIAŁANIA NA RZECZ ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU OBSZARÓW MIEJSKICH POLITYKA SPÓJNOŚCI na lata 2014-2020 Komisja Europejska przyjęła propozycje ustawodawcze dotyczące polityki spójności na lata 2014-2020

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET WARSZAWSKI WYDZIAŁ HISTORYCZNY

UNIWERSYTET WARSZAWSKI WYDZIAŁ HISTORYCZNY UNIWERSYTET WARSZAWSKI WYDZIAŁ HISTORYCZNY Koncepcja kształcenia na studiach I i II stopnia, studiach doktoranckich i studiach podyplomowych, uchwalona przez Radę Wydziału Historycznego 24.10.2012 r. Koncepcja

Bardziej szczegółowo

posiada podstawową wiedzę o instytucjonalnych uwarunkowaniach polityki społecznej.

posiada podstawową wiedzę o instytucjonalnych uwarunkowaniach polityki społecznej. Efekty kształcenia dla kierunku POLITYKA SPOŁECZNA studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Forma studiów: stacjonarne i niestacjonarne Wydział Ekonomii Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu Umiejscowienie

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe Pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna

Studia Podyplomowe Pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna Studia Podyplomowe Pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna I. Informacje ogólne II. Rekrutacja III. Charakterystyka studiów kwalifikacyjnych IV. Treści programowe V. Efekty kształcenia I. Informacje ogólne

Bardziej szczegółowo

Proces szczegółowego badania sytuacji przedsiębiorstwa. Ważne informacje związane z procedurą

Proces szczegółowego badania sytuacji przedsiębiorstwa. Ważne informacje związane z procedurą Proces szczegółowego badania sytuacji przedsiębiorstwa Ważne informacje związane z procedurą Spis treści Coloplast wita w procesie szczegółowego badania sytuacji przedsiębiorstwa. 3 Dlaczego szczegółowe

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna. Social Policy

Polityka społeczna. Social Policy Kod UTH/HES/ST/I Wersja Wydział Nazwa kolejna Polityka społeczna Social Policy Rok akademi cki 2014-2015 Kierunek Specjalność Specjalizacja/kier. dyplomowania Poziom kształcenia (studiów) Forma prowadzenia

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Bezpieczeństwo Wewnętrzne

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Bezpieczeństwo Wewnętrzne Efekty kształcenia dla kierunku studiów Bezpieczeństwo Wewnętrzne Jednostka prowadząca kierunek studiów: Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Kierunek studiów: Bezpieczeństwo wewnętrzne Poziom kształcenia:

Bardziej szczegółowo

Współpraca podmiotów służb publicznych

Współpraca podmiotów służb publicznych Współpraca podmiotów służb publicznych WSB Szczecin - Studia podyplomowe Opis kierunku Współpraca podmiotów służb publicznych - studia podyplomowe w WSB w Szczecinie Konkurencja na rynkach gospodarczych,

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów logistyka należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk

Kierunek studiów logistyka należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk ekonomika obronności studia pierwszego stopnia - profil ogólno akademicki specjalność obronność państwa Kierunek studiów ekonomika obronności należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk społecznych.

Bardziej szczegółowo

Prof. Mirosław Grewiński Wyższa Szkoła Pedagogiczna TWP im. Janusza Korczaka

Prof. Mirosław Grewiński Wyższa Szkoła Pedagogiczna TWP im. Janusza Korczaka Prof. Mirosław Grewiński Wyższa Szkoła Pedagogiczna TWP im. Janusza Korczaka 1. Komentarz do przesłanej diagnozy 2. Cele i priorytety EFS na lata 2014-2020 w oparciu o strategie i rozporządzenia UE 3.

Bardziej szczegółowo

EWALUACJA WEWNĘTRZNA PRZEDMIOT BADANIA PROCESY WSPOMAGANIA ROZWOJU I EDUKACJI DZIECI SĄ ZORGANIZOWANE W SPOSÓB SPRZYJAJĄCY UCZENIU SIĘ

EWALUACJA WEWNĘTRZNA PRZEDMIOT BADANIA PROCESY WSPOMAGANIA ROZWOJU I EDUKACJI DZIECI SĄ ZORGANIZOWANE W SPOSÓB SPRZYJAJĄCY UCZENIU SIĘ EWALUACJA WEWNĘTRZNA PRZEDMIOT BADANIA PROCESY WSPOMAGANIA ROZWOJU I EDUKACJI DZIECI SĄ ZORGANIZOWANE W SPOSÓB SPRZYJAJĄCY UCZENIU SIĘ KD- 6/2016 dzień drugi, część 1. Łomża, 3 listopada 2016 r. Zajęcia

Bardziej szczegółowo

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Seniorzy są wśród nas Szybko postępujące zmiany demograficzne ostatnich 20 lat spowodowały rosnący udział osób starszych w Polsce. Zmiany struktury demograficznej związane

Bardziej szczegółowo

Raport z ewaluacji zewnętrznej. Wymaganie:

Raport z ewaluacji zewnętrznej. Wymaganie: Raport z ewaluacji zewnętrznej Analizuje się wyniki sprawdzianu, egzaminu gimnazjalnego, egzaminu maturalnego potwierdzającego kwalifikacje zawodowe W szkole przeprowadzana jest ilościowa i jakościowa

Bardziej szczegółowo

STUDIA PODYPLOMOWE Leader szansą rozwoju polskiej wsi 1

STUDIA PODYPLOMOWE Leader szansą rozwoju polskiej wsi 1 Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie we współpracy z Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Krakowie organizują STUDIA PODYPLOMOWE Leader szansą rozwoju polskiej wsi 1. Informacja

Bardziej szczegółowo

Raport z ewaluacji wewnętrznej przeprowadzonej w Zespole Szkół w Ozimku

Raport z ewaluacji wewnętrznej przeprowadzonej w Zespole Szkół w Ozimku Raport z ewaluacji wewnętrznej przeprowadzonej w Zespole Szkół w Ozimku Ozimek 2012 1 Spis treści: 1. Projekt ewaluacji wewnętrznej 2. Wyniki projektu 3. Zalecenia 4. Załączniki 2 1. PROJEKT EWALUACJI

Bardziej szczegółowo

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa Cele kluczowe Idea społecznej odpowiedzialności biznesu jest wpisana w wizję prowadzenia działalności przez Grupę Kapitałową LOTOS. Zagadnienia te mają swoje odzwierciedlenie w strategii biznesowej, a

Bardziej szczegółowo

Program Doskonalenia Nauczycieli Akademickich Uniwersytetu Warszawskiego

Program Doskonalenia Nauczycieli Akademickich Uniwersytetu Warszawskiego NOWOCZESNY UNIWERSYTET - kompleksowy program wsparcia dla doktorantów i kadry dydaktycznej Uniwersytetu Warszawskiego Uniwersytet Otwarty Uniwersytetu Warszawskiego Mały Dziedziniec Kampusu Centralnego,

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Administracja. Wydział Prawa i Administracji Uczelni Łazarskiego

Efekty kształcenia dla kierunku Administracja. Wydział Prawa i Administracji Uczelni Łazarskiego Efekty kształcenia dla kierunku Administracja Wydział Prawa i Administracji Uczelni Łazarskiego II stopień Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów Administracja należy do obszaru

Bardziej szczegółowo

British American Tobacco Polska. Biznes, Nauka i CSR

British American Tobacco Polska. Biznes, Nauka i CSR British American Tobacco Polska Biznes, Nauka i CSR Akademia Augustowska British American Tobacco Polska Firma obecna w Polsce od 1991 roku a od 1997 pod nazwą British American Tobacco Polska W 2008 roku

Bardziej szczegółowo

WyŜsza Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie

WyŜsza Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie WyŜsza Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie KARTA PRZEDMIOTU 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu PEDAGOGIKA Rocznik studiów 2012/13 Wydział Wydział Stosowanych

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1 Spis treści Przedmowa 11 CZE ŚĆ I PODSTAWY EPISTEMOLOGICZNE, ONTOLOGICZNE I AKSJOLOGICZNE DYSCYPLINY ORAZ KATEGORIE POJE CIOWE PEDAGOGIKI

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08 Spis treści Wstęp 9 Rozdział 1. Wprowadzenie do zarządzania projektami 11 1.1. Istota projektu 11 1.2. Zarządzanie projektami 19 1.3. Cykl życia projektu 22 1.3.1. Cykl projektowo realizacyjny 22 1.3.2.

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK HUMANISTYCZNYCH

WYDZIAŁ NAUK HUMANISTYCZNYCH WYDZIAŁ NAUK HUMANISTYCZNYCH i SPOŁECZNYCH AKADEMII MARYNARKI WOJENNEJ im. Bohaterów Westerplatte 81-127 Gdynia, ul. inż. J. Śmidowicza 69, tel./fax 261 626 25 85 Program kształcenia studiów podyplomowych

Bardziej szczegółowo

stanu na koniec okresu Bezrobotni według Osoby do 12 miesięcy nauki ogółem od dnia ukończenia

stanu na koniec okresu Bezrobotni według Osoby do 12 miesięcy nauki ogółem od dnia ukończenia INFORMACJA LOKALNA O ZAWODZIE NAUCZYCIEL JĘZYKA NIEMIECKIEGO (KOD 233011) ANALIZA SYTUACJI NA RYNKU PRACY Zawód Nauczyciel języka niemieckiego to jeden z 2360 zawodów ujętych w obowiązującej od 1 lipca

Bardziej szczegółowo

Raport WSB 2014 www.wsb.pl

Raport WSB 2014 www.wsb.pl Studenci, Absolwenci, Pracodawcy. Raport WSB 2014 www.wsb.pl WPROWADZENIE prof. dr hab. Marian Noga Dyrektor Instytutu Współpracy z Biznesem WSB we Wrocławiu Z przyjemnością oddaję w Państwa ręce pierwszy

Bardziej szczegółowo

Oferta Instytutu Kształcenia Ustawicznego Nauczycieli BD Center

Oferta Instytutu Kształcenia Ustawicznego Nauczycieli BD Center Oferta Instytutu Kształcenia Ustawicznego Nauczycieli BD Center Instytut Kształcenia Ustawicznego Nauczycieli BD Center Głównym celem szkoleń realizowanych przez BD Center w ramach Instytutu Kształcenia

Bardziej szczegółowo

Pomysł na przyszłość. Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Pomysł na przyszłość. Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Pomysł na przyszłość Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Studia a rynek pracy W 2011 roku kształciło się ponad 1 800 tys. studentów, Dyplom wyższej

Bardziej szczegółowo

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Raport z badania Szymon Góralski Wrocław, 2013 ul. Więzienna 21c/8, 50-118 Wrocław, tel. 71 343 70 15, fax: 71 343 70 13, e-mail: biuro@rrcc.pl,

Bardziej szczegółowo

Kształcenie nieformalne w pracy zawodowej nauczyciela akademickiego

Kształcenie nieformalne w pracy zawodowej nauczyciela akademickiego Kształcenie nieformalne w pracy zawodowej nauczyciela akademickiego 16.05.2014 TRAIN PROFESSORS TO TEACH Prof. dr hab. Jerzy BOLAŁEK Uniwersytet Gdański Wydział Oceanografii i Geografii Cechy osobowe nauczyciela

Bardziej szczegółowo

TYTUŁ PREZENTACJI SZCZEGÓŁOWY OPIS OSI PRIORYTETOWYCH W ZAKRESIE EFS REGIONALNEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO NA LATA

TYTUŁ PREZENTACJI SZCZEGÓŁOWY OPIS OSI PRIORYTETOWYCH W ZAKRESIE EFS REGIONALNEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO NA LATA TYTUŁ PREZENTACJI SZCZEGÓŁOWY OPIS OSI PRIORYTETOWYCH W ZAKRESIE EFS REGIONALNEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO NA LATA 2014-2020 24.06.2014 r. Katowice Koncentracja tematyczna - EFS 8.5

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Punktacja Tak - 1 Nie 0. Kryteria obligatoryjne do uzyskania akredytacji na okres 3 lat. Tak. Nie

Punktacja Tak - 1 Nie 0. Kryteria obligatoryjne do uzyskania akredytacji na okres 3 lat. Tak. Nie Załącznik Nr 5 do Uchwały KRASzPiP 4/IV/2013 z dnia 21 listopada 2013 r. 1. SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENY SPEŁNIANIA STANDARDÓW DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA KIERUNEK PIELĘGNIARSTWO W UCZELNIACH, KTÓRE ROZPOCZYNAJĄ

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Kapitał Ludzki

Program Operacyjny Kapitał Ludzki 4 marca 2009 Priorytet IV Szkolnictwo wyższe i nauka Program Operacyjny Kapitał Ludzki Paulina Gąsiorkiewicz-Płonka Zastępca Dyrektora Departament Wdrożeń i Innowacji Priorytet IV Szkolnictwo wyższe i

Bardziej szczegółowo

ŚCIEŻKI SPECJALIZACYJNE 5 LETNIE MAGISTERSKIE STUDIA NIESTACJONARNE ZAOCZNE 2006/2007

ŚCIEŻKI SPECJALIZACYJNE 5 LETNIE MAGISTERSKIE STUDIA NIESTACJONARNE ZAOCZNE 2006/2007 ŚCIEŻKI SPECJALIZACYJNE 5 LETNIE MAGISTERSKIE STUDIA NIESTACJONARNE ZAOCZNE 0/07 0/07 1 I. Edukacja dla demokracji Kierownik ścieżki: prof. dr hab. Krzysztof Kiciński Podstawowe informacje: Na profil ścieżki

Bardziej szczegółowo

Kierowanie zespołami ludzkimi Kod przedmiotu

Kierowanie zespołami ludzkimi Kod przedmiotu Kierowanie zespołami ludzkimi - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Kierowanie zespołami ludzkimi Kod przedmiotu 14.9-WP-PSD-KZL Wydział Kierunek Wydział Pedagogiki, Psychologii i Socjologii

Bardziej szczegółowo

PRZYWÓDZTWO EDUKACYJNE. KSZTAŁCENIE, DOSKONALENIE, WSPARCIE DYREKTORÓW SZKÓŁ I PLACÓWEK. Dr Roman Dorczak Uniwersytet Jagielloński

PRZYWÓDZTWO EDUKACYJNE. KSZTAŁCENIE, DOSKONALENIE, WSPARCIE DYREKTORÓW SZKÓŁ I PLACÓWEK. Dr Roman Dorczak Uniwersytet Jagielloński PRZYWÓDZTWO EDUKACYJNE. KSZTAŁCENIE, DOSKONALENIE, WSPARCIE DYREKTORÓW SZKÓŁ I PLACÓWEK Dr Roman Dorczak Uniwersytet Jagielloński Stan kształcenia dyrektorów szkół i placówek edukacyjnych w Polsce Pomysł

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A Przedmiot: Polityka społeczna Wykładowca odpowiedzialny za przedmiot: Dr Anna Schulz Cele zajęć z przedmiotu: Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

Art. 116 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 182, z późn. zm.

Art. 116 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 182, z późn. zm. KWALIFIKACJE PRACOWNIKÓW SOCJALNYCH wskazane ustawą z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 182, z późn. zm.) oraz ustawą z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Program kształcenia studiów podyplomowych Przygotowanie pedagogiczne Gdynia 2014 r. Podstawa prawna realizacji studiów. Ustawa Prawo

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne Załącznik do Uchwały Nr 82/2016 Senatu UKSW z dnia 19 maja 2016 r. WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PODNOSZENIE KOMPETENCJI NAUCZYCIELSKICH W PRACY Z UCZNIEM O SPECJALNYCH

Bardziej szczegółowo

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Dr inż. MBA Janusz Marszalec Centrum Edisona, Warszawa 8 kwietnia 2014

Bardziej szczegółowo

Seminarium doktorskie Zarządzanie zasobami ludzkimi dylematy i wyzwania

Seminarium doktorskie Zarządzanie zasobami ludzkimi dylematy i wyzwania Karta przedmiotu Nazwa przedmiotu: Stopień studiów: Doktoranckie Zakres wyboru przedmiotu: Seminarium doktorskie Zarządzanie zasobami ludzkimi dylematy i wyzwania Tryb studiów: stacjonarne Obowiązkowy

Bardziej szczegółowo

Zrozumieć prawa pacjenta

Zrozumieć prawa pacjenta Zrozumieć prawa pacjenta Historia praw dziecka w pigułce 1819 r. - Wielka Brytania, Robert Owen proponuje prawem zagwarantowany zakaz zatrudnienia małych dzieci w kopalniach i fabrykach; 1908 r. zakaz

Bardziej szczegółowo

Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. nosprawnych. w Warszawie. Konferencja nt.

Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. nosprawnych. w Warszawie. Konferencja nt. Konferencja nt.: Niepełnosprawni szanse i perspektywy włąw łączenia społecznego koncepcja rozwiąza zań systemowych. Warszawa: 10.10.2006 roku, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Psychospołeczne uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

kod programu studiów Wydział Humanistyczny nauki humanistyczne: 60%, nauki społeczne: 40%

kod programu studiów Wydział Humanistyczny nauki humanistyczne: 60%, nauki społeczne: 40% PROGRAM STUDIÓW WYŻSZYCH ROZPOCZYNAJĄCYCH SIĘ W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 data zatwierdzenia przez Radę Wydziału kod programu studiów pieczęć i podpis dziekana Wydział Humanistyczny Studia wyższe na kierunku

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe Pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna

Studia Podyplomowe Pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna Studia Podyplomowe Pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna I. Informacje ogólne II. Rekrutacja III. Charakterystyka studiów kwalifikacyjnych IV. Treści programowe V. Efekty kształcenia I. Informacje ogólne

Bardziej szczegółowo

KOSZALIŃSKA WYŻSZA SZKOŁA NAUK HUMANISTYCZNYCH

KOSZALIŃSKA WYŻSZA SZKOŁA NAUK HUMANISTYCZNYCH KOSZALIŃSKA WYŻSZA SZKOŁA NAUK HUMANISTYCZNYCH LOSY ZAWODOWE ABSOLWENTÓW KWSNH STUDIA I STOPNIA ROCZNIK 2012 RAPORT Z BADAŃ Andrzej MICHALSKI, Tomasz BLAR Jarosław STANILEWICZ. AKADEMICKIE BIURO KARIER

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

CZŁONKOSTWO W POLSKIM FORUM HR GWARANCJA JAKOŚCI, PROMOCJA BIZNESU I WSPARCIE MERYTORYCZNE

CZŁONKOSTWO W POLSKIM FORUM HR GWARANCJA JAKOŚCI, PROMOCJA BIZNESU I WSPARCIE MERYTORYCZNE CZŁONKOSTWO W POLSKIM FORUM HR GWARANCJA JAKOŚCI, PROMOCJA BIZNESU I WSPARCIE MERYTORYCZNE O POLSKIM FORUM HR HISTORIA I DOKONANIA CZŁONKOWIE POLSKIEGO FORUM HR Polskie Forum HR powstało w 2002 roku z

Bardziej szczegółowo

Szkolny Ośrodek Psychoterapii

Szkolny Ośrodek Psychoterapii Szkolny Ośrodek Psychoterapii Kiedy zgłosić się na psychoterapię? Gdy czujesz, że wszystko idzie nie tak jak chcesz i nie potrafisz tego zmienić. Podstawowym wskaźnikiem tego, że powinniśmy rozważyć psychoterapię

Bardziej szczegółowo

Profil kształcenia. 1. Jednostka prowadząca studia doktoranckie: Wydział Leśny Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie

Profil kształcenia. 1. Jednostka prowadząca studia doktoranckie: Wydział Leśny Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Program kształcenia na stacjonarnych studiach trzeciego stopnia (studiach doktoranckich) na kierunku Leśnictwo na Wydziale Leśnym Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego 1. Jednostka prowadząca studia doktoranckie:

Bardziej szczegółowo

LUBUSKIE STOWARZYSZENIE PROFILAKTYKI SPOŁECZNEJ W III SEKTORZE

LUBUSKIE STOWARZYSZENIE PROFILAKTYKI SPOŁECZNEJ W III SEKTORZE LUBUSKIE STOWARZYSZENIE PROFILAKTYKI SPOŁECZNEJ W III SEKTORZE O NAS Działalność naszego stowarzyszenia skierowana jest do wszystkich osób zainteresowanych profilaktyką oraz promocją zdrowego i aktywnego

Bardziej szczegółowo

Karta Wskazań Efektywnego Partnerstwa Biznes-NGO

Karta Wskazań Efektywnego Partnerstwa Biznes-NGO Karta Wskazań Efektywnego Partnerstwa Biznes-NGO PREAMBUŁA Przedsięwzięcie społeczne to przede wszystkim wielka odpowiedzialność wobec tych, na rzecz których działamy. To działanie powinno być trwałe i

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

1. Nazwa jednostki Wydział Zdrowia i Nauk Medycznych. dr Mariola Seń (wykład) mgr Dorota Lizak (zajęcia praktyczne)

1. Nazwa jednostki Wydział Zdrowia i Nauk Medycznych. dr Mariola Seń (wykład) mgr Dorota Lizak (zajęcia praktyczne) 1. Nazwa jednostki Wydział Zdrowia i Nauk Medycznych 2. Kierunek Pielęgniarstwo Nazwa przedmiotu 3. Imię i nazwisko osoby /osób prowadzącej Promocja zdrowia dr Mariola Seń (wykład) mgr Dorota Lizak (zajęcia

Bardziej szczegółowo

4C. III MODUŁ. PROJEKT EWALUACJI PROGRAMU ROZWOJU SZKOŁY

4C. III MODUŁ. PROJEKT EWALUACJI PROGRAMU ROZWOJU SZKOŁY 4C. III MODUŁ. PROJEKT EWALUACJI PROGRAMU ROZWOJU SZKOŁY Cele zajęć UCZESTNICY: a. ustalają cele, obszary i adresata ewaluacji b. formułują pytania badawcze i problemy kluczowe c. ustalają kryteria ewaluacji

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

Innowacja w praktyce szkolnej

Innowacja w praktyce szkolnej Innowacja w praktyce szkolnej Jakie są podstawowe założenia innowacji? Czy nauczyciel może sam zdecydować, co jest innowacją, czy też musi sięgać do określonych wymagań prawnych? Zgodnie z definicją innowacja

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich z realizacji przez Polskę zobowiązań wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych

Sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich z realizacji przez Polskę zobowiązań wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych Sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich z realizacji przez Polskę zobowiązań wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych Konferencja podsumowująca badania pt. Polityka publiczna wobec osób

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu/modułu w języku polskim Komunikacja interpersonalna w praktyce antropologicznej 2. Nazwa przedmiotu/modułu w języku angielskim Interpersonal

Bardziej szczegółowo

DORADZTWO ZAWODOWE. Strona1. Doradztwo zawodowe

DORADZTWO ZAWODOWE. Strona1. Doradztwo zawodowe Strona1 DORADZTWO ZAWODOWE Moduł 1: Diagnoza zawodowa Pierwsze spotkanie poświęcone jest określeniu problemu z jakim zmaga się klient, oraz zaproponowaniu sposobu jego rozwiązania. Jeśli klient jest zainteresowany

Bardziej szczegółowo

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA (EKK)

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA (EKK) I. EFEKTY KSZTAŁCENIA ZDROWIE PUBLICZNE II STOPNIA 2013-2015: 1) Tabela odniesień kierunkowych efektów kształcenia (EKK) do obszarowych efektów kształcenia (EKO) Nazwa kierunku studiów: ZDROWIE PUBLICZNE

Bardziej szczegółowo

Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój-

Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój- Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój- www.power.gov.pl 1.Oś priorytetowa I Osoby młode na rynku pracy Zwiększenie możliwości zatrudnienia osób młodych do 29 roku życia bez pracy, w tym w szczególności

Bardziej szczegółowo

Organizacja i Zarządzanie

Organizacja i Zarządzanie Kazimierz Piotrkowski Organizacja i Zarządzanie Wydanie II rozszerzone Warszawa 2011 Recenzenci prof. dr hab. Waldemar Bańka prof. dr hab. Henryk Pałaszewski skład i Łamanie mgr. inż Ignacy Nyka PROJEKT

Bardziej szczegółowo

Recenzja opracowania M. Bryxa. pt: Rynek nieruchomości. System i funkcjonowanie.

Recenzja opracowania M. Bryxa. pt: Rynek nieruchomości. System i funkcjonowanie. C:\DOKUMENTY\RECENZJE\Recenzja M. Bryxa rynek.doc Recenzja opracowania M. Bryxa pt : Rynek nieruchomości. System i funkcjonowanie. Rynek nieruchomości jest w Polsce stosunkowo nowym, lecz wzbudzającym

Bardziej szczegółowo